TÜRKİYE DE ÖZELLEŞTİRMENİN YILI TÜRKİYE DE VE DÜNYADA ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI VE ÖZELLEŞTİRME FONU NUN KAYNAK VE KULLANIMLARI Derleyen: Mustafa Necati DOĞAN Finansman ve Fon Yönetimi Daire Başkanı Ankara, 2016
TEŞEKKÜR Bu çalışma ağırlıklı olarak Özelleştirme İdaresi Başkanlığı verileri kullanılarak hazırlanmış olup, katkılarından dolayı başta Başkan ve Başkan Yardımcıları olmak üzere, Özelleştirme Sonrası Takip İşleri Grup Başkanlığı, Proje Değerlendirme ve Hazırlık, Strateji Geliştirme, İdari ve Mali İşler, Basın ve Halkla İlişkiler, İstihdam ve Sosyal Hizmetler, Finansman ve Fon Yönetimi Daire Başkanları ve personeli ile diğer Özelleştirme İdaresi Başkanlığı çalışanlarına teşekkür ederim.
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...5 I. ÖZELLEŞTİRMENİN TANIMI VE AMAÇLARI...7 1. ÖZELLEŞTİRMENİN TANIMI...7 2. ÖZELLEŞTİRMENİN AMAÇLARI...8 II. DÜNYADA ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI...9 III. TÜRKİYE DE ÖZELLEŞTİRME KAVRAMININ GELİŞİMİ...13 1. ÖZELLEŞTİRMENİN YASAL ÇERÇEVESİ...14 2. ÖZELLEŞTİRME İLE İLGİLİ KURUM VE KURULUŞLAR...15 A. Özelleştirme Yüksek Kurulu...15 B.Özelleştirme İdaresi Başkanlığı...16 3. ÖZELLEŞTİRME SÜRECİ...17 A. Kapsam ve Programa Alma...17 B. Danışman Seçimi...17 C.Değer Tespit Komisyonu...17 D. Değer Tespit Yöntemleri...18 E. İhale Komisyonu...18 4. ÖZELLEŞTİRME YÖNTEMLERİ...19 A. Satış...19 B.Kiralama...19 C.İşletme hakkının verilmesi...20 D.Mülkiyetin gayrı ayni hakların tesisi...20 E.Gelir Ortaklığı modeli ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflar...20 5. İHALE YÖNTEMLERİ...20 A. Kapalı teklif usulü:...20 B. Pazarlık usulü:...21 C. Açık Artırma usulü:...21 D. Belirli istekliler arasında ihale usulü:...21 6. STRATEJİK KURULUŞLAR VE İMTİYAZLI HİSSE...22 IV. TÜRKİYE DE ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI...23 1.ÖZELLEŞTİRME SATIŞ Gelirleri...23 2. ÖZELLEŞTİRİLEN KURUM, KURULUŞ, VARLIKLAR VE BEDELLİ DEVİR SAYILARI...24 3
A.İdarece gerçekleştirilen özelleştirme uygulama sayıları...24 B. Kamu kurumlarına yapılan bedelli devirler...25 C. İdarece verilen yetki çerçevesinde kapsam ve programdaki kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan ihaleler ile gerçekleştirilen özelleştirmeler...25 3. ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARININ YÖNTEMLER İTİBARIYLA DAĞILIMI..26 V. ÖZELLEŞTİRME FONU KAYNAKLARI VE KULLANIMLARI...27 1. ÖZELLEŞTİRME FONU KAYNAKLARI...27 2. ÖZELLEŞTİRME FONU KULLANIMLARI...32 A. Hazine ye aktarımlar...33 B. İlgili kuruluşlara aktarımlar...34 C. Kapsam ve programdaki kuruluşlara sermaye aktarımları...35 D.Kapsam ve programdaki kuruluşlara borç olarak finansman sağlanması...36 E. Borç geri ödemeleri...36 F. Özelleştirme uygulamaları için yapılan giderleri...37 3. 1986-2015 YILLARI HÜKÜMET DÖNEMLERİ İTİBARIYLA ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI...39 VI. YÜRÜTÜLMEKTE OLAN ÖZELLEŞTİRME FAALİYETLERİ...41 1. PORTFÖYDE BULUNAN BAŞLICA ŞİRKET VE KURULUŞLAR...41 2. 2016 YILI ÖZELLEŞTİRME FAALİYETLERİ...42 VII. ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLARDA ÜRETİM, KAR/ZARAR, İSTİHDAM VE YATIRIMLAR ÜZERİNE YAPILAN ÇALIŞMALAR...45 VIII.ÖZELLEŞTİRME VE YABANCI SERMAYE...47 IX.ÖZELLEŞTİRMENİN SOSYAL BOYUTU...53 1. ÖZELLEŞTİRME VE İSTİHDAMA YANSIMALARI...53 2. ÖZELLEŞTİRME SOSYAL DESTEK PROJELERİ...54 SONUÇ...55 EKLER...59 ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI...59 1. BLOK HİSSE SATIŞI UYGULAMALARI...60 2. İŞLETME VE TESİS SATIŞ/DEVİR UYGULAMALARI...67 3. HALKA ARZ UYGULAMALARI...74 4. BORSADA HİSSE SENEDİ SATIŞI UYGULAMALARI...75 5. TAŞINMAZ VE DİĞER VARLIK SATIŞ/DEVİR UYGULAMALARI...76 6. KAMU KURUMLARINABEDELLİ DEVİR UYGULAMALARI...78 4
ÖNSÖZ 2016 Yılı ile birlikte, özelleştirme olgusunun ülkemiz gündemine girişinin 30 yılını geride bırakmış bulunmaktayız. Özelleştirmenin, ekonomik etkilerinin yanı sıra, sosyal, siyasi, mali ve hukuki alanlarda da ciddi yansımalarının bulunması, bu kadar uzun süreye rağmen ükemiz gündemindeki ağırlığını halen korumasını sağlamaktadır. Bu özelliği dolayısıyla özelleştirme çok yönlü bir iktisadi politika aracı olarak görülmektedir. Bu yönden özelleştirme, toplumun büyük bir kesimini doğrudan ya da dolaylı olarak yakından ilgilendirmekte ve çeşitli ortamlarda tartışılmaya devam etmektedir. Ülkemizdeki özelleştirme sürecine kısaca bir göz attığımızda, başlangıçta yarım kalmış tesisler ile küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin özelleştirilmesiyle başlayan ve yavaş seyreden uygulamaların, 2003 yılından itibaren ivme kazandığı görülmektedir. Özellikle Türk Telekom, Tüpraş Rafinerileri, Araç Muayene İstasyonları, Tekel ve Sümer Holding e ait işletmelerin, Erdemir Demir Çelik, Petkim Petrokimya, elektrik dağıtım ve üretim santralleri gibi büyük ölçekli, bir çok kesime doğrudan mal ve hizmet sunan, ya da imtiyaz hakkı barındıran kurum ve kuruluşların özelleştirilmiş olması bu alanda çok ciddi bir mesafe kat edildiğini ortaya koymaktadır. Özelleştirmenin bundan böyle ağırlıklı olarak imtiyaz hakları devri ile Kamu-Özel İşbirliği yöntemlerine yoğunlaşması beklenmektedir. 5
Özelleştirme İdaresi olarak bizler, her platformda özelleştirmenin bir amaç olmadığını, ülkemiz kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını sağlayacak, üretim, yatırım, istihdam ve ihracata katkı sağlayarak uluslararası rekabet gücümüzü artıracak iktisat politikası araçlarından biri olduğunu değerlendirrmekteyiz. Ülkemizdeki Özelleştirmelerin 30 Yılı konulu çalışmada, kısaca özelleştirmenin ne olduğu, yasal dayanağı, yöntemleri, 1986-2015 yılları itibariyle dünyada ve ülkemizdeki özelleştirme uygulamaları, Özelleştirme Fonunun kaynakları ve kullanım alanları, özelleştirmenin istihdama etkileri, özelleştirme yoluyla gelen yabancı sermaye miktarları ve Özelleştirme Sosyal Destek Projeleri hakkında detaylı bilgiler grafik ve tablolarla verilmektedir. 30 Yıllık süreçte ülkemizde gerçekleştirilen özelleştirme uygulamaları ve Özelleştirme Fonu kaynak ve kullanımları hakkında her türlü detaylı bilgilerin toplu olarak yer aldığı çalışmanın bu yönü itibariyle sağlıklı ve tam bilgiye ihtiyaç duyan kesimler için faydalı olacağı inancındayız. T.C.Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 6
I. ÖZELLEŞTİRMENİN TANIMI VE AMAÇLARI 1.ÖZELLEŞTİRMENİN TANIMI Özelleştirme, kamunun sahip olduğu varlık, hak, alacak ve imtiyazların mülkiyet, yönetim ve denetimlerinin tamamen veya kısmen özel kişi ve kuruluşlara devredilmesidir. Ülkemiz açısından; Kamu İktisadi Teşebbüslerinin mülkiyet ve yönetimlerinin kamu kesiminden özel kişi ve kuruluşlara devri dar anlamda özelleştirme olarak tanımlanabilir. Kamu hisselerinin %50 den fazlası özel kişi ve kuruluşlara devredildiğinde, hem mülkiyet hem de yönetimi özelleştirilmiş olmaktadır. Ülkemizde yaygın olarak gerçekleştirilen işletme hakkının devri, kiralama, yap-işlet-devret, Kamu Özel İşbirliği ve benzeri uygulamaları da özelleştirme uygulamaları olarak değerlendirmek gerekmektedir. Ekonomik faaliyetlerin özel sektör lehine geliştirilmesi amacıyla yatırımı özendirici, kolaylaştırıcı, rekabeti güçlendirici, yerli ve yabancı yatırımcıları teşvik etmeye yönelik faaliyetler özelleştirme için atılan ön adımlar olarak değerlendirilmelidir. Bu çerçevede, özelleştirme basit bir ekonomi politikası aracı değil, sosyal, ekonomik, hukuki, mali ve idari sonuçları bulunan ve bu alanlarda köklü dönüşümü sağlayacak önemli bir ekonomik yeniden yapılanma aracıdır. 7
8 2.ÖZELLEŞTİRMENİN AMAÇLARI Özelleştirmenin temel felsefesi, devletin, asli görevleri olan genel yönetim, adalet ve güvenliğin sağlanması ile özel sektör tarafından yüklenilemeyecek yatırımlara yönelmesi, ekonomik faaliyetlerin ise ağırlıklı olarak özel sektör tarafından gerçekleştirilmesidir. Özelleştirmenin temel amaçları; rekabete dayalı piyasa ekonomisinin oluşturularak, üretimde verimlilik ve etkinliğin sağlanması, kamu finansmanının zarar eden kuruluşların yarattığı mali yükten kurtarılması ve sabit sermaye yatırımlarının özel sektör tarafından gerçekleştirilerek toplum refahının artırılması olarak sıralanabilir. Özelleştirmenin, serbest piyasa ekonomisine işlerlik kazandırılması, sermaye piyasasının geliştirilmesi, verimliliğin artırılması, gelir dağılımının düzeltilmesi, yabancı sermaye girişinin artırılması ve kamu teşebbüslerindeki gizli işsizliğin ortadan kaldırılması gibi ekonomik amaçları; enflasyonla mücadele, devlete gelir sağlama, fonların etkin kullanımı ve denk bütçenin sağlanması gibi mali amaçları; sermayenin tabana yayılmasını sağlamak gibi sosyal ve siyasi amaçları bulunmaktadır. Bu doğrultuda tekelleşmenin önlenmesi ve oluşan tekellerin hakim durumlarını tüketici aleyhine kötüye kullanmalarının engellenmesi, rekabeti engelleyen unsurların bertaraf edilerek etkin rekabet ortamının oluşturulması ve ulusal çıkarların zarar görmemesi için gerekli tedbirlerin alınması özelleştirme uygulamalarının başarısı için gereklidir. Bunu gerçekleştirmeye yönelik olarak ilgi ve görev alanına göre piyasaların düzenlenmesi ve denetlenmesini sağlamak üzere düzenleyici ve denetleyici kurumların oluşturulması ve bu kurumların faaliyet alanlarını etkin olarak düzenlemeleri ve denetlemeleri hayati öneme sahiptir. Ülkemizde bu işlevleri yerine getirmek üzere Rekabet Kurumu, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Radyo ve Televizyon Üst Kurumu ve Şeker Kurumu gibi kurumlar ile sağlıklı işbirliği ve sürekli eşgüdüm halinde olunması, ilgili piyasaların özelleştirme sonrası düzgün işleyişinin sağlanması için hayati öneme sahiptir.
II.DÜNYADA ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI Dünyada günümüzdeki anlamıyla özelleştirme uygulamaları, 1961 yılında Federal Almanya Hükümeti tarafından Volswagen firmasının çoğunluk hisselerinin halka arz edilmesi ile gerçekleştirilmiştir. Bu halka arzdan 4 yıl sonra, VEBA AG (Vereinigte Elektrizitäts und Bergwerks Aktiengesellschaft) şirketine ait daha büyük oranda hisse senetleri halka arz edilmiştir. Diğer ülkelerde de 1965-1979 yılları arasında benzer özelleştirme işlemleri gerçekleştirilmiştir. 1979 Yılında İngiltere de Muhafazakâr Parti Hükümeti tarafından uygulamaya konulan özelleştirme programı kuşkusuz özelleştirme alanında milat sayılmakta olup, tarihi öneme sahiptir. Kasım 1984 te British Telecommunications ın halka arzının ardından terim olarak denationalisation, gayrimillileştirme kavramı yerini privatisation, özelleştirme ye bırakmıştır. 1997 yılına kadar yoğun olarak sürdürülen özelleştirmeler neticesinde İngiltere de kamu işletmelerinin milli gelir içerisindeki payı önemli ölçüde düşmüştür. İngiltere deki özelleştirme uygulamaları aynı dönemde birçok sanayileşmiş ülkeyi de önemli ölçüde etkilemiştir. 1986-1988 yıllarında Fransa da Cumhuriyetçi Parti Hükümeti 2 yıl gibi kısa bir sürede 22 büyük kamu şirketini özelleştirmiş ve bu özelleştirmelerden 12 Milyar ABD Doları gelir elde etmiştir. Ardından gelen Sosyalist Yönetimler devletleştirme yapmamış, aksine Ekim 1997 de daha geniş bir özelleştirme programını uygulamaya koymuş, 7.1 Milyar ABD Doları karşılığı French Telecom şirketinin özelleştirilmesini gerçekleştirmişlerdir. Başta İtalya, İspanya, Hollanda ve İskandinav ülkeleri olmak üzere, birçok Avrupa ülkesinde 80,90 ve 2000 li yıllarda özelleştirme uygulamaları hayata geçirilmiştir. 9
Grafik 1: Dünyada özelleştirme uygulama gelirleri, 1988-Ağustos 2015 *Ocak-Ağustos Kaynak: The Privatization Barometer Report, 2015, www.privatizationbarometer.net, Erişim Tarihi: Ocak 2016 1980 li yıllardan itibaren, Batı Avrupa ve ABD dışında Japonya, Kanada, Çin, Hindistan, Şili, Meksika, Brezilya, Türkiye, Güney Afrika Cumhuriyeti ve Eski Sovyet Bloku ülkeleri gibi hem gelişmiş hem de gelişmekte olan 100 ün üzerindeki ülkede özelleştirme uygulamaları icra edilmiştir. Bunun bir sonucu olarak, son 35 yılda çoğu ülkenin kamu sektörünün milli gelir içindeki payı sürekli olarak azalmıştır. Ocak 2012 ile Ağustos 2015 tarihleri arasındaki 42 aylık süreçte bütün dünyada toplam 812 Milyar ABD Dolarının üzerinde bir özelleştirme uygulaması gerçekleştirilmiştir. Daha önceki hiçbir dönemde bu denli yüksek performanslı bir özelleştirme süreci yaşanmamıştır. 2015 yılının ilk 8 aylık döneminde sağlanan 213.4 Milyar Dolar tutarındaki özelleştirme işlemi, tüm yıl hesaba katıldığında özelleştirme gelirinin 300 Milyar Dolar gibi rekor bir seviyeye ulaşacağı beklentisini oluşturmuştur. 2014 Yılında dünyadaki özelleştirme uygulamalarının tutarı 218.8 Milyar Dolar olarak gerçekleşerek, 2013 yılındaki193.7 Milyar Dolarlık tutarı aşmıştır. Bu kadar yüksek özelleştirme işleminde Çin ve İngiltere önemli bir paya sahiptir. Çin 2014 yılında 73.6 Milyar Dolar, 2015 yılının ilk 8 ayında 10
da 133.3Milyar Dolar özelleştirme işlemi gerçekleştirmiştir. İngiltere 2014 yılında 17.2 Milyar Dolar, 2015 in ilk 8 aylık döneminde ise 14.6 Milyar Dolarlık özelleştirme geliri elde etmiştir. Tablo 1: Yıllar itibarıyla avrupa birliği ve dünyada özelleştirme uygulama gelirleri (Milyar ABD Doları) Yıllar Dünya AB 25 Dünya % (AB 25 Hariç) AB 25 % 1988 39.00 7.82+ 79.9% 20.1% 1989 28.00 14.21 49.2% 50.8% 1990 24.00 12.58+ 47.6% 52.4% 1991 46.00 28.02+ 39.1% 60.9% 1992 39.00 12.68. 67.5% 32.5% 1993 60.00 27.11. 54.8% 45.2% 1994 76.00 39.60. 47.9% 52.1% 1995 80.00 43.80 45.2% 54.8% 1996 100.00 51.40 48.6% 51.4% 1997 162.00 63.46 60.8% 39.2% 1998 140.00 66.12 52.8% 47.2% 1999 140.00 75.10 46.4% 53.6% 2000 180.00 70.87 60.6% 39.4% 2001 43.80 27.07. 38.2% 61.8% 2002 69.20 22.53 67.4% 32.6% 2003 46.60 29.40 36.9% 63.1% 2004 94.00 68.14 27.5% 72.5% 2005 140.00 84.52 39.6% 60.4% 2006 116.00 51.45 55.6% 44.4% 2007 138.00 54.48 60.5% 39.5% 2008 110.88 75.64 31.8% 68.2% 2009 265.17 55.88 78.9% 21.1% 2010 213.64 46.83 78.1% 21.9% 2011 94.40 26.37 78.1% 27.9% 2012 189.37 37.63 80.1% 19.9% 2013 193.72 67.41 65.2% 34.8% 2014 216.80 78.41 63.8% 36.2% 2015* 213.36 42.21 80.2% 19.8% TOPLAM 3,258.94 1,280.79 56.3% 43.7% *Ocak-Ağustos Kaynak: The Privatization Barometer Report, 2015, www.privatizationbarometer.net, Erişim Tarihi: Ocak 2016 11
Yukarıdaki tabloyu incelediğimizde, 1988 ile 2015 in ilk 8 aylık dönemini kapsayan yaklaşık 28 yıllık dönemde bütün dünya ülkelerinde toplam 3 trilyon 259 Milyar Dolarlık özelleştirme uygulaması gerçekleştirildiği görülmektedir.. Bu tutarın 1 Trilyon 281 Milyar Dolarlık bölümü 25 Avrupa Birliği ülkesi tarafından yapılmıştır. Toplam özelleştirme uygulamalarının %43.7 lik kısmı 25 AB üyesi ülkeleri, kalan %56.3 lük kısmı ise diğer ülkeler tarafından gerçekleştirilmiştir. 1989-2000 yılları arasında düzenli olarak artan bir özelleştirme, 2001 yılında ciddi bir düşüşle karşı karşıya kalmış, bu dip noktayı takiben artış eğilimi gösteren özelleştirmeler 2008 yılında dünyada yaşanan küresel finans krizinin etkisiyle tekrar düşüş yaşamıştır. 2009 yılında 265 Milyar Dolarlık gelir ile tüm zamanların özelleştirme rekoru kırılmıştır. 2012-2015 yılları arasında dünyadaki özelleştirme uygulamalarında istikrarlı şekilde artış gösteren bir tablo göze çarpmaktadır. 12
III.TÜRKİYE DE ÖZELLEŞTİRME KAVRAMININ GELİŞİMİ 1920 li yıllarda ülkemizde güçlü bir ekonomik yapı ve özel teşebbüs bulunmamasına rağmen, zihniyet olarak serbest piyasa ekonomisinin geliştirilmesi düşüncesi bulunmaktaydı. 1923 yılında yapılan I.İzmir İktisat Kongresi nde de bu husus iktisadi sistem serbest ekonomi sistemidir denilerek teyid edilmiştir. Ancak, milli gelirin düşüklüğü, tarım ve hayvancılık kesiminin yaygınlığı, zayıf sanayi yapısı, 1929 ekonomik buhranı ve benzeri nedenler kamu kesiminin ekonomik faaliyetlere aktif olarak katılımını gerekli kılmıştır. Bu doğrultuda, 1933 yılında Sümerbank, Etibank, Şeker Fabrikaları ve Toprak Mahsulleri Ofisi daha sonra özel teşebbüse devredilmek üzere kurulmuş ve aynı dönemde özel sektörün teşviki için kanun çıkarılmıştır. 1948 yılında devletin ekonomiden çekilmesi ilke olarak benimsenmiş ancak, uygulamaya geçilememiştir. 1960 lı yıllara kadar geçen süre içinde temel sanayi ürünlerinin yanı sıra basit tüketim malları da devlet tarafından üretilmeye başlanmıştır. Planlı kalkınma döneminin başladığı 1960 yılından sonra Kamu İktisadi Teşebbüslerinin sorunları ilk defa kapsamlı olarak değerlendirilmeye başlanmış ve bu çerçevede devlet işletmelerinin sayısı ve faaliyet alanlarının daraltılması hedeflenmiştir. 24 Ocak 1980 tarihinde kamuoyuna açıklanan ve ekonomide köklü ve yapısal dönüşümleri içeren ekonomik istikrar programı ile, KİT lerdeki uygulamaya paralel olarak tarım ürünleri destekleme alımları sınırlandırılmış, dış ticaret serbestleştirilmiş, yabancı sermaye yatırımları teşvik edilmiş, kâr transferlerine kolaylık sağlanmış, ithalat kademeli olarak serbestleştirilmiş, ihracat; vergi iadesi, düşük faizli kredi, imalatçı ihracatçılara ithal girdide 13
gümrük muafiyeti, sektörlere göre farklılaşan teşvik sistemi ile özendirilmiş ve devletin ekonomideki payını küçülten benzer önlemler doğrultusunda özelleştirme de ülke gündemindeki yerini alınmıştır. Uzun süre uygulanan devletçi politikaların hantal bir yapı oluşturması, uluslararası ilişkilerin her yönde gelişmesi, bilim ve teknolojideki gelişmeler, ulaşım ve haberleşme alanlarındaki ilerlemeler, ülkemizin gelişmiş ülkeler ile arasındaki gelişmişlik farklarının kapatılması çabası ve ekonomik kalkınmayı gerçekleştirme zorunluluğu ülkemizde özelleştirme eğiliminin artmasının başlıca nedenleri olmuştur. Buna paralel olarak ekonomik yapımızda yasal, mali ve idari bazda düzenlemelere gidilmiş ve devlet tarafından işletilen sınai ve ticari işletmelerin özelleştirilmesi bu düşünce içinde yerini almıştır. Birçok ülkede özelleştirme uygulamaları önemli ölçüde tamamlanmış ve gündemden düşmüştür. Ülkemiz ise dünya genelinde özelleştirmeyi ilk başlatan ülkelerin arasında bulunmasına rağmen, konu halen güncelliğini korumaktadır. Gelişmiş ve gelişmekte olan bir çok ülkede başarıyla gerçekleştirilen özelleştirme uygulamalarında Türkiye ne yazık ki uzun süre başarı sağlayamamıştır. Bunun en temel sebeplerinden biri ülkemizde özelleştirmeye karşı halen bir direnç bulunmasıdır. 14 1.ÖZELLEŞTİRMENİN YASAL ÇERÇEVESİ Özelleştirme ile ilgili ilk çalışmalar 1983 yılında başlamış; 1984 yılında (17.03.1984) 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun çıkarılmıştır. Bu kanunla uygulayıcı ilk kurum Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığı kurulmuştur. 28.5.1986 tarihinde kabul edilen 3291 sayılı Kanun ile tamamı devlete ait ve Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) statüsünde faaliyet gösteren kuruluşların özelleştirme kapsamına alınması ve uygulamaların yürütülmesine ilişkin esaslar belirlenmiştir. Bugün de yürürlükte olan ve özelleştirmelere temel teşkil eden 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 27
Kasım 1994 tarihli Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 4046 sayılı Kanun ile; Özelleştirme Yüksek Kurulu oluşturulmuş, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı (ÖİB) kurulmuş ve Özelleştirme Fonu nun kurulması düzenlenmiştir. Ayrıca, Milli Güvenliğimiz açısından önem arz eden stratejik nitelikteki kuruluşlarda imtiyazlı hisse bulundurulması ve özelleştirme uygulamalarından elde edilecek gelirlerin, genel bütçe harcama ve yatırımlarında kullanılmaması hususu hükme bağlanmıştır. Anılan Kanun, özelleştirilebilir nitelikteki Kamu İktisadi Kuruluşları ve benzeri kamu kurum ve kuruluşlarının, ekonomide verimlilik artışı ve kamu giderlerinde azalma sağlamak için özelleştirilmelerine ilişkin esasları düzenlemektir. 2.ÖZELLEŞTİRME İLE İLGİLİ KURUM VE KURULUŞLAR A. Özelleştirme Yüksek Kurulu 4046 sayılı Kanun a göre; Özelleştirme Yüksek Kurulu karar, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ise yürütme organı olarak görev yapmaktadır. Özelleştirme Yüksek Kurulu Başbakan ın başkanlığında, Başbakanın belirleyeceği 4 bakandan oluşur. Kurul, üyelerin tamamının katılımı ile toplanır ve kararları oybirliği ile alır. Kurulun sekretarya hizmetleri Özelleştirme İdaresi Başkanlığınca yürütülür. Özelleştirme Yüksek Kurulunun Görevleri şunlardır; Kuruluşları Özelleştirme kapsam/programına almak/çıkarmak, özelleştirilmeleri için süre belirlemek, Kapsamdaki kuruluşların faaliyetlerinin durdurulmasına, küçültülme veya tasfiyelerine -karar vermek, Özelleştirmeye ilişkin genel esas ve usulleri belirlemek, İhale Komisyonlarının nihai kararlarını onaylamak, Kuruluşların Özelleştirme yöntemini tayin etmek, 15
Stratejik konu ve kuruluşları ve Altın Hisse kapsamını belirlemek, Özelleştirme Fonu nun kaynak ve kullanımları ve menkul kıymet ihracı hakkında karar vermek, Fon Bütçelerini karara bağlamak. B.Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Başbakan a bağlı kamu tüzel kişiliğine sahip, özel bütçeli bir kurumdur. İdarede bir başkan, 5 başkan yardımcısı, 12 daire başkanı ve 10 proje grup başkanı ile birlikte yaklaşık 300 personel görev yapmaktadır. Başkanlığın görevleri şunlardır; Kurul kararlarını uygulamak, Kurul tarafından verilen görev ve yetkilerle ilgili konularda karar vermek ve gerekli işlemleri yürütmek, Özelleştirme işlemlerini yürütmek, Özelleştirme programındaki kuruluşların şirket kuruluşlarına, birleşmelerine karar vermek ve yürütmek, Kuruluşların mali, idari ve hukuki yapıları ile ilgili düzenleme yapmak, Özelleştirme Fonunu idare etmek, Her türlü menkul kıymet ve diğer kıymetli evrakın düzenlenmesine yönelik işlemleri yapmak, Kuruluşların sermayelerine konulacak ayni sermayenin değerlemesini yapmak, Gerekli araştırma, proje işleri, reklam, tanıtım, halkla ilişkiler işlemleri, mali denetim ile hukuki, teknik, idari ve mali değerleme işlemlerini yapmak ve/veya bu işlerin danışman temini suretiyle yapılmasını sağlamak, Özelleştirme programındaki kuruluşlara finansman sağlamak. 16
3.ÖZELLEŞTİRME SÜRECİ Özelleştirme süreci, dinamik bir özelliğe sahiptir. Herhangi bir özelleştirmenin yapıldığı anda; ülke ekonomisinin içinde bulunduğu durum, özelleştirilecek kuruluşun faaliyet gösterdiği sektörün mevcut ve gelecekteki beklentileri ve sektörle ilgili uluslararası gelişmeler gibi bir dizi iç ve dış faktörler, ihaleye teklif verecek şirketlerin sayısını, özelleştirme uygulamasının tamamlanma süresini ve elde edilebilecek özelleştirme gelirini ciddi derecede etkilemektedir. A.Kapsam ve programa alma Kuruluşların özelleştirme kapsamına alınmasına, özelleştirme kapsamına alınanlardan mevcut durumu itibarıyla özelleştirilebilir nitelikte olmayanların mali ve hukuki açıdan özelleştirmeye hazırlanmasına, hazırlık işlemleri tamamlananların bu işlemlerin tamamlanmasından sonra, hazırlık işlemlerine gerek görülmeyenlerin ise doğrudan özelleştirme programına alınmasına Özelleştirme Yüksek Kurulunca karar verilir. B.Danışman seçimi Özelleştirme kapsam ve programına alınan bir kamu kuruluşu öncelikle ilgili proje grubu başkanlığı ve idarenin diğer birimlerince hukuki, finansal, istihdam ve gayrimenkul durumları açısından incelenir. Daha sonra, ilgili proje grubunun talebi üzerine Danışmanlık Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından yapılan ihale ile danışman görevlendirilmektedir. Seçilen danışmanlardan, kuruluşun ve kuruluşun faaliyette bulunduğu sektörün özelliklerine göre teknik, hukuksal, finansal ve gayrimenkul değerleme konularında danışmanlık hizmeti alınır. C.Değer tespit komisyonu Bu komisyonlar İdarede çalışan elamanlardan ve her kuruluş için ayrı ayrı oluşturulmaktadır. Değer Tespit Komisyonunu, Özelleştirilecek kuruluşun özelleştirme işlemlerinden sorumlu proje grup başkanının başkanlığında, özelleştirilecek kuruluşun işlemlerinden sorumlu proje grup başkanlığında görevli bir uzman, Proje Değerlendirme ve Hazırlık 17
Daire Başkanı veya bu dairede görevli bir uzman, Sermaye Piyasaları Daire Başkanı veya bu dairede görevli bir uzman ile gayrimenkul işlemlerinden sorumlu Proje Grup Başkanı veya bu grup başkanlığında görevli bir uzman olmak üzere beş üyeden oluşur. Komisyon, İdare Başkanının teklifi ve Başbakan ın onayı ile göreve başlar. Komisyonda, yukarıda adı geçen birimlerde görevli olmak kaydı ile aynı sayıda ve aynı usulle yedek üye görevlendirilir. 18 D.Değer tespit yöntemleri Değer Tespit Komisyonu, değer tespit çalışmalarını Kanunda belirtilen unsurları dikkate alarak ve uluslararası kabul görmüş olan, İndirgenmiş nakit akımları (net bugünkü değer), Defter değeri, Net aktif değeri, Amortize edilmiş yenileme değeri, Tasfiye değeri, Fiyat/kazanç oranı, Piyasa kapitalizasyon değeri, Piyasa değeri/defter değeri, Ekspertiz değeri, Fiyat/nakit akım oranı metodlarından en az ikisini uygulamak suretiyle yürütür. E.İhale komisyonu İhale komisyonu özelleştirilecek kuruluşun özelleştirme işlemlerinden sorumlu proje grubunun bağlı bulunduğu başkan yardımcısının başkanlığında, ilgili proje grup başkanı, bu projede görevli uzman, İhale Hizmetleri Daire Başkanı veya bu dairede görevli bir uzman ile hukuk müşavirliğinde görevli bir hukuk müşaviri veya avukat olmak üzere beş üyeden oluşur ve idare başkanının teklifi ve Başbakanın onayı ile göreve başlar. Komisyonda yukarıda adı geçen birimlerde görevli olmak kaydı ile aynı sayıda ve aynı usulle yedek üye görevlendirilir.
Kuruluşun Tanıtım Dokümanı ve İhale Şartları Belgesi hazırlandıktan sonra özelleştirme ihale aşamasına geçilmektedir. Bu işlem, Basın ve Halkla İlişkiler Daire Başkanlığı tarafından yapılan ilanlar ile başlamaktadır. Bu duyuruda son teklif verme tarihi, teminat bedelleri, ilgili hesap numaraları gibi bilgiler yer almaktadır. Özelleştirme ihalesine ilgisi olan yatırımcıların ilanda belirtilen koşullarda Tanıtım Dokümanı nı ve İhale Şartları Belgesi ni satın alması ile başlayan Teklif Alma Süreci İhale Komisyonunun kontrolünde İhale Hizmetleri tarafından alınan teklifler ile devam etmektedir. Bu süreç, teklif veren yatırımcılar ile yapılan nihai pazarlık görüşmesi ile sonuçlandırılmaktadır. Nihai pazarlık görüşmelerinde ortaya çıkan sonuç Özelleştirme Yüksek Kurulu nun onayına sunulmaktadır. 4.ÖZELLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Özelleştirme programına alınan kuruluşların özelleştirilmesine ilişkin olarak özelleştirme yöntemleri, değer tespiti ve ihale usulleri aşağıda belirtilmiştir. Özelleştirme programına alınan kuruluşlar aşağıda belirtilen yöntemlerden birinin veya birkaçının birlikte uygulanması suretiyle özelleştirilir. A.Satış: Kuruluşların aktiflerindeki mal ve hizmet üretim birimleriyle varlıklarının mülkiyetinin kısmen veya tamamen bedel karşılığı devredilmesi ya da bu kuruluşların hisselerinin tamamının veya bir kısmının kuruluşların içinde bulundukları şartlar da dikkate alınarak yurt içi ve yurt dışında, halka arz, gerçek ve/veya tüzelkişilere blok satış, gecikmeli halka arzı içeren blok satış, çalışanlara satış, borsada normal ve/ veya özel emir ile satış, menkul kıymetler yatırım fonları ve/veya menkul kıymetler yatırım ortaklarına satış veya bunların birlikte uygulanması yoluyla bedel karşılığı devredilmesidir. B.Kiralama: Kuruluşların aktiflerindeki varlıklarının kısmen veya tamamen bedel karşılığında ve belli bir süre ile kullanma hakkının verilmesidir. 19
C.İşletme hakkının verilmesi: Kuruluşların bir bütün olarak veya aktiflerindeki mal ve hizmet üretim birimlerinin mülkiyet hakkı saklı kalmak kaydıyla bedel karşılığında belli süre ve şartlarla işletilmesi hakkının verilmesidir. D.Mülkiyetin gayrı ayni hakların tesisi: Kuruluşların aktiflerindeki mal ve hizmet üretim birimleri ile varlıklarının, mülkiyeti ilgili kuruluşa ait olmak kaydıyla, malike ait kullanma hakkına ilişkin bazı tasarruflara rıza gösterilmesine veya malikin mülkiyete bağlı haklarını kullanmasından vazgeçmesi sonucunu doğurmasına ilişkin hakların tesisidir. E.Gelir Ortaklığı modeli ve işin gereğine uygun sair hukuki tasarruflar: Kuruluşların özellikleri ve yapıları da dikkate alınarak yukarıda belirtilen özelleştirme yöntemleri dışında kalan ve genel hükümler ile özel kanunlarda belirtilen diğer yöntemlerdir. 5.İHALE YÖNTEMLERİ İhaleler, kapalı teklif, pazarlık, açık artırma, belli istekliler arasında kapalı teklif usulü ile yapılır. A.Kapalı teklif usulü: Kapalı teklif usulünde teklifler yazılı olarak alınır. Teklif mektubu, bir zarfa konulup kapatıldıktan sonra zarfın üzerine isteklinin adı, soyadı ve tebligata esas olarak göstereceği açık adresi yazılır. Zarfın yapıştırılan yeri istekli tarafından imzalanır veya mühürlenir. Bu zarf geçici teminata ait alındı veya banka teminat mektubu ve istenilen diğer belgelerle birlikte ikinci bir zarfa konularak kapatılır. Dış zarfın üzerine isteklinin adı ve soyadı ile açık adresi ve teklifin hangi işe ait olduğu yazılır. Tekliflerin belirlenen tarih ve saatte açılması sonucu, kaç teklif verilmiş olduğu bir tutanakla belirtildikten sonra dış zarflar hazır bulunan istekliler önünde alınış sırasına göre açılarak, istenilen belgelerin ve geçici teminatın tam 20
olarak verilmiş olup olmadığı aranır. Şartnameye uymayan veya başka şartlar taşıyan teklif mektupları kabul edilmez. B.Pazarlık usulü: İhalelere birden fazla teklif sahibinden kapalı zarf içerisinde teklif almak şartıyla başlanabilir. Sermayesindeki kamu payı yüzde onbeşin altında olan iştirak hisselerinin özelleştirilmesinde birden fazla teklif alınması şartı aranmaz. Teklif sahipleri ile birden fazla Pazarlık görüşmesi yapılabilir. Pazarlık görüşmeleri teklif sahipleri ile ayrı ayrı yapılır. Pazarlık görüşmelerinin, ihalenin herhangi bir aşamasında pazarlık görüşmelerine devam edilen teklif sahipleri ile müştereken yapılmasına komisyonca karar verilebilir. Komisyonca gerekli görüldüğü takdirde ihale, pazarlık görüşmesine devam edilen teklif sahiplerinin katılımı ile açık artırma suretiyle sonuçlandırılabilir. Bu husus ilanda ve/veya şartnamede belirtilir. Görüşmeler komisyon tarafından bir tutanakla tespit edilir, tutanak komisyon üyeleri ve teklif sahiplerince imzalanır. C.Açık Artırma usulü: Açık artırma usulü ile yapılan ihalelere, istenilen teminatı vermiş ve ihale ilanında, ihaleye katılabilmek için belirtilen gerekli şartları yerine getirmiş oldukları komisyonca tespit edilen teklif sahipleri katılabilirler. İstenilen ilk değer ile açık artırmanın her aşamasında verilecek tekliflerde asgari artırılabilecek miktar komisyonca belirlenir. Açık artırmanın süresi komisyonca belirlenerek açık artırmaya başlanılmadan önce hazır bulunan teklif sahiplerine duyurulur. Teklif sahipleri tarafından, açık artırmaya esas alınacak ilk değer kadar veya bu değerin üzerinde teklif yapıldığı takdirde açık artırmaya devam olunur. Teklif sahipleri bir önceki teklifi artırmak suretiyle yeni tekliflerde bulunurlar. Bu suretle yapılan açık artırmada yeni bir teklif gelmezse komisyon başkanı son teklif üzerinden ihalenin bitirileceğini duyurur ve bu duyuru üç kez yapılır. Buna rağmen teklif gelmemesi halinde açık artırmaya son verilir. D.Belirli istekliler arasında ihale usulü: Çıkılan ihaleden sonuç alınamaması halinde, Kurulun onayı alınmak 21
kaydıyla belirli istekliler arasında ihale usulü ile ihale yapılabilir. Bu usulle yapılacak ihaleler için alınacak tekliflerde teknoloji, yatırım, üretim ve istihdam şartlarından hangisinin veya hangilerinin aranacağı ve diğer esaslar hazırlanacak ihale şartnamesinde belirtilir. Hazırlanacak ihale şartnamesi çerçevesinde istekli veya isteklilerden proje ve taahhütlerini içeren teklifleri alınır. Tekliflerin alınmasından sonra istekli ya da isteklilerle tek tek veya müştereken görüşme yapılmasına ihale komisyonunca karar verilir. Yapılacak görüşmeler sonucunda ihale sonuçları karara bağlanmak üzere İdarece Kurula sunulur. 6.STRATEJİK KURULUŞLAR VE İMTİYAZLI HİSSE 4046 sayılı Kanun 13. Maddesi ile, özelleştirme programındaki kuruluşlarla ilgili stratejik konu ve kuruluşları saptamaya Özelleştirme Yüksek Kurulu yetkili kılınmıştır. Stratejik olduğu tespit edilen kuruluşlarda devlete söz ve onay hakkı veren imtiyazlı hisse uygulaması yine Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından düzenlenir. Kanun gereği aşağıdaki kuruluşların sermayelerinin % 49 undan fazlasının özelleştirilmesine karar verilmesi halinde bu kuruluşlarda imtiyazlı hisseler oluşturulması zorunludur. Türk Hava Yolları A.O. T.C. Ziraat Bankası Türkiye Halk Bankası A.Ş. TMO Alkoloid Müessesesi Türkiye Petrolleri A.O. Şu anda Türk Hava Yolları AO, Petrokimya Holding AŞ, Türkiye Petrol Rafinerileri AŞ, Erdemir Demir Çelik İşletmeleri AŞ ve Türk Telekom da imtiyazlı hisse bulunmaktadır. 22
IV.TÜRKİYE DE ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI 1.Özelleştirme Satış Gelirleri Tablo 2: Yıllar itibarıyla yöntemlerine göre özelleştirme uygulamaları (ABD Doları) Yıl Blok Hisse Satışı İşletme/Tesis Satışı Halka Arz BORSA da Satış Varlık Satışı Bedelli Devir TOPLAM 1986 710.394 244.501 954.895 1987 265.625 261.661 305.556 832.842 1988 13.000.000 13.090.225 411.451 355.311 26.856.987 1989 121.197.123 708.755 9.221.400 72.682 131.199.960 1990 320.579.994 165.366.745 42.428 485.989.167 1991 43.828.268 72.773.310 106.932.521 20.307.521 243.841.620 1992 410.264.948 12.616.957 422.881.905 1993 365.198.396 15.382.956 23.929.494 149.997.064 13.030.810 567.538.720 1994 7.753.981 4.613.346 332.824.239 66.562.788 385 411.754.739 1995 370.906.865 70.097.879 20.177.873 90.818.491 20.455.382 572.456.490 1996 217.990.000 50.949.596 1.988.800 18.715.751 2.354.760 291.998.907 1997 251.150.000 204.334.179 7.960.488 2.073.297 465.517.964 1998 305.055.000 48.564.275 632.651.612 2.122.293 22.285.976 9.035.988 1.019.715.144 1999 7.137.821 975.000 10.736.137 19.479.693 38.328.651 2000 1.489.672.112 11.451.000 1.104.520.664 50.036.179 60.855.896 2.716.535.851 2001 500.000 54.900.000 1.241.547 63.159.549 119.801.096 2002 168.371.170 237.711.271 8.087.615 122.305.486 536.475.542 2003 16.770.000 102.335.079 40.336.015 18.901.676 8.744.721 187.087.491 2004 878.294.760 109.193.000 191.279.167 157 34.976.799 69.098.247 1.282.842.129 2005 7.103.944.301 31.491.500 273.719.603 466.434.132 316.637.223 30.013.471 8.222.240.230 2006 7.178.000.000 157.800.000 207.820.151 5.181.739 463.213.832 84.149.738 8.096.165.461 2007 812.000 755.000.000 1.838.642.981 2.411.821 1.537.759.019 124.003.838 4.258.629.659 2008 2.059.550.000 2.230.000.000 1.873.081.209 6.650.290 89.923.688 6.259.205.187 2009 2.265.000.000 5.728.896 4.256.263 2.274.985.158 2010 2.582.316.110 384.767.797 216.636 110.502.729 3.887.907 3.081.691.179 2011 575.000.000 639.784.000 137.176.629 6.457.498 1.358.418.127 2012 186.520.000 2.519.616.050 312.305.159 2.251.038 3.020.692.247 2013 8.631.493.523 3.427.020.000 67.283 407.789.255 19.178.261 12.485.548.323 2014 4.828.450.000 2 1.053.340.726 459.109.833 6.340.900.561 2015 4.216.828 1.749.500.000 293 187.513.457 54.811.675 1.996.042.253 Top. 35.086.548.055 14.877.318.361 9.572.899.869 1.288.018.903 4.836.737.067 1.255.606.231 66.917.128.486 Kaynak: T.C.Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 23
Özelleştirme fikri ülkemiz gündemine ilk olarak 24 Ocak 1980 Kararları ile girmiştir. Ancak, ekonomik, siyasi ve sosyal nedenlerden dolayı 2000 li yıllara kadar özelleştirme konusunda kayda değer bir başarı elde edilememiştir. 1986-2003 yılları arasında yaklaşık 8 Milyar Dolarlık bir özelleştirme işlemi gerçekleştirilmiştir. Türkiye de ekonomik ve siyasi isikrarın sağlandığı ve özelleştirme konusunda kararlı bir tutumun sergilendiği 2003 2015 yılları arasında özelleştirme çalışmaları yoğunlaşmış ve bu dönemde yaklaşık 59 Milyar Dolarlık özelleştirme geliri elde edilmiştir. Toplamda ise bugüne kadar 66 Milyar 917 Milyon Dolarlık özelleştirme uygulaması gerçekleştirilmiştir. Grafik 2: 1986-2015 Yılları arasında Türkiye de özelleştirme gelirleri Milyon Dolar 14000 12000 12.486 10000 8000 6000 4000 2000 0 1 1 27 131 486 244 423 568 412 573 292 466 1.020 38 2.717 120 536 2015 2014 2013 2012 2011 2010 2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000 1999 1998 1997 1996 1995 1994 1993 1992 1991 1990 1989 1988 1987 1986 187 1.283 8.222 8.096 4.259 6.259 2.275 3.084 1.358 3.021 6.341 1.996 Kaynak: T.C.Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 24 2.ÖZELLEŞTİRİLEN KURUM, KURULUŞ, VARLIKLAR VE BEDELLİ DEVİR SAYILARI A. İdarece gerçekleştirilen özelleştirme uygulama sayıları Özelleştirme işlemlerinin başladığı 1986 yılından 2015 yılı sonuna kadar özelleştirilen şirket, varlık ve taşınmaz sayıları aşağıdaki gibidir;
%50 nin Üzerinde Kamu Payı Hisse Satışı ile Özelleştirilen Şirket Sayısı 116 %50 ve Altında Kamu Payı Hisse Satışı ile Özelleştirilen Şirket Sayısı 125 Satılan/Devredilen Tesis ve İşletme Sayısı 237 Devredilen Liman Sayısı 19 Satılan Taşınmaz ve Otel-Sosyal Tesis Sayısı 4.609 - Devredilen Maden Ruhsatı Sayısı 39 - Satılan İsim Hakkı ve Marka Sayısı 156 - Satılan Gemi, Tanker, Uçak Sayısı 14 - Satılan Makine-Teçhizat, Demirbaş ve Hizmet Vasıtaları Sayısı 9.103 - İşletme İmtiyazı Verilen Varlık Sayısı (Araç Muayene İstasyonları) 2 B.Kamu kurumlarına yapılan bedelli devirler Hisseleri Devredilen Şirket Sayısı 4 Devredilen İşletme Sayısı 4 Devredilen Taşınmaz Sayısı 1.859 - Devredilen Gemi, Tanker, Uçak Sayısı 111 - Devredilen Makine-Teçhizat Sayısı 106 C.Özelleştirme İdaresince verilen yetki çerçevesinde kapsam ve programdaki kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan ihaleler ile gerçekleştirilen özelleştirmeler; %50 nin Üzerinde Kamu Payı Hisse Satışı ile Özelleştirilen Şirket Sayısı 1 %50 ve Altında Kamu Payı Hisse Satışı Yoluyla Özelleştirilen Şirket Sayısı 21 Satılan/Devredilen Tesis ve İşletme Sayısı 15 Satılan Taşınmaz Sayısı 3.833 Satılan/Devredilen Diğer Varlık Sayısı 0 - Devredilen Maden Ruhsatı Sayısı 3 - Satılan Marka Sayısı 1 - Satılan Gemi, Tanker, Uçak Sayısı 8 - Satılan Makine-Teçhizat Sayısı 5.146 Uzun yıllar boyunca özelleştirme portföyünde olmasına rağmen bir türlü özelleştirilemeyen, Türk Telekom, Erdemir, Tüpraş, Petkim, Tekel Alkol ve Sigara elektrik dağıtım ve üretim kuruluşları gibi büyük kamu şirketlerinin özelleştirme işlemleri bu dönemde, kamuoyu önünde rekabetçi bir ortamda, açık ve şeffaf olarak yapılan ihalelerle gerçekleştirilmiştir. 25
3. ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARININ YÖNTEMLER İTİBARIYLA DAĞILIMI YÖNTEM 1. Blok Hisse Satışı Yoluyla Özelleştirilen Kuruluşlar 35.086.548.055 52.4 2. İşletme Tesis Satışı 14.877.318.361 22.2 3. Halka Arz 9.572.899.869 14.3 4. Borsada Satış 1.288.018.903 1.9 5. Varlık Satışı 4.836.737.067 7.3 6. Kamu Kurumlarına Bedelli Devir Uygulamaları 1.255.606.231 1.9 Toplam 66.917.128.486 100 Özelleştirme yöntemlerinden en yaygın uygulama blok hisse satışı ile yapılan özelleştirmeler olup, uygulamaların %52.4 ü bu yöntemle gerçekleştirilmiştir. İşletme ve tesislerin satışının toplam içindeki payı %22.2, halka arz uygulamaları da özelleştirmeler içinde üçüncü sırada bir yer tutmaktadır. Halka arz toplam uygulamaların % 14.3 ünü bulmaktadır. Grafik 3: Özelleştirme uygulamalarının yöntemlere göre dağılımları (ABD Doları) Yöntemlere Göre Yüzde Dağılımı % Borsada Satış Halka Arz %2 Varlık Satışı %14 %22 %7 İşletme/Tesis Satışı %2 Kamu Kurumlarına Devir %53 Blok Satış Blok Satış İşletme/Tesis Satışı Halka Arz Borsada Satış Varlık Satışı Kamu Kurumlarına Devir Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 26
V. ÖZELLEŞTİRME FONU KAYNAKLARI VE KULLANIMLARI Özelleştirme Fonunun kaynakları 4046 Sayılı Kanun un 9. Maddesinde sıralanmış olup, bunlar özelleştirme uygulamalarından elde edilen tüm gelirler, (şartname satışı, teminatın nakde çevrilmesinden elde edilen gelirler ve diğer gelirler dahil) İdareye devredilen kuruluşlardan elde edilen temettüler, kapsam ve/veya programdaki kuruluşlardan yapılan borçlanmalar, ihraç edilecek her türlü menkul kıymet gelirleri ile İdareye devredilen kuruluşlardan sağlanan finansmandan oluşmaktadır. Fonun kullanım alanları ise, 4046 Sayılı Kanun un 10.Maddesinde yer almaktadır. Bunlar, iş kaybı tazminatı, nakle tabi personel ödemeleri, Emekli Sandığına tabi personele yapılan ödemeler, danışmanlık hizmet alım ödemeleri, özelleştirme programındaki kuruluşlarda idari, mali ve hukuki yönden yapılacak düzenlemelerin gerektirdiği giderler, İdareye devredilen kuruluşların sermaye artırımlarına katılınması, borç olarak finansman sağlanması, Fon gelirlerinin %5 ini aşmayacak şekilde İdare bütçesinin oluşturulması, özelleştirme uygulamalarının yerine getirilebilmesi için gereken her türlü mal ve hizmetin alımı ve benzeri alanları içermektedir. 1.ÖZELLEŞTİRME FONU KAYNAKLARI Özelleştirme Fonu kaynakları iki kısımdan oluşmaktadır. Doğrudan özelleştirme ile sağlanan özelleştirme gelirleri ve özelleştirme ile bağlantılı olmakla birlikte dolaylı gelir sayılabilecek temettü gelirleri, şartname satış gelirleri, teminatın nakde çevrilmesi ile elde edilen gelirler, faiz ve diğer gelirleri özelleştirme uygulama dışı kaynaklar olarak sıralayabiliriz. 27
28 Tablo 3: Özelleştirme Fonu kaynakları (Milyon ABD Doları) YILLAR Özelleştirme Uygulamaları Tahsilatı* Özelleştirme Uygulamaları Dışı Kaynaklar TOPLAM 1986-0 0 1987 1 0 1 1988 26 34 60 1989 111 64 175 1990 501 111 612 1991 241 166 407 1992 284 107 391 1993 436 110 546 1994 565 89 654 1995 469 111 580 1996 257 336 593 1997 362 265 627 1998 946 322 1.268 1999 151 520 671 2000 2.624 483 3.107 2001 60 365 425 2002 290 207 497 2003 255 220 475 2004 1.134 368 1.502 2005 3.017 433 3.450 2006 9.498 396 9.894 2007 8.694 786 9.480 2008 5.749 764 6.513 2009 1.440 314 1.754 2010 2.540 181 2.721 2011 1.518 501 2.019 2012 3.397 285 3.681 2013 6.709 201 6.911 2014 5.992 154 6.146 2015 4.367 102 4.469 TOPLAM 61.634 7.996 69.629 *Özelleştirme uygulamaları tahsilat tutarına Türk Telekom satış geliri de dâhildir. Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Özelleştirme uygulamalarının başladığı 1986 yılından 2015 yılı sonuna kadar gerçekleştirilen özelleştirmelerden Özelleştirme Fonuna giren tahsilat tutarı Türk Telekom dan elde edilen 8.734 Milyon Dolar gelir de dahil 61 Milyar 634 Milyon Dolar olup, özelleştirme dışı kaynakları oluşturan temettü gelirleri, şartname satış gelirleri, teminatın nakde çevrilmesi ile elde edilen gelirler, faiz ve diğer gelirleri toplamı 7 Milyar 996 Milyon Dolarlık tutar eklendiğinde kaynaklar toplamı 69 Milyar 629 Milyon Dolara ulaşmaktadır. Toplam kaynakların yaklaşık 59 Milyar Dolarlık bölümü 2003-2015 yılları arasında sağlanmıştır. Tablo 4: Özelleştirme uygulamaları dışı kaynaklarının gelir kalemlerine göre dağılımı (Milyon ABD Doları) Yıllar Temettü Faiz Şartname Satışı Teminatın Nakde Çevrilmesi Diğer Gelirler Dünya Bankası Ticari Banka Borçlanma Kuruluşlardan Borçlanma TOPLAM 1986 - - - - - - - - 0 1987 - - - - - - - - 0 1988 34 - - - - - - - 34 1989 64 - - - - - - - 64 1990 109 - - - 2 - - - 111 1991 161 - - - 5 - - - 166 1992 106 - - - 1 - - - 107 1993 110 - - - - - - - 110 1994 89 - - - - - - - 89 1995 49 33 - - 5 - - 24 111 1996 306 28 - - 2 - - - 336 1997 191 10-2 1 - - 61 265 1998 218 37 - - 1 - - 66 322 1999 208 - - - 2-164 146 520 2000 396 8 - - 1-78 - 483 2001 140 3-2 1 4 59 156 365 2002 80 15 0 2 1 37 44 28 207 2003 63 7 2 13 1 39 69 26 220 2004 223 25 1 6 7 98-8 368 2005 343 44 3-1 43 - - 433 29
Yıllar Temettü Faiz Şartname Satışı Teminatın Nakde Çevrilmesi Diğer Gelirler Dünya Bankası Ticari Banka Borçlanma Kuruluşlardan Borçlanma TOPLAM 2006 197 66 3-23 107 - - 396 2007 468 243 2-1 71 - - 786 2008 433 221 1 1 1 108 - - 764 2009 133 24 3-17 137 - - 314 2010 118 28 3 31 1 - - - 181 2011 161 14 2 261 63 - - - 501 2012 123 20 3 127 12 - - - 285 2013 171 23 2 4 2 - - - 201 2014 64 21 1 14 54 - - - 154 2015 38 28 1 31 3 - - - 102 TOPLAM 4.796 898 28 495 205 644 414 515 7.996 Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Gerçekleştirilen özelleştirme uygulamaları dışında 30 yıllık süreçte toplam 7 Milyar 996 Milyon Dolarlık kaynak Özelleştirme Fonuna girmiştir. Özelleştirme İdaresine devredilen kuruluşlardan elde edilen temettü gelirleri özelleştirme dışı gelirler arasında ilk sırada yer almakta olup, 1986-2015 yılları arasında toplam 4 Milyar 796 Milyon Dolar temettü geliri elde edilmiştir. Yıllar itibarıyla en yüksek temettü gelirleri 2007 yılında 468 Milyon Dolar ve 2008 yılında 433 Milyon Dolardır. Özelleştirmeler gerçekleştikçe bu kalemin azaldığı görülmektedir. İdareye devredilen kuruluşların iştirak ve bağlı ortaklıklarının temettüleri ise, ilgili kuruluş bünyesinde bırakılmaktadır. Tabloda yer alan faiz gelirleri, Özelleştirme Fonunun hemen kullanılmayan Fon bakiyelerinin 3 kamu bankasında nemalandırması sonucu elde edilen gelirlerden oluşmaktadır. 1995-2015 yılları arasında toplam 898 Milyon Dolar faiz geliri elde edilmiştir. En yüksek faiz geliri sırasıyla 2007 yılında 243 Milyon Dolar ve 2008 yılında 221 Milyon Dolar olarak gerçekleşmiştir. 30
Kuruluş, varlık, işletme ve diğer taşınmazların özelleştirilmesi amacıyla hazırlanan şartname gelirleri Fonun gelir kalemlerinden biri olup, bugüne kadar toplam 28 Milyon Dolarlık şartname satış geliri elde edilmiştir. Teminatın nakde çevrilmesi kalemi özelleştirme ihalelerine katılan yatırımcıların İdareye sunmuş oldukları geçici veya kesin teminatların nakde çevrilmesinden elde edilen gelirleri ihtiva etmektedir. 1986-2015 yılları arasında teminatın nakde çevrilmesi ile elde edilen gelirler toplamı 495 Milyon Dolardır. 2011 ve 2012 yıllarında teminatların nakde çevrilmesinde rekor yaşanmıştır. Özellikle ihale sonuçları doğrultusunda sözleşme imzalamaya davet edilen elektrik dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesi amacıyla yapılan ihalelerde kazanan alıcı şirketlerin İdarece verilen süre içerisinde sözleşme imzalamaktan vazgeçmeleri sonucunda İdareye vermiş oldukları teminat mektuplarının nakde çevrilmesi nedeniyle, 2011 ve 2012 yıllarında bu gelirler çok yüksek gerçekleşmiştir. Ayrıca, Başkentgaz AŞ.nin ihalesinde yatırımcının ihale şartnamesinde belirtilen yükümlülüklerini yerine getirememesi nedeniyle idaremize vermiş olduğu 92.6 Milyon Dolar tutarındaki geçici ve ek geçici teminatı da aynı yıl Fon a gelir olarak kaydedilmiştir. Diğer Fon gelirleri kaleminde; Fonun ana kalemlerinde yer almayan, geçici teminat bedeli iadesi, tahsil edilen icra bedelleri, özelleştirme portföyünde yer alan şirketlerin aktiflerinde yer alan emeklilik, kıdem tazminatları benzeri gelirler yer almaktadır. Bu kalemde en yüksek tutar 2011 yılında gerçekleşmiş olup, Sümerbank ın özelleştirilmesi sonucu 4046 Sayılı Kanun un 21,22 ve 23 üncü maddeleri gereğince ödenmesi gereken istihdam ödemelerinin karşılığı olarak bloke edilen yaklaşık 48 Milyon Dolar özelleştirme Fonuna aktarılmıştır. 644 Milyon Dolarlık Dünya Bankası kredisi ise; Özelleştirme Sosyal Destek Projesi Kapsamında çalışanlara özelleştirme sonrası kıdem ve ihbar tazminatı, iş kaybı tazminatı ve %30 emeklilik ikramiyesi ödemek ve özelleştirme sonrası işsiz kalanlar için yeniden işe yerleştirme, iş edindirme, eğitim ve danışmanlık faaliyetlerinde kullanılmak üzere 2001-31
2009 yıllarında kullanılan ve 2009-2022 yıllarında ödenmesi öngörülen 330 Milyon Euro luk Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası kredisidir. Özelleştirme İdaresinin gelirlerinin çok düşük kaldığı yıllarada ticari bankalardan toplam 414 Milyon Dolar kredi kullanılmış ve özelleştirme portföyünde bulunan kuruluşlardan 515 Milyon Dolarlık borç kullanılmıştır. 2.ÖZELLEŞTİRME FONU KULLANIMLARI Tablo 5: 1986-2015 Yılları itibarıyla Özelleştirme Fonunun kullanım alanları (Milyon ABD Doları) Yıllar Hazineye Aktarım (*) İlgili Kuruluşlara Ödemeler Sermaye Transferi Borç Transferi Borç Geri Ödemeleri Özelleştirme Giderleri TOPLAM 1986 - - 4 - - - 4 1987 - - 4 - - 2 6 1988-25 31 - - 3 59 1989-20 137 - - 7 164 1990-0 315 - - 17 332 1991 97 20 347 - - 10 474 1992 117 122 182 - - 4 425 1993 127 54 471 - - 9 661 1994 63 37 213 - - 18 331 1995 402 3 82 152 26 81 746 1996 345-87 77 17 72 598 1997 226-53 135 121 28 563 1998 193-367 132 532 75 1.299 1999 2-419 97 127 23 668 2000 1.871-413 168 474 55 2.981 2001 - - 189 235 191 22 637 2002 - - 288 142 212 27 669 2003 - - 232 122 91 30 475 2004 - - 369 37 779 88 1.273 2005 2.660 116 149 250 389 105 3.669 2006 6.751 357 1.264 641 417 89 9.519 2007 7575 204 14,815 14 797 48 8.653 2008 6421 324 380,78 413 12 56 7.607 2009 1.150 3 290 3 28 36 1.510 32
Yıllar Hazineye Aktarım (*) İlgili Kuruluşlara Ödemeler Sermaye Transferi Borç Transferi Borç Geri Ödemeleri Özelleştirme Giderleri TOPLAM 2010 1.714 310 384 5 33 93 2.539 2011 1.341 215 73 610 38 60 2.337 2012 825 188 17-89 35 34 1.010 2013 4.540 1.186 24 2.979 33 54 8.816 2014 3.502 702 1.627 1.187 33 36 7.087 2015 2.305 35 52 0 28 23 2.444 TOPLAM 42.228 3.920 8.480 7.310 4.415 1.204 67.556 Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Türk Telekom un 8.7 Milyar Dolarlık satış geliri Hazine ye transfer kalemleri içerisinde bulunmaktadır. A.Hazine ye aktarımlar 4046 Sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun un 10. Maddesi Özelleştirme Fonunun nakit fazlası, Hazinenin iç ve dış borç ödemelerinde kullanılmak üzere Hazine hesaplarına intikal ettirilir. Özelleştirme Fonundan diğer herhangi bir fona aktarma yapılmaz hükmünü taşımaktadır. Ayrıca, Hazine ye bir kısım aktarımlar 4046 Sayılı Kanun un Geçici 23 üncü maddesi çerçevesinde de yapılmıştır. Özelleştirme uygulamalarından elde edilecek gelirlerin genel bütçe harcama ve yatırımlarında kullanılmaması 4046 Sayılı Kanun un temel ilkeleri arasında sayılmaktadır. Görüldüğü üzere, 30 yıllık dönemde özelleştirme uygulamalarından elde edilen gelirlerin 42 Milyar 228 Milyon Dolarlık kısmı doğrudan Hazine hesaplarına aktarılmıştır. 2003 Yılına kadar Özelleştirme gelirlerinden Hazineye 3 Milyar 443 Milyon Dolar kaynak aktarılmışken, 2004 yılından 2015 yılı sonuna kadar 38 Milyar 785 Milyon Dolar, yani toplam aktarımların %92 sinin bu dönemde gerçekleştiği görülmektedir. 33
B.İlgili kuruluşlara aktarımlar Kamu kurum ve kuruluşlarına ait hisse varlık ve gayrimenkullerin satışından elde edilen özelleştirme gelirleri İdaremiz ile ilgili kuruluş arasında yapılan sözleşme veya özel kanun ve mevzuat gereği, özelleştirme sürecinde yapılan masraflar düşüldükten sonra kalan tutar belirli bir süre içerisinde ilgili kuruluşa aktarılmaktadır. ( Mesela; Emekli Sandığı Otelleri, Karayolları, T.C. Devlet Demiryollarına ait Gayrimenkuller vb gibi). Bu kapsamda ilgili kuruluşlara aktarılan meblağ ise 3 Milyar 920 Milyon Dolardır. Kurum ve kuruluşlar arasında en fazla transfer 940 Milyon Dolar ile Emekli Sandığı na yapılmıştır. Bunlara ilave olarak, geçmişte hidroelektrik santrallerinin (HES) özelleştirilmesinden elde edilen 147 Milyon Dolar Enerji Bakanlığı na aktarılmıştır. Aynı yönde, 4046 Sayılı Kanun un Geçici 24 üncü Maddesi nde yer alan Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ne ait limanların özelleştirilmesinden elde edilen gelirler, tahsilini izleyen 15 gün içinde Ulaştırma Bakanlığı na aktarılır hükmü kapsamında, TCDD ye ait Mersin, Samsun ve Bandırma Limanlarının özelleştirilmesinden elde edilen gelirler de Ulaştırma Bakanlığı na aktarılmıştır. Ayrıca, 2013 ve 2014 yıllarında TEDAŞ a borç ve sermaye ödemeleri olarak aktarılan ancak, kamu kurum ve kuruluşlarının birbirlerine olan borç ve alacaklarının mahsuplaştırılması amacıyla çıkarılan mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilen mahsuplaşmalar ile hem bilançolardaki borç yükümlülükleri yerine getirilmiş, hem de 5 Milyar 431 Milyon Dolarlık aktarım doğrudan Hazine hesaplarına yapılmıştır. Başkentgaz ın 2012 yılında özelleştirilmesinden elde edilen gelirin 326 Milyon Dolarlık kısmı, alacakları dolayısıyla doğrudan Hazine hesaplarına aktarılmıştır. Bu aktarımları da kamuya doğrudan gelir olarak değerlendirdiğimizde 30 yıllık özelleştirmeler sonucunda toplam olarak 51 Milyar 906 Milyon Dolarlık meblağın kamuya transferi gerçekleştirilmiştir. 34
C.Kapsam ve programdaki kuruluşlara sermaye aktarımları Özelleştirme Uygulamaları Kanunu nun 17 nci maddesi çerçevesinde özelleştirme programında bulunan kuruluşlara 1986-2015 yılları arasında toplam 8 Milyar 480 Milyon Dolar sermaye ödemesi yapılmıştır. En yüksek sermaye ödemesi 2014 yılında 1.627 Milyon Dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu meblağın 1 Milyar 610 Milyon Dolarlık bölümü TEDAŞ a, enerji KİT lerine olan borçlarını ödemesi amacıyla aktarılmıştır. Bu tutarı 2006 yılında 1 Milyar 264 Milyon Dolar izlemiştir. 2006 da aktarılan sermayenin büyük bölümü TEKEL ve Sümer Holding e aktarılmıştır. 1995-2015 arası Özelleştirme Fonundan kapsam ve programdaki kuruluşlara nakit olarak aktarılan toplamda 50 Milyon Dolar üstü sermaye tutarları aşağıdaki tabloda verilmektedir. ŞİRKET ADI TUTAR (BİN$) TEKEL 2.168.013 TEDAŞ 1.653.098 SÜMER HOLD. 997.914 SEKA 359.895 ETBALIK 220.249 TÜGSAŞ 167.071 İSDEMİR 146.530 THY 116.619 GEMİ SAN. 113.643 ERDEMİR 77.166 KBİ 73.122 TZDAŞ 61.671 POAŞ 60.131 TÜPRAŞ 59.515 ETİ KROM 52.544 35
36 D.Kapsam ve programdaki kuruluşlara borç olarak finansman sağlanması İdareye devredilen kuruluşlara, sermaye taahhüt borcu bulunmadığı zamanlarda İdarece belirlenecek esaslar çerçevesinde borç olarak finansman sağlanmaktadır. Kapsamdaki veya programdaki kuruluşlara verilen borca, T.C. Merkez Bankası reeskont ve avans işlemlerinde uygulanan faiz oranlarından iskonto faiz oranı uygulanmaktadır. 1986-2015 yılları arasında kapsam ve programda bulunan kuruluşlara toplam 7 Milyar 310 Milyon Dolarlık borç finansmanı sağlanmıştır. Yıllar itibariyle göze çarpan en yüksek borç finansmanı sağlanan yıllar 2013 de 2.979, 2014 de 1 Milyar 187 Milyon Dolar olup, her iki yılda da sağlanan borç finansmanının büyük bir bölümü TEDAŞ a verilen borç finansmanlarından oluşmaktadır. 1995-2015 arası Toplamda 50 Milyon Dolar üstü Özelleştirme Fonundan nakit olarak aktarılan borç tutarları aşağıdaki tabloda verilmektedir. E.Borç geri ödemeleri ŞİRKET ADI TUTAR (BİN$) TEDAŞ 6.121.565 SÜMER HOLD. 322.184 İSDEMİR 306.378 THY 117.666 TDÇİ 105.202 ETBALIK 93.277 TÜPRAŞ 89.014 BAŞKENTGAZ 86.096 SEKA 68.153 Özelleştirme Fonunun kullanımları arasında bulunan borç geri ödemeleri tutarının içinde, İdarece BİST den yapılan 137 Milyon Dolarlık hisse alımları ile Dünya Bankası ve ticari bankalardan sağlanan kredilerle portföyde bulunan kuruluşlardan yapılan borçlanmalar için yapılan geri ödemeler kalemi yer almaktadır.
F.Özelleştirme uygulamaları için yapılan giderler Tabloda özelleştirme giderleri olarak yer alan 1 Milyar 204 Milyon Doların nelerden oluştuğu aşağıdaki tabloda detaylı olarak verilmiştir. Tablo 6: Yıllar itibarıyla özelleştirme faaliyetleri için yapılan giderler Yıllar İdari Bütçe İlan-Reklam Danışmanlık İstihdam Diğer TOPLAM 1986 - - - - - 0 1987-1 1 - - 2 1988-1 1-1 3 1989 - - 7 - - 7 1990-6 6-5 17 1991-6 2-2 10 1992-2 1-1 4 1993-5 1-3 9 1994-3 4 1 10 18 1995 2 5 5 22 47 81 1996 3 1 2 33 33 72 1997 5 1 3 14 5 28 1998 11 4 2 23 35 75 1999 8 1 1 8 5 23 2000 6 8 2 22 17 55 2001 5 1 1 14 1 22 2002 6 4 1 13 3 27 2003 5 2 3 13 7 30 2004 8 7 1 54 18 88 2005 7 6 10 76 6 105 2006 10 2 29 43 5 89 2007 14 7 2 20 5 48 2008 13 6 5 29 3 56 2009 11 1 9 11 4 36 2010 10 1 4 75 3 93 2011 11 1 4 18 27 60 2012 11 2 8 11 3 34 2013 12 2 7 31 3 54 2014 10 1 4 18 3 36 2015 8 1 4 8 2 23 TOP. 176 86 129 556 256 1.204 Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 37
38 F.1.İdari bütçeye aktarmalar Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Başbakana bağlı kamu tüzel kişiliğine sahip özel bütçeli bir kuruluş olup, bütçesi, Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından onaylanmakta ve Özelleştirme Fonunun %5 ini aşmayacak şekilde Fondan yapılan aktarmalarla oluşturulmaktadır. 1984-1994 yılları arasında uygulayıcı ilk kurum Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi olduğundan bu yıllara ait İdari bütçe verileri yer almamaktadır. 1994 yılında 4046 sayılı Kanun ile; Özelleştirme İdaresi Başkanlığı kurulduğundan veriler 1995-2015 yıllarını ihtiva etmektedir. 1995-2015 yılları arasında İdari bütçeye toplam 176 Milyon Dolar kaynak aktarılmış olup, yıllık ortalama İdari bütçe gideri 8.4 Milyon Dolar civarındadır. F.2.İlan ve reklam giderleri 1986-2015 yılları arasında özelleştirme ihalelerinin kamuoyuna duyurulması amacıyla İdare tarafından basın ve yayın kuruluşlarına verilen ilan ve reklam giderleri toplamı 86 Milyon Dolar tutarında olup, en fazla giderin yapıldığı yıllar 8 Milyon Dolar ile 2000 yılı ve 7 Milyon Dolar ile 2007 yılıdır. F.3.Danışmanlık giderleri 1986 yılından 2015 yılına kadar İdaremizce alınan danışmanlık hizmetleri karşılığı olarak toplam 129 Milyon Dolar bedel ödenmiştir. Özelleştirme uygulamalarının en yoğun olduğu 2006 yılında 29 Milyon Dolar, 2005 yılında ise 10 Milyon Dolarlık danışmanlık hizmeti alım bedeli ödenmiştir. F.4.İstihdam giderleri 4046 Sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun un 21. Maddesi Özelleştirmeler dolayısıyla iş akdi sona erdirilen personele iş kaybı tazminatı ödenmesi ve diğer hizmetlerin verilmesini, 22. Maddesi kuruluşlardaki nakle tabi personele ilişkin hak ve yükümlülükleri, 23. Maddesi ise anılan personelin emekliliği halinde ilave olarak ödenecek giderlerin Özelleştirme Fonundan karşılanmasını öngörmektedir.
Bu çerçevede1986-2015 yılları arasında toplam 556 Milyon Dolar karşılığı ödeme Fon tarafından karşılanmıştır. F.5.Diğer giderler Diğer giderler kaleminde başta mahkeme giderleri olmak üzere icra giderleri, menkul kıymet muhafaza giderleri vergi, icra, kargo ve benzeri giderler yer almaktadır. İnceleme konusu 30 yıl süresince bu kapsamda yapılan giderler toplamı 256 Milyon Dolardır. Yıllar itibariyle en yüksek gider 47 Milyon Dolar ile 1995 ve 35 Milyon Dolar ile 1998 yılında gerçekleştirilmiştir. 3.1986-2015 YILLARI HÜKÜMET DÖNEMLERİ İTİBARIYLA ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI Tablo 6: Hükümet dönemleri itibariyle özelleştirme uygulamaları: 1986-2015(Milyon ABD Doları) YILLAR HÜKÜMETLER HÜKÜMET DÖNEMLERİ TUTAR 1986-20.12.1987 1. ANAP Hükümeti 45. Hükümet 2 21.12.1987-8.11.1989 2. ANAP Hükümeti 46. Hükümet 150 09.11.1989-22.06.1991 3. ANAP Hükümeti 47. Hükümet 695 23.06.1991-19.11.1991 4. ANAP Hükümeti 48. Hükümet 43 20.11.1991-24.06.1993 DYP-SHP Koalisyonu 49. Hükümet 827 25.06.1993-04.10.1995 DYP-SHP/CHP Koalisyonu 50. Hükümet 1.008 05.10.1995-29.10.1995 DYP Hükümeti 51. Hükümet 125 30.10.1995-05.03.1996 DYP-CHP Koalisyonu 52. Hükümet 68 06.03.1996-27.06.1996 ANAP-DYP Koalisyonu 53. Hükümet 230 28.06.1996-29.06.1997 RP-DYP Koalisyonu 54. Hükümet 357 30.06.1997-10.01.1999 ANAP-DSP-DTP Koalisyonu 55. Hükümet 1.137 11.01.1999-27.05.1999 DSP Hükümeti 56. Hükümet 18 28.05.1999-18.11.2002 DSP-MHP-ANAP Koalisyonu 57. Hükümet 3.375 19.11.2002-13.03.2003 1. AKP Hükümeti 58. Hükümet 21 14.03.2003-28.08.2007 2. AKP Hükümeti 59. Hükümet 21.920 39
YILLAR HÜKÜMETLER HÜKÜMET DÖNEMLERİ TUTAR 29.08.2007-31.03.2011 3. AKP Hükümeti 60. Hükümet 12.030 01.04.2011 29.08.2014 4. AKP Hükümeti 61. Hükümet 18.239 30.08.2014 30.11.2015 5. AKP Hükümeti 62. Hükümet 6.566 01.12.2015-23.11.2015 Geçici Seçim Hükümeti 63. Hükümet 100 24.11.2015-31.12.2015 6. AKP Hükümeti 64.Hükümet 5 TOPLAM 66.917 Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Tablo incelendiğinde, 30 yıllık özelleştirme sürecinde tüm hükümetlerce değişik miktarlarda özelleştirme uygulaması yapıldığı ve toplamda 66 Milyar 915 Milyon Dolarlık bir özelleştirme geliri elde edildiği görülmektedir. Toplam özelleştirme uygulamalarının %88 ini oluşturan 58 Milyar 880 Milyon Dolarlık bölümünün Ak Parti Hükümetleri tarafından gerçekleştirildiği görülmektedir. 40
VI. YÜRÜTÜLMEKTE OLAN ÖZELLEŞTİRME FAALİYETLERİ Halen özelleştirme kapsam ve programında 21 kuruluş bulunmaktadır. Bu kuruluşların 11 tanesinde % 50 nin üzerinde kamu payı vardır. Bunun yanısıra, özelleştirme kapsamında 606 taşınmaz, 49 tesis, 2 liman, 10 otoyol, 2 boğaz köprüsü ile şans oyunları lisans hakkı da yer almaktadır. 1.PORTFÖYDE BULUNAN BAŞLICA ŞİRKET VE KURULUŞLAR Portföyde bulunan kuruluşlar Kamu payı 1 ) Ankara Doğal Elektrik Üretim ve Ticaret A.Ş. (1) 100,00 2 ) Sümer Holding A.Ş. (1) 100,00 3 ) T. Denizcilik İşletmeleri (1) 100,00 4 ) T. Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) (1) 100,00 5 ) Gayrimenkul A.Ş. (TTA) (1) 100,00 6 ) Türkiye Elektromekanik Sanayi A.Ş. (TEMSAN) 100,00 7 ) Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (1) 100,00 8 ) TP Petrol Dağıtım A.Ş. 100,00 9 ) KBİ-Karadeniz Bakır İşletmeleri A.Ş. (1)* 99,99 10 ) T. Halk Bankası A.Ş. (1) 51,10 11 ) Doğusan Boru Sanayi ve Ticaret A.Ş. 56,09 12 ) THY Türk Hava Yolları A.Ş. (1) 49,12 13 ) Emek İnşaat ve İşletme A.Ş. 49,00 14 ) Taksim Otelcilik A.Ş. 31,43 15 ) Hidrojen Peroksit Sanayi ve Ticaret A.Ş. 28,20 16 ) Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş. 10,00 17 ) Compagnie Financiere Ottomane S.A. 3,81 18 ) Milli Reasürans T.A.Ş. 3,37 19 ) MİTAŞ Enerji ve Madeni İnşaat İşleri Türk A.Ş. 0,0663 20 ) Sönmez Neşriyat ve Matbaacılık A.Ş. 0,003 21 ) T. İş Bankası A.Ş. (1) 0,00230 *Tasfiye aşamasındadır. (1)Bu kuruluşlarda hisse senedi veya tesis ve varlık satışı biçiminde kısmi özelleştirme işlemi gerçekleştirilmiştir. 41
Türk Telekom un özelleştirilmesi; Türk Telekom, özelleştirme kapsam ve programında bulunmamaktadır. Özelleştirme çalışmaları 406 sayılı Kanun uyarınca bağımsız komisyonlarca yürütülmekte olup, İdaremiz anılan Kanun çerçevesinde sadece Türk Telekom un özelleştirme işlemlerine ilişkin usuli işlemleri yürütmek ve bahse konu komisyonlara sekreterya hizmeti vermek üzere yetkilendirilmiştir. Milli Piyango nun (Şans Oyunları) özelleştirilmesi; Milli Piyango İdaresi, 4046 sayılı Kanun kapsamında bulunmamaktadır. Özelleştirme çalışmaları 320 sayılı KHK hükümleri doğrultusunda yürütülmektedir. Yaklaşık uzunluğu 2.000 Km olan 8 adet otoyol, çevre ve bağlantı yolları ile birlikte Boğaziçi ve Fatih Sultan Mehmet Köprülerinin özelleştirilmesi çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca EÜAŞ a ait 26 adet hidroelektrik santralleri, Bursa Doğalgaz Santrali, Aliağa Çevrim ve Gaz Tribünleri Santrali ile İzmir ve Fenerbahçe Kalamış Yat Limanlarının özelleştirme faaliyetleri de İdare tarafından sürdürülmektedir. Ayrıca, çeşitli kurum ve kuruluşlara ait çok sayıdaki taşınmazın özelleştirilme faaliyetleri de İdare tarafından gerçekleştirilmektedir. 2.2016 YILI ÖZELLEŞTİRME FAALİYETLERİ 2016 yılının en önemli özelleştirme işlemlerinin, şans oyunları (Milli Piyango), köprü ve otoyollar ve şeker fabrikaları ile elektrik üretim tesislerinin özelleştirilmesinin olması beklenmektedir. Satış ve devir onayı alınan ve sözleşme imza aşamasında olan ancak devri henüz gerçekleşmeyen TDİ ye ait Fenerbahçe-Kalamış Yat Limanı başta olmak üzere, Maliye Hazinesi, TCDD, T.Şeker Fabrikaları AŞ, Ankara Doğal Elektrik Üretim AŞ ve Gayrimenkul AŞ.ne ait yüzlerce taşınmazın devirlerinin bu yıl içerisinde gerçekleştirilmesi ve toplam 926 Milyon Dolarlık özelleştirme bedelinin de gelir olarak kayıt edilmesi beklenmektedir. 42
Elektrik Üretim AŞ.ne (EÜAŞ) a ait Kepez 2 ve Manavgat Hidro Elektrik Santrali(HES) ve taşınmazları, EÜAŞ-Kadıncık 1 ve Kadıncık 2 HES ve taşınmazları, EÜAŞ Doğankent, Kürtün ve Torul HES ve taşınmazları, EÜAŞ Karacaören 1 ve Karacaören 2 HES ve taşınmazları, EÜAŞ Fethiye HES ve taşınmazları ile çeşitli taşınmazlar ile 1 maden sahası ruhsatını kapsamakta olup, onay aşamasında bulunan kuruluşların ve taşınmazların, onaylanarak devredilmesi halinde de yaklaşık 1 Milyar 105 Milyon Dolarlık özelleştirme işleminin tamamlanması beklenmektedir. Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ.nin Portföy gruplarına ayrılan bir kısım şeker fabrikaları ile Kayseri Şeker AŞ de bulunan %10 kamu payının özelleştirme sürecinin de 2016 da başlaması öngörülmektedir. Özelleştirme kapsamında bulunan Doğusan AŞ deki %56.09 oranındaki, Hidrojen Peroksit AŞ de bulunan %28 kamu payları ile Türkiye Elektromekanik AŞ ve TP Petrol Dağıtım AŞ de bulunan %100 oranındaki kamu paylarının 2016 yılı içinde özelleştirme işlemlerinin tamamlanması planlanmaktadır. Kruvaziyer ve yük limanı olarak iki kısım halinde planlanan İzmir Limanının özelleştirmeye hazırlık çalışmaları tamamlanmış olup, bu yıl içerisinde özelleştirme işlemlerinin başlatılması beklenmektedir. Yine Maliye Hazinesi, DMO ve TCDD, ADÜAŞ ve Türkşeker e ait gayrimenkullerin de özelleştirme işlemlerinin sürdürülmesi öngörülmektedir.. 43
VII.ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLARDA ÜRETİM, KAR/ZARAR, İSTİHDAM VE YATIRIMLAR ÜZERİNE YAPILAN ÇALIŞMALAR Türkiye de özelleştirme uygulamaları başta bilim adamları ve medya olmak üzere çeşitli çevreler tarafından incelenmekte ve kamuoyu ile paylaşılmaktadır. Bu akademik çalışmaların en detaylılarından olan bir çalışma (Bkz. YAVİLİOĞLU, Cengiz, (2010), Dünyada ve Türkiye de Özelleştirme Uygulamaları, Teorik ve Tarihsel Bir Perspektif, ÖİB Yayınları, No.1, Ankara) sonucunda yapılan değerlendirmeler şu şekilde belirlenmiştir. 1986-2008 arasındaki dönemde özelleştirilen şirketlerden 77 sinin; kapasiteleri, kapasite kullanım oranları, alıcılar tarafından şirketler için yapılan yatırım tutarları, üretim miktarları, satış miktarları, net kar/zarar pozisyonları, şube sayıları ve istihdam yapılarının özelleştirme öncesi ve özelleştirme sonrası karşılaştırmalı olarak yapılan ayrıntılı analizinde; 30 şirket özelleştirme öncesinde kar etmiş olup, özelleştirme sonrasında da karlılığını artırarak sürdürmüştür. 18 şirket özelleştirmeden önce zarar ederken, özelleştirme sonrasında kar etmeye başlamıştır. 11 şirket özelleştirmeden önce kar ederken, sonrasında zarar etmiştir. 7 şirket ise özelleştirme öncesinde ve sonrasında zarar etmiştir. 3 Şirkette özelleştirme öncesi ve sonrası veri elde edilememiş, 3 şirkette özelleştirme öncesi veri elde edilemezken, özelleştirme sonrası elde edilen verilere göre kar elde ettikleri tespit edilmiştir. Şirketlerin 27 sinden yıllık ortalama 234 Milyon Dolar temettü sağlanmış olup, toplam temettü 2.406 Milyon Dolardır. Özelleştirme Fonundan 31 şirkete kaynak aktarılmıştır. Bütün 45
şirketlere aktarılan yıllık ortalama kaynak tutarı 633 Milyon Dolar, toplam kaynak tutarı ise 5.260 Milyon Dolar olarak gerçekleşmiştir. 64 şirkette büyük ölçekli yatırımlar gerçekleştirilmiş, 13 şirketten yatırım yapılıp yapılamadığına ilişkin bilgi alınamamıştır. Bilgi alınan 64 şirkete alıcılar tarafından yıllık ortalama 1.151 Milyon Dolar, toplamda ise 6.100 Milyon Dolar yatırım yapılmıştır. Şirketlerin 33 ünde personel artışı sağlanırken 44 ünde azalış olmuştur. 20.697 istihdam sağlanırken, çalışan sayısı 18.704 azalmıştır. Buna rağmen toplamda 1.993 kişilik istihdam artışı sağlanmıştır. Hem incelemesi yapılan şirketlerde çalışan personel sayısındaki artış, hem de 4/C kapsamında işe yerleştirilen 14.810 personel birlikte dikkate alındığında, incelenen şirketlerdeki özelleştirme uygulamaları sonucu toplam istihdam sayısında 16.803 kişilik bir artış sağlanmıştır. Özelleştirilen şirketlerden 68 i üretim faaliyetlerine devam etmektedir. 4 şirketin faaliyetleri kalmadığı için başka kamu şirketleri ile birleştirilerek tüzel kişilikleri sonlandırılmıştır. Sonuç olarak, özelleştirilme sonrası şirketlerin genellikle kar ettikleri ve karlarını temettü olarak dağıttıkları, yatırım, üretim ve istihdamda artışlar sağladıkları tespitlerine yer verilmiştir. 2003-2011 yılları arasında bölgesi ve sektörü için önem arz eden varlık satışı yoluyla özelleştirilen 11 işletme ve tesisler ile, hisse satışı yoluyla özelleştirilen 19 şirkette, üretim şartı, üretim ve yatırım şartı, yatırım şartı, faaliyet şartı, yatırım ve istihdam şartı ile bazılarına da sadece istihdam şartları konulmuştur. Bu şartların yerine getirilmesi için yatırımcılardan belirli miktarlarda teminatlar alınmıştır. Taahhütlerin yerine getirilmemesi halinde cezai şart olarak teminatların irat kaydedilmesi öngörülmüştür. 46
VIII.ÖZELLEŞTİRME VE YABANCI SERMAYE Ülkemizin uluslararası sermayeden aldığı payın, gerek coğrafi konumu gerekse potansiyelimizle karşılaştırıldığında çok düşük düzeylerde kaldığı bilinmektedir. Buna rağmen, özellikle 2004-2008 yılları arasında özelleştirme ihaleleri sürecine yabancı sermayeli şirketler yoğun ilgi göstermiştir. Dünyada yaşanan 2008 finansal krizinin de etkisi ile ülkemize yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırımlarında düşüşler görülmüş, bunun özelleştirmeler yoluyla sağlanan yabancı sermaye girişlerine de menfi yönde yansımaları olmuştur. Genel amaçlı yabancı sermaye girişleri ile paralellik arz eden özelleştirmeler yoluyla gelen yabancı sermaye girişleri, genel eğilim doğrultusunda 2010 ve 2011 yıllarında düşük seyretmiştir. Ülkemizin temel ekonomik sorunlarının çözümüne olumlu katkı sağlayacak yatırım, üretim ve ihracat artışını destekleyecek, yeni teknoloji ve uzmanlık getirecek olan yabancı sermayenin özelleştirmeler yolu ile girişi ülkemizin gelişmesi ve üretim gücümüzün artmasına doğrudan katkı sağlayacaktır. Bu doğrultuda, özelleştirme uygulamalarında yerli, yabancı ayırımı yapılmaksızın, gerekli ön yeterlilik ölçütlerine sahip her katılımcı eşit şartlarda ihalelere iştirak edebilmektedir. Özelleştirme uygulamaları ile kamu işletmelerinin sermayesindeki kamu hissesinin tamamı veya bir kısmının yabancı sermayeli şirketlere satış rakamları değerlendirildiğinde, 1986-2011 yılları arasında toplam özelleştirmelerden %36 sı yabancı yatırımcı payını oluştururken, son yıllarda yabancı ilgisinin zayıflaması ile 2015 yılı sonunda bu oran %22 lere kadar düşmüştür. 47
Tablo 7: 1986-2015 yılları itibarıyla blok satış yöntemi ile özelleştirmeler yoluyla gelen yabancı sermaye tutarları (Milyon $) Özelleştirilen Şirketler Yıl Satılan Hisse (%) Satış Bedeli ($) Satın Alan Firma / Grup YABANCI ORTAK PAYI (%) Ülkesi ANSAN Gıda A.Ş. 1988 88,32 12.250.000 Atlantic Ind.Ltd. 100,00 ABD MEDA Meşrubat A.Ş. 1988 88,00 750.000 Atlantic Ind.Ltd. 100,00 ABD Uçak Servisi A.Ş.(USAŞ) 1989 70,00 14.450.000 SAS Service P.A. 100,00 Danimarka Afyon Çimento T.A.Ş. 1989 51,00 13.000.000 Ciments Francais 100,00 Fransa Ankara Çimento T.A.Ş. 1989 99,25 33.000.000 Ciments Francais 100,00 Fransa Balıkesir Çimento T.A.Ş. 1989 98,24 23.000.000 Ciments Francais 100,00 Fransa Söke Çimento T.A.Ş. 1989 99,59 11.000.000 Ciments Francais 100,00 Fransa Trakya Çimento T.A.Ş. 1989 99,86 25.000.000 Ciments Francais 100,00 Fransa TOFAŞ Oto Ticaret A.Ş. 1991 16,00 13.203.441 Fiat Auto S.p.A. 100,00 İtalya Türkkablo A.O. 1991 38,00 11.000.000 Nokia Fin. Fund 100,00 Finlandiya Güneş Sigorta A.Ş. 1991 30,00 18.900.000 Gan International 100,00 Fransa İpragaz A.Ş. 1992 51,00 64.066.776 Primagaz A.G. 100,00 Fransa MEYSU Gıda A.Ş. 1992 96,15 1.229.897 Ü.DOĞAN/H. REİL 22,00 Almanya NETAŞ Telekom. A.Ş. 1993 20,00 26.000.000 NTL Northern Ltd 100,00 İngiltere TELETAŞ Telekom A.Ş. 1993 18,00 21.002.400 ALCATEL Hol. B.V. 100,00 Hollanda AEG Eti Elektrik A.Ş. 1993 11,11 2.199.542 AEG Aktienges. 100,00 Almanya AEG Eti Elektrik A.Ş. 1994 27,85 5.871.330 AEG Aktienges. 100,00 Almanya ÇİNKUR A.Ş. 1996 98,80 14.000.000 Kayseri Maden A.Ş. 85,00 İran BASF Sümerbank A.Ş. 1999 40,00 7.137.821 BASF AG Exp. 100,00 Almanya Aymar Yağ Sanayi A.Ş. 2000 11,06 905.000 UNILEVER A.Ş. 97,00 Hollanda Toros Gübre A.Ş. 2000 14,48 8.500.000 TEKFEN A.Ş. 96,22 Lüx/ İng. Çayeli Bakır A.Ş. 2004 45,00 49.250.000 Inmet Mad.A.Ş. 100,00 Kanada Samsun Gübre A.Ş. 2005 100,00 41.000.000 Toros GübreA.Ş. 96,12 Lüx/ İng. Kıbrıs Türk H.Y. Ltd. Şti. 2005 50,00 33.000.000 Ada Hav.ve Taş. A.Ş. 100,00 KKTC Türk Telekom A.Ş. 2005 55,00 6.550.000.000 Ojer Te. A.Ş. Körfez Ül. 100,00 Enerji Yatırımları Türkiye Petrol R. A.Ş. 2006 51,00 4.140.000.000 Hol./ İng. A.Ş. 2,00 Başak Emeklilik A.Ş. 2006 41,00 63.623.200 Groupama Int. 100,00 Fransa Başak Sigorta A.Ş. 2006 56,67 204.376.800 Groupama Int. 100,00 Fransa PETKİM A.Ş. 2008 51,00 2.040.000.000 Socar & Turcas A.Ş. 51,12 Azer./Bah Başkent Elektrik D.A.Ş. 2009 100,00 1.225.000.000 Enerjisa A.Ş. 50,00 Avusturya Sakarya Elektrik D. A.Ş. 2009 100,00 600.000.000 Akcez Enerji A.Ş. 50,00 Çek Cum. PETKİM A.Ş. 2012 10,32 168.500.000 Socar A.Ş. 100,00 Azer./Bah AYEDAŞ AŞ 2013 100,00 1.227.000.000 Enerjisa A.Ş. 50,00 Lüksemburg 48
Özelleştirilen Şirketler Yıl Satılan Hisse (%) Satış Bedeli ($) Satın Alan Firma / Grup YABANCI ORTAK PAYI (%) Ülkesi Toroslar Elektrik D. A.Ş. 2013 100,00 1.725.000.000 Enerjisa A.Ş. 50,00 Lüksemburg Blok Satış Toplamı: 18.393.216.207 Tablo 8: 1986-2015 Yılları itibarıyla varlık satışı yöntemi ile özelleştirmeler yoluyla gelen yabancı sermaye tutarları (Milyon$) Özelleştirilen Varlıklar Satış/Devir ($) Devralan Firma YABANCI ORTAK PAYI (%) Ülkesi TESTAŞ - Aydın 1995 1.150.000 Taiwan Firsto A.Ş. 60,00 Taiwan TDİ - Kuşadası Lim. 2003 27.000.000 Ege Liman A.Ş. 35,00 Liberya TCDD - Mersin Limanı 2007 755.000.000 Mersin Ul.Lim. A.Ş. 50,00 Singapur I. Bölge Araç Mua.Hiz. 2007 300.250.000 Tüvturk KuzeyA.Ş. 33,00 Almanya II. Bölge Araç Mua.Hiz. 2007 313.250.000 Tüvturk Güney A.Ş. 33,33 Almanya TEKEL - 6 Sigara Fab. 2008 1.720.000.000 British Am.T.A.Ş. 100,00 Hollanda Varlık Satış Toplamı: 3.116.650.000 Tablo 9: 1986-2015 Yılları itibarıyla hisse senedi arzı yöntemi ile özelleştirmeler yoluyla gelen yabancı sermaye tutarları (Milyon $) Özelleştirilen Şirketler Yıl Satılan Hisse (%) Satış Bedeli ($) Satın Alan YABANCI ORTAK PAYI (%) Ülkesi TOFAŞ A.Ş. 1994 16,67 330.000.000 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif Türkiye İş Ban. A.Ş. 1998 7,40 391.949.083 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif Türkiye Petrol Raf. A.Ş. 2000 6,77 265.491.985 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif Petrol Ofisi A.Ş. 2002 3,50 38.891.914 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif Türk Hava Yolları A.O. 2004 14,95 125.952.471 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif PETKİM A.Ş. 2005 24,70 197.227.599 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif THY 2006 10,67 78.670.460 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif Türkiye Halk B.A.Ş. 2007 17,36 1.289.159.742 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif Türk Telekom A.Ş. 2008 9,00 1.146.360.759 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif Türkiye Halk B.A.Ş. 2012 19,14 2.015.692.840 Kurumsal Yat. 100,00 Muhtelif Hisse S.Satış Toplamı: 5.879.396.853 Genel Toplam 27.389.263.060 Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 49
Sağlanan yerli-yabancı sermaye ortaklı özelleştirmelerin toplamı 27.389 Milyon Dolar olup, bunun 18.393 Milyon Doları blok satış, 3.117 Milyon Doları varlık satışı, 5.879 Milyon Doları da Borsada hisse satışı uygulamaları yolu ile gerçekleştirilmiştir. 27 Milyar 389 Milyon Dolarlık yerli-yabancı sermaye ortaklı özelleştirme gelirinin yalnızca yabancı yatırımcılara düşen payı 19 Milyar 136 Milyon Dolar olup, bu tutar özelleştirmeler yoluyla doğrudan yabancı sermaye girişi tutarını ifade etmektedir. Bir kalemde en yüksek yabancı sermaye girişi, Türk Telekom un %55 inin 2005 yılında, 6 Milyar 550 Milyon Dolar bedelle Ojer Telekomünikasyon AŞ ne (Dubai / S.Arabistan / Ürdün / Lübnan) devri ile sağlanmıştır. Petkim Petrokimya Holding AŞ nin %51,12 sinin, 2008 de Socar&Turcas Petrokimya AŞ ye toplam 2.040 Milyon Dolara satışı dolayısıyla (Azerbaycan, Bahreyn) 1.043 Milyon Dolar (yabancı sermayedara düşen pay), yine aynı yıl Tekel Sigara San.AŞ ye ait 6 adet sigara fabrikasının 1.720 Milyon Dolar bedelle British&American Tobacco Tüt.Mam. AŞ ne (Hollanda) satışından da 1.720 Milyon Dolarlık yabancı sermaye girişi gerçekleştirilmiştir. 2009 yılında Başkent Elektrik Dağıtım AŞ nin özelleştirilmesinden 612,5 Milyon Dolar, 2013 yılında ise, Toroslar Elektrik Dağıtım AŞ nin devri ile 862 Milyon Dolar, İstanbul Anadolu Yakası Elektrik Dağıtım AŞ nin devrinden de 613 Milyon Dolar, yabancı sermaye girişi sağlanmıştır. Ayrıca T.Halk Bankası AŞ.ne ait %25,62 hissenin 2007 de uluslararası kurumsal yatırımcılara ilk arzından 1.289 Milyon Dolar, 2012 yılında yapılan %19.14 lük ikinci halka arzdan da 2.016 Milyon Dolar olmak üzere toplam 3.305 Milyon Dolar, ayrıca, 2008 yılında Türk Telekom un %9 unun uluslararası kurumsal yatırımcılara arz edilmesinden de 1.146 Milyon Dolar yabancı sermaye girişi olmuştur. 50
Grafik 4: 1986-2011 Yılları itibarıyla gerçekleştirilen özelleştirmelerde yerli yatırımcı/ yabancı yatırımcı oranı (Milyon $) Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 4046 Sayılı Kanun ile, yabancı uyruklu gerçek ve tüzel kişilere gayrimenkul satışı ve devrinin mütekabiliyet esasları çerçevesinde yürürlükteki mevzuat hükümlerine tabi olarak yapılabileceği hususu hüküm altına alınmıştır. Ülkemizdeki 30 yıllık süreçte sağlanan özelleştirme gelirlerinin %22 si yabancı menşeli yatırımcılar tarafından sağlanmıştır. 51
IX.ÖZELLEŞTİRMENİN SOSYAL BOYUTU 1.ÖZELLEŞTİRME VE İSTİHDAMA YANSIMALARI Ülkemizdeki özelleştirme uygulamalarında önemli bir husus da, bu kuruluşlarda çalışan işçilerin ve ailelerinin mağdur edilmemesi ve özelleştirme çalışmalarının toplumun sosyal dengeleri üzerinde olumsuz yansımalara neden olmamasıdır. Bu çerçevede 2004/7898 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve ek düzenlemeler ile; 01.01.1992 tarihinden itibaren özelleştirme sonucu işten çıkarılan işçilerden emeklilik hakkı kazanamayanların 657 sayılı Kanun un 4/C maddesi çerçevesinde diğer kamu kurumlarına geçici personel olarak atanmaları imkanı getirilmiştir. Bu kapsamda durumu uygun görülen 37.797 işçi atama teklifleri yapılmak üzere Devlet Personel Başkanlığına gönderilmiştir. Ayrıca, 4046 sayılı Kanun çerçevesinde çalışanlar lehine aşağıdaki düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Bunlar; 4046 sayılı Kanun uyarınca, memur ve sözleşmeli personelin özlük hakları korunarak diğer kamu kurumlarına atanabilmektedir. Özelleştirme uygulamaları sonucu bu kuruluşlarda çalışan 33.249 memur ve sözleşmeli personel özlük hakları korunarak diğer kamu kurumlarına atanmıştır. Özelleştirme programına alınan kuruluşlarda emeklilik hakkını kazananların iki ay içinde başvurmaları halinde emeklilik ikramiyeleri yüzde 30 oranında fazla ödenmekte ve bu ödemeler Özelleştirme Fonundan karşılanmaktadır. Bu teşvikten faydalanmak üzere erken emekliliğini talep eden 10.314 kişiye toplam 43.639.790,46 TL ödeme yapılmıştır. Emeklilik hakkını kazanan işçilerin emekli edilmeleri teşvik edilerek kıdem tazminatları eksiksiz olarak zamanında ilgili 53
54 kuruluşlar tarafından zaman zaman Özelleştirme Fonunun katkısıyla ödenmektedir. Emeklilik hakkını kazanmadan özelleştirme işleminden önce veya özelleştirme sırasında iş akdi feshedilen işçilere çalışma sürelerine bağlı olarak 8 aya kadar Özelleştirme Fonundan İş Kaybı Tazminatı ödenmektedir. Bu kapsamda, Türkiye İş Kurumu na, özelleştirme fonundan 67.449 kişiye ödeme yapılması için toplam 313.546.378,00 TL aktarma yapılmıştır. 2.ÖZELLEŞTİRME SOSYAL DESTEK PROJELERİ 2001-2010 yılları arasında yürütülen Özelleştirme Sosyal Destek Projeleri(ÖSDP) projeleri ile, özelleştirme uygulamalarına bağlı olarak kıdem ve ihbar tazminatlarının ödenmesi yanında, özelleştirme nedeniyle iş kaybına uğrayanların ve ikincil işsizlerin yeniden işe yerleştirilmelerine yardım edilmesi ve kendi işini kuracaklara destek olunması amaçlanmıştır. Bu amaç için kullanılmak üzere ÖSDP kapsamında Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası ndan (Dünya Bankası) 2005 yılında Hazine garantisi ile 360 Milyon Euro luk kredi sözleşmesi imzalanmıştır. Kredinin 330 Milyon Euro luk kısmı kullanılmıştır. Kredi geri ödemesi 2009-2022 yıllarında her yıl Mayıs ve Kasım aylarında olmak üzere geri ödenmektedir. 2015 yılı sonu itibariyle kredinin 151 Milyon Euro luk bölümü ödenmiş olup, 178 Milyon Euro ana para borcu kalmıştır. Proje çerçevesinde verilen Yeniden İşe Yerleştirme Hizmetleri, Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) ve Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) tarafından, Hizmet Sağlayıcılar aracılığı ile yürütülmüştür. İŞKUR, danışmanlık, eğitim ve toplum yararına çalışma programı (TYÇP) hizmetleri olmak üzere üç ana grupta hizmet sunmuştur. İş Geliştirme Merkezleri (İŞGEM), küçük girişimcilerin iş kurmasını ve geliştirmesini destekleyen ve kolaylaştıran, dolayısıyla işletmelerin
hayatta kalma ve büyüme olanaklarını arttıran, bir istihdam yaratma ve iş kurma modelidir. ÖSDP çerçevesinde İŞGEM lere ilişkin olarak yapılan başvuruların değerlendirilmesi sonrasında, Birinci ve İkinci Proje çerçevesinde kurulan 8 İŞGEM halen faaliyetlerini sürdürmektedir. SONUÇ Özelleştirme, bir takım ekonomik hedeflere ulaşmak amacıyla kullanılan araçlardan biridir. Eğer özelleştirme bir araç olarak değil de amaç olarak değerlendirilirse başarılı olma ve ekonomiye köklü katkı sağlama işlevini yerine getiremez. Dolayısıyla, özelleştirme ne tüm ekonomik sorunları çözecek bir araç ne de nihai olarak ulaşılacak bir amaçtır. Özelleştirme, belli iktisadi amaçlara ulaşmanın araçlarından yalnızca bir tanesidir. Özelleştirme uygulamalarında nihai amaç; ulusal ekonominin bir bütün olarak etkinliğini ve verimliliğini arttırmak, dış rekabet gücünü yükseltmek ve toplumsal refahı çoğaltmaktır. Özelleştirilen şirketlerin gerekli görülenlerinde, devir sözleşmelerine eklenen yatırım, üretim, istihdam ve benzeri hususlara ilişkin bağlayıcı hükümler ve stratejik şirketler için kanuni zorunluluğun da bir gereği olarak Altın Hisse uygulamaları, tekelleşmeyi engelleyeceği gibi, uluslararası düzeyde rekabet gücümüzün her hangi bir şekilde zaafa uğramasını da önleyici niteliktedir. Başlangıcından günümüze kadar özelleştirmeler konusunda genel bir değerlendirme yaptığımızda, 68 Milyar Dolara yaklaşan özelleştirme gelirleri ve özelleştirme dışı gelirleri toplamının yaklaşık 52 Milyar 56 Dolarının doğrudan ve dolaylı olarak Hazine ye ve özel kanun veya sözleşme gereği ilgili kuruluşlara aktarılmış olduğunu görmekteyiz. Bu denli yüksek bir kaynağın başka bir fona aktarılmasının da kanunen mümkün olmadığı düşünüldüğünde, Hazinenin borçlanma faizlerinin düşmesi, kamu finansmanına getirdiği rahatlama ve genel ekonomik dengelere sağladığı olumlu katkıların ne denli önem taşıdığı ortadadır. 55
Ayrıca, Özelleştirme İdaresi olarak bugüne kadar kapsam ve programda bulunan şirketlere Özelleştirme Fonundan 8 Milyar 480 Milyon Dolar sermaye ödemesi yapılmış, 7 Milyar 311 Milyon Dolar da borç olarak finansman sağlanmıştır. Sağlanan bu finansman desteği kuruluşların finansman yükünde ciddi boyutlarda hafifleme sağlamıştır. Eğer özelleştirmeler yapılmamış olsa idi, kamu işletmelerine aktarılması gereken finansman yükünün on Milyarlarca Doları bulacağı, bunun da kamu finansmanına olan yükünün katlanılamayacak seviyelere ulaşacağı ortadadır. Özelleştirme uygulamaları için yapılan harcamalar hususunda, zaman zaman kamuoyunda farklı değerlendirmeler göze çarpmaktadır. Bu değerlendirmeler özelleştirmeler için yapılan harcamaların ne denli yüksek olduğu şeklindedir. Halbuki 30 yıllık süreçte özelleştirmeler için masraflar (idari bütçeye aktarma, ilan, reklam, danışmanlık ve diğer harcamalar) toplamı 1.204 Milyon Dolardır. İstihdam ödemelerini sosyal destek kapsamında değerlendirirsek, yapılan özelleştirme masrafları 648 milyon $ düzeyinde kalmaktadır ki bu rakam toplam özelleştirme gelirlerinin % 1 inden daha düşük bir orana tekabül etmektedir. Özelleştirme uygulamaları ile ülkemiz sanayiinin üretim yapısı, üretim miktarı, kalitesi ve verimliliğinde sağlanan artış dolayısıyla ürünlerimizin uluslararası rekabet gücü yükselmiştir. Bu doğrultuda ülke olarak yaşanan uluslararası ekonomik krizlerden daha az etkilendiğimiz de yadsınmayacak bir gerçektir. Yabancı sermaye, özellikle bizim gibi gelişmekte olan, nüfus artış hızı yüksek olan ancak, gelir ve tasarruf oranları düşük ülkelerin büyümelerini sürdürülebilir kılmak ve toplum refahını yükseltmek için gerekli bir kaynaktır. Bu yönü ile özelleştirme ihalelerine, yabancı sermayeli yatırımcıların da yerli yatırımcılarla eşit şartlarda katılmalarına imkân sağlaması sonucu, azımsanmayacak miktarlardaki yabancı sermayenin ülkeye çekilmesi de özelleştirmeler kanalıyla gerçekleştirilmiştir. 56
KAYNAKÇA: 1. T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 2010-2014 Yılları Faaliyet Raporları ve web sitesi Türkiye de Özelleştirme. www.oib.gov.tr 2. T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı 2014-2018 Yıllarını Kapsayan Stratejik Plan, ÖİB, Ankara. 3. YAVİLİOĞLU, Cengiz, (2010), Dünyada ve Türkiye de Özelleştirme Uygulamaları, T.C.Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Yayını, No.1, Ankara, 4. DOĞAN, Mustafa Necati, (2012), Rakamlarla Özelleştirme, T.C.Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Yayını, Ankara. 5. DOĞAN, Mustafa Necati, (1993), Özelleştirme ve Özelleştirme Uygulamaları, Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, SBE, Ankara. 6. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı personeli tarafından hazırlanan çeşitli rapor ve sunumlar ile istatistiki veriler. 7. ÖZDEMİR, Osman, (2016) Türkiye de Özelleştirme Uygulamaları, Dönem Projesi, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, SBE, Ankara. 8. The Privatization Barometer Report, 2015, www. privatizationbarometer.net, Erişim Tarihi: Ocak 2016 57
EKLER ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI
60 1.BLOK HİSSE SATIŞI UYGULAMALARI Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan Bingöl Yem Süt A.Ş. 29.08.1986 47,50 373.474 T.Kalkınma Vakfı Biga Yem Fabrikası A.Ş. 21.11.1986 40,00 149.683 Silivri A.Ş. Bursa Soğuk Dep.Ltd. Şti. 21.11.1986 52,00 107.050 Bursa Belediyesi YEMTA Tariş Yem Ltd. Şti. 21.11.1986 20,00 80.187 TARİŞ Genel Müdürlüğü SAMAŞ Sanayi Madenleri A.Ş. 23.01.1987 36,29 131.279 Tokat İl Özel İdaresi Isparta Yem Fabrikası A.Ş. 23.07.1987 15,00 75.935 Dr. Turhan ÖZGÜL Manisa Yem Fabrikası A.Ş. 23.07.1987 15,00 58.411 Halil YURTSEVEN ANSAN Ankara Gıda A.Ş. 18.11.1988 88,32 12.250.000 Atlantic Industries Ltd. MEDA Meşrubat Dağıtım A.Ş. 18.11.1988 88,00 750.000 Atlantic Industries Ltd. Eskişehir Yem Fabrikası A.Ş. 22.05.1989 45,00 1.084.421 Zeytinoğlu Holding A.Ş. Aksaray Yem Fabrikası A.Ş. 23.05.1989 40,00 457.867 H.ÖZOT - M.DEMİRAY Çorum Yem Fabrikası A.Ş. 25.05.1989 30,00 120.491 Pancar Ek. İstihsal Ko.Bir. Kayseri Yem Fabrikası A.Ş. 30.05.1989 13,33 84.344 Kayseri Yem 54 Ger. Kişi Uçak Servisi A.Ş. (USAŞ) 11.08.1989 70,00 14.450.000 SAS Service Partner Afyon Çimento San. T.A.Ş. 08.09.1989 51,00 13.000.000 Ciments Français S.A. Ankara Çimento San.T.A.Ş. 08.09.1989 99,25 33.000.000 Ciments Français S.A. Balıkesir Çimento San..A.Ş. 08.09.1989 98,24 23.000.000 Ciments Français S.A. Söke Çimento San..A.Ş. 08.09.1989 99,59 11.000.000 Ciments Français S.A. Trakya Çimento San.T.A.Ş. 08.09.1989 99,86 25.000.000 Ciments Français S.A. TOFAŞ Oto Ticaret A.Ş. 22.02.1991 16,00 13.203.441 Fiat Auto S.p.A. Adana Kağıt Torba T.A.Ş. 26.04.1991 60,00 402.065 ÇİTOSAN Memur Yard. Der. Türkkablo A.O. 17.05.1991 38,00 11.000.000 Nokia Int-Finnish Fund Güneş Sigorta A.Ş. 01.07.1991 30,00 18.900.000 Gan International Ordu Soya Sanayii A.Ş. 10.09.1991 100,00 322.762 Tarım Kredi Koop.Mer.Bir. İpragaz A.Ş. 27.01.1992 51,00 64.066.776 Primagaz A.G. Tat Konserve Sanayi A.Ş. 28.01.1992 17,27 7.578.534 Koç Holding A.Ş. Çaybank A.Ş. 29.01.1992 49,00 2.465.290 Derviş TEMEL Çamsan Ağaç Sanayi A.Ş. 20.02.1992 26,83 1.387.817 Gökhan POYRAZ Niğde ÇimentoT.A.Ş. 23.03.1992 87,10 22.500.000 OYAK - HÖS Holding A.Ş. Polinas Plastik San..Ş. 08.05.1992 30,00 6.767.253 Ülker Gıda Sanayi A.Ş. Ray Sigorta A.Ş. 08.05.1992 49,65 10.376.455 Doğan Holding A.Ş. MEYSU Meyve Gıda A.Ş. 16.07.1992 96,15 1.229.897 Ü.Doğan ve ort.
Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan Şeker Sigorta A.Ş. 06.08.1992 13,37 918.621 Sert Holding A.Ş. Ankara Halk Ekmek A.Ş. 18.08.1992 3,79 84.072 Ankara Büyükşehir Bel. Trakmak Traktör A.Ş. 23.09.1992 45,00 3.960.088 Koç Holding A.Ş. Türk Traktör A.Ş. 23.09.1992 33,73 7.683.247 Koç Holding A.Ş. İskenderun ÇimentoT.A.Ş. 02.12.1992 100,00 61.500.000 OYAK - HÖS Holding A.Ş. Gaziantep Çimento T.A.Ş. 03.12.1992 99,73 52.695.898 Rumeli Holding A.Ş. Trabzon ÇimentoT.A.Ş. 03.12.1992 100,00 32.551.000 Rumeli Holding A.Ş. Denizli ÇimentoT.A.Ş. 04.12.1992 100,00 70.100.000 Modern Çimento A.Ş. Çorum Çimento T.A.Ş. 25.12.1992 99,85 35.000.000 YİBİTAŞ Holding A.Ş. Sivas Çimento T.A.Ş. 25.12.1992 100,00 29.400.000 YİBİTAŞ Holding A.Ş. YİFAŞ Yeşilyurt Teks. A.Ş. 02.02.1993 43,86 373.161 Ayşe BALCI Çukurova Elektrik A.Ş. 16.02.1993 11,25 81.096.791 Rumeli Elektrik A.Ş. Kepez Elektrik T.A.Ş. 16.02.1993 25,39 33.158.988 Rumeli Elektrik A.Ş. Şekerbank A.Ş. 22.02.1993 10,00 3.505.195 Pancar Ek. İstihsal Ko.Bir. NETAŞ North. El. Tel. A.Ş. 01.03.1993 20,00 26.000.000 NTL Nort.Tel. Ltd. GİMA Gıda ve İhtiyaçT.A.Ş. 02.03.1993 94,05 21.787.413 Bilfer-Dedeman Mad. A.Ş. Balıksan Balık İşleme A.Ş. 14.04.1993 15,00 20.158 Yavuz Ali OĞUZ Tavşanlı Yem Sanayi A.Ş. 14.04.1993 4,83 16.359 M. Nadir UYSAL TOE Türk Otomotiv A.Ş. 14.04.1993 81,35 8.000.000 Süper Oto A.Ş. Çukoyem Mersin Yem L.Ş. 15.04.1993 4,00 6.834 Ceyhan A.Ş. Ladik Çimento T.A.Ş. 21.04.1993 100,00 57.598.687 Rumeli Çimento A.Ş. Şanlıurfa Çimento T.A.Ş. 21.04.1993 100,00 57.405.988 Rumeli Çimento A.Ş. Bartın ÇimentoT.A.Ş. 06.05.1993 99,78 20.568.669 Rumeli Çimento A.Ş. Aşkale Çimento T.A.Ş. 17.06.1993 100,00 31.158.000 ERÇİMSAN Erzurum A.Ş. TELETAŞ Tel. A.Ş. 19.08.1993 18,00 21.002.400 ALCATEL Holding B.V. Bandırma Yem Fab.A.Ş. 15.11.1993 24,62 374.721 Bandırma Soğuk Hava A.Ş. Uşak Yem Fabrikası A.Ş. 16.11.1993 48,00 676.065 Mahmut ÖZGÖBEK Kars Yem Fabrikası A.Ş. 17.11.1993 37,07 85.080 Kars Yem Çalışanı 15 Kişi AEG Eti Elektrik A.Ş. 10.12.1993 11,11 2.199.542 AEG Aktiengesellschaft İstanbul Demir Çelik A.Ş. 10.12.1993 40,00 164.345 Birlik İnşaat Mad.A.Ş. Güneysu Meyve Suyu A.Ş. 24.02.1994 67,31 333.058 Ayşe BALCI Layne Bowler Pomp. A.Ş. 20.04.1994 4,17 6.912 Konya Şeker Fab. A.Ş. Sivas Yem Fabrikası A.Ş. 01.06.1994 3,57 361 Haluk DİNÇER 61
Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan Hascan Gıda End. A.Ş. 02.06.1994 3,40 6.531 Ali BAYSAL AEG Eti Elektrik End.A.Ş. 21.06.1994 27,85 5.871.330 AEG Aktiengesellschaft Toros Gübre ve Zirai İl.A.Ş. 21.06.1994 25,00 64.668 Teknik Servis Ticaret A.Ş. ALTEK Elektrik Sant. A.Ş. 22.06.1994 30,00 560.000 Anmak Holding A.Ş. ÇESTAŞ Çukurova El. A.Ş. 23.06.1994 2,29 8.069 Çukurova Elektrik A.Ş. Çanakkale Seramik A.Ş. 29.12.1994 5,80 887.402 İbrahim Bodur H.A.Ş. Pancar Motor A.Ş. 29.12.1994 16,00 15.650 Pancar Ek. İstihsal Ko.Bir. Pan Tohum Islah A.Ş. 02.01.1995 43,93 129.242 Şeker San.Men. Y.Vakfı Aroma Bursa Meyve Su.A.Ş. 04.01.1995 9,17 136.019 Ömer DURUK +160 Ger.Kişi Fruko-Tamek Meyve Su. A.Ş. 23.01.1995 15,66 1.724.818 Tamek Holding A.Ş. Mekta Ticaret A.Ş. 23.01.1995 28,00 12.320 Tamek Holding A.Ş. Tamek Gıda Sanayii A.Ş. 23.01.1995 5,54 184.802 Tamek Holding A.Ş. Konya Şeker Fabrikası A.Ş. 02.02.1995 24,00 9.845.669 Konya, Akş.Er.PEK Karabük Demir ve Çelik A.Ş. 30.03.1995 100,00 0 Karabük Demir Ç. A.Ş. NİMSA Niğde Meyve Su. A.Ş. 31.03.1995 97,80 600.000 Meyepa Marketing A.Ş. Havaalanları Yer H.(HAVAŞ) 17.04.1995 60,00 36.000.000 Yazeks İç ve Dış Tic. A.Ş. METAŞ İzmir Metal. T.A.Ş. 25.05.1995 42,55 57.900.000 Rumeli Çelik Sanayi A.Ş. SUN-TEK Ağır Isı A.Ş. 07.08.1995 39,00 38.585 Serim SUNGUROĞLU Adıyaman ÇimentoT.A.Ş. 16.08.1995 100,00 52.500.000 Teksko Giyim A.Ş. ERSAN Erzincan Gıda A.Ş. 31.08.1995 99,82 125.410 Erzi.Pancar Ek. Koop. KÜMAŞ Kütahya Many.A.Ş. 28.09.1995 99,74 108.100.000 Zeytinoğlu Holding A.Ş. Sümerbank A.Ş. 17.10.1995 100,00 103.460.000 İpeks İplik Teks.A.Ş. KÖYTAŞ Köy Tarım A.Ş. 28.11.1995 85,59 150.000 A. B.GÖĞEZ Yazılım Ltd. ÇİNKUR Çinko Kurşun A.Ş. 22.05.1996 98,80 14.000.000 KMM Kayseri Maden A.Ş. Elazığ Altınova Çim. A.Ş. 12.06.1996 99,89 27.850.000 OYAK - GAMA End. A.Ş. Van Çimento Sanayii A.Ş. 12.06.1996 100,00 24.500.000 Rumeli Çimento A.Ş. Edirne-Lalapaşa Çim.A.Ş. 14.06.1996 100,00 125.890.000 Rumeli Çimento A.Ş. Kars Çimento A.Ş. 18.06.1996 100,00 22.250.000 Çimentaş İzmir Çim. A.Ş. Gümüşhane Çimento A.Ş. 05.07.1996 95,47 3.500.000 Prekon İnşaat A.Ş. Ergani Çimento A.Ş. 03.04.1997 100,00 46.700.000 Rumeli Çimento A.Ş. ÇEMAŞ Döküm A.Ş. 06.05.1997 49,60 2.150.000 Işıklar Holding A.Ş. ÇİMHOL Çim. Yan M.A.Ş. 06.05.1997 30,42 900.000 Işıklar Holding A.Ş. PETLAS LastikA.Ş. 06.05.1997 99,97 35.750.000 Kombassan H. A.Ş. 62
Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan Anadolubank A.Ş. 07.05.1997 100,00 69.500.000 Mehmet R.BAŞARAN Filyos Ateş TuğlasıA.Ş. 13.05.1997 100,00 18.150.000 Zonguldak Yatırım A.Ş. Denizbank A.Ş. 29.05.1997 100,00 66.000.000 Zorlu Holding A.Ş. Bozüyük Seramik A.Ş. 01.10.1997 100,00 12.000.000 Ercan Madencilik A.Ş. Siirt-Kurtalan Çim. A.Ş. 09.01.1998 100,00 28.100.000 Canlar Otomotiv A.Ş. Etibank Bankacılık A.O. 02.03.1998 100,00 155.500.000 Medya-İpek H.A.Ş. Havaal.Yer Hiz. (HAVAŞ) 30.03.1998 40,00 27.100.000 Turgay CİNER Sivas Demir Çelik A.Ş. 24.04.1998 99,99 6.655.000 SİVYAT A.Ş. Soda Sanayii A.Ş. 04.05.1998 9,23 5.500.000 Türkiye İş Bankası A.Ş. Konya Krom Mag.A.Ş. 05.06.1998 100,00 40.700.000 Konya Selç.Krom M.A.Ş. Yarımca Porselen A.Ş. 09.07.1998 100,00 30.500.000 Evyap Sabun A.Ş. Mannesmann Boru T.A.Ş. 11.09.1998 35,72 11.000.000 Borusan Holding A.Ş. BASF Sümer. Kimya A.Ş. 15.11.1999 40,00 7.137.821 BASF AG Exp. BASF Sümer. Kimya A.Ş. 05.01.2000 0,00 247 Yarımca Pors.A.Ş. Abant Bolu Tur.A.Ş. 28.01.2000 99,92 10.200.000 Em-Sel İnşaat Ltd. Şti. Ankara Halk Ekmek A.Ş. 01.03.2000 0,01 5.150 BELYA Basın Yayın A.Ş. Çankırı Tuz Ürünleri A.Ş. 01.03.2000 25,00 101.000 Ahmet YILDIZ ÖBİTAŞ İnşaat A.Ş. 01.03.2000 16,74 16.000 Halk Bank.Pers.Yard.V. TUNGAŞ Tunceli GıdaA.Ş. 01.03.2000 15,00 130.000 Feniş Yem A.Ş. Pancar Ekicileri Birliği A.Ş. 22.03.2000 10,00 20.500 Şekerbank T.A.Ş. Deniz Nakliyatı T.A.Ş. 24.03.2000 99,99 59.000.000 Armatörler Den.Nak. A.Ş. MAKSAN Malatya A.Ş. 24.03.2000 2,50 47.000 Reha TEMİZEL Liman İşletmeleri A.Ş. 29.03.2000 0,85 150.000 EGELİM Ege Lim. H.A.Ş. MAN Kamyon A.Ş. 29.03.2000 0,37 75.000 Ahmet UYGURMEN Dosan Konserve A.Ş. 30.03.2000 0,04 50.000 UNILEVER Holding A.Ş. Balıkesir Pamuklu T.A.Ş. 03.04.2000 2,18 3.050 A. Rona YIRCALI Aydın Tekstil İşletmesi A.Ş. 04.04.2000 0,03 7.400 Ayfer YÜKSEL Ceyhan Sanayi A.Ş. 04.04.2000 0,04 1.400 Ayfer YÜKSEL Güven Sigorta T.A.Ş. 04.04.2000 99,91 11.400.000 Tarım Kredi Koop. Karadeniz Çim. Kireç A.Ş. 04.04.2000 0,01 905 Ayfer YÜKSEL Mars Ticaret ve Sanayi A.Ş. 04.04.2000 3,33 1.300 Ayfer YÜKSEL OYTAŞ İç ve Dış Tic.A.Ş. 04.04.2000 0,05 18.500 Ayfer YÜKSEL Ülfet Gıda ve Sabun A.Ş. 04.04.2000 0,68 7.460 Ayfer YÜKSEL 63
Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan TOE Türk Otomotiv A.Ş. 05.04.2000 10,31 160.000 Yapı ve Ticaret A.Ş. Ankara An.Türk Sigorta Şti. 20.04.2000 84,51 6.250.000 Polis Bakı.Yar.San. Ege Et Mamulleri Yem A.Ş. 05.05.2000 7,71 47.500 Çipaş Çine A.Ş. İMSA İstanbul Meş.A.Ş. 09.05.2000 1,01 3.500 Elit Elektronik Cih.A.Ş. Metal Kapak Sanayi A.Ş. 09.05.2000 18,66 8.700 HAS Holding A.Ş. Petrol Ofisi A.Ş. 21.07.2000 51,00 1.260.000.000 İş Doğan Petrol Y..Ş. TÜSTAŞ Sınai Tes.A.Ş. 25.08.2000 63,87 460.000 Ekber TOPAL ETÜDAŞ Erz. Tarım A.Ş. 28.08.2000 18,76 51.500 Erbaysu Yem S.Ltd. Şti. Asil Çelik Sanayi A.Ş. 29.08.2000 96,60 131.000.000 Yazıcı-Güriş-Parsan A.Ş. KÖYTÜR Dam.Tav.A.Ş. 29.08.2000 20,00 251.000 KÖYTÜR Holding A.Ş. Aymar Yağ Sanayi A.Ş. 31.08.2000 11,06 905.000 UNILEVER A.Ş. Toros Gübre Kimya A.Ş. 09.10.2000 14,48 8.500.000 TEKFEN Sanayi Y.A.Ş. Olgun Çelik Sanayi A.Ş. 23.11.2000 15,00 800.000 Halk Bank Per.Yard.Vakfı Dostel Alümi.Sülfat A.Ş. 16.11.2001 39,00 500.000 Şaphaneliler Kim.A.Ş. YİBİTAŞ Kraft Torba A.Ş. 18.06.2003 10,00 205.000 YİBİTAŞ Holding A.Ş. TAKSAN Takım Tezg.A.Ş. 20.06.2003 100,00 10.000.000 Hesfibel Fiber Optik A.Ş. HAVELSAN Hava El. A.Ş. 06.08.2003 0,04 150.000 ASPİLSAN A.Ş. MEYBUZ Meyve A.Ş. 30.09.2003 99,57 2.610.000 Gülsan Şekerleme A.Ş. ERYAĞ Erciyes YağA.Ş. 21.10.2003 39,03 455.000 Abdullah KESKİNKILIÇ GERKONSAN Ger. Çel.A.Ş. 17.12.2003 99,99 3.350.000 Teknotes Müh.A.Ş. SÜTAŞ Bursa Süt A.Ş. 18.02.2004 1,57 342.488 Muharrem YILMAZ Gemlik Gübre Sanayii A.Ş. 24.02.2004 100,00 83.100.000 Yılyak Yakıt Paz.A.Ş. Alkollü İçkiler A.Ş. 27.02.2004 100,00 292.000.000 Mey İçki San.A.Ş. ESGAZ Esk. Doğalgaz D.A.Ş. 10.03.2004 100,00 43.000.000 Kolin İnşaat A.Ş. İGSAŞ İstanbul Gübre A.Ş. 18.03.2004 99,98 100.500.000 Yıldız Entegre Ağaç A.Ş. Eti Bakır A.Ş. 12.04.2004 100,00 21.879.000 Ce-Ka İnşaat A.Ş. Divriği-Hekimhan Mad.A.Ş. 15.04.2004 100,00 28.500.000 Ereğli Demir Çelik T.A.Ş. BURSAGAZ Bursa gaz D.A.Ş. 19.04.2004 100,00 120.000.000 Çalık Enerji A.Ş. Ortadoğu Teknopark A.Ş. 02.06.2004 15,00 83.272 BLEDA Yapı A.Ş. Amasya Şeker Fabrikası A.Ş. 11.08.2004 15,00 1.250.000 Amasya Pancar Ek.Koop. Eti Gümüş A.Ş. 13.08.2004 100,00 41.200.000 KSS Madencilik A.Ş. Eti Krom A.Ş. 14.09.2004 100,00 58.050.000 Yıldırım Dış Tic. A.Ş. Çayeli Bakır A.Ş. (ÇBİ) 23.09.2004 45,00 49.250.000 Inmet Madencilik A.Ş. 64
Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan BET Kütahya Şeker A.Ş. 08.10.2004 56,00 23.820.000 Torunlar Gıda A.Ş. Eti Elektrometalurji A.Ş. 25.10.2004 100,00 15.320.000 Aksu Madencilik A.Ş. Kristal Tuz Rafinerisi A.Ş. 10.02.2005 99,36 298.500 Kristal Tuz A.Ş. İstanbul İmar Ltd. Şti. 14.02.2005 50,00 3.569.801 Pars İnşaat A.Ş. Ataköy Marina ve Yat.A.Ş. 28.02.2005 15,07 23.755.428 DATİ D Ataköy Tur.A.Ş. Ataköy Otelcilik A.Ş. 28.02.2005 56,49 62.796.764 DATİ D Ataköy Tur.A.Ş. Ataköy Turizm A.Ş. 28.02.2005 58,59 33.697.808 DATİ D Ataköy Tur.A.Ş. Samsun Gübre San. A.Ş. 04.07.2005 100,00 41.000.000 Toros Gübre A.Ş. Manisa Pamuklu A.Ş. 13.07.2005 99,99 3.751.000 Manisa Ortak Girişim A.Ş. Eti Alüminyum A.Ş. 29.07.2005 100,00 305.000.000 Ce-Ka İnşaat M. A.Ş. Kıbrıs Türk Hava Y. (KTHY) 09.09.2005 50,00 33.000.000 Ada Havacılık A.Ş. TEKA Puro Üretim A.Ş. 31.10.2005 100,00 1.325.000 İstanbul Tütün Mam. A.Ş. Türk Tel.A.Ş. 14.11.2005 55,00 6.550.000.000 Ojer Tel.A.Ş. Adapazarı Şeker A.Ş. 15.11.2005 95,37 45.750.000 Adapazarı Pancar Koop. Türkiye Petrol Raf.(TÜPRAŞ) 26.01.2006 51,00 4.140.000.000 Enerji Yatırımları A.Ş. Ereğli D. Ç.T.A.Ş. (ERDEMİR) 27.02.2006 46,12 2.770.000.000 ATAER Holding A.Ş. Başak Emeklilik A.Ş. 16.05.2006 41,00 63.623.200 Groupama Int. Başak Sigorta A.Ş. 16.05.2006 56,67 204.376.800 Groupama Int. BUMAS Karaman Bul.A.Ş. 07.06.2007 30,00 812.000 Gökal Tarım Hay.Ltd. NİTROMAK Makine A.Ş. 25.04.2008 33,50 19.550.000 Av Patlayıcı İma.A.Ş. PETKİM Petrokimya A.Ş. 30.05.2008 51,00 2.040.000.000 Socar & Turcas Pet.A.Ş. Başkent Elektrik Dağıtım A.Ş. 28.01.2009 100,00 1.225.000.000 Enerjisa El.Dağıtım A.Ş. Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş. 11.02.2009 100,00 600.000.000 Akcez Enerji Yat.A.Ş. Meram Elektrik Dağıtım A.Ş. 30.10.2009 100,00 440.000.000 Alcen Enerji D.Per. A.Ş. Osmangazi Elektrik Dağ. A.Ş. 31.05.2010 100,00 485.000.000 Dedeli Yatırım İnş. A.Ş. Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş. 31.08.2010 100,00 258.500.000 Çamlı Enerji D.A.Ş. Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. 31.08.2010 100,00 940.000.000 Uluğ Enerji Dağ. Per.A.Ş. Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. 30.09.2010 100,00 227.000.000 Çoruh Aksa El. A.Ş. ASBAŞ Antalya S.B. İşl. A.Ş. 24.11.2010 2,00 47.734 Ümit İsmail ERDEM Tas. Hal. Türk Tic. Bankası 26.11.2010 0,00 2.042 Armağan Yücel SAMANCI Ziraat Portföy Yön. A.Ş. 26.11.2010 0,10 16.334 Armağan Yücel SAMANCI Yeşilırmak Elektrik D. A.Ş. 29.12.2010 100,00 441.500.000 Çalık Elektrik Dağ.A.Ş. Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş. 31.12.2010 100,00 230.250.000 Fırat Aksa El. Hiz.A.Ş. 65
Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) Satın Alan Trakya Elektrik Dağ.A.Ş. 30.12.2011 100,00 575.000.000 IC İçtaş Elektrik A.Ş. Acıpayam SelülozA.Ş. 24.01.2012 76,83 1.970.000 Verusaturk Girişim A.Ş. PETKİM Petrokimya A.Ş. 22.06.2012 10,32 168.500.000 SOCAR İzmir Pet. A.Ş. Kayseri Civ. El. T.A.Ş. 21.09.2012 20,00 16.050.000 Yonca Enerji A.Ş. Türk-Arap Gübre A.Ş. 13.02.2013 20,00 2.300.000 Toros Tarım San. A.Ş. Boğaziçi Elektrik D.A.Ş. 28.05.2013 100,00 1.960.000.000 BEDA Enerji Dağ. Per.A.Ş. Boğaziçi Elektrik Per. A.Ş. 28.05.2013 100,00 0 BEDA Enerji Dağ. Per.A.Ş. Akdeniz Elektrik Dağ.A.Ş. 28.05.2013 100,00 546.000.000 AK DEN Enerji Dağı. Per.A.Ş. Akdeniz Elektrik Per.A.Ş. 28.05.2013 100,00 0 AK DEN Enerji Dağı. Per.A.Ş. Gediz Elektrik Dağ. A.Ş. 29.05.2013 100,00 1.231.000.000 GDZ Enerji Yat.A.Ş. Gediz Elektrik Per. A.Ş. 29.05.2013 100,00 0 GDZ Enerji Yat.A.Ş. Başkent Doğalgaz Dağ. A.Ş. 31.05.2013 100,00 1.162.000.000 Torunlar Enerji San. A.Ş. Aras Elektrik Dağıtım A.Ş. 28.06.2013 100,00 128.500.000 Doğu Aras En. YatA.Ş. Aras Elektrik Per. A.Ş. 28.06.2013 100,00 0 Doğu Aras Enerji Yatırımları Dicle Elektrik Dağ. A.Ş. 28.06.2013 100,00 387.000.000 A.Ş. Doğu Aras Enerji Yatırımları A.Ş. Dicle Elektrik Per.A.Ş. 28.06.2013 100,00 0 Dicle Enerji Yatırım A.Ş. Vangölü Elektrik Dağ. A.Ş. 26.07.2013 100,00 118.000.000 Vangölü Enerji Yatırım A.Ş. Vangölü Elektrik Per.A.Ş. 26.07.2013 100,00 0 Vangölü Enerji Yatırım A.Ş. İstanbul A.Y. E.Dağıtım A.Ş. 31.07.2013 100,00 1.227.000.000 Enerjisa Elektrik Dağıtım A.Ş. AYEDAŞ Elektrik Per.A.Ş. 31.07.2013 100,00 0 Enerjisa Elektrik Dağıtım A.Ş. Hamitabat Elektrik Ür.A.Ş. 01.08.2013 100,00 105.000.000 Limak Doğalgaz El.Ür. A.Ş. Toroslar Elektrik Dağ. A.Ş. 30.09.2013 100,00 1.725.000.000 Enerjisa Elektrik Dağıtım A.Ş. Toroslar Elektrik Per.A.Ş. 30.09.2013 100,00 0 Enerjisa Elektrik Dağıtım A.Ş. Yeditepe Beyn. Otel.A.Ş. 10.10.2013 26,00 39.693.523 Aksoy Holding A.Ş. OYAK İnşaat A.Ş. 11.09.2015 25,00 4.216.828 Ordu Yardımlaşma Kurumu Toplam: 35.086.548.055 66
2.İŞLETME VE TESİS SATIŞ/DEVİR UYGULAMALARI Özelleştirilen Tesis / İşletmeler Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan SEK - Kars Süt 24.03.1986 0 PEYSAN Gıda Sanayi A.Ş. SEK - K. Maraş Süt 09.10.1989 708.755 Yaşar Dondurma Ltd. Şti. SEK - İzmir-Tire Süt 10.05.1993 51.750 Levent YATKIN SEK - Çatalca Süt 13.05.1993 67.912 Z.YÜCEL-A.HASBAYRAM YEM S.Çaycuma Yem 23.07.1993 1.133.088 Yurtbay Yem Ltd. Şti. YEM S.Adıyaman Yem 01.11.1993 478.136 Güçlü Yem A.Ş. YEM S. Korkuteli Yem 02.11.1993 919.762 Korkutelim Yem A.Ş. YEM S. Samsun Yem 02.11.1993 3.219.168 Samsun Yem A.Ş. YEM S.Acıpayam Yem 03.11.1993 801.847 Acıpayam Yem A.Ş. YEM S. Bursa Yem 03.11.1993 2.061.893 Vaner Gıda Ltd. Şti. YEM S. Çankırı Yem 03.11.1993 878.214 Çan-Yem A.Ş. YEM S. Devrekani Yem 03.11.1993 480.000 Oruçoğlu Tarım Şti. YEM S.Elazığ Yem 03.11.1993 1.039.176 Elazığ Yem A.Ş. YEM S. Göksun Yem 03.11.1993 916.397 Befa İnşaat A.Ş. YEM S.Yatağan Yem 03.11.1993 1.374.596 Yatağan YemA.Ş. YEM S.Konya I Yem 12.11.1993 377.119 Hüsnü Özbey Mad.Ltd. Şti. YEM S.Konya II Yem 12.11.1993 1.583.898 Hüsnü Özbey A.Ş. YEM S.Kızıltepe Yem 20.04.1994 47.485 Karaboğa Gıda A.Ş. YEM S.Adapazarı Yem 21.04.1994 100.000 Yılmaz Trans Ulusl.A.Ş. YEM S.Erzurum Yem 21.04.1994 215.129 Has Nur Yem Ltd. Şti. YEM S.Siirt Yem 21.04.1994 32.519 Refik KIZILAY YEM S. Diyarbakır Yem 22.04.1994 315.886 Arık Kardeşler Yem YEM S.Tatvan Yem 22.04.1994 109.636 Rona Otomotiv YEM S. Tunceli Yem 22.04.1994 67.468 Feniş Yem A.Ş. YEM S.Van Yem 12.05.1994 286.329 Van Yem A.Ş. YEM S.İstanbul Yem 13.05.1994 3.438.894 Jet Ulusal Gıda A.Ş. YEM S.Kırklareli Yem 16.01.1995 577.574 Tarım Kredi Koop. YEM S.Hilvan Yem 28.02.1995 25.371 Osman BAYSAL YEM S.Muş Yem 03.04.1995 217.324 Ahmet ALAK SEK - Adana İşl. 20.07.1995 1.264.394 Seytaş Tekstil Tic. A.Ş. SEK - Afyon İşl. 20.07.1995 903.138 Afyon Gıda A.Ş. SEK - Amasya İşl. 20.07.1995 563.749 Oğraş Toprak Ltd. Şti. 67
Özelleştirilen Tesis / İşletmeler 68 Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan SEK - Bayburt İşl. 20.07.1995 419.429 Vural İŞAŞIR SEK - Çanakkale İşl. 20.07.1995 361.255 Tikveşli Makine A.Ş. SEK - Çankırı İşl. 20.07.1995 473.549 Aytaç Dış Tic.A.Ş. SEK - Erzincan İşl. 20.07.1995 360.799 Asır Tarım İnşaat Eğ.A.Ş. SEK - Erzurum İşl. 20.07.1995 405.899 Öztalay İnşaat Ltd. Şti. SEK - Eskişehir İşl. 20.07.1995 901.998 MİS Süt Sanayii A.Ş. SEK - Havsa İşl. 20.07.1995 1.443.197 Trakya Yağlı Satış Koop. SEK - Siverek İşl. 20.07.1995 135.300 Ali Murat BUCAK SEK - Trabzon İşl. 20.07.1995 812.825 Demçay Gıda A.Ş. SEK - Yatağan İşl. 20.07.1995 721.598 Bodrum Su Ür. Hay.Ltd. SEK - Yüksekova İşl. 20.07.1995 112.750 Şükrü ACAR SEK - Solaklı Süt Topl. 26.07.1995 89.174 Cuma ŞANLIYURT SEK - Sinop İşl. 28.07.1995 378.712 Recep ÖZDEMİR SEK - Balıkesir İşl. 31.07.1995 3.208.556 Mar Tüketim Mad.A.Ş. SEK - Burdur İşl. 31.07.1995 2.696.078 MİS Süt Sanayii A.Ş. SEK - İzmir İşl. 31.07.1995 6.795.900 MİS Süt Sanayii A.Ş. SEK - Lalahan İşl. 31.07.1995 2.450.980 MİS Süt Sanayii A.Ş. SEK - Muş İşl. 01.08.1995 122.111 Muş Ovası Süt A.Ş. SEK - Adilcevaz İşl. 04.08.1995 165.366 Adilcevaz Sulama Koop. SEK - Aksaray İşl. 08.08.1995 854.626 Aksaray Aksüt Ltd. Şti. SEK - Sivas İşletmesi 08.08.1995 396.634 Fah-Sel Sanayi Ltd. Şti. EBK - Afyon Kom. 16.08.1995 1.061.301 Özerler Holding A.Ş. EBK - Malatya Kom. 16.08.1995 658.006 Malet Malatya Et A.Ş. EBK - Suluova Kom. 16.08.1995 785.363 Amasya Pancar Koop. SEK - Elazığ İşl. 16.08.1995 466.972 Elsüt Elazığ Süt A.Ş. EBK - Elazığ Kom. 17.08.1995 844.612 Elsüt Elazığ Süt A.Ş. EBK - Kars Kom. 17.08.1995 422.306 Çelikler Turizm Ltd. Şti. EBK - Şanlıurfa Kom. 18.08.1995 591.741 Dem-Et Demir A.Ş. EBK - Tatvan Kom. 21.08.1995 401.437 Tat-Et Tatvan A.Ş. EBK - Bayburt Kom. 25.08.1995 481.534 Nurtat Koloğlu A.Ş. EBK - Bursa Kom. 29.08.1995 1.256.623 Et-Ba Bursa A.Ş. SEK - İstanbul İşl. 29.08.1995 29.740.088 Süt Endüstrisi A.Ş. SEK - Bolu İşletmesi 31.08.1995 1.484.021 Bol-Süt Bolu A.Ş. SEK - Tunceli Süt Top. 31.08.1995 313.525 Celal YAŞAR
Özelleştirilen Tesis / İşletmeler Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan EBK - Kastamonu Kom. 08.09.1995 637.796 Kastamonu Et A.Ş. SEK - Çorum İşletmesi 08.09.1995 476.957 Can Süt GıdaA.Ş. EBK - Ağrı Kombinası 11.09.1995 532.413 Ağ-Et Ağrı Et A.Ş. KÖYTEKS - Siirt Haz.G. 12.09.1995 202.029 Geliş Mad.A.Ş. SEK - Diyarbakır İşl. 22.11.1995 661.338 Doğan Çelebi Süt A.Ş. SEK - Adıyaman İşl. 23.11.1995 226.745 Ahmet Yaşar ÖNCEL SEK - Devrek İşl. 23.11.1995 415.698 Başoğlu Lastik Kap.A.Ş. SEK - Silivri Süt Top. 24.11.1995 149.695 Klas Alışveriş A.Ş. TESTAŞ - Aydın Tes. 20.12.1995 1.150.000 Taiwan Firstohm A.Ş. SEK - Kastamonu İşl. 22.12.1995 279.393 Saf Süt Gıda A.Ş. ORÜS - Ayancık İşl. 05.02.1996 3.180.560 Ayancık Orman A.Ş. ORÜS - Devrek İşl. 05.02.1996 1.367.641 Mehmet Z.Hacıkulaoğlu ORÜS - Düzce İşl. 05.02.1996 2.401.323 Yılmaz Trans Ul. A.Ş. ORÜS - Pazarköy İşl. 05.02.1996 174.931 Yüce İnşaat Şti. ORÜS - Ulupınar İşl. 05.02.1996 367.514 Çevik Orman Ür. Ltd. Şti. ORÜS - Vezirköprü İşl. 05.02.1996 5.788.620 Vezirköprü Orman A.Ş. SÜMER H.Adana İşl. 08.02.1996 7.571.694 Yüksekbaş Tekstil A.Ş. SÜMER H. Erzincan İşl. 08.02.1996 1.151.529 Zafer Pamuk Tekstil A.Ş. SÜMER H.Eskişehir İşl. 08.02.1996 3.959.365 Sarar Giyim Sanayi A.Ş. SÜMER H. Hereke İşl. 08.02.1996 3.612.329 Kilim Mensucat A.Ş. SÜMER H.Karaman İşl. 08.02.1996 10.016.721 Kombassan Holding A.Ş. SÜMER H.Nevşehir İşl. 08.02.1996 2.681.642 Nevşehir Giyim A.Ş. SÜMER H.Şanlıurfa İşl. 08.02.1996 749.282 Zafer Pamuk Teks.A.Ş. ORÜS - Bafra İşl. 12.02.1996 3.168.248 Kurpa Pazarlama A.Ş. ORÜS - Antalya İşletmesi 13.02.1996 3.311.726 Özmutlu Madencilik A.Ş. KÖYTEKS - Gümüşhane H.G. 28.05.1996 436.015 İncinur Tekstil A.Ş. KÖYTEKS - Diyarbakır H.G. 14.06.1996 467.889 Refakat Gıda A.Ş. KÖYTEKS - Yerköy H.G. 26.07.1996 542.567 Çelikler Gıda A.Ş. KÖYTEKS - Erzincan H.G. 24.01.1997 380.012 Kardeşler Oto. A.Ş. TDİ - Hopa Limanı 17.06.1997 4.004.718 Park Denizc.A.Ş. TDİ - Tekirdağ Limanı 17.06.1997 104.923.599 Akport Tekirdağ A.Ş. TDİ - Giresun Limanı 30.06.1997 3.203.774 Çakıroğlu Giresun A.Ş. TDİ - Ordu Limanı 30.06.1997 1.607.887 Çakıroğlu Ordu A.Ş. TDİ - Sinop Limanı 30.06.1997 800.944 Çakıroğlu Sinop A.Ş. 69
Özelleştirilen Tesis / İşletmeler 70 Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan TDİ - Rize Limanı 06.08.1997 5.606.605 Riport Rize Liman A.Ş. KÖYTEKS - Erzurum H.G. 11.08.1997 691.560 Özçakmak Tekstil Ltd. Şti. KÖYTEKS - Sivas H.G. 11.08.1997 830.081 EGS Sivas Tekstil Ltd. Şti. ORÜS - Eskipazar İşl. 25.09.1997 300.000 Cesurlar Orman A.Ş. ORÜS - Kalkım İşl. 01.10.1997 500.000 Kalkım Orman A.Ş. TURBAN Kemer Marina 13.10.1997 17.100.000 Park Holding A.Ş. TURBAN Kuşadası Marina 17.10.1997 24.150.000 Tur-Yat Tur. A.Ş. ORÜS - Yenice İşletmesi 20.10.1997 600.000 Yenice Orman Ltd. Şti. SÜMER H.Tarsus İşl. 24.10.1997 8.500.000 Güney Sanayi A.Ş. ORÜS - Bartın İşl. 31.10.1997 1.640.000 BORÜS Bartın A.Ş. ORÜS - Demirköy İşl. 31.10.1997 750.000 Demirköy Orman A.Ş. SÜMER H. Bünyan İşl. 31.10.1997 1.625.000 Bünyan Yünlü San. A.Ş. SÜMER H. Ereğli İşl. 31.10.1997 5.750.000 Albayrak Turizm A.Ş. TURBAN - Bodrum Mar. 13.11.1997 20.900.000 Karada Turizm A.Ş. ORÜS - Dursunbey İşl. 15.12.1997 470.000 Or-Sa Ağaç Ltd. Şti. SEK - Yenice Süt Top. 06.02.1998 17.410 Süleyman ÇALIŞKAN ORÜS - Şavşat İşletmesi 27.02.1998 155.000 Talaş Ağaç A.Ş. SÜMER H.Denizli İ. 02.03.1998 7.150.000 Zafer Pamuk A.Ş. ORÜS - Bolu Empren. 19.03.1998 211.000 Baksaş Bolu A.Ş. ORÜS - Arhavi İşl. 25.03.1998 2.900.000 Çelikler Turizm Ltd. Şti. SÜMER H.K.maraş İşl. 04.05.1998 3.000.000 Arsan Tekstil Sanayi A.Ş. SÜMER H.Afyon Sincanlı İşl. 20.05.1998 1.210.000 Özerler Holding A.Ş. SÜMER H.Salihli Palamut İşl. 29.05.1998 1.508.000 Ar-Tu Kimya Sanayi A.Ş. SEK - Giresun İşletmesi 05.06.1998 662.865 Hayri BAKICI TDİ - Antalya Limanı 31.08.1998 29.000.000 Ortadoğu Antalya A.Ş. ORÜS - Artvin İşletmesi 09.10.1998 2.000.000 Artvin İmalat A.Ş. ORÜS - Borçka İşletmesi 16.11.1998 750.000 Artvin İmalat A.Ş. ORÜS - Cide İşletmesi 01.12.1999 975.000 Necati ASLAN TZD - Manisa Kükürt İşl. 18.02.2000 600.000 Kimyagerler Ziraat İlaç A.Ş. EBK - Sivas Kom. 21.02.2000 1.225.000 Sivas Ticaret Borsası EBK - Burdur Kom. 25.02.2000 875.000 Burdur Güç B. A.Ş. EBK - Eskişehir Kom. 28.02.2000 1.176.000 Çelikler Turizm Ltd. Şti. EBK - Gaziantep Kom. 03.03.2000 1.075.000 Gaziantep Et Kombinası A.Ş. SEKA - Bolu İşletmesi 03.08.2000 4.900.000 GBS Gentaş Bolu A.Ş.
Özelleştirilen Tesis / İşletmeler Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan TDİ - Alanya Limanı 28.11.2000 1.600.000 ALİDAŞ Alanya A.Ş. TDİ - Marmaris Lim. 26.01.2001 14.900.000 Marmaris Liman A.Ş. SEKA - Dalaman İşl. 22.03.2001 40.000.000 Mopak Kağıt Karton A.Ş. TDİ - Çeşme Limanı 28.05.2003 12.500.000 ULUSOY Çeşme A.Ş. SEKA - Afyon İşl. 30.05.2003 3.100.000 Gap İnşaat Yatırım A.Ş. SEKA - Balıkesir İşl. 10.06.2003 1.100.000 Albayrak Turizm A.Ş. SEKA - Çaycuma İşl. 19.06.2003 15.100.000 Oyka Kağıt Ambalaj A.Ş. TDİ - Kuşadası Limanı 02.07.2003 27.000.000 Ege Liman İşletmeleri A.Ş. TZD - Sakarya Traktör 25.07.2003 2.300.000 Başak Traktör İş A.Ş. TEKEL - Çankırı K.Tuz. 16.10.2003 535.079 Çan-Kaya Kaya T.A.Ş. SEKA - Aksu İşletmesi 21.10.2003 3.500.000 Milda Mecmua Gaz. Ltd. Şti. SEKA - Kastamonu İşl. 04.11.2003 9.100.000 Mopak Kağıt KartonA.Ş. TDİ - Dikili Limanı 20.11.2003 4.250.000 Dikili Liman A.Ş. TDİ - Trabzon Limanı 20.11.2003 22.400.000 Trabzon Liman A.Ş. SÜMER H.Adıyaman İşl. 17.12.2003 1.450.000 A-D Tekstil İş.A.Ş. SÜMER H.Malatya İşl. 19.02.2004 6.400.000 MGG Malatya G. A.Ş. SEKA - Karacasu İşl. 31.03.2004 2.050.000 Burhan Çelik Ahşap Ltd. Şti. KBİ - Samsun İşl. 12.04.2004 11.121.000 Ce-Ka İnşaat Makina A.Ş. EBK - Manisa Kom. 21.06.2004 1.260.000 May Et Ürünleri Ltd. Şti. SÜMER H.TÜMOSAN İşl. 30.06.2004 27.200.000 ALÇELİK Çelik Yapı A.Ş. TEKEL - Tuzluca Tuz. 22.09.2004 425.000 SÜRKİT Gıda İç Dış Tic. A.Ş. TEKEL - Sekili Tuz. 23.09.2004 617.000 GÖKAY İnş. Tic.Ltd. Şti. SÜMER H.Bakırköy İşl. 06.10.2004 44.000.000 Doğa Maden. End. Tic.A.Ş. TÜGSAŞ Kütahya Gübre 18.10.2004 10.740.000 Yıldız Entegre Ağaç A.Ş. SÜMER H.Çanakkale Deri İşl. 27.10.2004 2.100.000 İremsan Kağıtçılık Ltd. Şti. SEKA - Akkuş İşletmesi 09.11.2004 780.000 Argan Orman Ürünleri A.Ş. SÜMER H.Diyarbakır İşl. 07.12.2004 2.500.000 Mehmet Sait DİLEK TEKEL - Kağızman Tuz. 10.02.2005 416.500 Kristal Tuz Mad.A.Ş. SÜMER H.Beykoz Deri İşl. 13.04.2005 29.750.000 Yıldırım Dış Ticaret A.Ş. SÜMER H.Sarıkamış Ay. İşl. 11.08.2005 1.325.000 Karadeniz Petrol Ltd. Şti. TEKEL - Kaldırım Tuzlası 26.01.2006 40.700.000 Koyuncu Nakliye A.Ş. TEKEL - Kayacık Tuzlası 26.01.2006 42.200.000 Mutlucan Tuz Mad.A.Ş. TEKEL - Yavşan Tuzlası 02.03.2006 37.300.000 Cihanbeyli Mad. A.Ş. KBİ - Murgul İşletmesi 06.07.2006 37.600.000 Eti Bakır A.Ş. 71
Özelleştirilen Tesis / İşletmeler 72 Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan KBİ - Murgul HE Santrali 25.09.2006 0 Eti Bakır A.Ş. TCDD - Mersin Limanı 11.05.2007 755.000.000 Mersin Uluslararası A.Ş. TEKEL- 6 Sigara Fab. 24.06.2008 1.720.000.000 BAT Tütün Mam.A.Ş. ADÜAŞ - 9 Santral 01.09.2008 510.000.000 Zorlu Doğal El.A.Ş. TCDD - Samsun Limanı 31.03.2010 125.200.000 Samsun Ulusl. A.Ş. TTA - Ayvalık Tuzlası 26.04.2010 6.101.695 Binbirgıda Tarım A.Ş. TTA - Çamaltı Tuzlası 26.04.2010 77.966.102 Binbirgıda Tarım A.Ş. TCDD - Bandırma Lim. 18.05.2010 175.500.000 Çelebi Bandırma Ul. A.Ş. EÜAŞ - Bayburt, Ç.HES 03.01.2011 29.050.000 Boydak Enerji Ür. A.Ş. EÜAŞ - Bünyan, Ç.p.z.HES 17.01.2011 69.700.000 Kayseri ve Civarı En.A.Ş. EÜAŞ - Dereköy, İ.S.HES 25.01.2011 6.600.000 Kent Solar El. Ltd. Şti. EÜAŞ - Çağ O. U.HES 09.02.2011 40.800.000 Nas Enerji A.Ş. EÜAŞ - Adilcevaz, A.m.v.HES 28.02.2011 6.350.000 Mostar Enerji El.Ltd. Şti. EÜAŞ - Değirmendere K.K. HES 02.03.2011 7.020.000 Ka-Fnih Enerji Ltd. Şti. EÜAŞ - Turunçova-Finike HES 08.03.2011 2.760.000 Turunçova Enerji A.Ş. EÜAŞ - Besni, D.E.K. HES 05.04.2011 13.800.000 Kayseri ve Civarı En. A.Ş. EÜAŞ - Kayadibi HES 29.04.2011 7.644.000 İvme Grup Enerji A.Ş. SÜMER H.Mazıdağı Fosfat 14.07.2011 28.000.000 TMC Enerji A.Ş. EÜAŞ - Kovada I ve II HES 07.12.2011 56.060.000 Batıçim Enerji A.Ş. TCDD - İskenderun Limanı 30.12.2011 372.000.000 Limak İskenderun A.Ş. EÜAŞ - Hasanlar HES 01.03.2013 30.850.000 Batıçim Enerji A.Ş. EÜAŞ - Ladik-B.D.HES 22.03.2013 2.760.000 Met Duru Enerji A.Ş. EÜAŞ - Arpaçay-T.K.HES 22.03.2013 3.010.000 Metek Hidro Enerji A.Ş. EÜAŞ - Göksu HES 22.03.2013 57.500.000 Nurol Göksu Elektrik A.Ş. EÜAŞ - Berdan HES 01.04.2013 47.000.000 Tayfurlar Enerji Elektrik A.Ş. EÜAŞ - Kısık HES 03.04.2013 27.150.000 Kılıç Enerji Üretim A.Ş. EÜAŞ - Bozkır ve Erm.HES 30.04.2013 1.990.000 Özbey Yat. Araş. A.Ş. EÜAŞ - Koçköprü HES 06.05.2013 12.000.000 Mostar Elektrik A.Ş. EÜAŞ - Engil, Erciş H. HES 04.06.2013 11.050.000 Haliç Elektrik A.Ş. EÜAŞ - Seyitömer Ter.S.L.İşl. 17.06.2013 2.248.000.000 Çelikler Seyitömer A.Ş. EÜAŞ - Haraklı, Paz. Boz.HES 24.06.2013 710.000 Fasel Elektrik Ür.Ltd. Şti. EÜAŞ - Kangal Termik Sant. 14.08.2013 985.000.000 Kangal Termik A.Ş. TDİ - Salıpazarı Limanı 14.02.2014 702.000.000 Salıpazarı Liman A.Ş. EÜAŞ - Kayaköy HES 03.11.2014 10.300.000 Veysi Mad.Ltd. Şti.
Özelleştirilen Tesis / İşletmeler Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan EÜAŞ - Esendal ve Işık.HES 10.11.2014 1.850.000 Metek Hidro Enerji A.Ş. EÜAŞ - Yatağan Termik S.İşl. 01.12.2014 1.091.000.000 Yatağan Termik En. A.Ş. EÜAŞ - Çatalağzı Termik Snt. 22.12.2014 350.000.000 Çates Elektrik Üretim A.Ş. EÜAŞ-Yeniköy L. İşl. 23.12.2014 2.671.000.000 Yeniköy Kemerköy El. A.Ş. EÜAŞ-Dere ve İvriz HES 29.12.2014 2.300.000 Ülke Yat. Araş. Gel. El. A.Ş. TCDD-Derince Limanı 25.02.2015 543.000.000 Safi Derince Ulusl.A.Ş. EÜAŞ-Orhaneli-Tunçbile İşl. 22.06.2015 521.000.000 Çelikler Orhaneli Tunçbilek A.Ş. SEAŞ-Soma B Termik Santrali 22.06.2015 685.500.000 Soma Termik Santral A.Ş. Toplam: 14.877.318.361 73
3.HALKA ARZ UYGULAMALARI Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay (%) SATIŞ BEDELİ ($) TELETAŞ Tel.A.Ş. 29.02.1988 20,94 13.090.225 Ereğli Demir ve Çelik 09.04.1990 2,93 53.105.711 Çukurova Elektrik A.Ş. 16.04.1990 5,45 38.829.409 Kepez Elektrik T.A.Ş. 16.04.1990 8,14 9.390.359 Arçelik A.Ş. 30.04.1990 5,83 19.890.196 Bolu Çimento San.T.A.Ş. 30.04.1990 10,38 8.268.150 Çelik Halat ve Tel San.A.Ş. 30.04.1990 13,25 7.750.179 PETKİM Petrokimya H.A.Ş. 18.06.1990 7,83 150.617.183 Konya Çimento Sanayi A.Ş. 24.10.1990 31,13 17.663.979 Ünye Çimento Sanayii T.A.Ş. 01.11.1990 2,86 927.162 Mardin Çimento Sanayi A.Ş. 22.11.1990 25,46 9.161.501 Türk Hava Yolları A.O. (THY) 29.12.1990 0,75 4.976.165 Adana Çimento Sanayii T.A.Ş. 18.02.1991 34,32 27.958.470 Migros Türk T.A.Ş. 25.02.1991 36,40 5.609.246 Afyon Çimento Sanayii T.A.Ş. 21.03.1991 39,87 8.422.698 DİTAŞ Doğan Yedek Par.A.Ş. 06.05.1991 2,51 219.411 Niğde Çimento Sanayii T.A.Ş. 13.05.1991 12,72 2.647.286 Petrol Ofisi A.Ş. 27.05.1991 3,32 14.386.888 Türkiye Petrol Raf. A.Ş. 27.05.1991 1,64 6.036.589 GİMA Gıda ve İhtiyaç T.A.Ş. 03.06.1991 4,15 406.902 TOFAŞ Oto Ticaret A.Ş. 13.06.1991 1,36 966.248 TOFAŞ Türk Oto. F.A.Ş. 13.06.1991 0,85 6.119.572 NETAŞ Northern El.Tel.A.Ş. 03.03.1993 7,75 8.723.623 Uçak Servisi A.Ş. (USAŞ) 20.10.1993 30,00 15.205.871 TOFAŞ Türk Oto. Fab.A.Ş. 04.03.1994 16,80 332.824.239 Türkiye İş Bankası A.Ş. 13.05.1998 12,29 632.651.612 Türkiye Petrol Raf.A.Ş. 07.04.2000 30,41 1.104.520.664 Petrol Ofisi A.Ş. 15.03.2002 16,47 168.371.170 Türk Hava Yolları A.O. 01.12.2004 22,98 191.279.167 PETKİM Petrokimya H.A.Ş. 13.04.2005 34,49 273.719.603 Türk Hava Yolları A.O. 18.05.2006 26,18 207.820.151 Türkiye Halk Bankası A.Ş. 04.05.2007 24,94 1.838.642.981 Türk Telekom A.Ş. 09.05.2008 15,00 1.873.081.209 Türkiye Halk Bankası A.Ş. 16.11.2012 23,92 2.519.616.050 Toplam: 9.572.899.869 74
4.BORSADA HİSSE SENEDİ SATIŞI UYGULAMALARI Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay %) SATIŞ BEDELİ ($) Abana Elektromekanik A.Ş. Şub. 1995 13,50 300.611 Adana Çimento Sanayii T.A.Ş. Şub. 1991-Eki. 1993 12,96 17.132.359 Afyon Çimento Sanayii T.A.Ş. May. 1991-Haz. 2015 8,73 3.163.557 Arçelik A.Ş. Ara. 1989-Eki. 2003 10,56 80.059.681 ASELSAN Askeri Elekt. A.Ş. Tem. 2005-Ağu. 2013 0,27 1.372.196 Batı Söke Çimento T.A.Ş. Haz. 2015 0,00 0,1 Bolu Çimento Sanayii T.A.Ş. Nis. 1990-Oca. 1994 25,16 33.571.309 Çelik Halat ve Tel Sanayi A.Ş. Ağu. 1987-Eki. 1993 16,32 10.364.884 Çukurova Elektrik A.Ş. Tem. 1987-Eki. 1993 8,80 56.973.073 DİTAŞ Doğan Yed. Par.A.Ş. May. 1993-Eki. 1993 12,22 1.209.588 Ereğli Demir ve Çelik T.A.Ş. Oca. 1990-Ağu. 2013 6,05 105.924.456 GENTAŞ Genel Metal A.Ş. Haz. 1993 2,11 156.281 GİMA Gıda ve İhtiyaç M.T.A.Ş. Mar. 1992 0,33 20.313 Hektaş Ticaret A.Ş. Ara. 1989-Ağu. 2013 3,49 742.052 Kepez Elektrik T.A.Ş. Eki. 1989-Eki. 1993 6,29 6.269.466 Koç Holding A.Ş. Ağu. 2013 0,00 16.434 Konya Çimento Sanayi A.Ş. Oca. 1991-May. 1993 12,78 9.518.226 Kütahya Porselen A.Ş. Haz. 1991-Eki. 1993 5,62 1.259.567 Mardin Çimento San.A.Ş. Oca. 1991-May. 1993 20,77 10.371.413 Migros Türk T.A.Ş. Şub. 1991-May. 1993 5,83 983.011 NETAŞ Northern El.A.Ş. May. 1993-Ara. 1993 22,79 73.733.372 Niğde Çimento San.T.A.Ş. May. 1993 0,02 3.262 PETKİM Pet. H.A.Ş. Tem. 1990-Ara. 2005 0,73 7.037.511 Petrol Ofisi A.Ş. Oca. 1992-Ağu. 2002 29,40 261.797.548 Pınar Entegre Et ve YemA.Ş. Tem. 1998 5,76 2.122.293 Ray Sigorta A.Ş. Ağu. 2013 0,01 6.142,0 SİFAŞ Sentetik İp. Fab. A.Ş. Kas. 1993-Tem. 1995 8,89 4.913.160 TELETAŞ Telekom A.Ş. May. 1988-Eki. 1993 3,29 2.653.669 TOFAŞ Oto Ticaret A.Ş. Tem. 1991-May. 1994 4,43 6.975.914 TOFAŞ Türk Oto. Fab. A.Ş. Tem. 1991-Eyl. 2003 5,73 62.053.693 Türk Hava Yolları A.O. Nis. 1994-Haz. 1996 1,11 6.341.958 Türkiye İş Bankası A.Ş. Eyl. 2003-Ağu. 2013 0,09 3.240.568 Türkiye Kalkınma B.A.Ş. Ara. 2003-Mar. 2014 0,00 892 75
Özelleştirilen Şirketler Satış Tarihi Satılan Pay %) SATIŞ BEDELİ ($) Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. Oca. 1992-Ağu. 2013 17,13 474.102.991 Türkiye Sınai Kalkınma Bank.A.Ş. Mar. 1991-Ağu. 2013 8,24 5.899.330 Türkiye Vakıflar B. T.A.O. 27.10.2010 0,00 216.126 Uçak Servisi A.Ş. (USAŞ) Kas. 2003-Haz. 2015 15,00 16.237.912 Ünye Çimento Sanayii T.A.Ş. Şub. 1991-Ağu. 2013 46,38 21.273.940 Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ağu. 2013 0,00 146 Toplam: 1.288.018.903 76 5.TAŞINMAZ VE DİĞER VARLIK SATIŞ/DEVİR UYGULAMALARI Özelleştirilen Varlıklar Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan ÇİNKUR 3 Maden Sah. Haz.-Ağu. 1995 89.834 Muhtelif DENİZ Nak.- 3 Tanker 18.08.1995 12.980.000 Beşiktaş Denizclik A.Ş. DENİZ Nak.İstanbul 1 Bina 30.07.1998 16.250.000 Vadim İnşaat A.Ş. EBK - 359 Taşınmaz Eyl. 1987-Tem. 2005 43.315.474 Muhtelif Gemlik Gübre 4 Taşınmaz Eyl.1999-Eyl. 2002 2.042.695 Muhtelif GÜNAŞ - Zey. Taşınmazı 05.02.1991 215.931 Kilis Belediyesi KBİ - 9 Maden Sahası May.-Tem. 2006 126.559 Muhtelif KBİ -1.053 Taşınmaz Haz. 1998-Tem. 2007 5.496.948 Muhtelif KÖYTEKS - 84 Kon.Mak. Şub. 1998 27.380 Muhtelif KÖYTEKS - 34 Taşınmaz Ağu. 1995-Şub. 1996 153.799 Muhtelif MKE Kalıp Fab.Taşınmazı 08.07.1988 264.730 KÖYTEKS Y. H.A.Ş. ORÜS - 116 Taşınmaz Eyl. 1998-Şub. 2000 1.252.001 Muhtelif PETKİM - 4 Taşınmaz Tem. 1995-Eki. 2004 3.665.853 Muhtelif POAŞ - 4 Tanker Nis. 1996-Mar. 1998 2.890.981 Muhtelif POAŞ - 9 Taşınmaz Haz. 1996 344.981 Muhtelif SEK - 5 Taşınmaz Tem. 1988-Ara. 1995 673.152 Muhtelif SEK İsim Hakkı 29.08.1995 7.958.615 Süt End. Kur.A.Ş. SEKA - Taşucu Ter.Alanı 15.09.2003 2.150.000 AKTER Gemi San. A.Ş. SEKA -44 Taşınmaz Tem. 2000-Haz. 2004 5.182.000 Muhtelif TEKEL) Tütün Markaları 08.10.2008 305.000 Tabac Turc Nargile A.Ş. Sivas Demir Çelik -1 Daire 07.09.1995 237.419 Yavuz Özen
Özelleştirilen Varlıklar Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan SÜMER Akdeniz İşl.1.092 Mak. 27.05.2005 4.143.467 Kılıçlar Metal Ltd. Şti. SÜMER Merinos İşl. 950 Mak. 05.09.2005 2.870.544 Ere Metal İnşaat Ltd. SÜMER Tercan İşl.318 Mak. 25.08.2005 91.582 Kılıç Ticaret SÜMER H.Antalya 32 Mak. 14.06.2010 452.034 Genç Kardeşler Ltd. Şti. SÜMER Taşucu 2.670 Mak. 21.09.2010 20.049.704 Ortadoğu Alüminyum PVC SÜMER MERİNOS Markası 24.10.2003 289.616 Merinos Halı San. A.Ş. SÜMER Hol.819 Taşınmaz Tem. 1986-Şub. 2015 167.069.179 Muhtelif TAKSAN -Yerköy Tesisi Taş. 08.07.1988 26.187 KÖYTEKS Yat. H.A.Ş. TDÇİ - Deveci Demir Mad. Sah. 08.02.2007 21.500.000 Hekimhan Mad.A.Ş. TDİ - 4 Gemi Tem. 2002-Oca. 2005 10.176.000 Muhtelif TDİ - 3 Liman Kiralık Al. Haz.-Ağu. 1998 327.877 Muhtelif TDİ - 6 Liman Menkulleri 01.05.1998 3.323.624 Muhtelif TDİ - 72 Taşınmaz Eki. 1996-Ara. 2014 15.826.186 Muhtelif TEDAŞ - 1.193 Taşınmaz Mar. 2006-Ara. 2015 32.285.350 Muhtelif TEKEL - Taşköprü Jüt Varl. 14.04.2009 486.743 Aksa Tekstil Ltd. Şti. TEKEL/Gayr.A.Ş. 329 Taş. Ara. 2003-Ara. 2015 1.632.592.848 Muhtelif THY - 3 Uçak 29.03.1996 9.000.000 Top Air Hav. A.Ş. THY- Bakırköy de 11 Lojman Kas. 2003-Şub. 2004 1.124.102 Muhtelif TURBAN - İstanbul Kongre Sar. 15.08.1991 20.000.000 İMKB Başkanlığı TURBAN - Kemer Marina Oteli 20.06.1995 11.625.474 Alanya Özkaymak A.Ş. TURBAN - Çeşme Oteli 31.10.1995 11.250.000 Gazala Tekstil A.Ş. TURBAN - Elmadağ Dağ Evi 06.02.1996 1.427.529 Nathaş Turizm A.Ş. TURBAN - Ilıca Motel 12.02.1996 2.380.127 Oden İnşaat Turizm A.Ş. TURBAN - Akçay Tatil Köyü 15.10.1997 6.150.000 Oden İnşaat Turizm A.Ş. TURBAN - Ürgüp Motel 09.04.1999 3.100.000 Oden İnşaat Turizm A.Ş. TURBAN - Carlton Arsası 21.01.2000 15.600.000 Toprak Seramik San. A.Ş. TURBAN - Atik PaşaYalısı 18.08.2000 29.000.000 Atik Pasha Turizm A.Ş. TÜGSAŞ - 21 Taşınmaz Haz. 1990-Eyl. 2005 3.936.146 Muhtelif T. Şeker A.Ş. 88 Taşınmaz May. 2009-May. 2015 16.399.391 Muhtelif TZD - 160 Taşınmaz Eyl. 1999-Mar. 2002 3.724.450 Muhtelif YEM Sanayii - Malatya Ars. 11.05.1994 385 Zübeyde Gündoğdu Bayındırlık Erciyes Sosyal Tes. 07.07.2005 232.000 Aksa Ankara Makina A.Ş. DSİ - Erciyes Sosyal Tesisleri 07.07.2005 469.000 Aksa Ankara Makina A.Ş. Karayolları Erciyes Sosyal Tes. 07.07.2005 306.000 Aksa Ankara Makina A.Ş. 77
Özelleştirilen Varlıklar Satış/Devir Tarihi SATIŞ/DEVİR BEDELİ ($) Satın Alan / Devralan Emekli S. Kuşadası Tatil Köyü 28.07.2005 34.500.000 Kuşadası Turizm A.Ş. Emekli S. İstanbul Hilton Oteli 15.11.2005 255.500.000 Ortadoğu Otomotiv A.Ş. Emekli S. Büyük Ankara Oteli 26.01.2006 36.830.000 Çelikler Taahhüt A.Ş. Emekli S. İzmir Efes Oteli 07.03.2006 121.500.000 İzmir Büyük Efes Ot. A.Ş. Emekli S.Kızılay Emek Hanı 08.03.2006 55.500.000 Talip Kahraman A.Ş. Emekli S.Büyük Tarabya Oteli 30.06.2006 145.300.000 Bayraktarlar Hol.A.Ş. Emekli Çelik Palas Oteli 05.11.2007 38.900.000 MSN Yapı Yatırımları A.Ş. I. Bölge Araç Muayene İst. 15.08.2007 300.250.000 Tüvturk Kuzey Taşıt A.Ş. II. Bölge Araç Muayene İst. 15.08.2007 313.250.000 Tüvturk Güney Taşıt A.Ş. TCDD - 40 Taşınmaz Tem. 2010-Ara. 2015 46.157.111 Muhtelif Maliye Hazinesi 217 Taşınmaz Ağu. 2010-Ara. 2015 1.013.244.722 Muhtelif DMO -Konak da 1 Taşınmaz 20.04.2011 2.789.515 İzmir Kalkınma Ajansı ADÜAŞ - 17 Taşınmaz Mar. 2012-Kas. 2015 275.269.379 Muhtelif Karayolları -7 Taşınmaz Haz. 2012-Eyl. 2015 44.887.441 Muhtelif Toplam: 4.836.737.067 78 6.KAMU KURUMLARINABEDELLİ DEVİR UYGULAMALARI Devredilen Hisse, İşletme, Taşınmaz ve Diğer Varlıklar Devir Tarihi DEVİR BEDELİ ($) Devralan ASİL Çelik - Bursa da 2 Arsa 12.10.1999 2.138 Orhangazi Belediyesi ÇELBOR Çelik (%100 hisse) 31.05.2002 100.000 ERDEMİR ÇİTOSAN - Laboratuvarı 31.12.1997 4.884 Sanayi ve Ticaret Bak. Deniz İşl. (%50,98 hisse) 19.11.2002 16.500.000 (TÜPRAŞ) EBK - 80 Taşınmaz Kas. 1999-Eyl. 2004 2.199.691 Muhtelif ETİ Alüminyum 4 Taşınmaz 05.05.2005 65.957 DSİ Genel Müdürlüğü ETİBANK Elazığ İşl. ve 21 Arsa 16.12.1996 254.760 Etibank Genel Müd. İskenderun D.Ç (%100 hisse) 31.01.2002 50.000.000 ERDEMİR İSDEMİR - 76 Taşınmaz Ağu. 2000-Nis. 2003 26.167.094 Muhtelif KBİ - 143 Taşınmaz Eki. 1997-May. 2007 192.277 Muhtelif Kütahya Gübre 22 Taşınmaz 19.02.2004 2.572 TEDAŞ ORÜS - 1 Bina+1 Bekçi Evi 19.11.1998 38.071 Kırklareli İl Özel İdaresi PETKİM - Yarımca Komp. 01.11.2001 60.000.000 TÜPRAŞ
Devredilen Hisse, İşletme, Taşınmaz ve Diğer Varlıklar Devir Tarihi DEVİR BEDELİ ($) Devralan PETKİM Basmane de 1 Bina 26.10.2004 2.472.656 Maliye Hazinesi Samsun Gübre Samsun da 1 Arsa 16.12.2002 118.561 TEAŞ SEKA - Ardanuç İşletmesi 03.12.2004 141.794 Ardanuç Belediyesi SEKA - 55 Taşınmaz Ara. 1999-Haz. 2005 14.907.052 Muhtelif SÜMER Kayseri İşl.13 Taş. 14.02.2002 53.721.858 Maliye Bakanlığı SÜMER H. 72 Taşınmaz Ağu. 1997-Kas. 2015 20.609.972 Muhtelif T. Şeker Fab.67 Taşınmaz Tem. 2006-Ara. 2015 5.235.585 Muhtelif TAKSAN - 4 Tezgah 05.10.2001 86.266 Türkiye Şeker Fab. A.Ş. TAKSAN -29 Taşınmaz 20.09.1999 39.005 Kayseri İl Özel İdaresi TDİ - 5 Gemi Mar. 1998-Oca. 2006 442.495 Muhtelif TDİ - İzmir Balık Hali-2 Arsa 15.08.1996 0 İzbeltur -İzmir B.Ş.Bel. TDİ - İzmir Körfez Taş. 11 Gemi 04.02.2000 4.000.000 İzmir B.şehir Belediyesi TDİ - İzmir Eski Mis. Binası 03.03.2005 450.000 Radyo ve Televizyon Üst K. TDİ - Denizyolları İşl.84 Gemi 15.03.2005 21.820.000 İstanbul B.şehir Belediyesi TDİ - Şehir Hat.Çan.9 Gemi 14.08.2006 65.908 Çanakkale İl Özel İdaresi TDİ - Çeşitli İllerde 2 Taş. Nis. 2012-Nis. 2014 61.514 Muhtelif TEDAŞ - 161 Taşınmaz Eyl. 2005-Ara. 2015 13.207.475 Muhtelif TEKEL 443 Taşınmaz May. 2002-Ara. 2015 425.855.558 Muhtelif Gayrimenkul 102 Mak-Teç. 05.07.2013 1.026.589 İzmir Katip Çelebi Ünv. TGS - Eski İstinye Arazisi 18.08.2000 21.469.480 Maliye Hazinesi THY - 2 Uçak Mar. 1996-May. 1999 17.100.000 Kıbrıs Türk Hava Yolları TURBAN İstinye de 8 Taş. Ağu.-Eki. 1995 20.455.382 İMKB Başkanlığı TÜPRAŞ - 11 Taşınmaz Oca. 2002-Tem. 2005 1.692.338 Muhtelif TÜSTAŞ - A.O.Ç de 2 bina 12.03.1998 2.562.241 Ceza İnfaz Kurumları TZD - 339 Taşınmaz Eyl. 1998-Ara. 2002 11.718.559 Muhtelif Yeşilova Halı (%48,93 hisse) 31.08.2005 73.497 Burdur İl Özel İdaresi DMO - 2 Taşınmaz Haz. 2008-Nis. 2009 1.454.917 Muhtelif TCDD -14 Taşınmaz Ağu. 2012-Oca. 2015 23.435.481 Muhtelif Maliye Haz.-25 Taşınmaz May. 2013-Eyl. 2015 341.697.057 Muhtelif Karayolları-32 Taşınmaz Ara. 2012-Haz. 2014 72.220.316 Muhtelif TKİ - Ankara- 238 Daire 06.09.2013 9.646.923 Maliye Hazinesi TEİAŞ - Gaziantep 2 Taş. 31.12.2014 12.290.310 Toplu Konut İdaresi B. BEDELLİ DEVİR UYGULAMALARI TOPLAMI: 1.255.606.231 79