Taşkın Tehlike ve Taşkın Risk Haritalarının Oluşturulması Prof. Dr. Zuhal Akyürek ODTÜ İnşaat Müh Böl. Su Kaynakları Lab. Ankara zakyurek@metu.edu.tr Taşkın ve Kuraklık Yönetimi Daire Başkanlığı Hizmet İçi Eğitim Programı 2 5 Aralık 2013 AFYON
Sel (Taşkın) Sel, normal koşullar altında sularla kaplı olmayan arazilerin geçici olarak sularla kaplanması anlamını taşımaktadır. İstanbul 8-9 Eylül 2009
Taşkın Çeşitleri Oluşma süreleri açısından: Yavaş Gelişen Taşkınlar, Hızlı Gelişen Taşkınlar, Ani taşkınlar (AB Sel Direktifi Madde 10) Oluşma yerleri açısından: Dere ve Nehir Taşkınları, Dağlık Alan (Kuru Vadi), Şehir Taşkınları, Kıyı Taşkınları, Baraj Taşkınları (AB Sel Direktifi Madde 10)
Taşkın Zararları Kalkınmakta olan ülkelerin afetler sonucu ekonomik kayıpları (GSMH % si olarak) gelişmiş ülkelerin 20 mislidir. Avrupada 1986-2006 yılları arasında taşkın zararı 100 milyar. (Reducing the social and economic impact of climate change and natural catastrophes insurance solutions and public-privatepartnerships, CEA, Brussels, Belgium, 2007). Türkiye de taşkın zararı yılda ortalama 100 milyon $. Taşkın yatırımı ise yılda ortalama 30 milyon $. DSİ verilerine göre son 20 yılda tüm Türkiye de 300 ü aşkın taşkın meydana gelmiş, bu taşkınlarda yaklaşık 500 kişi hayatını kaybetmiştir.
DSI, 2011
Taşkın Oluş Sıklığı İklim değişimi nedeniyle son yıllarda gözlenen taşkınların oluş sıklıklarında ve miktarlarında artış olduğu gözlenmektedir. (Milly et al., 2002; Kundzewicz et al., 2007; Kleinen and Petschel-Held, 2007). Bu gözlemler hidrolojik çalışmaların debi ve su seviyelerinde gelecekte gözlenebilecek iklim değişikliği etkisi dikkate alınarak elde edilmesini gerekli kılmaktadır.
Taşkın Oluş Sıklığı Son 20 yılda taşkın koruma yönünde yapılan yatırımların sayısı artmasına rağmen ekstrem taşkın olaylarından oluşan kayıplar da artış göstermiştir(munich RE, 2005) Taşkın yataklarında sosyo-ekonomik gelişmelerde artış olmakta ve bu alanlarda mekansal planlama politikaları artış göstermektedir. (Munich RE, 2005; EEA et al., 2008). Bu durum risk tabanlı taşkın yönetim planlarının oluşturulmasını zorunlu kılmaktadır.
Taşkın Yönetiminde Risk Tabanlı Yaklaşım Taşkın Riski= Bir olayın olma olasılığı * olayın sonuçları Taşkın olma olasılığı (tehlike), zarar (maruz kalma) ve/veya taşkın olayları ile baş etme ( başa çıkma) (Kron, 2002). Bazı Avrupa ülkeleri risk tabanlı taşkın yönetiminde stratejiler geliştirmişlerdir: Almanya (DKKV, 2004), Hollanda (Vis et al., 2003; Roos and Van der Geer, 2008), İngiltere (Tunstall et al., 2004)).
Taşkın Yönetiminde Risk Tabanlı Yaklaşım Avrupa Parlementosu geliştirdikleri Taşkın direktifi ile 23 ekim 2007 yılında risk tabanlı taşkın yönetimini benimsediğini göstermiştir. Bu direktifin esas amacı «Taşkın riskinin ve sonuçlarının Avrupa da belirlenmesi ve yönetiminin sağlanması»dır. Avrupa Birliği direktifi taşkınları nehirlerden, denizden, içsulardan, dağ yamaçlarındaki sağanaktan, ve yağmursuyu şebekelerinden meydana gelen taşkınlar olarak değerlendirmektedir. Taşkın risk yönetimi planlarının 2015 yılına kadar oluşturulması beklenmekte ve taşkın riskinin zaman içinde değişim göstermesi durumu nedeniyle haritaların 6 yılda bir yenilenmesi gerekmektedir.
Avrupa Taşkın Direktifi (2007/60/EC) Üye ülkeler direktif doğrultusunda taşkın tehlike ve taşkın risk haritalarını üretmek zorundadırlar. Taşkın tehlike haritaları: olma olasılığı düşük taşkınları, olma olasılığı ortalama taşkınları (dönüş aralığı>100 yıl) ve olma olasılığı yüksek taşkınları (Q10) etki alanlarını göstermelidir. Direktif üye ülkelerin adı geçen dönüş aralıklarındaki taşkın alanlarını elde etmelerini gerekli kılmaktadır. Üye ülkelerin taşkın alanları ve taşkın hızlarını gösteren haritaları üretmeleri gerekmektedir. Direktif tarafından istenen taşkın risk haritalarında etkilenen yerel halkın sayısı, ekonomik aktivite tipi, etkilenen koruma alanları, ve olası kirletici kaynakların olması gerekmektedir.
Avrupa Taşkın Direktifi (2007/60/EC) Avrupa nın yaklaşık yarısı, ülkelerinin tamamı için taşkın haritalarını oluşturmuşlardır. Sadece 5 ülkenin taşkın haritaları çok az sayıda bulunmaktadır veya hiç yoktur. Farklı taşkın haritalarından ençok kullanılan taşkın alanları haritasıdır (23 ülkede kullanılmaktadır). Taşkın derinliği haritaları da kullanılmaktadır (7 ülkede) Çok az sayıda ülke taşkın risk haritaları üretmiştir.
Avrupa Taşkın Direktifi (2007/60/EC)
Taşkın Haritaları Taşkın tehlike haritaları: taşkın olma olasılığı ve/veya olayın miktarını içermektedir Taşkın Risk haritaları: olayın sonuçlarını (ekonomik kayıp, etkilenen insan sayısı, vb) içermektedir.
(Moel et al., 2009)
Taşkın Tehlike ve Risk Haritaları
1. Farklı dönüş aralıklarına sahip hidrografların elde edilmesi: Taşkın Analizleri: -İstatistiksel yöntemler Noktasal Frekans Analizi Bölgesel Frekans Analizi -Birim hidrograf, sentetik birim hidrograf Yöntemi -Yağış-Akış modelleri
Q (m 3 /s) 2245 Gökçeli 22-02 Terme Köprüsü Sıra Q Q No Yıllar Değerleri Yıllar Değerleri m 3 /s m 3 /s 1 1969 95.1 1969 91.0 2 1970 117.0 1970 130.0 3 1971 354.0 1971 250.0 4 1972 598.0 1972 250.0 5 1973 269.0 1973 340.0 6 1974 313.0 1974 220.0 7 1975 152.0 1975 165.0 8 1976 170.0 1976 145.0 9 1977 580.0 1977 290.0 10 1978 183.0 1978 150.0 11 1979 183.0 1979 200.0 12 1980 229.0 1980 200.0 13 1981 435.0 1981 260.0 14 1982 548.0 1982 330.0 15 1983 318.0 1983 -- 16 1984 371.0 1984 270.0 17 1985 69.3 1985 89.0 18 1986 390.0 1986 270.0 19 1987 223.0 1987 170.0 20 1988 306.0 1988 240.0 21 1989 215.0 1989 190.0 22 1990 314.0 1990 -- 23 1991 155.0 1991 145.0 24 1992 290.0 1600 1550 1500 1450 1400 1350 1300 1250 1200 1150 1100 1050 1000 950 900 850 800 750 700 650 600 550 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 TERME ÇAYI YİNELENMELİ PROJE TAŞKIN HİDROGRAFLARI Q 500 = 1518,21 m 3 /s V 500 = 126,55 hm 3 Q 100 = 1155,29 m 3 /s V 100 = 97,19 hm 3 Q 50 = 995,53 m 3 /s V 50 = 84,26 hm 3 Q 25 = 843,08 m 3 /s V 25 = 71,93 hm 3 Q 10 = 651,32 m 3 /s V 10 = 56,41 hm 3 Q 5 = 510,91 m 3 /s V 5 = 45,05 hm 3 Q 2 = 320,33 m 3 /s V 2 = 29,63 hm 3 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 Zaman (Saat)
1. Farklı dönüş aralıklarına sahip hidrografların elde edilmesi: 2 5 10 25 50 100 500 2245 Proje Yeri 219,71 350,43 446,74 578,27 682,83 792,41 1041,34 320,33 510,91 651,32 843,08 995,53 1155,29 1518,21 Proje alanı Havza alanı
1. Farklı dönüş aralıklarına sahip hidrografların elde edilmesi: Noktasal Frekans Analizi Qt ungauged = Qtgauged A ungauged Agauged (n) Group Number Station Drainage Area (km 2 ) Q 2.33 (m 3 /s) Results of Point Flood Frequency Analysis Q 2.33 (m 3 /s) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 EIE/2001 8484 552.95 177.51 EIE/2005 4219.08 111.42 347.08 EIE/2004 20466 1027.82 1121.89 EIE/2012 19727.2 1094.73 1002.93 EIE/2006 733.2 53.43 55.61 EIE/2009 1387.2 85.06 81.73 EIE/2015 915.2 43.95 31.51 DSI/20-07 2084 54.54 76.07 EIE/2016 846.8 83.56 108.63 EIE/2022 428 68.93 53.02 DSI/20-53 178.5 38.27 53.25 DSI/20-54 207.5 58.87 42.31 DSI/20-58 24.38 18.38 17.02 DSI/20-59 171.5 62.49 67.48 EIE/2007 623 59.86 166.62 DSI/20-43 163 68.16 24.49 DSI/20-14 310.5 163.28 155.99 DSI/20-46 477 207.68 217.38
Occurence Period of Average Ratio x Q 2.33 (Years) 1. Farklı dönüş aralıklarına sahip hidrografların elde edilmesi: Bölgesel Frekans Analizi 100 EIE/2012 EIE/2007 Ceyhan Basin Stations 10 1 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100 105 Adjusted Record Duration (Years) Tu T L
Q 2.33 (m 3 /s) Bölgeselleştirme Metodu (Dalyrmple(1960)) 10000 1000 y = 1,7284x 0,8076 R² = 0,999 100 y = 0,0492x + 39,713 R² = 0,9217 10 1 1 10 100 1000 10000 Drainage Area(km 2 )
Sınıflandırma Analizi
Sınıflandırma Analizi
Statistical Measure Nonlinear Analysis For Three Cluster Regions Results Dalyrmple Method - Best Fit Equation Results Dalyrmple Method - Envelope Line Equation Results Point Flood Analysis Results Equation of Ceyhan Basin in Topaloglu (2005) Results Root Mean Square Errors 29.54 50.34 831.41 112.86 83.11 Nash-Sutcliffe Efficiency 0.735 0.288-2.124-0.361-0.482 Stream Gauging Station # Cluster - 3 AREA (km 2 ) Nonlinear Analysis For Three Cluster Regions % Dalyrmple Method - Best Fit Equation % Difference Dalyrmple Method - Envelope Line Equation % Point Flood Analysis % Difference Equation of Ceyhan Basin in Topaloglu (2004) % Difference EIE/2005 4219.08-10.83% 121.95% 1213.43% 211.51% 126.84% EIE/2006 733.2 18.27% 41.84% 566.52% 4.07% 32.55% EIE/2009 1387.2-14.07% 26.93% 600.66% -3.91% 32.36% EIE/2015 915.2 58.96% 92.81% 869.18% -28.30% 89.33% EIE/2016 846.8-22.55% -2.61% 378.76% 30.01% -5.89% EIE/2022 428-28.65% -11.84% 234.50% -23.08% -30.53% DSI/20-02 197.1-4.42% 21.01% 201.89% -33.26% DSI/20-07 2084 43.85% 160.81% 1418.00% 39.48% 177.51% DSI/20-15 189.7 44.04% 87.56% 357.02% 1.35% DSI/20-16 291 23.68% 50.75% 371.10% 0.93% DSI/20-36 174.2-36.79% -23.10% 77.67% -60.33% DSI/20-51 131.4 278.20% 355.40% 776.16% 100.14% DSI/20-52 23 205.63% 567.40% 255.32% -6.59% DSI/20-53 178.5 4.28% 26.72% 197.31% 39.14% -33.74% DSI/20-54 207.5-37.99% -15.20% 118.26% -28.13% -51.95% DSI/20-55 111.6 57.15% 114.64% 269.73% -14.42% DSI/20-58 24.38 5.97% 122.59% 24.01% -7.39% -67.55% DSI/20-59 171.5-38.27% -22.95% 76.29% 7.98% -60.59%
2.Akım Derinliğinin Elde Edilmesi *Debi-Seviye eğrileri *Hidrodinamik modeller (1B, yalancı 2B veya 2B) yardımı ile farklı dönüş aralıklarına ait hidrografların yaratacağı su seviyelerinin elde edilmesi. Özellikle hidrolik olarak kompleks yapıya sahip alanlar için 2B modellerin kullanılması uygundur. Bu modeller ile farklı taşkın parametreleri de elde edilebilmektedir.
1-B model
2-B Model
TAŞKIN MODELLEMESİ Başla Nehir taşıyor mu? Hayır Taşkın Modeline ihtiyaç yok Evet Taşan alanlar yüksek debi taşıyor mu? Hayır Seddeler var mı?? Evet Hayır Evet Bağlantı Kanallı Taşkın Hücresi Ek Taşkın alanları Taşan su nehre paralel mi taşınmakta? Hayır Evet Seddeler var mı? Hayır Kesitlere bağlı Taşkın alanı 1-D Evet Taşkın alanı akımı, sık sık yollardan ve diğer akımı engelleyen yapılardan etkileniyor mu? Evet Hayır Q 2-D İçbağlı Taşkın hücreleri Kanal Ötelemesi
TAŞKIN MODELLEMESİ 1-B and Quasi 2-B Modelleme arasındaki farklar: 1-B: Kanal ve Taşkın alanı birlikte bir kesitte Tek bir su seviyesi ve hız kanala ve taşkın alanına uygulanmaktadır Quasi 2-B: Nehir ve Taşkın alanı akış yönünü ayırmaktadır Doğru ve hassas veriye ihtiyaç vardır. DHI MIKE
TAŞKIN MODELLEMESİ Taşkın alanı şematiği FP1: İhmal edilir Nehir Taşkın alanı? FP2: Ek Depolama Nehir Taşkın alanı FP3: kesitin bir bölümü Nehir Taşkın alanı FP4: Nehirden ayrılmakta Nehir Taşkın alanı Bağlantı kanalı
TAŞKIN MODELLEMESİ Taşkın alanı şematiği FP1 :?? FP2 : FP3 : FP4 :
TAŞKIN MODELLEMESİ FP3: Kesitin bir parçası Taşıma kapasitesini azaltmak için kesitin farklı yerlerine farklı pürüzlülük değeri verilebilir. Orjinal veri tablolarında pürüzlülük değeri tanımlanır
Mansap bağlantısı Menba bağlantısı TAŞKIN MODELLEMESİ FP4: Nehirden ayrı Nehir kanalı ve taşkın alanı ayrı ayrı modellenir. Bağlantı kanalları branşlar arasında akım değişimini tanımlar Bağlantı kanallarının depolama özelliği yoktur ve savak gibi davranırlar. Floodplain Nehir branşına bağlantı Menba Taban seviyesi Mansap Taban seviyesi Taşkın alanı hücresine veya branşa bağlantı Nehir
Basit 1-B Nehir Modeli RIVER Nehir CROSS-SECTIONS Kesitleri
Detaylı şematik (1-D) Döngülü nehir ağı Yan bağlantılar
Hidrodinamik Modelleme Sabit olmayan akım modellemesi üç ana elemana bağlıdır: -Fizik kurallarının tanımlandığı farklar ilişkisi -Matematik denklem sisteminin tanımlandığı sonlu farklar şeması -Bu denklemlerin çözümlendiği matematik denklemler Fiziksel Sistem Nehir Ağı Taşkın alanı Yapılar Şematize Edilmesi Basit eş sistem ile gösterilmesi Fiziksel Kurallar Kütlenin Korunumu Momentumun Korunumu Kesintili Sonlu Farklar ilişkisi ile tanımlama NUMERİK MODEL
Hidrodinamik Modelleme Saint Venant Denklemleri: Genel Kabuller Sıkıştırılmayan ve homojen akışkan Tek yönlü akım (değişmeyen hız ve kesitte su seviyesi) Düşük taban eğimi Geometri boyunca düşük değişim Hidrostatik basınç dağılımı Kütle Korunumu Momentum Korunumu
Hidrodinamik Modelleme Kütlenin Korunumu (Süreklilik Denklemi) T1 den T2 ye kütledeki artış= Kontrol hacmine giren net kütle akısı (T1den T2 ye) +Kontrol hacminden çıkan net kütle akısı (T1 den T2 ye)
Hidrodinamik Modelleme Momentumun Korunumu (Momentum Denklemi) Momentumdaki net artış (T1 den T2 ye)= Kontrol hacmine giren net momentum akısı (T1 den T2 ye)+aynı zamanda etkili olan diğer kuvvetlerin toplamı
Hidrodinamik Modelleme Momentum Denkleminin Elemanları Momentum= Birim uzunluktaki kütle * hız Momentum Akısı= Momentum * hız Basınç Kuvveti=Hidrostatik Basınç Sürtünme Kuvveti= Taban rezistansına karşı kuvvet Yerçekimi Kuvveti= X- yönündeki katkı
Hidrodinamik Modelleme Diferansiyel Momentum Denkleminin Çözümü Yaygın Dalga Kinematik Dalga Dinamik Dalga
Hidrodinamik Modelleme Kinematik, Yaygın Dalga ve Dinamik Dalga Kinematik Dalga: 1.Taban sürtünme terimi 2.Yerçekimi Terimi Uygulamalar: +Dik Nehirler - Geritepme etkileri dikkate alınmaz - Gel-git akımları dikkate alınmaz Yaygın Dalga: 1.Taban sürtünme terimi 2.Yerçekimi Terimi 3.Hidrostatik gradiant terimi Uygulamalar: +Göreceli zaman bağımsız geritepme etkileri +Yavaş ilerleyen taşkın dalgaları -Gel-git akımları dikkate alınmaz
Hidrodinamik Modelleme Kinematik, Diffusive Dalga ve Dinamik Dalga Dinamik Dalga: 1.Taban sürtünme terimi 2.Yerçekimi Terimi 3.Hidrostatik gradient terimi 4.İvmelenme terimi Uygulamalar: +Hızlı geçişler +Gel-git akımları +Hızla değişen geritepme etkileri +Taşkın dalgaları
Model Stabilitesi Courant Şartı Verilen: İlk Şartlar ve tutarlı olan sonlu farklar yaklaşımı Sonra: Yaklaşma şartı için stabilite gerekli Courant sayısı < 1 koşulunda stabilite sağlanmaktadır Örnek olarak:
2B Model 2 Boyutlu modelin çözmeye çalıştıkları Ref: TUFLOW
Fiziksel Yaklaşım 1B~100 hesaplama noktası 2B~10 000 hesaplama noktası
3.DEM hesaplanan su derinliği ile birleştirilir Üçüncü aşamada DEM hesaplanan su derinliği haritası ile birleştirilmektedir. Sayısal yükseklik modelinin çözünürlüğünün yüksek önemi vardır.
3 m 40 m
3 m (DSI, 2011) 40 m
3.DEM hesaplanan su derinliği ile birleştirilir Pixel size Number of Pixel Model Run Time (Approximetly) 5m 1061 x 1530 72 Hours (75 saatlik hidrograf kullanıldığında) 3m 2350 x 4657 114 Hours (74 saatlik hidrograf kullanıldığında)
Sayısal Yükseklik Modeli (DEM) Sayısal Arazi Modeli (DTM) Sayısal Yüzey Modeli (DSM) Taşkın modellenmesinde DEM, DTM ve DSM sıklıkla kullanılmaktadır. DEM: Çıplak dünya yüzeyinde yükseklik verisinin düzenli grid aralıkları ile modellenmesidir.
DEM (SYM) Nokta verisinden DEM üretme Münhani verisinden DEM üretme TIN ile üçgen model oluşturma IDW ile modelleme Kriging ile modelleme
TIN: Dağınık Üçgen Modeli Vektör veri yapısı ile yer verisinin tutulması CBS yazılımlarında kullanılmaktadır. Grid yapısından daha esnek bir yapıya sahiptir.
TIN: Dağınık Üçgen Modeli
TIN: Dağınık Üçgen Modeli Delaunay Üçgenleme -The search for the next neighbour is made by constructing a circle with the base AB diameter and searching to the clockwise to find if any point falls within this circle.
TIN: Dağınık Üçgen Modeli Polyhedtral terrain Hangi üçgenleme doğrudur, a ya da b?
TIN: Dağınık Üçgen Modeli ab is illegal, edge flip is done
TIN: Dağınık Üçgen Modeli
DTM, SAM Digital Terrain Model (DTM): Sayısal yükseklik modeline nehir gibi ayrıntıların işlenmiş halidir.
http://www.gisresources.com/wpcontent/uploads/2013/09/dsm.jpg DSM Digital Surface Model (DSM): Ağaç, bina gibi ayrıntıların yükseklik değerlerinin sayısal yükseklik modeline işlenmiş halidir.
DSM
Model Kalibrasyonu ve Doğrulama Q Q Q h or Q/h İlgili Akım Denklemlerinin çözümünde önemli olan faktörler: Havza belirleme Nehir ve taşkın alanı topoğrafyası Sınır değerleri için hidrometrik veri Kalibrasyon ve doğrulama için hidrodinamik veri İnsan yapımı engeller
Model Kalibrasyonu ve Doğrulama Model parametrelerini su seviyelerini dengeleyerek değiştirmeden önce su dengesinin doğru olduğundan mutlaka emin olunmalı: Havzadan çıkan akımın doğru modellenmesi Yan kollardan katılan akımın doğru modellenmesi endüstriyel katılımlar ve barajdan bırakılan su Taşkın alanının ilk koşulları Denizin etkisinin
Model Kalibrasyonu ve Doğrulama Manning pürüzlülük değerinin kalibrasyonu:
Taşkın Harita Tipleri Taşkın alanı haritası
Taşkın Harita Tipleri Taşkın Derinliği Haritası
Taşkın Harita Tipleri Diğer taşkın parametrelerini gösteren haritalar Hız, suyun ilerleme zamanı
Taşkın Harita Tipleri Taşkın Tehlike Haritaları derinlik (hız+0.5)+süprüntü faktörü (van Alphen and Passchier, 2007). Q100
Model Altlıkları 1B model için kesitlerin detaylı elde edilmesi önemlidir. Kanal genişliğinin belirlenmesi gereklidir. Kesitler topoğrafik haritalardan ve/veya arazi ölçümlerinden elde edilir.
Örnek1: Kocadere Taşkın Analizi
1B için Sayısal Yükseklik Modeli
Kocadere Boy Kesiti
Nehir Ağı tanımlanması Nilüfer Çayı Karadere Simav Çayı Uluabat
Q (m 3 /s) Q (m 3 /s) Q (m 3 /s) Taşkın Hidrografları (Q100) 1400 1200 1000 800 600 Simav 400 200 0 0 20 40 60 80 100 120 t (saat) 2000 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 0 20 40 60 80 100 120 t (saat) 500 400 300 200 100 0 0 20 40 60 80 100 120 t (saat) Karadere Nilüfer
Kesitlerin tanımlanması
2B için Sayısal Yükseklik Modeli 2B model için Sayısal Yükseklik modeli mekansal çözünürlüğü önemlidir Mekansal çözünürlük hidrolik amaçları sağlamak adına büyük seçilmelidir Modelin çalışma zamanını azaltmak için küçük seçilmelidir Genel olarak kullanılan SYM den daha küçük çözünürlük yeterlidir Sabit grid çözünürlüklü bir model için çözünürlüğün artması işlem zamanını 8 kat arttırmaktadır
3 m 40 m
3 m (DSI, 2011) 40 m
Taban Direnci Sıklıkla Manning denklemi kullanılmaktadır 2 boyutlu modellemede n değerleri uniform akımdaki n değerleri ile aynı olabilir (yan dirençler olmadığı için biraz büyük olabilir) Taban direnci=f(taban malzemesi, proje alanı geometrisi, nehrin mevsimsel değişimi, debinin değişimi, taban oyulması, vb) (Laggasse et al., 2001) n1: taban malzemesi boyutuna bağlı direnç, nb:kesit değişimine bağlı direnç, n2: kanal geometrisine bağlı direnç, n3:tabandaki ondulasyona bağlı direnç, n4:vejetasyona bağlı direnç, m: sinuositye bağlı direnç
Taban malzemesi örneklerinden D50 değerleri dikkate alınarak
ortalama n=0.056
1B modelleme sonucu
2B modelleme sonucu
2B
Maruz Kalma ve Baş Edebilme Taşkının evlerde, endüstride, altyapıda, tarım arazisinde yarattığı potansiyel zararın belirlenmesi kolaydır. Fakat kültürel, ekolojik hasar gibi zararların belirlenmesi hala çok zordur. Bu zararların belirlenmesi çeşitli indeksler ile mümkün olmaktadır (İtalya, İspanya örneklerinde olduğu gibi). Taşkın sonuçları ve taşkın tehlike haritalarının birleştirilmesi ile taşkın risk haritaları elde edilmektedir.
Flood Risk Map Mazur kalma ve baş edebilme genellikle kalitatif değerler olduğu için direk ekonomik hasar dikkate alınarak risk haritaları oluşturulabilir. Direk ekonomik hasarı belirleme yöntemi hasar-seviye eğrilerinin elde edilmesidir. Hasar-seviye eğrilerinin elde edilmesi geçmiş taşkınlardan faydalanıılarak olmakta veya sentetik taşkınların konu uzmanları tarafından değerlendirilmesi ile olmaktadır.
Taşkın Tehlike Haritaları Arazi Kullanım Haritaları Nitel Taşkın Tehlike Haritaları Taşkın-Hasar Eğrilerileri Nicel Taşkın Tehlike Haritaları
Örnek 2:Baraj Yıkılması Taşkın analizi
WEIR STRUCTURE Main Branch RESERVOIR DAM BREAK STRUCTURE
Sonuçlar Hidrodinamik modelleme için gerekli altlıkların doğruluğu ve hassasiyeti model sonuçlarını doğrudan etkilemektedir. 1B taşkın modellemesi -oldukça hızlıdır -kompleks akımların modellemesi zayıftır 2B veya 1B/2B modeller -taşkın modellenmesinde, taşkın risk alanlarının elde edilmesinde önemli kazançlar sunmaktadır -1B modellere göre oldukça yavaştırlar Kullanılan modelin iyi anlaşılması gerekmektedir -Farklı 2B modeller farklı sonuçlar sunabilir -Kullanılan 2B modelin fiziksel işlemleri gerçekleştirdiğinden emin olmak gerekmektedir Kullanılan modellerin mutlaka kalibre edilmesi gerekmektedir - Meydana gelen taşkınların su derinliği, kapladığı alan bilgilerinin elde edilmesi ve arşivlenmesi çok önemlidir.