MUHAKEMAT İŞLEMLERİ
1- GENEL OLARAK Bakanlığımız ana hizmet birimlerinin birinci sırasında yer alan Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü, 4353 sayılı Kanun ve 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca Devlet Hukuk Danışmanlığı ve Muhakemat Hizmetlerini yerine getirmekle görevlidir. Genel bütçe kapsamındaki idarelere hukuki mütalaalar verdiği gibi yurt içinde ve dışında Devleti yargı önünde vekil sıfatı ile temsil eden tek birim olarak bilgili ve deneyimli Hazine avukatlarıyla yargıya intikal eden uyuşmazlıkların çözümünün etkin ve süratli olarak sağlanmasına da çalışmaktadır. Ayrıca gerek yargıya intikal eden gerekse henüz yargıya intikal etmemiş uyuşmazlıkların sulh yolu ile çözümlenmesi hususundaki Başhukuk Müşavirliğince verilen mütalalarda sosyal hukuk devleti olmanın gerekleri de yerine getirilmektedir. Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü Devlet Hukuk Danışmanlığı ve Muhakemat Hizmetleri görevini merkez teşkilatında bulunan Hukuk Müşavirler, Müşavir Hazine Avukatları ve Hazine Avukatları ile Taşra teşkilatında Defterdarlık bünyesinde Muhakemat Müdürlükleri ile İlçelerde Malmüdürlüğü bünyesindeki Hazine Avukatları ile yürütmektedirler. Bu görevler yerine getirilirken yazılı hukuk kurallarına ve bu kurallarda yapılan değişikliklerin güncel olarak izlenebilmesi için Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğümüz bünyesinde 1997 yılında kurulan Hukuk Bilişim Sistemi (HBS) ile; yaklaşık 800.000 sayfaya ulaşan mevzuat hacmi ile ülkemizin en büyük mevzuat bilgi ambarı (dataware house) oluşturulmuştur. Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğümüzün mevcut görev ve yetkilerini elektronik ortamda sürdürmek amacıyla 81 il Muhakemat Müdürlüğü ve 28 İlçe Hazine Avukatlığımızda kurulan Merkez Erişimli Taşra Otomasyon Projesi (METOP) ile; öncelikle tüm İl/İlçe Muhakemat Müdürlüklerimiz ve Hazine Avukatlıklarımızda etkin bir dava takip ve denetimini sağlamak hedeflenmektedir. Nihai olarak kâğıtsız ve standart dava süreçlerini tasarlayıp, tüm dava dosyalarını, elektronik ortamda takip etmek, sanal ortamda Hazine davalarının BAHUM portalı üzerinde e-dava portalının kurulması hedeflenmektedir. 2- MUHAKEMAT BİRİMLERİ Muhakemat Müdürleri ; Defterdarlıktan veya il idare şubelerinden sorulan işlerin hukuki icapları hakkında mütalaa vermek; Hazineye ait her türlü davalarla genel muvazene içindeki dairelere ait hukuk ve ceza davalarının ve bütün icra işlerinin ait olduğu makam ve mercilerde takip ve müdafaasını yaptırmak; hususi kanunlarında ayrıca tebliğ mercii gösterilmemiş olan Hazineye ait adli ve idari kaza mercileri, hakemler, icra daireleri ve noterler tarafından yapılacak tebliğleri kabul ederek hukuki icapları hakkında alakalı daireye gerekli tebliğleri yapmak; İl'e bağlı ilçe Hazine avukatlıkları ile muhakemat servislerine ait işleri senede en az bir defa teftiş etmek veya il avukatları marifetiyle teftiş ettirmek ve hazırlayacakları raporları Bakanlığa göndermek; Mali hususları ihtiva eden ve Hazineyi ilgilendiren idari davalara ait olmak üzere genel muvazene içindeki dairelerin hazırlayıp bu kanunun 24. maddesi gereğince en büyük mal memuruna gönderecekleri müdafaanameler üzerinde icap ettiği takdirde hukuki mütalaa beyan etmek; Bu kanunla kendilerine verilen sair 64
yetkiler ile Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğünce devredilen yetkiler çerçevesinde görevlerini yerine getirirler. Genel Bütçe İçerisindeki dairelere ait hukuk ve ceza davalarında ve her türlü icra takiplerinde bu daireler mahkemeler, hakemler, icra daireleri ve dava ve icra işleriyle alakalı sair merciler nezdinde temsil görevi Müşavir Hazine avukatları, Hazine avukatları tarafından yerine getirilir.muhakemat Müdürleri ile Muhakemat Müdür yardımcıları da 4353 sayılı yasanın 18 inci maddesinde belirtilen temsil yetkisine haizdir. İdare ve Vergi Mahkemelerinde, Maliye Bakanlığı aleyhine açılan her türlü idari davalar ile diğer Bakanlıklar aleyhine açılan ve Hazineyi ilgilendiren (mali hususları içine alan, genel bütçeye yönelik) idari davaların duruşmalarında, idareler Hazine avukatları tarafından temsil edilmektedir. Muhakemat Müdürünün yönetiminde, Muhakemat Müdür Yardımcısı, Müşavir Hazine Avukatları, Hazine Avukatları, şef, raportör ve muhakemat memurları çalışmaktadır. İlimizde Muhakemat Müdürlüğü bünyesinde Muhakemat Müdürü, Müdür Yardımcısıyla birlikte 7 Müşavir Hazine Avukatı, 27 si merkez de olmak üzere 6 sı geçici görevli olan hazine avukatları, ilçelerde görevli 1 Hazine Avukatıyla muhakemat hizmetleri yürütülmektedir. 4353 sayılı yasa kapsamında Muhakemat Müdürlüğümüz bünyesinde 2010 yılında takip edilen Hukuk ları, Ceza ları, İcra ları ile İcra takipleri ve Hazinece yapılan tahsilatların sonuçlarını istatistik tablolarında gösterilmiştir. Muhakemat Müdürlüğümüz bünyesinde 2010 yılı takip edilen hukuk davaları ile ilgili verilere göre davacı olduğu 203.692.298 TL değerinde 15.020 derdest dava, davalı olduğu 48.905.621 TL değerinde halen devam eden 14.482 dava bulunmaktadır. Tablo 39 da da görüldüğü üzere takip edilmekte olan hukuk davalarından 2010 yılı içerisinde 3.967 dava lehimize sonuçlanmış olup, 2.968 dava ise aleyhimize sonuçlanmıştır. Hazine davaları içerisinde tapu iptali ve tescil davaları, kadastro tespitine itiraz davaları ve tazminat ve alacak davaları; hukuk davalarının önemli bir kısmını oluşturmakta olup bu davaların büyük bir çoğunluğu hazine lehine sonuçlanmıştır. Ancak Tablo 39 a baktığımızda tapuda isim düzeltme davalarında kazanma oranımız düşük olduğunu görmekteyiz. Bu tür davalar niteliği itibari ile kanunen taraf olunan davalar olup mahiyeti itibariyle sadece tapudaki kayıtların düzeltilmesine yönelik şahıslarca açılan davalardır. Bu tür davalarda dava değeri uyuşmazlık konusu olmayıp sadece ödenen harcın hesaplanmasına esas olan değerdir. Hazine tarafından ödenen bir para söz konusu değildir. 65
Tablo 39 Hukuk ları İstatistik Tablosu (2010) DAVANIN KONUSU Öğrenim Giderinden Doğan Alacak ları İhale Bedelinden Doğan Alacak ları Kamulaştır ma Bedelinin Arttırılması ve İndirilmesi Dav. Haksız Fiilden Doğan Tazminat ve Alacak ları Derdest lar Yeni Açılan lar Kesinleşen lar cı Olduğu lı Olduğu cı Olduğu lı Olduğu Hazine Lehine Olan Hazine Aleyhine Olan 7 68.179 0 0 2 32.997 0 0 0 0 0 0 27 450.621 18 1.413.658 0 0 1 22.600 1 8.000 0 0 245 2.386.226 183 6.216.069 76 987.340 17 2.036.369 23 52.850 14 653.420 2.655 58.030.324 692 18.907.312 467 10.012.078 55 1.467.653 188 6.613.317 69 759.827 İş ları 6 0 1.500 2.595.150 1 0 304 715.403 17 169.633 31 15.200 Tescil ları Tapu İptali ve Tescil ları Kadastro Tespitine İtiraz ları Kira Tespiti ve Tahliye ları Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) ları Mirasın Reddi ve Mirascılık Belgesi (Veraset İlamı) Dav. Men-i Müdahale ve Yıkım ları Tapuda İsim ve Kayıt Düzeltilme si ları 770 11.091.957 2.393 5.306.368 22 203.000 101 418.411 116 137.373 34 118.643 5.950 104.331.727 2.386 4.831.278 195 3.757.196 71 411.850 3.057 2.709.872 2.196 110.69 2.629 785.000 1.518 646.953 68 10.500 42 3.500 146 11.324 61 45.000 24 47.579 53 139.652 0 0 0 0 0 0 1 12.185 30 0 224 205.000 0 0 24 0 4 0 4 0 216 0 36 0 14 0 14 0 176 0 7 0 398 7.187.984 188 76.503 178 1.615.947 1 1.000 16 25.700 13 61.000 2 0 3.974 5.795.866 0 0 405 838.550 93 394.190 421 849.950 Çeşitli 2.061 19.312.692 1.317 2.861.803 58 10.778 96 1.400.014 133 239.535 117 234.563 TOPLAM 15.020 203.692.298 14.482 48.905.621 1.081 16.629.839 1.131 7.315.353 3.967 10.256.797 2.968 2.859.861 66
Muhakemat Müdürlüğümüz bünyesinde 2010 yılı takip edilen ceza davaları ile ilgili verilere göre kamu davasına müdahil olarak katılmış bulunulan 14.761 adet dosya bulunmaktadır. Bunların parasal değeri ise 28.193.896 TL dir. Tablo 40 Ceza ları İstatistik Tablosu (2010) DAVANIN KONUSU Derdest lar Yeni Açılan lar Kesinleşen lar cı Olduğu lı Olduğu cı Olduğu lı Olduğu Hazine Lehine Olan Hazine Aleyhine Olan 1567 Sayılı Kanuna 0 0 0 0 0 0 0 0 19 27.356 7 0 1918 Sayılı Kanuna 5.476 477.225 0 0 1.063 1.057 0 0 83 28.104 38 0 Eski Eser Kaçakçılığı 25 0 0 0 7 0 0 0 43 0 40 0 213 Sayılı V.U.K. na 4.531 6.400 0 0 241 0 0 0 68 0 28 0 Gümrük Para Cezasına 0 0 46 0 0 0 0 0 0 0 0 0 İtiraz Zimmet, Rüşvet, 51 0 0 0 3 0 0 0 1 0 0 0 İrtikap Bankalar Kanunu'na 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 Çeşitli 3.468 852.712 1.164 26.857.559 287 450.902 104 2.348.945 149 638.560 132 180.300 TOPLAM 13.551 1.336.337 1.210 26.857.559 1.601 451.959 104 2.348.945 363 694.020 245 180.300 Müdürlüğümüz bünyesinde 2010 yılı takip edilen İcra ları ile ilgili verilere göre İcra (hukuk) Mahkemelerinde 819 adet dava açıldığı bunlardan 66 dosyanın lehimize sonuçlandığı, 18 dosyanın da aleyhimize sonuçlandığı görülmektedir. Tablo 41 İcra ları İstatistik Tablosu (2010) Derdest lar Yeni Açılan lar Kesinleşen lar cı Olduğu lı Olduğu cı Olduğu lı Olduğu Lehine Olan Aleyhine Olan DAVANIN KONUSU 135 İCRA (HUKUK) 819 2.532.172 99 467.752 0 70.174 16 0 66 0 18 343 İCRA (CEZA) 37 334 0 0 135 0 0 0 3 334 0 0 TOPLAM 856 2.532.506 99 467.752 135 70.174 16 0 69 334 18 343 67
3 - İCRA TAKİPLERİ ve HAZİNECE YAPILAN TAHSİLAT Tablo 42 İcra Takipleri Tablosu (2010) HAZİNENİN ALACAKLI OLDUĞU HAZİNENİN BORÇLU OLDUĞU HAZİNECE YAPILAN ÖDEME DAVA DEĞERİ DAVA DEĞERİ DAVA DEĞERİ 11.036 112.320.316 1.015 17.795.736 126 1.414.918 Tablo 43 Hazine Tarafından Yapılan Tahsilat tablosu (2010) İCRAEN İCRA DIŞI TOPLAM DEĞERİ DEĞERİ DEĞERİ 320 675.056 919 720.994 1.239 1.396.050 Muhakemat Müdürlüğümüz bünyesinde 2010 yılı takip edilen icra takipleri ile tahsilat yapılan dosyalar ile ilgili verilerin yer aldığı Tablo 42 ye göre hazinenin alacaklı olduğu 11.036 dosya olup 112.320.316 TL devlet alacağı bulunmaktadır. Tablo 43 te ise bu dosyalardan 1.239 dosyanın tahsil edildiği ve bu dosya tutarlarının 1.396.050 TL olduğu görülmektedir. borçlu olduğu 1.015 dosya bulunmakta bu dosyalardan da 17.795.736 TL borç talep edilmektedir. Bu dosyalar ile ilgili 1.414.918 TL ödeme yapılmıştır. 5917 sayılı yasa gereğince yapılan terkinlerden dolayı tahsilat oranlarında azalma olmuştur. Tablo 44 - Hukuk, Ceza, İş Ve İcra ları İstatistikleri Toplamı DERDEST DAVALAR KESİNLEŞEN DAVALAR YILI cı Olduğu lı Olduğu Hazine Lehine Hazine Aleyhine 2008 18.931 7.513 2.707 1.236 2009 19.562 8.263 3.080 2.158 2010 29.427 15.791 4.399 3.231 Yukarıdaki tabloda kümülatif unsurlar ihtiva eden Muhakemat Müdürlüğümüz tarafından yıllar itibariyle Hazine tarafından açılan ve Hazine aleyhine açılan davalar ile bunların sonuçlanan dosya sayısına bakıldığında sayıların yıllar itibariyle kademeli artış gösterdiği görülmektedir. 68