1.1.Su Kaynakları ve Hidrolojik Rejim Üzerindeki 1.2. Toprak Kaynakları Üzerindeki 1.3. Atmosfer Üzerindeki 1.2.Toprak Kaynakları Üzerindeki Toprak Tuzluluğu ve Suya Doygunluk Toprak u Sedimentasyon 1.2.Toprak Kaynakları Üzerindeki Toprak Tuzluluğu ve Suya Doygunluk Toprak u Sedimentasyon Jeolojik anlamda; doğada toprak materyalinin su, rüzgar, yerçekimi, çiğ, buzul ve dalga gibi doğal güçlerin etkisi ile parçalanarak bir yerden başka bir yere taşınması ve yığılmasıdır Hızlandırılmış : İnsan etkisi ile oluşuyorsa (orman kesimleri, orman yangınları, aşırı otlatma, yanlış tarım teknikleri (toprak işleme, toplu nadasa bırakma, aşırı ve kontrolsüz sulama, toprakların yetenek sınıfı dışında kullanımı)) 1
un meydana gelmesi Çıplak toprakta yağmur damlası, sürümle zayıflamış toprak agregalarını parçalar Yoğun yağışın ardından yüzey akış başlar Su erozyonu üç çeşittir 1. Yüzey erozyonu (Sheet erosion) 2. Parmak erozyonu (Rill erosion) 3. Oyuntu erozyonu (Gully erosion) Artan yüzey akış ve zayıf toprak yapısı şiddetli erozyona neden olur. Yüzey erozyonu Genellikle üst arazilerden gelen ve geniş bir alanda görülen erozyondur. Topraklarda yağmur suyunun enerjisine bağlı olarak meydana gelir. Parmak u Genellikle bitki örtüsünde yoksun eğimli yamaçlarda görülen oluklar halindeki erozyondur. 2-3 cm den 25-30 cm e kadar olurlar.yamaç üzerinde bir elin parmakları gibi göründüğünden parmak erozyonu denir. Oyuntu u Oluk erozyonundan daha derin ve büyüktür.vadi ve vadicikler şeklindedir.arazi iyice parçalanmış, kullanılamaz hale gelmiştir. Sulu tarımda erozyonu etkileyen etmenler 1.Arazi eğimi 2. Uygulanan sulama yöntemi 3. Uygulanan sulama suyu miktarı 4. Toprak işleme yöntemleri 5. Arazi yüzeyinin pürüzlülüğü ve toprak stabilitesi 6. Su damlacıklarının enerjisi 7. İnfiltrasyon oranı 2
Sulanan alanlardan meydana gelen erozyonun diğer erozyonlardan farkı;araziye doğal yağış ve taşkınlara ek olarak sulama suyu verilmektedir Suyla olan erozyon, suyun toprak partiküllerini sökmesi, taşıması ve bir yerde biriktirmesi Yerlerinden sökülen partiküller, arazi eğimi yeterliyse, suyun etkisiyle askıda sediment biçiminde taşınmakta Uygulanan su miktarı ve yağış şiddeti, toprak infiltrasyon hızından fazlaysa, erozyon olmakta Su erozyonu süreci Sökme: Yağmur damlası etkisi Taşıma: Su hacmi, eğim uzunluğu, yüzey pürüzlülüğü Biriktirme: Su yavaşlaması ve hacminin azalması Farklı topraklar Toprak bünyesi Silt: erozyondan en çok etkilenen toprak. Kil: topraklara iyi tutunur, ancak yüzey akışa geçerse de, çökelmesi çok güçtür Kum: sızma yüksek, yüzey akış hacmi az, çabuk çökelme eğiliminde. Organik madde: sızmayı arttırır, yüzey akış hacmi azalır Sulama Yöntemleri Yağmurlama: bitkilerin henüz gelişmediği koşullarda yada tohum ekiminden hemen sonra, su damlaları toprak yüzeyine çarptığında erozyon olabilir Damla ve Sızdırma: hemen hemen hiç yok Karık: eğimli arazilerde sorunlu Türkiye de Su u Yarattığı sonuçlar 1.Tarımsal verimin düşmesi 2.Tohum, pestisit ve gübre kaybı 3.Sedimentasyon durumu Hafif Orta Şiddetli Alan (ha) 5 611 892 15 592 750 28 334 933 Türkiye yüzölçümüne oranı (%) 7.22 20.04 36.42 Çok şiddetli 17 366 463 22.32 Toplam 66 906 038 86.00 3
Türkiye Haritası TÜRKİYE DE EROZYON Ülkemizde her yıl en az 500 milyon ton toprak denizlere ve göllere gitmektedir.giden bu toprak, kalınlığı 10 cm olan Kıbrıs adasının n genişliğine ine denktir. Akarsu havzası ve ölçüm istasyonu Karasu.Keban Tortum Fırat,dutluca Peri suyu Dicle Kızılırmak Yeşil ırmak Kelkit Ceyhan Seyhan Göksu B.Menderes Gediz Sakarya Dalaman İyi dere Türkiye Ortalama Yıllık ortalama taşınan toprak ( Ton/km2 ) 525 2500 1167 919 1085 923 1521 1977 922 563 648 519 582 651 266 219 600 Yıllık toplam taşınan toprak ( Milyon Ton ) 33,5 2,5 108,2 146,0 6,8 44,9 54,9 42,9 19,6 7,8 6,8 12,4 5,8 8,1 0,9 0,5 500 Türkiye de Su u Türkiye de Su u GAP alanlarının % 53 ü şiddetli ve çok şiddetli erozyon ile karşı karşıya Türkiye yılda km 2 de 1.4 milyar ton toprak kaybı ile toprak rezervi kalmamış 15 ülkeden birisidir. NASA ya göre 50 yıl sonra çöl olacak 4
a karşı önlemler 5
1.2.Toprak Kaynakları Üzerindeki Toprak Tuzluluğu ve Suya Doygunluk Toprak u Sedimentasyon Sedimentasyon Sulanan bir alanda olan erozyon, komşu arazileri etkiler Kontrolsüz ve aşırı sulama uygulaması sonucu, yüzey akışla taşınan ağır ve iri tanelerden oluşan sedimentler, yüzey akış hızının azaldığı noktada çökelir Sedimentlerin çökeldiği arazide verimli toprakların üzeri örtülerek, verimde düşüş olur, bu arazide yetişen bitki varsa üründe kayıp olur. Sedimentasyon İnce taneciklerden oluşan sedimentler, yüzey akışla daha uzaklara taşınarak, doğal akıntı yataklarında, drenaj kanallarında, rezervuarlarda, nehirlerde ve denizlerde sorun yaratır Akarsu, göl ve rezervuarlarda balık ve yabani yaşam için uygun koşulları bozar, oksijeni azaltır, suda ışık azalır,bulanıklık artar, su arıtma maliyeti artar Sedimentle dolan sulama ve drenaj kanalları çok bakım gerektirir, masraflıdır 6
Sedimentasyon Sedimentasyonun sonuçları Baraj ekonomik ömrü, sediment yükü ile ilişkilidir Bu duruma özellikle planlama aşamasında dikkat edilmesi gerekmektedir Keban Barajının ölü hacmi, üst havzadan gelen sedimentler nedeniyle şimdiden % 40 azalmıştır. Sedimantasyonun bugünkü hızıyla sürmesi durumunda 20-30 yıl sonra baraj ekonomik ömrünü tamamlayacaktır Çubuk Barajı, ölü hacminin % 75'ini 47 yıl içinde doldurmuştur. Karakaya barajında ise 18 yıl içinde ölü hacmin % 47'si erozyonla taşınan topraklarla dolmuştur Sucul yaşama olumsuz etki Sucul canlı ortamlara (habitat) olumsuz etki Sedimenttemizlemenin yüksek maliyeti İnsan sağlığı riski Rekreasyonel kullanıma olumsuz etki Su temini sistemlerine olumsuz etki Su kalitesinde bozulma NEHİR SEDDELERİ AŞINDIKÇA, SEDİMENTASYONA NEDEN OLUR 7
8