Çok Uluslu İşletmeler Doç.Dr. Barış Baraz
1. İhracat 2. Ortaklıklar 3. Doğrudan Yabancı Yatırım
1. İhracat Dolaylı İhracat: Kolay. Başlangıçta öğrenme amaçlı. Uzmanlık gerektirmiyor. Yönetim emri veriyor. Aracılar işi yürütüyor. Aracılar ihracat yönetimi işletmeleri, özel kolaylaştırıcılar ve kamu kolaylaştırıcıları olabilir. Dolaysız İhracat: Yönetim en az bir kişiyi ihracatla görevlendiriyor. İş hacmi artarsa; ekip kuruyor.
1)Lisans Anlaşmaları (Licensing) Lisansör (Lisans veren) bir üretim sürecini, tekniğini, marka ve patentlerini belirli bir bedel karşılığında lisans alana satmaktadır. Lisans alan: Lisansiye. Yapılan Anlaşma: Lisans Anlaşması Lisansör; patent, buluş, formül, proses, dizayn, telif, marka, ticari isim, franchise, lisans, kontrat haklarını verebilir.
1)Lisans Anlaşmaları (Licensing) Böylece hedeflediği pazara girer. Zor piyasalara girebilir. Teknoloji transferi yapılır. Ülkedeki faaliyetleri yeteri kadar kontrol edemez. Hatalı üretim vb itibar sarsabilir Kayıt dışı?
2)Franchising: Ana işletmenin bir diğer işletmeye belirli ayrıcalıkları belirli bir zaman dilimi için ve belirli bir alanda kullanım haklarını vermesidir. Veren (Franchisor) ve alan (franchisee) arasında ayrıntılı bir sözleşme var. Franchisor daha güçlü, kendi ismi le faaliyet gösterir. Genellikle hizmet sektöründe En büyük sorun küresel stratejinin kontrol ve koordinasyonu Hizmetin standart olması gerekir. Küçük ticaretler için ideal Meşrubat, otel, fastfood, otomotiv, araç kiralama
3)Sözleşmeli Üretim: İşletmenin dış pazarda üretim birimi kurması gerekmez. Yatırım yapmasına gerek yok. Pazarlamayı kendi üstlenir. İmalatı yerel bir üreticiye yaptırır. Sözleşme süresi dolunca, yenileme zorunluluğu yoktur. Siyasi olarak riskli ve istikrarsız pazarlar için uygundur. Teknoloji transferi ve kar paylaşımı dezavantajdır.
4)Yönetim Sözleşmesi: Ev sahibi ülkeye direk bir yatırımı gerektirmeyen, yalnızca yönetim bilgi ve tecrübesini aktarmasıdır. Böylece işletme ücret karşılığında yönetici personelini yabancı ülkedeki işletmeye yardımcı olması için görevlendirir. Sözleşme ücret karşılığı olabileceği gibi, kâr payı alma ya da ortak olma olabilir. ÇUİ yükümlülük altına girmez. İstediği zaman ayrılabilir.
5)Montaj Operasyonları: Anahtar Sıkma. İhracat+Yerel üretim. Yapılmış parçaların birleştirilmesi, düzenlenmesi. (Kaynak, perçin, lehim, zamk, dikmek vb.) Parçalar avantajlı olan ülkelerde imal edilir. Özel dikkat gerektiren parçalar gelişmiş ülkelerde, diğerleri ucuz işçilik olan yerlerde üretilir.
6)Ortak Girişim: Yabancı bir işletmenin ev sahibi ülkede çoğunlukla yerel bir işletmeyle ortaklık kurması. Yeni bir işletme kurma. Yeni işletmeye joint venture denir. Risk paylaşma Yerel bilgiler Kaynaklara kolay ulaşma ÇUİ direk yatırıma göre daha düşük kâr sağlar. Neden?
7)Konsorsiyum: Büyük taahhüt işlerinde işletmeler bağımsızlıklarını kaybetmiyor. İşbirliği. Ortak girişim aslında. Ama yeni işletme kurma zorunluluğu yok. Uzun dönemli proje bitince işbirliği sona erer.
8)Anahtar Teslim Projeler: (Turn key) Adı üstünde. Proje tamamlandığında faaliyetin yönetimi ile ilgili tüm işler, yetki ve sorumluluklar uluslararası işletme tarafından eğitilmiş olan yerel personele devredilir. 9)Yap İşlet Devret Sözleşmeleri: Ülkenin temel altyapı yatırımlarının gerçekleşmesinde finansman + iş sağlamayı amaçlar. Santral, baraj, havaalanı vb.
3.Doğrudan Yabancı Yatırım: 2 yöntemi var: Tamamen Sahip Olunan Bağlı İşletme Bazı ülkelerde izin verilmez. Yüzde yüz işletme sahipliği Ev Sahibi Ülkede Yerel Bir İşletmeyi Satın Alma Tecrübe, hızlı giriş vb nedenler satın alma, birleşme yolu seçilebilir.