OTONOM SİNİR SİSTEMİ Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com
Otonom Sinir Sistemi: Homeostatik Dengeleme Kontrol ettiği bileşenler: Düz kas ve kalp kası Bezler ve yağ doku Zıt çalışan dallar Parasempatik Dinlen ve beslen; Kestir ve sindir " Vücudu yenileyen sistem Sempatik Savaş veya kaç!" Enerji gerektiren faaliyetler
Otonom Sinir Sistemi: Homeostatik Dengeleme
Otonom Kontrol Merkezleri Hipotalamus Su dengesi Sıcaklık Açlık Pons Soluma Kalp Damar çapı Medulla Soluma merkezleri
Otonom Yollar: Bedende İletişim Homeostatik yanıtların koordinasyonu Otonom Endokrin Davranışsal Tonik düzenleme Zıt kontroller Reseptörlerce yönlendirilen yanıtlar
Otonom Yollar: Bedende İletişim
Otonom Yollar: İki Götürücü Hücre M.S.S. Preganglionik hücre ganglion postganglionik hücre hedef doku
Sempatik-Parasempatik Yolların Karşılaştırması Nörotransmitterler! Reseptörler!
Parasempatik Sistem: Genel Yapı
Parasempatik Sistemin Etkileri Daraltma (kasılma) etkisi Pupilla (göz bebeği) Bronşioller (akciğerdeki hava yolları) Kalbi yavaşlatır Uyardıkları Sindirim sistemi İnsülin salgısı İdrar yapımı-atımı Ereksiyon
Parasempatik Sistemin Etkileri Kısa sürelidir (ACh yıkımı) Paradoksal Korku Tepkisi Aşırı korku-endişe durumunda; Parasempatik sistemin anormal aktivasyonu Vazovagal senkop İdrar çıkarma ve dışkılama kontrolünün kaybı
Sempatik Sistem: Savaş veya Kaç
Sempatik Sistem: Anatomik Özellikler
Sempatik Sistemin Uyarıcı Etkileri Gözbebeğinde genişleme (pupillar dilatasyon) Mukuslu tükrük salgısı (salivasyon) Kalp atımında ve vurum hacminde Genişletici etki: Kan damarları Bronşioller Katekolamin salgısı Yağ yıkımı Ejekülasyon (boşalma)
Sempatik Sistemin Duraklatıcı Etkileri Sempatik sistemin baskıladığı işlevler Sindirim sistemi Pankreas salgıları İdrar çıkarma
Sadece Sempatik Uyarım Alanlar: Adrenal medulla salgı artışı Kıl kökü kasları (arrector pili) - kasılma Ter bezleri salgı artışı Böbrekler Renin salgısı Yağ doku - Yağ asidi salınması Bir çok kan damarı - daralma
Zıt (antagonistik) Uyarımla Kontrol Edilenler: Göz (pupilla) Tükrük bezleri Kalp Dolaşım sistemi Sindirim sistemi Sfinkterler, faaliyet düzeyi, salgı bezleri, Karaciğer İdrar kesesi Sfinkterler ve kasılma
Otonom Sinirlerin Sinapsları Varikositler Sinaptik aralık yok Etki: Geniş bir alanda Yavaş Uzun süreli
Sempatik Sistemin Etkileri Epinefrin Sentezi: Tirozin DOPA Dopamin Norepinefrin Epinefrin (adrenal medullada) Yıkımı: MAO (monoamin oksidaz) COMT (katekol-o-metil transferaz) Etkisi birkaç saniye sürer ACh in etkisi: 20 milisaniye!
Norepinefrin Sentezi ve Döngüsü
Sempatik Sistemin Etkileri E ve NE Adrenalin (epinefrin, E) Kalp aktivitesini artırma Metabolizmayı artırma Bronşiollerde genişleme Noradrenalin (norepinefrin, NE) Damarların daraltılması Kan basıncının artırılması
Sempatik Sistemin Etkileri - Adrenoreseptörler Adrenerjik Reseptörlerin Sınıflandırılması
O.S.S. RESEPTÖRLERİ Toplu Bakış Alıcı (reseptör) Adrenerjik Yeri Yanıt Mekanizma α1 Yaygın Uyarıcı H.İ. Ca 2+ α2 Sempatik-parasempatik uçlar Duraklatıcı camp β1 Kalp, böbrek, Karaciğer, yağ doku Uyarıcı Enzim aktivasyonu β2 Kalp, iskelet kası, ince barsak ve akciğer damarları Duraklatıcı, gevşetici Enzim aktivasyonu Kolinerjik Nikotinik Ganglionlar, s.k.k. Uyarıcı Na + kanallarını açarak Muskarinik Parasempatik ve kolinerjik sempatik uçlar Değişken Enzim aktivasyonu [K + ]
Sempatik Sistemin Etkileri - Adrenoreseptörler Genel olarak; β1: Uyarıcı β2: Duraklatıcı-gevşetici En yaygın β reseptörü β3: Lipolitik (yağ dokuda) α1: Uyarıcı En yaygın α reseptörü α2: Duraklatıcı
Otonom Reseptör Mekanizmaları: β 1 Adrenerjik Reseptörler Uyarıcı Etki HEDEF HÜCRE
Otonom Reseptör Mekanizmaları: α 2 Adrenerjik Reseptörler - Baskılama HEDEF HÜCRE
Otonom Reseptör Mekanizmaları: Muskarinik ACh Reseptörleri HEDEF HÜCRE
Adrenal Medulla: Farklı Bir Sempatik Ganglion
Adrenal Medulla: Farklı Bir Sempatik Ganglion Sempatik uyarım sonucu: Kana katekolamin salınması Epinefrin (adrenalin) %80 Norepinefrin (noradrenalin) %20 Dopamin (eser miktarda) Hedef: Tüm vücutta çok sayıda hedef Uzak hedefler; 10 kat daha uzun süreli etki
Kolinerjik Etkiyi Baskılayan (antikolinerjik) İlaçlar Parasempatolitik Atropin ( atropa belladonna bitkisinden) Muskarinik antagonist Kullanıldığı yerler Pupilla genişletme Mukoza kurutma Sinir gazı panzehiri
Eferent Yollara Genel Bakış: Somatik ve Otonom Kontrol
REFLEKSLER ve HAREKETLERİN KONTROLÜ Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com
Sinirsel Refleksler: Genel Bakış Refleks yayı (arkı) Uyaran Duyu reseptörü Duyu nöronu (getirici; aferent) M.S.S. nde işleme Motor (götürücü; eferent) nöron İcra organı (hedef; efektör) Cevap (hareket) MSS ne geri-bildirim
Sinirsel Refleksler: Genel Bakış Refleks yayı (arkı)
Sinirsel Refleksler: Yolların Sınıflandırılması İcracı (efektör) bölümlere göre; Somatik (istemli) Otonom (istemsiz) İşlemeyi yapan bölgelere göre; Omurilik refleksleri Beyin (serebral) refleksler Yolda görevli nöronlar açısından; Tek sinapslı (monosinaptik) Çok sinapslı (polisinaptik)
Sinirsel Refleksler: Yolların Sınıflandırılması
Otonom Refleksler: viseral refleksler İç organların çalışmasının düzenlenmesi Omurilik ve alt beyin bölümlerinde işlenir. Hormonlar ve ritmik odaklar ca denetlenir.
Otonom Refleksler: viseral refleksler
İskelet Kası Refleks Duyu Reseptörleri: Proprioseptörler Kas İğcikleri Kaslarda intrafuzal lifler Gerilmeyi algılarlar Golgi tendon organı Tendonlara yakın konumdadır Kasa uygulanan kuvveti algılar Eklem reseptörleri Basıncı hissederler Pozisyon algısı
İskelet Kası Duyu Reseptörleri: Durum Algılayıcıları (Proprioseptörler)
Kas İğcikleri: Yapısı ve Çalışma Mekanizması Kasın gerginliği (tonusu) Kasın boyundaki değişim ve bu değişimin hızı Gerim refleksi
Kas İğciği ve Golgi Tendon Organı Refleksleri
Diz Çekme Refleksi: Gerim ve Resiprokal İnhibisyon Refleksleri Kasın tendonuna vurulması refleks kasılma Zıt kaslar durdurulur (resiprokal inhibisyon).
Diz (Patella) Refleksi: Gerim ve Resiprokal İnhibisyon Refleksleri
Miyotatik Refleks: Gerim ve Resiprokal İnhibisyon Refleksleri
Bükme (fleksiyon) Refleksi: Ağrılı Uyarandan Kaçınma Ağrılı bir uyaran Ağrı reseptörleri (nosiseptörler) Omurilikte bir dizi sinaps Ağrılı uyarandan çekilerek uzaklaşma Beyine giden sinyal (ağrı hissi)
Bükme (fleksiyon) Refleksi: Ağrılı Uyarandan Kaçınma
Çapraz Ekstensöz Refleksi: Denge Sağlama Ekstensörler uyarılır Fleksörler baskılanır Vücut dengede tutulur
Reflekslerin Kontrolü Jendrassik manevrası
Spinal Reflekslerin Üst Merkezlerce Kontrolü
İstemli Hareket: Bilinçli Beyin kabuğu (korteks) en tepedeki birleştirme merkezidir. Dış uyarım olmaksızın iş yapabilir Kısmen istemsizleşebilir: Kas Belleği
İstemli Hareket: Bilinçli
Ritmik Hareketler Korteks tarafından başlatılır Merkezi Kalıp Üreteçleri Omurilikte Hareketin sürdürülmesi Refleks ve istemli hareketlerin birleştirilmesi
Ritmik Hareketler
İleri-besleme: Postür Refleksleri Vücut hareketi beklentisi Denge değişikliğine karşı refleks düzenlemeler Vücudu tehdite karşı hazılama Geri-bildirimle birleştirilir
Bitti Günün Sözü Elime biraz para geçer geçmez, yeni kitaplar alırım. Geriye kalan olursa, onunla da yiyecek ve içecek... (Erasmus)