MKM103 TEKN K RES M I

a SAKARYA ÜN VERS TES MÜHEND SL K FAKÜLTES MAK NE MÜHEND SL BÖLÜMÜ MKM103 TEKN K RES M I DERS NOTU VE UYGULAMALARI Akın O uz KAPTI [ irket adresini yazı n] Sayfa 1 2011-2012

ÖNSÖZ Makinelerin veya bir makineyi olu turan elemanların teknik resimleri çizilerek ifade edilmeleri, yazıyla ya da sözle anlatılmalarına kıyasla çok daha elveri li olan, anla ılırlı ı ve teknik elemanlar arasındaki ileti imi kolayla tıran bir yöntemdir. Teknik resim, makine mühendisli i alanında faaliyet gösteren teknik elemanlar arasında ileti im kurulmasını ve bilgi aktarımını sa layan, bir makine parçasının eklinin, boyutlarının, toleranslarının, iç yapısının, imalat özelliklerinin, ait oldu u bütün içindeki yerinin ve fonksiyonunun, standart gösterim biçimleri ve i aretlemeler kullanılarak ifade edilmesine olanak veren bir lisan konumundadır. Konu ma dillerindeki dil bilgisi kuralları ve kelimelerde oldu u gibi, teknik resim kuralları da zaman içerisinde olgunla ıp geli erek bugünkü durumuna gelmi tir. Kafasında tasarladı ı bir makineyi veya o makineyi olu turan bir elemanı teknik resimle ifade etmek, ya da bir ba kası tarafından olu turulmu teknik resmi okuyabilmek, makine mühendisleri için en temel gereksinimlerden birisidir. Bu derste, teknik resim bilgisi ve çizim yapabilme-okuyabilme becerisi ö rencilere kazandırılarak bu gereksinimin kar ılanması amaçlanmaktadır. Bilgisayar kullanımı, son yirmi yılda sürekli artan oranlarda, birçok alana oldu u gibi teknik resim alanına da vazgeçilmez biçimde nüfuz etmi bulunmaktadır. Bunun bir yansıması olarak, makine mühendisli i e itimi verilen fakültelerde teknik resim e itiminde klasik yöntemler terk edilip, e itim aracı olarak bilgisayar kullanılmaya ba lanmı tır. Ancak, bunun sayısız olumlu sonuçlarının yanı sıra önemli bir de olumsuz etkisinin söz konusu oldu u görülmektedir. Ö rencilerin, teknik resim e itiminin verildi i birinci yılın sonunda, kullanılmakta olan bilgisayar programını çok iyi ö rendikleri ve bu programa ili kin iyi bir kullanım becerisi edindikleri, ancak asıl edinilmesi gereken teknik resim çizme ve okuma bilgi ve becerisinin yeterince edinilemedi i, bilgisayar kullanma becerisinin bu derste bir araç oldu unun unutulup amaç durumuna getirildi i ve hatta ö renciler arasında dersin isminin Teknik Resim dersi olmaktan çıkıp Bilgisayar dersine dönü tü ü gözlemlenmektedir. Bu son derece olumsuz bir durumdur. Bu olumsuzlu u gidermek ve dersin öncelikli konuları olan teknik resim çizme-okuma bilgi ve becerisini ö rencilere daha iyi kazandırabilmek üzere, teknik resmin temel prensiplerini içeren bu doküman, makine mühendisli i bölümünün Teknik Resim-I dersi için ders notu olarak hazırlanmı tır. Doküman içinde, perspektif resimler, perspektif resimlerden görünü çıkarma, görünü tamamlama, görünü lerden perspektif resim çıkarma, kesit alma, ölçülendirme ve çizimde bilgisayar kullanımı becerisi kazandırmaya yönelik olmak üzere çok sayıda uygulamaya yer verilmi tir. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 2

Ç NDEK LER 1. G R 7 1.1. Resim Kâ ıtları 8 1.2. Çizgi Tipleri 9 1.2.1. Ana (Görünür) Çizgiler 9 1.2.2. Eksen Çizgileri 9 1.2.3. Görünmez Çizgiler 10 1.2.4. Yardımcı Çizgiler 10 1.2.5. Kesit Düzlemi Çizgileri 10 1.3. Ölçek 11 1.4. Perspektif Resimler 11 1.5. Görünü ler ( zdü ümler) 12 2. GÖRÜNÜ ÇE TLER 14 2.1. Tek Görünü le fade Edilen Parçalar 18 2.2. ki Görünü le fade Edilen Parçalar 18 2.3. Üç Görünü le fade Edilen Parçalar 19 2.4. Ortak Görünü lü Parçalar 19 2.5. Görünü lerin Olu turulmasında Dikkat Edilecek Hususlar 19 3. PERSPEKT FTEN GÖRÜNÜ ÇIKARMA 21 Uygulama 1 21 Uygulama 2 22 Uygulama 3 23 Uygulama 4 24 Uygulama 5 25 Uygulama 6 26 Uygulama 7 27 Uygulama 8 28 Uygulama 9 29 Uygulama 10 30 Uygulama 11 31 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 3

4. K GÖRÜNÜ TEN ÜÇÜNCÜ GÖRÜNÜ ÜN ELDE ED LMES 32 Uygulama 12 33 Uygulama 13 34 Uygulama 14 35 Uygulama 15 35 Uygulama 16 36 Uygulama 17 36 Uygulama 18 37 Uygulama 19 37 Uygulama 20 38 Uygulama 21 38 Uygulama 22 39 Uygulama 23 39 Uygulama 24 40 Uygulama 25 40 ki Görünü ten Üçüncü Görünü ün Elde Edilmesi çin Ek Uygulamalar 41 5. ÖLÇÜLEND RME 47 5.1. Ölçülendirme Kuralları 47 5.2. Ölçü Okuma Uygulamaları 51 Uygulama 26 51 Uygulama 27 52 Uygulama 28 53 Uygulama 29 54 Uygulama 30 55 Uygulama 31 56 6. GÖRÜNÜ ÇIKARMA VE ÖLÇÜLEND RME UYGULAMALARI 58 Uygulama 32 58 Uygulama 33 59 Uygulama 34 61 Uygulama 35 62 Uygulama 36 63 Uygulama 37 64 Uygulama 38 65 Uygulama 39 66 Uygulama 40 67 Uygulama 41 68 Uygulama 42 69 Uygulama 43 70 Uygulama 44 71 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 4

Uygulama 45 72 Uygulama 46 73 Uygulama 47 74 Uygulama 48 75 Uygulama 49 76 Uygulama 50 77 Uygulama 51 78 Uygulama 52 79 7. KES T RES MLER 80 7.1. Kesit Görünü Çe itleri 83 7.1.1. Tam Kesit 84 7.1.2. Yarım Kesit 85 7.1.3. Döndürülmü Kesit 86 7.1.4. Kısmi Kesit 87 7.1.5. Kademeli Kesit 89 7.1.6. Profil Kesit 89 7.1.7. Makine Elemanlarının Kesitleri 90 8. KES T UYGULAMALARI 91 Uygulama 53 91 Uygulama 54 92 Uygulama 55 93 Uygulama 56 93 Uygulama 57 94 Uygulama 58 94 Uygulama 59 95 Uygulama 60 95 Uygulama 61 96 Uygulama 62 97 Uygulama 63 98 Uygulama 64 99 Uygulama 65 100 Uygulama 66 101 Uygulama 67 102 Uygulama 68 103 Uygulama 69 104 Uygulama 70 105 Uygulama 71 106 Uygulama 72 107 Uygulama 73 108 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 5

9. S L ND R K-S METR K PARÇALARIN KES T UYGULAMALARI 109 Uygulama 74 109 Uygulama 75 110 Uygulama 76 111 Uygulama 77 112 Uygulama 78 113 Uygulama 79 114 Uygulama 80 115 Uygulama 81 116 Uygulama 82 117 Uygulama 83 118 10. B LG SAYARDA Ç Z M UYGULAMALARI 119 Uygulama 84 119 Uygulama 85 119 Uygulama 86 119 Uygulama 87 120 Uygulama 88 120 Uygulama 89 120 Uygulama 90 121 Uygulama 91 121 Uygulama 92 121 Uygulama 93 122 Uygulama 94 122 Uygulama 95 122 Uygulama 96 123 Uygulama 97 123 Uygulama 98 123 Uygulama 99 124 Uygulama 100 124 KAYNAKÇA 125 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 6

1. G R : nsanlar var oldu undan beri, birbirleri ile ileti im kurma ihtiyacını hissetmi tir. nsanlar arasında ileti im, konu mayla ve hareketlerle gerçekle mektedir. Ancak insanlar, duygularını ve dü üncelerini ba kalarına ifade edebilmek için sadece bu iki ileti im aracıyla yetinmemi tir. Resim, bu iki ileti im aracını destekleyen, ifadelere bütünlük katan ve konu madan, hareket etmeden de bir eyler anlatabilen aynı zamanda kalıcı bilgileri içeren bir ileti im aracı olarak ortaya çıkmı tır. Resmin tamamlayıcısı olan yazı, anlatılmak istenen ifadelerin kesinlik kazanmasına yardımcı olmu tur. Konu ma dillerinde oldu u gibi resim kuralları da zaman içerisinde olgunla ıp geli erek bugünkü durumuna gelmi tir. Teknik resim, tasarım ve üretiminin yapılması planlanan bir makine parçası için, belirli kurallar ve standart gösterim ekilleri gözetilerek çizilen ve bahse konu makine parçasının ekline, iç yapısına, boyutlarına, toleranslarına, yüzey özelliklerine ve malzemesine ait tüm bilgileri içeren bir ekildir. Küp, küre, prizma, silindir vb. standart geometrik cisimler yazılı veya sözlü olarak anlatılabilirler. Ancak, kompleks bir makinenin ya da bu makinayı olu turan elemanların yazıyla veya sözle anlatılmaları elveri li bir ifede ekli de ildir. Bunun yerine teknik resimleri çizilerek ifade edilmeleri, parçaya ait tüm özelliklerin daha kolay anla ılmasını ve anlatılmasını sa layan çok daha elveri li bir yöntemdir. Teknik resim, teknik elemanlar arasında ileti im kurulmasını ve bilgi aktarımını sa layan, bir makine parçasının ekilsel, boyutsal, fonksiyonel özelliklerinin ve ait oldu u bütün içindeki yerinin, standart gösterim biçimleri ve i aretlemeler kullanılarak ifade edilmesine olanak veren bir lisan konumundadır. Teknik alanda e itim görmü ki iler arasında bir anla ma dili olarak i lev görmektedir. Teknik resmi bilen ki iler, hangi dili konu uyor olursa olsun, teknik resmi bilen ba ka bir ki iyle dünyanın her yerinde rahatlıkla ileti im kurabilir. Uluslar arası standartlara uygun olarak çizilmi bir teknik resim dünyanın her yerinde kolaylıkla okunur ve anla ılır. Dilleri birbirinden çok farklı olan ülkelerde çizilen teknik resimler, o ülkelerde konu ulan lisan bilinmeden de okunabilir. Bu birli i sa lamak için ISO ve ona ba lı TSE standartlarından yararlanılmaktadır. Teknik resim, bir parçanın yapımı için gerekli olan bütün bilgileri eksiksiz olarak ta ıyan bir resim türü olarak, bu alanda dünyada kabul edilmi çizim kural ve metotlarını bilen ve uygulayabilen ki ilerce çizilir ve okunurlar. Bu resimler serbest elle, çizim araç ve gereçleriyle veya bilgisayar ortamında çizilir. Makine mühendisli i, in aat mühendisli i, mimarlık, elektrik mühendisli i, tesisatçılık, dekorasyon, mobilya sektörü vb. meslek gruplarında, üretimin do ru ve seri olarak yapılabilmesi için, her meslek grubunun kendi gereksinimlerine uygun olarak, teknik resmin temel kuralları ve yöntemleri çerçevesinde çizilen teknik resimlere büyük oranda ihtiyaç duyulmaktadır. Bu resimleri çizebilmek ve okuyabilmek için, yazı, çizgi, ölçek, kroki, perspektif resim, görünü (izdü üm), kesit resim, ölçülendirme, yüzey özellikleri, toleranslar, teknik resim çiziminde bilgisayar kullanımı vb. konularda bilgi ve beceri sahibi olmak gerekmektedir. Bu ders kapsamında, teknik resim çizme ve okuma bilgi ve becerisini kazandırmak üzere, yukarıda sayılan konularla ba lantılı olarak çok sayıda uygulama yapmak suretiyle, teknik resmin kural ve yöntemlerinin anlatılması hedeflenmektedir. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 7

1.1. Resim Kâ ıtları: Teknik resimde, TSE tarafından da kabul edilen standart (A) serisi resim kâ ıtları kullanılır. Bu seri, alanı 1 m 2 ve boyutlarınınn oranı 1:2 1/2 olan, 841x1189 mm ebatlarındaki A0 kâ ıdından ba lar. Bu kâ ıt, her seferin de ikiye bölünerek sırasıyla A1, A2, A3, A4, A5 ve A6 kâ ıtları elde edilir. Adı geçen resim kâ ıtlarıı ekil: 1 de görülmektedir. Bunlar içinde en yaygın kullanılan A4 kâ ıdının boyutları 210x297 mm ve A3 kâ ıdınınn boyutları ise 297x420 mm dir. Daha büyük paftalar için, her seferinde A0 kâ ıdının iki katı alınarak sırasıyla 2A0, 4A0, 6A0 kâ ıtları elde edilir. ekil: 1 A0 ve di er resim ka ıtlarının olu umu. A3 ve daha büyük olan resim kâ ıtları, sonuçta A4 boyutlarına gelecek ekilde katlanırlar. Bunun için, 20 mm dosyalama payı bırakacak ekilde, enine olarak 190 mm lik kat yerlerinden ve boyuna olarak ise 297 mm lik kat yerlerindenn katlama i lemi yapılır. Katlamaa i leminden sonra resim ka ıdının ba lık (antet) kısmı en üste gelmelidir. Dosyalama için ayrılan kısmın zaman içinde a ınıp yırtılmaması için buraya bir karton yapı tırılmalıdır. Resim kâ ıtlarının katlama biçimleri ekil: 2 de gösterilmi t tir. ekil: 2 A3 ve üzeri resim kâ ıtlarının katlanması [2]. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 8

1.2. Çizgi Tipleri: Resmi çizilen makine parçasının farklı özellikteki resim bile enlerini ifade etmek üzere farklı tip ve kalınlıklardaki standart çizgiler kullanılmaktadır. Farklı büyüklükteki resimler için geçerli olmak üzere dört çizgi grubu vardır. Bunlar 1.0, 0.7, 0.5 ve 0.35 mm lik kalınlık gruplarıdır. Teknik resimde kullanılan çizgi tipleri ve çizgi kalınlıkları Tablo: 1 de verilmi tir. A4 resim kâ ıdı için kullanılacak olan çizgi kalınlıkları koyu olarak belirtilmi tir. Tablo: 1 Teknik resimde kullanılan çizgi tipleri, çizgi kalınlıkları ve kullanım yerleri. Çizgi Tipi (Line Type) 1 Ana (görünür) çizgi (Continuous line) 2 Eksen çizgisi (Center line) 3 Görünmez çizgi (Hidden line) 4 Yardımcı çizgi (Continuous line) 5 Kesit düzlemi çizgisi (Center line) Çizgi Kalınlı ı(line weight) 1.0 0.7 0.5 0.35 A0 A1 A2 A3 A4 A5 A6 Kullanım yeri 1.0 0.7 0.5 0.35 Görünen kenarlar, çerçeveler. 0.5 0.35 0.2 0.18 Eksenler, di li çark bölüm daireleri. 0.7 0.5 0.35 0.25 Görünmeyen kenarlar. 0.5 0.35 0.2 0.18 Ölçülendirme, tarama, ta ıma ve vida di i çizgileri. 0.5 0.35 0.2 0.18 Kesit düzlemi çizgileri. 1.2.1. Ana (Görünür) Çizgiler: Ana (görünür) çizgiler, parçanın görünen kenarlarını ifade eden sürekli/kalın çizgilerdir. A4 çizimlerinde 0,5 mm kalınlıkta çizilirler. Bir görünü ün en dı hatlarının ana çizgilerle çizilmesi gerekti i ve bu çizgilerin bir kapalı alan olu turaca ı açıktır. Ancak, en dı hatların olu turdu u kapalı alan içinde ba ka ana çizgiler de varsa, bu iç ana çizgilerin olu turdu u bibirine kom u kapalı alanlar arasında kot farkı var ve bu alanlar aynı düzlemde de iller demektir. Birisi di erine göre, ya daha derindedir, ya da daha üsttedir, yani bakı do rultusunda ka ıt düzleminden size do ru uzanmaktadır. Bu iki durumdan hangisinin söz konusu oldu u di er görünü le birlikte de erlendirilerek belirlenir. 1.2.2. Eksen Çizgileri: Eksen çizgileri dairesel, silindirik, küresel, eliptik detayları, ve bunlara ilaveten simetriklik özelli ini ifade eden, ince ve kesikli/noktalı olarak çizilen çizgilerdir. Makine parçaları genellikle dönel-simetrik oldu undan silindirik detaylar fazladır ve eksen çizgileri sıklıkla kullanılırlar. Dönel simetrisi olan bir makine parçası çiziminde en önemli çizgi ana simetri eksenini gösteren eksen çizgisidir ve çizime bu çizgiden ba lanmalıdır. Eksen çizgilerin çizilmesinde u hususlara dikkat edilmelidir: A4 çizimlerinde eksen çizgileri 0,2 mm kalınlıkta çizilirler. Çizgilerin boyu 10~15 mm olmalı ve aralarına nokta konulmalıdır. Eksen çizgileri ait oldukları detayların sınırında bitirilmezler ve bir miktar (3~5 mm) dı arıya ta ırılırlar. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 9

Silindirik parçaların üç görünü ü çizildi inde bunların birisi dairesel görünü olarak, di er ikisi ise dikdörtgensel görünü olarak ortaya çıkar. Dikdörtgensel görünü ler (simetriyi bozan ilave detayların olmaması durumunda) birbirinin aynısıdır ve birbirlerine göre 90 o dönmü olarak çizilirler. Dairesel görünü te her tepe noktasından (0 o, 90 o, 180 o, 270 o ) bir eksen çizgisi geçirilmelidir. Dikdörtgensel görünü te ise sadece simetri eksenini ifade eden boyuna eksen çizilmelidir. Herhangi bir görünü teki, herhangi bir eksen çizgisi, kom u görünü te aynı do rultudaki bir eksen çizgisiyle çakı malıdır. Eksen çizgileri ölçü sınır çizgisi olarak ta kullanılabilirler. Ancak, bu durumda, ölçü çizgisine kadar eksen çizgisi formu bozulmadan uzatılmalıdır. 1.2.3. Görünmez Çizgiler: Cismin arka veya iç tarafında kaldı ı için dı tan bakıldı ında görülemeyen kenarları teknik resimde kesikli çizgilerle gösterilirler. Görünmez çizgiler resmin anla ılmasını güçle tirdikleri için, özellikle kesit resimlerde, gerekli olmadıkça kullanılmamalıdırlar. Bu çizgilerin kullanımında u hususlara dikkat edilmelidir: Görünmez çizgilerde çizgi kalınlı ı 0,35 mm dir. Kesikli çizgilerin boyu 4 mm ve aradaki bo luk 1 mm dir. Görünmez çizgi bir ana çizginin devamı olarak ortaya çıkıyorsa arada bo luk olmalıdır. Bir ana çizgide sonlanıyorsa bo luk bırakılmaz. ki görünmez çizgi bir kö e olu turacak ekilde birle iyorsa arada bo luk bırakılmaz. ki görünmez çizgi aralarında küçük bir bo lukla paralel olarak ortaya çıkıyorsa, bu iki çizgiye ait bo luklar kar ılıklı olarak gelmelidir. Görünmez çizgiler farklı çizgilerle üst üste çakı tı ında eksen çizgisini ve yardımcı çizgileri yok eder, ana çizgi tarafından ise yok edilirler. 1.2.4. Yardımcı Çizgiler: Yardımcı çizgiler, yardımcı unsurları ifade eden sürekli/ince çizgilerdir. A4 çizimlerinde 0,2 mm kalınlıkta çizilirler. Ölçü sınır çizgileri, ölçü çizgileri, tarama çizgileri, vidalar ve benzeri makine elemanlarında di dibi çizgileri, serbest el çizgileri, bilgi ta ıma çizgileri bu sınıfta yer alan çizgi türleridir. Bilgi ta ıma çizgisi dı ında yukarıda ismi sayılan tüm çizgiler resimde kalırlar, bilgi ta ıma çizgileri ise resim bittikten sonra resimden silinirler. Parçaya ait herhangi bir detay tüm görünü lerde aynı yatay veya dü ey do rultuda olmalıdır. Bunun sa lanması için, birbirine paralel yatay veya dü ey yardımcı çizgiler olarak bilgi ta ıma çizgilerinin kullanılmasına ihtiyaç duyulabilir. Resimler, mümkün oldu unca ta ıma çizgisi kullanılmadan çizilmeye çalı ılmalı, kullanılan ta ıma çizgileri ise resim bittikten sonra resimden kaldırılmalıdır. 1.2.5. Kesit Düzlemi Çizgileri: Kesit resimlerde, kesme düzleminin nereden geçirildi i, kesit görünü e kom u görünü te gösterilmelidir. Bu amaç için kesit düzlemi çizgisi kullanılır. Bu çizgi, ilk ve son çizgileri kalın olarak (0,5 mm) çizilen bir eksen çizgisidir. Kalın çizgiler üzerine, kesit görünü ün oldu u tarafı i aret eden oklar ilave edilir. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 10

1.3. Ölçek: Teknik resim çizilirken kullanılan boyutların, resmi çizilen parçanın gerçek boyutlarına oranına ölçek adı verilir. Çizim yapılırken parçanın gerçek boyutları kullanılıyorsa resmin ölçe i 1:1 dir. Büyütme ve küçültmeler için kullanılan standart ölçek de erleri u ekildedir: Büyütmeler için: 2:1, 5:1, 10:1, 20:1, 50:1, 100:1, 200:1, 500:1, 1000:1 Küçültmeler için: 1:2, 1:5, 1:10, 1:20, 1:50, 1:100, 1:200, 1:500, 1:1000 Ölçek kullanımında u hususlara dikkat edilmelidir: Açıların çiziminde ölçek kullanılmaz. Ölçek kullanılarak çizilen resimlere konulan ölçülerde parçanın gerçek boyutu yazılır. Parçanın kısmi bir ayrıntısını daha iyi gösterebilmek için kısmi ölçek kullanılabilir. Bu durumda ilgili kısım dairesel bir eksen çizgisi içine alınarak ve X, Y, Z harfleri kullanılarak belirtilir. Bu bölge resmin yan tarafında daha büyük bir ölçekle yeniden çizilir. 1.4. Perspektif Resimler: Parçanın her üç boyutuna ili kin olarak da bilgi veren resimlere perspektif resimler adı verilmektedir. Paralel perspektif çizim yöntemlerinden en yaygın olarak izometrik perspektif çizim yöntemi kullanılır. Bu yöntemle bir kübik bir cisim çizmek istendi inde, bu cisim önce dü ey eksen etrafında 45 o ve daha sonra da yatay eksen etrafında 35 o döndürülerek çizilir. Bu durumda cismin ayrıtları sa a ve sola do ru yatay eksenle 30 o lik açı yaparlar. Cismin boyutları oldu undan daha küçük görünse de, çizim kolaylı ı sa lamak için resimde gerçek boyutlarında çizilirler. zometrik perspektifte, delikler ve radüsler (kö e yuvarlatmaları) gibi dairesel formlar elipse dönü ürler ve elips komutuyla çizilirler. ekil: 3 de kübik bir parçanın izometrik perspektifi görülmektedir. ekil: 3 Üzerinde dairesel detaylar bulunan kübik bir parçanın izometrik perspektifi. Perspektif resim çizimi için geli tirilmi pek çok yöntem bulunmaktadır. Bu yöntemler ilk olarak konik ve paralel olarak ayrılmaktadırlar. Konik perspektifte cisimler göze göründükleri gibi uzakla tıkça küçülen tarzda çizilirler. Cismin birbirine paralel olan ayrıtları resimde paralel çizilmez. Bu perspektif çizim yöntemi mimarlar ve ressamlar tarafından kullanılır. Teknik resimde kullanılan paralel perspektif çizim yöntemlerinin sınıflandırılması ve bu yöntemlerin özellikleri ekil: 4 de verilmi tir. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 11

ekil: 4 Paralel perspektif çizme yöntemleri. 1.5. Görünü ler ( zdü ümler): Teknik resimde üç boyutlu makine parçalarının ifade edilmesi için iki boyutlu görünü lerden (izdü ümlerden) yararlanılır. Bir cismin, bir düzlem üzerine izdü ürülen görüntüsüne o cismin izdü ümü ya da görünü ü adı verilir. Görünü leri çizilecek cismin, duvarları aynalardan olu an kübik bir odanın merkezinde, ve cismin ayrıtları odanın kö egenlerine paralel olacak ekilde bulunması durumunda, her biri odanın bir duvarına aksetmi ekilde cisme ait standart altı görünü elde edilir. Odanın duvarlarının küp açılımını verecek ekilde açılmasıyla, üzerinde bu görünü lerin yer aldı ı epür elde edilir. Standart altı görünü, ön-arka, solyansa yan ve üst-alt görünü ler olarak isimlendirilirler. Epürün olu umu ve standart altı görünü ekil:5 de görülmektedir. Standart görünü ler, yardımcı görünü lerle de desteklenebilir ve kullanılabilecek görünü sayısı artırılabilir. Ancak gereksiz görünü kullanımından kaçınılmalıdır. Parçanın eksiksiz ifade edilmesi için ihtiyaç duyulan en az görünü sayısı ve bunların hangi görünü ler olması gerekti i dikkatlice belirlenmelidir. Ço unlukla ÖN+SOLYAN+ÜST görünü lerden olu an standart üçlü setin kullanımı yeterli olmaktadır. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 12

ekil: 5 Epürün olu umu ve standart altı görünü [5]. Görünü ler çizilirken öncelikle parçanın hangi konumunun ön görünü olaca ına karar verilir. Dahaa sonra önden bakılarak ön görünü epürün merkezine çizilir. Bu a amadan sonra parçanın konumunda de i iklik yapılmaz ve ekil: 6 da da gösterildi i gibi, u ekildee hareket edilir: Parçaya soldan bakılarak solyan görünü eldee edilir, ön görünü ün sa ına çizilir, Parçaya sa dan bakılarak sa yan görünü elde edilir, ön görünü ünn soluna çizilir, Parçaya üstten bakılarakk üst görünü elde edilir, ön görünü ün altına çizilir, Parçaya alttan bakılarakk alt görünü elde edilir, ön görünü ün üstüne çizilir, Parçaya arkadan bakılarak arka görünü elde edilir, ön görünü ünn sa ına ya da soluna çizilir. ekil: 6 Görünü lerin olu turulmasıı [5]. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 13

2. GÖRÜNÜ ÇE TLER : Bir cismin, bir düzlem üzerine ı ınların etkiyle dü ürülen görüntüsüne o cismin izdü ümü, görüntünün elde edilebilmesi için uygulanan metoda ise izdü üm metodu denir. zdü ümü meydana getiren bakı noktasının yerine, bu noktadan çıkan ı ınların birbirine göre konumuna (konik-paralel) ve ı ınların izdü üm düzlemine geli durumuna (dik veya e ik) ba lı olarak ortaya çıkan farklı izdü üm metotları vardır. zdü üm kurallarına göre belli yerlerde, konumlarda ve yeterli sayıda çizilmi izdü ümlere Görünü denir. Tanımdan da anla ılaca ı gibi, görünü çıkarmak için izdü üm kurallarını iyi bilmek ve uygulamak gerekir. zdü üm düzlemleri, ekil 7 de görüldü ü gibi, perspektif olarak çizilen ve birbirini dik açıyla kesen biri yatay di eri dikey iki ana düzlemden meydana gelir. Bu düzlemler Dü ey Düzlem (Alın Düzlemi) ve Yatay Düzlem olarak isimlendirilirler. Görünü lerin çizilmesi için alın izdü üme önden, yatay izdü üme ise üstten bakı do rultuları alınır. Birbirini kesen alın ve yatay düzlemleri uzayda dört bölge meydana getirirler. Bunlar 1, 2, 3 ve 4. bölge olarak isimlendirilirler. zdü üm düzlemlerinin açılarak epür haline getirilmesi için alın düzlemi sabit tutularak yatay düzlemi saatin hareket yönünde 90º döndürülür. Döndürme sonucunda 2. ve 4. bölgede yatay düzlemiyle alın düzlemi üst üste gelecek ekilde çakı mı olur. Bu düzlemler üst üste geldi inden 2. ve 4. bölgeler kullanılamaz. ekil: 7 zdü üm düzlemleri [3]. 1. bölgede bulundurulan parçaların çizilen görünü lerine 1. bölge resimleri denir. Ülkemizde, Avrupa da ve pek çok ülkede 1. bölge resimleri kullanılır. Bu resim çizme metoduna Birinci zdü üm Metodu (Avrupa, ISO-E Metodu) denir. 3. bölgede çizilen resimlere, 3. bölge resimleri denir. Amerika, ngiltere ve bazı ülkeler bu resimleri kullanır. Bu resim çizme metoduna Üçüncü zdü üm Metodu (Amerikan, ISO-A Metodu) denir. Avrupa resim metodunda (ISO-E) kullanılan izdü üm düzlemleri saydam de ildir. Görünü ü çizilecek parça, bakan ki inin gözlem noktasıyla izdü üm düzlemi arasında bulundurulur. Böylece görünü (izdü üm), parçanın arkasındaki izdü üm düzleminde meydana gelir. ekil 8 de kapalı alın ve yatay izdü üm düzlemleri içerisinde tutulan bir parçanın e lenik dik izdü üm kurallarına göre iki görünü ünün çizilmesi görülmektedir. Ayrıca yatay düzlemin 90º MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 14

açılarak epürün elde edili i gösterilmi tir. Kapalı izdü üm düzlemleri içerisinde tutulan parçanın bakı ön do rultusuna göre elde edilen önden görünü ü Alın (A) düzlemine çizilmi olup epürde üst tarafta bulunmaktadır. Bakı üst do rultusuna göre elde edilen üstten görünü ü Yatay (Y) düzlemine çizilmi olup epürde alt tarafta bulunmaktadır. ekil: 8 Görünü lerin olu turulması [3]. Teknik resimlerin hangi resim metoduna (ISO-E veya ISO-A) göre çizildi ini göstermek için kesik koninin iki görünü ü kullanılır. ekil 9 da kesik koninin Birinci zdü üm Metodu na göre çizilmi görünü leri ve antet (yazı alanı) çizelgesinde gösterilecek ISO-E resim metodunun sembolü verilmi tir. Resimlerde antet çizelgesi üzerinde gösterilecek i aretin (sembolün) büyüklü ü resimde kullanılan yazının harf yüksekli i cinsinden verilen oranlarda olmalıdır. ekil: 9 Kesik koni gösterimi [3]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 15

Üçüncü izdü üm metodunda ise 3. bölge düzlemleri kullanılır. Bakı do rultuları izdü üm düzlemlerinin arkasında bulunur. Cismin görülebilmesi için düzlemler saydam kabul edilir. Böylece izdü üm düzlemlerinin arkasında kalan cisim görülebilir. ekil 10 da kapalı biçimde alın ve yatay izdü üm düzlemleri içerisinde tutulan bir parçanın e lenik dik izdü üm kurallarına göre iki görünü ünün çizilmesi ve yatay düzlemin 90º açılarak epürün elde edili i gösterilmi tir. Kapalı izdü üm düzlemleri içerisinde tutulan parçanın bakı ön do rultusuna göre elde edilen önden görünü ü Alın (A) düzlemine çizilmi olup epürde alt tarafta bulunmaktadır. Bakı üst do rultusuna göre elde edilen üstten görünü ü Yatay (Y) düzlemine çizilmi olup epürde üst tarafta bulunmaktadır. ekil: 10 Görünü lerin olu turulması [3]. ekil 11 de kesik koninin Üçüncü zdü üm Metodu na göre çizilmi görünü leri verilmi tir. Antet çizelgesinde gösterilecek olan ISO-A resim metodunun sembolü eklin sa alt kısmında yer alan ekildir. ekil: 11 Kesik koni gösterimi [3]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 16

Ülkemizde 1. bölgeye göre teknik resim çizimleri yapıldı ından bundan sonra açıklanacak olan görünü lerle ilgili konular Birinci zdü üm (ISO-E) Metodu dikkate alınarak anlatılacaktır. 1. bölgede verilen izdü üm düzlemlerine biti ik, ayrıca diklik ve paralellik özelli i ta ıyan ba ka düzlemler de alınırsa, bir küp meydana gelir. Bu küp ekil 12 deki gibi öndeki ilk ayrıtından açıldı ında altı temel izdü üm düzleminin epürü elde edilir. ekilde bir cisim, 1. bölgede meydana getirilen küpün içerisine yerle tirilmi tir. Saydam kabul edilen küpün yüzeylerine dik olacak ekilde altı farklı yönden bakılmı tır. Böylece küpün içerisindeki cismin altı izdü üm düzlemi üzerindeki görünü leri elde edilmi tir. Küpü meydana getiren düzlemler sonradan açılarak altı görünü ün epürü ortaya çıkarılmı tır. Görünü lerin yerleri düzenlenirken esas görünü ten (ön görünü ) ba lanır. Buna göre: a bakı ı ile alın (A) izdü üm düzlemine önden (esas) görünü, b bakı ı ile yatay (Y) izdü üm düzlemine üstten görünü (önden görünü ün altına), c bakı ı ile profil (P) izdü üm düzlemine soldan görünü (önden görünü ün sa ına), d bakı ı ile P1 izdü üm düzlemine sa dan görünü (önden görünü ün üstüne), e bakı ı ile Y1 izdü üm düzlemine alttan görünü (önden görünü ün soluna), f bakı ı ile A1 izdü üm düzlemine arkadan görünü (soldan görünü ün sa ına veya sa dan görünü ün soluna) çizilir. ekil: 12 Altı görünü [3]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 17

Bazı parçalar (silindirik ve sac parçalar gibi) tek görünü le de anlatılabilirler. Bazı parçaların çizimi içinse (e ik yüzeyleri bulunan parçalar gibi) altı görünü e ilave olarak yardımcı görünü lere ihtiyaç duyulabilir. Buradan da anla ılaca ı gibi görünü sayısı parçayı en iyi ifade edebilecek ekilde belirlenir. Parçalar, teknik resim kuralları dahilinde, genellikle üç görünü ü çizilerek ifade edilirler. Bu görünü ler: Alın (A) izdü üm düzlemine çizilen önden (esas) görünü, Yatay (Y) izdü üm düzlemine çizilen üstten görünü ve Profil (P) izdü üm düzlemine çizilen soldan görünü lerdir. 2.1. Tek Görünü le fade Edilen Parçalar: Makine parçaları, çe itli geometrik ekillerin birle mesi veya çıkarılmasıyla meydana gelmi tir. Parçaların üzerindeki bu geometrik girinti ve çıkıntıların i lem çoklu una veya özelliklerine göre görünü sayısı belirlenir. Cisimleri teknik resimle anlatırken gerekli ve yeterli sayıda görünü leri çizilerek ayrıntıların tekrarından kaçınılmı olunur. Kalınlı ı de i meyen parçalar (sac vb.), silindir, koni, küre ve kare kesitli prizma gibi parçalar ile bazı profiller bir görünü le anlatılabilir. Bu parçaların üçüncü boyutları ölçülendirme sırasında çe itli açıklamalar ve sembollerle gösterilir. Silindir ve koni gibi geometrik cisimlerde çap (Ø), kare tabanlı prizma gibi cisimlerde kare ( ), kürelerde (SØ veya SR), kalınlı ı aynı olan parçalarda (t), vidalarda (M, W, Tr, Ts, Yv), profillerde ise (L, I, U, T,...) i aret ve sembolleri kullanılır. Tek görünü le ifade edilebilen parçanın sadece ön görünü ü çizilerek cismin karakteristik özellikleri anlatılmı olur. 2.2. ki Görünü le fade Edilen Parçalar: Genellikle basit parçaların biçim ve boyutlarını göstermek için iki görünü yeterlidir. ki görünü le ifade edilen parçalarda görünü seçimi önemlidir. Ön görünü esas alınacak ilk görünü tür. ki görünü için önden ve üstten görünü ler seçilebildi i gibi önden veya soldan görünü lerde çizilebilir. Bazı parçaların görünü lerinde ortak ekiller olabilece i dikkate alınmalıdır. Bu durumu önlemek için yanlı anlamaya neden olabilecek görünü seçimlerinden kaçınmalıdır. ekil 13 inceledi inde, sol tarafta perspektif resmi verilen parçayı en iyi ekilde anlatabilen görünü lerin önden ve soldan görünü ler oldu unu söyleyebiliriz. Bunun yerine önden ve üstten görünü leri çizilseydi yandan görünü teki profil biçimi eksik olacaktı ve parça tam ifade edilemeyecekti. Sa tarafta perspektif resmi verilen parçanın ise önden ve üstten görünü leri çizilip soldan görünü ü çizilmeseydi yan görünü yanlı anlamaya sebep olabilecekti. Buradaki eklin üstten görünü ünün çizilmemesi parçanın anlatımında bir eksiklik olu turmaz. Bu parçanın ifade edilebilmesi için önden ve yandan görünü lerinin çizilmesi yeterlidir. ekil: 13 ki görünü le ifade edilen parçalar [3]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 18

2.3. Üç Görünü le fade Edilen Parçalar: Karı ık ekilli makine parçalarını anlatabilmek için iki görünü yeterli olmayabilir. Parçanın görünü lerle anlatımında belirsizlikler oldu u zaman görünü sayısı arttırılır. ekil 14 de perspektifi ve üç görünü ü çizilmi bir parça görülmektedir. Burada görünü lerden biri eksik olursa parçanın anlatımında eksiklik ve belirsizlik ortaya çıkacaktır. Parçanın üst görünü ü çizilmemi olsaydı parça üzerindeki ayakların biçimleri farklı olabilirdi. ekil: 14 Üç görünü le ifade edilen parçalar [3]. 2.4. Ortak Görünü lü Parçalar: Çizilen görünü lerin eksik veya yanlı seçilmesi üretilmesi istenen parçanın gerçek özelliklerinin ifade edilememesine neden olur. Bu durum imalat hatalarına yol açar. Bunu önlemek için çizilen görünü lerin birbirinden farklı parçalara ait olmayacak ekilde seçilmesi gerekir. ekil 15 teki 1. parçanın önden ve üstten görünü lerine göre; yandan görünü ünün farklı ekillerde çizilebilece i örneklerle verilmi tir. Bu tür iki görünü ün verildi i ve farklı üçüncü görünü ün çizilebildi i parçalara Ortak Görünü lü Parçalar denir. ekil: 15 Ortak görünü lü parçalar [3]. 2.5. Görünü lerin Olu turulmasında Dikkat Edilecek Hususlar: Perspektifi verilen parçayı en iyi ifade edebilecek ön görünü ü çizmek için ön bakı yönü seçilir. Ön bakı yönünde görülen yüzeyler, çizimde kolaylık olması amacıyla, renkli veya kur un kalemle taranabilir. Ön bakı yönünde görülen yüzeylerin teknik resmi çizilerek ön görünü tamamlanmı olur ( ekil 16a). MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 19

Perspektife üstten bakıldı ında görülen yüzeyler, ön görünü te kullanılan renkten veya tarama eklinden farklı taranabilir. Böylece ön ve üst görünü te görülen yüzeyler ayırt edilmi olur. Üstten bakı yönünde görülen yüzeylerin teknik resmi çizilerek üstten görünü elde edilir ( ekil 16b). Perspektife sol yandan bakıldı ında görülen yüzeyler, ön ve üst görünü te kullanılan renklerden veya tarama ekillerinden farklı taranabilir. Böylece ön, üst ve sol yandan görünü te görülen yüzeyler ayırt edilmi olur. Sol yan bakı yönünde görülen yüzeylerin teknik resmi çizilerek soldan görünü tamamlanmı olur. Böylece perspektifi verilen bir parçanın üç görünü ü çizilmi olur ( ekil 16c). Ön görünü her zaman merkezde yer alır. Ön görünü le beraber di erlerinden hangilerinin kullanılaca ı önceden dikkatlice belirlenmelidir. Tüm görünü lerin ön görünü e göre konumları belirlidir, de i tirilemez. Görünü lerin hepsi birbirini tam olarak kar ılamalıdır. Yani, parçanın herhangi bir ayrıntısından çıkarılacak yardımcı çizgi tüm görünü lerde aynı ayrıntıya kar ılık gelmelidir. Görünü ler arasındaki mesafe için, ölçülendirme yapılaca ı da dikkate alınarak makul bir de er belirlendikten sonra bu de erin tüm görünü ler arasında aynı olması sa lanmalıdır. Görünü ler arasında yardımcı çizgiler kullanılabilir. Bazı durumlarda bir görünü ten di erine bilgi ta ımak için yardımcı çizgi kullanımı gerekebilir. Ancak çizim tamamlandıktan sonra bu yardımcı çizgiler kaldırılmalıdır. ekil 17 de bir görünü ten di erine ta ıma çizgileri kullanılarak nasıl bilgi ta ındı ına ili kin bir örnek görülmektedir. ekil: 16 Görünü lerin olu turulması [3]. ekil: 17 Yardımcı ta ıma çizgilerinin kullanımı[2]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 20

3. PERSPEKT F RES MDEN GÖRÜNÜ ÇIKARMA UYGULAMALARI: Uygulama 1: A a ıda izometrik perspektifleri verilen üç parçanın ön, solyan ve üst görünü leri eksiksiz olarak çizilmi tir. Perspektif resimler üzerindeki harfleri görünü lerdeki ilgili yüzeyler üzerine yazınız. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 21

Uygulama 2: Perspektif resimleri verilen altı parçaya ait ön, sol yan ve üst görünü ler gruplarr halinde verilmi tir. Hangi görünü ün hangi parçaya ait oldu unu belirleyerek tabloyu doldurunuz. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 22

Uygulama 3: Perspektif resimleri verilen üç parçaya ait verilmeyen görünü leri çiziniz ve eksik bırakılmı olan çizgileri tamamlayınız. pucu: Çizilecek görünü ler ve görünü lerdeki tüm detaylar tam olarak bibirini kar ılamalı, aynı yatay ya da dü ey do rultu üzerinde olmalıdır. Görünü ler arasındaki mesafe herzaman aynı kalmalıdır. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 23

Uygulama 4: zometrik perspektif resimleri verilen 10 adet parçanın ön, solyan ve üst görünü lerini belirlenen alanlara çiziniz [1]. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 24

Uygulama 5: A a ıda perspektif resmi verilen parçanın üç görünü üü (A: Ön görünü, B: Solyan görünü, C: Üst görünü ) çizilmi tir. Bu parçanın di er üç görünü ünü (D: Sa yan görünü, E: Alt görünü, F: Arka görünü ) çiziniz. pucu: Altı görünü içinden, standart set olarak genellikle ön, solyan ve üst görünü lerr kullanılar. Di er üç görünü ün her biri ise (yani arka, sa yan ve alt görünü ler), standartt görünü setindeki kar ılıklarına göre parça 180 o döndürülerek çizildi i için, tam olarak standart görünü lerin tersi olarak ortaya çıkacaktır. Standart görünü lerin iç bölümlerindekii görünür çizgiler de, yine parçanın 180 o dönmü olarak çiziliyor olmasından dolayı, görünmez çizgiye dönü ecektir. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 25

Uygulama 6.a: zometrik perspektif resmi verilen parçanın ön, solyan ve üst görünü lerini, verilen ipuçlarından yararlanarak çiziniz. Uygulama 6.b: zometrik perspektif resmi verilen parçanın ön, solyan ve üst görünü lerini, verilen ipuçlarından yararlanarak çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 26

Uygulama 7.a: E ik perspektif resmi verilen parçanın ön, solyan ve üst görünü lerini, verilen ipuçlarından yararlanarak çiziniz. Uygulama 7.b: E ik perspektif resmi verilen parçanın ön, solyan ve üst görünü lerini, verilen ipuçlarından yararlanarak çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 27

Uygulama 8: Perspektif resmi verilen parçanın ön, solyan ve üst görünü lerini, verilen ipuçlarından yararlanarak çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 28

Uygulama 9: Perspektif resmi verilen parçanın ön, solyan ve üst görünü lerini, verilen ipuçlarından yararlanarak çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 29

Uygulama 10: Perspektif resmi verilen parçanın ön, solyan ve üst görünü lerini, verilen ipuçlarından yararlanarak çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 30

Uygulama 11: A a ıdaki tabloda 15 adet parçanın perspektif resimleri ve görünü leri verilmi tir. Bu görünü lerin nasıl elde edildiklerini inceleyiniz [2]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 31

4. K GÖRÜNÜ TEN ÜÇÜNCÜ GÖRÜNÜ ÜN ELDE ED LMES Verilen iki görünü ten yararlanarak, bu görünü lerin ait oldu u parçanın üç boyutlu bir cisim olarak zihinde canlandırılması ve bunun ardından da eksik olan üçüncü görünü ün algılanması (ve çizilmesi) teknik resmin okunmasıdır. Herhangi bir parçanın bilinen iki görünü ünden yola çıkarak parçayı algılamak ve üçüncü görünü ü elde etmek (yani resmi okumak), perspektiften yola çıkarak görünü leri elde etmeye nazaran daha zor bir i lemdir. Üç boyutlu dü ünebilme yetene ini kazanmak, iki boyutlu çizimlerden üç boyutlu görünüme geçebilmek, ve iki görünü ten üçüncü görünü ü elde edebilmek için, a a ıda verilen i lem sırası çerçevesinde basitten zora do ru çok sayıda uygulama yapmak gerekmektedir. 1. Adım - Çalı ma Alanının Sınırlarının Belirlenmesi: Eksik olan görünü ün çizilece i dikdörtgensel alanın ayrıtlarından her biri, mevcut görünü lerden ölçülerek çizilir. Görünü ler tam olarak birbirlerini kar ılamalıdır. Yani aynı yatay veya dü ey do rultuda çizilmelidir. Görünü ler arasındaki mesafe aynı olmalıdır. 2. Adım - Görünü lerdeki Detayların Ta ınması: Parçaya ait herhangi bir detay tüm görünü lerde aynı yatay veya dü ey do rultuda olmalıdır. Dolayısıyla, ikinci a amada yapılması gereken ey, mevcut görünü lerdeki detayların yatay ve dü ey paralel yardımcı çizgilerle yeni çizilen görünü ün (birinci adımda olu turulmu olan) çizim alanına ta ınırlar. 3. Adım - Ta ınan Detayların Yorumlanması: Yardımcı çizgilerle ta ınan detaylar tet tek yorumlanarak, bunlardan hangilerinin resimde kalaca ı ve hangilerinin resimden kaldırılaca ı belirlenmelidir. Ayrıca, resimde kalacak olan çizgilerin ana (görünür) çizgi mi, görünmez çizgi mi, yoksa eksen çizgisi mi olacakları da belirlenmelidir. Bu yorumlamalar yapılırken teknik resim prensipleri hatırda tutulmalıdır. Bu prensiplere göre; bir görünü teki nokta kom u görünü te çizgiye, bir görünü teki çizgi ise kom u görünü te yüzeye tekabül eder. Bir görünü ün en dı hatlarının ana (görünür) çizgilerle çizilmesi gerekti i ve bu çizgilerin bir kapalı alan olu turaca ı açıktır. Ancak, bu en dı hatların olu turdu u kapalı alan içinde ba ka ana çizgiler de varsa bunun anlamı udur. ç ana çizgilerle olu an bibirine kom u kapalı alanlar arasında kot farkı var ve bu alanlar aynı düzlemde de iller demektir. Birisi di erine göre ya daha derindedir ya da daha üsttedir, ka ıt düzleminden bakı do rultusunda size do ru uzanmaktadır. Bu durumlardan hangisinin söz konusu oldu u di er görünü le birlikte de erlendirilerek belirlenir. 4. Adım - Görünü lerin Olu turulması: Buraya kadar olan a amalar silik bir ekilde, kalem bastırılmadan yapılmalıdır. Görünü ler ortaya çıktıktan sonra tüm yardımcı çizgiler resimden silinir ve di er çizgiler koyula tırılarak resim tamamlanır. Bu konudaki di er yakla ım ise, önce eldeki iki görünü ten yararlanarak parçanın izometrik perspektifini çizmek ve daha sonra da perspektiften yararlanarak üçüncü görünü ü çizmek eklindedir. zometrik perspektif, yandaki ekilde de görüldü ü gibi, parçanın yüksekli ine ait ayrıtların dü ey olarak, parçanın geni li ine ve derinli ine ait ayrıtların ise sa a ve sola doru, yatayla 30 o açı yapacak ekilde çizilmeleriyle ortaya çıkmaktadır. Parçanın eldeki bilinen görünü leri, izometrik perspektif çizim kuralları uygulanarak birbirine eklendiklerinde, eksik olan üçüncü görünü ü zihinde canlandırmak daha kolay olacaktır. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 32

Uygulama 12: ÖN ve SOLYAN görünü leri verilen parçanın ÜST görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. zometrik perspektif çizim kurallarını verilen iki görünü e (ön ve solyan görünü ler) uygulayarak parçaya ait izometrik perspektifi çiziniz. [ irket adresini yazı n] Sayfa 33

Uygulama 13: ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. zometrik perspektif çizim kurallarını verilen iki görünü e (ön ve üst görünü ler) uygulayarak parçaya ait izometrik perspektifi çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 34

Uygulama 14: ÖN ve SOLYAN görünü leri verilen parçanın ÜST görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. Uygulama 15: ÖN ve SOLYAN görünü leri verilen parçanın ÜST görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 35

Uygulama 16: SOLYAN ve ÜST görünü leri verilen parçanın ÖN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. Uygulama 17: SOLYAN ve ÜST görünü leri verilen parçanın ÖN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 36

Uygulama 18: ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. Uygulama 19: ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 37

Uygulama 20: ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. Uygulama 21: ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 38

Uygulama 22: (T) profilden kesilerek elde edilmi olan ve a a ıda ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. Üst görünü te eksik bırakılan çizgileri tamamlayınız. pucu: Profiller, haddeleme veya ekstrüzyon yöntemiyle üretilen, üniform kesite sahip parçalardır. Tüm profil boyunca kesit geometrisi ve ölçüleri sabittir. Kesit geometrisinin benzerlik gösterdi i harflerle isimlendirilirler (L Profil, I Profil, H profil, T Profil, U Profil, Z Profil). Uygulama 23: (T) profilden kesilerek elde edilmi olan ve a a ıda ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. Üst görünü te eksik bırakılan çizgileri tamamlayınız. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 39

Uygulama 24: (L) profilden kesilerek elde eilmi olan ve a a ıda ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. Üst görünü te eksik bırakılan çizgileri tamamlayınız. Uygulama 25: (U) profilden kesilerek elde edilmi olan ve a a ıda ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü ve izometrik perspektifini çiziniz. Üst görünü te eksik bırakılan çizgileri tamamlayınız. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 40

ki Görünü ten Üçüncü Görünü ün Elde Edilmesi çin Ek Uygulamalar [8]: A a ıda ÖN ve SOLYAN görünü leri verilen parçaların ÜST görünü lerini çiziniz. 1 2 3 4 5 6 7 8 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 41

A a ıda ÖN ve SOLYAN görünü leri verilen parçaların ÜST görünü lerini çiziniz. 9 10 11 12 13 14 15 16 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 42

A a ıda ÖN ve SOLYAN görünü leri verilen parçaların ÜST görünü lerini çiziniz. 17 18 19 20 21 22 23 24 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 43

A a ıda ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçaların SOLYAN görünü lerini çiziniz. 25 26 27 28 29 30 31 32 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 44

A a ıda ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçaların SOLYAN görünü lerini çiziniz. 33 34 35 36 37 38 39 40 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 45

A a ıda ÖN ve ÜST görünü leri verilen parçaların SOLYAN görünü lerini çiziniz. 41 42 43 44 45 46 47 48 MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 46

5. ÖLÇÜLEND RME: Teknik resimde parçanın ekli görünü lerle ifade edildikten sonra, parçanın boyutları, bu boyutlara ait toleranslar, yüzey kalitesi ve di er yüzey özellikleri, geometrik kalite özellikleri, parça malzemesi ve parça adedi gibi bilgiler de resim üzerinde gösterilmelidir. Bu ilave bilgilerin verilmesi i lemine ölçülendirme adı verilir. Ölçülendirilecek kenar iki tane sınır çizgisiyle (extension line) belirtilir. Bu çizgiler arasına, uçlarında oklar bulunan ölçü çizgisi (dimension line) yerle tirilir. Ölçü de eri ise (dimension) ölçü çizgisi üzerine yazılır. Adı geçen ölçülendirme bile enleri ekil 18 de gösterilmi tir. ekil: 18 Ölçülendirme bile enleri [4]. 5.1. Ölçülendirme Kuralları: Ölçülendirmenin genel mantı ı yukarıda anlatıldı ı gibi oldukça basittir. Ancak ölçülendirme yapılırken a a ıda belirtilen pek çok hususa dikkat etmek gerekmektedir: Ölçülendirmede kullanılan tüm çizgiler yardımcı çizgilerdir. Sınır çizgileri ölçü çizgisini 1-2 mm geçecek ekilde uzatılmalıdırlar. Ölçü çizgilerinin görünü lere ve birbirlerine uzaklıkları yazı yüksekli inin (text height) 2 katı kadar olmalıdır. Ölçülerin yazılmasında 75 o e imli norm yazı kullanılır. A4 çizimlerinde yazı yüksekli i 3 olarak alınabilir. Ok boyu, ok yüksekli inin 3 katı olmalıdır. Bir çizimin tamamında ok boyutu sabit kalmalıdır. A4 çizimlerinde ok boyutu (arrow size) 3 olarak alınabilir. Ölçü de eri, yatay ölçülerde ölçü çizgisinin üstüne ve dü ey ölçülerde ise ölçü çizgisinin soluna yazılır. Her iki durumda da ölçü çizgisine paralel ve çizgi ortalanarak yazılmalıdır. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 47

Çok sayıda paralel ölçü varsa ya da eksen çizgisi geçiyorsa, bu durumlarda ölçü de erlerinin karı maması ya da eksen üzerine gelmemesi için sa a-sola kaydırılabilirler. Ölçüler resmin dı ında yer almalı, zorunlu olmadıkça resim üzerinde ölçü verilmemelidir. Ölçü çizgileri hiçbir ekilde birbirini kesemez. Sınır çizgileri ise zorunlu olmadıkça birbirlerini kesmemelidir. Bunu sa lamak üzere, ekil 19 da görüldü ü gibi, küçük olan ölçü resme daha yakın olmalıdır. ekil: 19 Sınır çizgileri ölçü çizgisini kesmemelidir. Sınır çizgileri iki görünü ü birle tirmemeli, verilen ölçü sadece bir görünü e ait olmalıdır. Eksen çizgileri de yine iki görünü ü birle tirmemeli ve resmin sınırlarında sonlanmayıp 5 mm kadar dı arıya ta malıdır. Ölçü okları hiçbir ekilde resmin herhangi bir ana çizgisine temas edemez. Görünmez çizgilerden ölçü verilmez. Resmi çizilen parçanın imalatı ya da ait oldu u bütün içindeki fonksiyonu açısından kritik öneme sahip bir kenarı varsa, ölçüler bu kenara göre verilir. ekil 20 de gösterilen bu uygulamaya temel kenar yöntemi denir. ekil: 20 Temel kenar yöntemi. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 48

Di er bir yöntem, ölçülerin parça eksenine göre verilmesidir. ekil 21 de gösterilen bu uygulamaya temel eksen yöntemi denir. ekil: 21 Temel eksen yöntemi. Di er bir yöntem ise, ölçülerin bir do ru boyunca yan yana sıralanması eklindedir. ekill 22 de gösterilen bu uygulamaya zincirleme ölçülendirmee denir. ekil: 22 Zincirleme ölçülendirme. Adı geçen yöntemler aynı anda da kullanılabilirleri. ekill 23 de gösterilen bu uygulamaya a karma ölçülendirme denir. Bu örnekte temel kenar ve zincirleme ölçü yöntemleri bir arada kullanılmı tır. ekil: 23 Karma ölçülendirme [1]. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 49

Eksen çizgileri sınır çizgisi olarak kullanılabilirler. Ancak eksen çizgisi özelliklerini korumalıdırlar. ( ekil: 20, 21) Yer darlı ı nedeniyle iki okun sınır çizgileri arasına sı dırılamadı ı durumlarda, oklar 180 o döndürülerek sınır çizgilerinin dı ına konulabilirler. Ok yerine 1 mm çaplı içi dolu daireler de (donut) kullanılabilir. ( ekil: 24) ekil: 24 Ölçü oku yerine içi dolu dairelerin kollanılması. Taranan alanda ölçülendirme yapılmamalıdır. Zorunlu durumlarda ölçü de erinin yazılaca ı yerdeki tarama çizgileri silinmelidir. Yarım kesitlerde iç çap ölçü çizgileri tek okla verilir. Bu durumda, olmayan di er okun aslında var oldu u ve simetri çizgisine temas etmekte oldu u dü ünülür. Açı ölçülendirmelerinde sınır çizgileri açı merkezini gösterecek ekilde konulur ve ölçü çizgisi ise açıyla e merkezli bir yay parçası olarak konulur. Çap ölçülerinde ( ), yarıçap ölçülerinde (R), açı ölçülerinde ( ) ve tolerans verilirken ( ) i aretleri kullanılır. Bilgisayarda çizim yapılırken bu i aretleri elde etmek üzere; ( ) için (%%c), ( ) için (%%d) ve ( ) için (%%p) tu lanmalıdır. Silindirik formlara ait çap ölçüleri dairesel görünü te de il dikdörtgen görünü te verilmelidir. Bu görünü te yarıçap ölçülendirilmesi yapılmaz. Makine parçasının imalatı sırasında kendili inden olu an detaylarda ölçülendirme yapılmaz. Bir ölçü en iyi göründü ü görünü te verilmelidir. Görünü ler arasında ölçü tekrarından sakınılmalıdır. Ölçüler görünü lere mümkün oldu unca e it da ıtılmalıdır. Ölçülendirmede mümkün olan en az sayıda ölçü kullanılmalıdır. Bir ölçü iki görünü ü ilgilendiriyorsa bu iki görünü arasındaki alanda verilmelidir. Kaynak [1, 2, 4, 5] MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 50

5. 2. Ölçü Okuma Uygulamaları: Uygulama 26: Üç görünü ü ve ölçüleri verilen parçanın izometrik perspektifini tamamlayınız ve harflerle gösterilen ölçülerin de erlerini belirleyerek tabloya yazınız. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 51

Uygulama 27: Üç görünü ü ve ölçüleri verilen parçanın izometrik perspektifini tamamlayınız ve harflerle gösterilen ölçülerin de erlerini belirleyerek tabloya yazınız. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 52

Uygulama 28: Üç görünü ü ve ölçüleri verilen parçanın izometrik perspektifini tamamlayınız ve harflerle gösterilen ölçülerin de erlerini belirleyerek tabloya yazınız. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 53

Uygulama 29: Üç görünü ü ve ölçüleri verilen parçanın izometrik perspektifini tamamlayınız ve harflerle gösterilen ölçülerin de erlerini belirleyerek tabloya yazınız. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 54

Uygulama 30: Üç görünü ü ve ölçüleri verilen parçanın izometrik perspektifini tamamlayınız ve harflerle gösterilen ölçülerin de erlerini belirleyerek tabloya yazınız. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 55

Uygulama 31: Üç görünü ü ve ölçüleri verilen parçanın izometrik perspektifini tamamlayınız ve harflerle gösterilen ölçülerin de erlerini belirleyerek tabloya yazınız. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 56

26~31. Uygulamaların Çözümleri: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 57

6. GÖRÜNÜ ÇIKARMA VE ÖLÇÜLEND RME UYGULAMALARI: Uygulama 32: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN, SOLYAN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. (Çizim yapılırken, çift gönye kullanarak çizgilerin paralel ya da dik olmalarının sa lanması, kur un kalemle ve kalemi bastırmadan çizimin ana hatları ortaya çıkarıldıktan sonra koyula tırma yapılması, standart çizgi tipi ve kalınlıklarına ve di er çizim kurallarına uyulması çizim kalitesini artıracaktır.) [ irket adresini yazı n] Sayfa 58

Uygulama 33: Katı modeli, perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN, SOLYAN ve ÜST görünü lerini 1:2 ölçe inde çiziniz. Bir görünü ten di erine bilgi ta ımak için yardımcı çizgiler kullanılır. Bu uygulamada oldu u gibi, bir parçanın e ik bir düzlemden kesilmesi durumunda, parçanın standart geometrik özelli i bozulaca ından, parçanın görünü lerinin çizilmesinde, yardımcı çizgiler kullanılarak bir görünü ten di erine bilgi ta ıma i leminin yo un olarak kullanılması gerekmektedir. Bu i lemin uygulanı ı üç adım halinde a a ıda açıklanmı tır: 1. Adım: Sırasıyla a, b, c ve d yardımcı çizgileri çizilerek, kesme düzleminin parçanın ayrıtlarını kesti i 1 ~ 10 noktaları belirlenir. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 59

2. Adım: Yerleri belirlenen bu 10 noktadan, e f, g, h, i, j, k, l, m ve n yardımcı çizgileri çizilerek, 1 ~ 10 noktaları bulunarak, kesme i leminden dolayı parçaya eklenen ilave detayları ifade eden görünür ve görünmez ayrıtlar çizilir. 3. Adım: Görünü ler ortaya çıktıktan sonra bilgi ta ımak için kullanılan yardımcı çizgiler resimden kaldırılmalı ve kesilen yüzeyler taranmalıdır. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 60

Uygulama 34: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çizerek ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 61

Uygulama 35: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 62

Uygulama 36: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN, SOLYAN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 63

Uygulama 37: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 64

Uygulama 38: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 65

Uygulama 39: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN, SOLYAN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 66

Uygulama 40: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN, SOLYAN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 67

Uygulama 41: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 68

Uygulama 42: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 69

Uygulama 43: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 70

Uygulama 44: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN, SOLYAN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 71

Uygulama 45: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN, SOLYAN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 72

Uygulama 46: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 73

Uygulama 47: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 74

Uygulama 48: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN ve ÜST görünü lerini 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 75

Uygulama 49: Verilen solyan ve üst görünü lerden yararlanarak eksik olan ön görünü ü elde ediniz. Parçanın perspektif resmini çiziniz. Perspektif Resim: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 76

Uygulama 50: Verilen solyan ve üst görünü lerden yararlanarak eksik olan ön görünü ü elde ediniz. Parçanın perspektif resmini çiziniz. Perspektif Resim: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 77

Uygulama 51: Verilen solyan ve üst görünü lerden yararlanarak eksik olan ön görünü ü elde ediniz. Parçanın perspektif resmini çiziniz. Perspektif Resim: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 78

Uygulama 52: Verilen solyan ve üst görünü lerden yararlanarak eksik olan ön görünü ü elde ediniz. Parçanın perspektif resmini çiziniz. Perspektif Resim: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 79

7. KES T RES MLER: Kesit alma i lemi, makine parçalarının iç kısımlarına ait ayrıntıların resimde belirtilebilmesi ve görünü lerin görünmeyen kenarları ifade eden kesikli çizgilerden arındırılarak sadele tirilmesi için uygulanır. Bunun için, ekil 25 de görüldü ü gibi, parçanın hayali bir kesme düzleminden kesilerek ikiye ayrıldı ı varsayılır. Bu iki parçadan bakı yönüne göre önde kalan parça atılır ve di er parçanın görünü ü çizilir. Elde edilen resim bir kesit resimdir. ekil 26 ve 27 de kesit alma i leminin resmi görünmez çizgilerden nasıl arındırdı ı görülmektedir. ekil: 25 Kesit alma i lemi [4]. ekil: 26 Kesit alma i leminin görünmez çizgileri görünür hale getirmesi [4]. ekil: 27 Soldaki çizim do ru, di erleri yanlı tır [4]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 80

Kesit resimler çizilirken u hususlara dikkat edilmelidir: Parçanın hangi düzlemden kesildi i, kesme düzlemi çizgisiyle kesit resme kom u olan bir görünü te belirtilmelidir. Bu çizgi, uçları ana çizgi formunda olan bir eksen çizgisidir. Bu çizginin kalın olan uçlarına, kesit resmi gösterecek yönde konulan oklarla, ekil de görüldü ü gibi A-A, B-B, C-C, eklinde isimlendirme yapılır. Kesilen yüzeyler bir tarama deseni seçilerek taranırlar. Tarama çizgileri yardımcı çizgi sınıfına dahildir. Birçok farklı tarama deseni mevcuttur. Bu desenler, ekil 28 de görüldü ü gibi, parça malzemesi hakkında da bilgi verirler. Makine parçalarında, demir esaslı malzemeleri ve genel amaçlı kullanımı ifade eden Ansi31 deseni kullanılmaktadır. ekil: 28 Tarama desenleri ve ifade ettikleri malzemeler [4]. Tarama i lemi tarama hatch komutu ile yapılmaktadır. Bu komut çalı tırıldı ında sırasıyla tarama deseni (hatch pattern), desen çizgilerinin açısı (angle), desen ölçe i (scale) ve taranacak alan seçilerek i lem gerçekle tirilir. Tarama desenlerinin yönleri birbirine kom u yüzeylerde 90 o yön de i tirmelidir. ekil 29 da oldu u gibi, tarama deseni ile taranan alanı sınırlayan ana çizgiler birbirine paralel ya da dik olmamalıdırlar. ekil: 29 Tarama deseninin yönü [4]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 81

Kesit alma i lemi resmi görünmez çizgilerden kurtarmak için yapılmaktadır. Bu nedenle, kesit alma i leminden sonra kesit resimde hala görünmez çizgi kalıyorsa bu çizgiler, ekil 27 de görüldü ü gibi resimden kaldırılırlar. Kesit alındı ında daha önce görünmeyen iç kenarlar artık görünür hale gelecektir. ekil 27 ve 30 da görüldü ü gibi, bu kenarların ana çizgilerle çizilmeleri gerekmektedir. ekil: 30 Kesit alma i leminden sonra iç ayrıtların çizilmesi unutulmamalıdır [1]. Takviye duvarı, payanda, perde gibi destek elemanları ve mil, pim, muylu, perno, kama, vida, somun, cıvata, perçin, rulmanların yuvarlanma elemanları gibi makine elemanları kesme düzlemi üzerinde olsalar bile kesilmemi kabul edilirler ve taranmazlar. Sac levha ve conta gibi parçaların kesit yüzeyleri taranamayacak kadar dar oldu undan tamamen siyaha boyanır (tarama deseni olarak solid seçilir). Taranacak alan çok büyük ise bu alanın tamamını taramak yerine, ekil 31 de görüldü ü gibi, sadece kenarlara yakın bölgelerin taranması yeterlidir. ekil: 31 Geni alanlarda kenara yakın bölgelerin taranması yeterlidir [4]. Taranan alan üzerinde ölçülendirme yapılmamalıdır. Zorunlu hallerde, ekil 32 de görüldü ü gibi, ölçü de erinin üzerine geldi i tarama çizgileri silinmelidir. ekil: 32 Taranan alanda ölçülendirme yapılırsa tarama çizgisi silinmelidir [4]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 82

7.1. Kesit Görünü Çe itleri: Kesit görünü çe itleri, kesit düzleminin sayısı ve parçanın hangi kısımlarını kesti i esas alınarak belirlenir. Buna göre kesit resimler altı farklı biçimde kar ımıza çıkmaktadır. Bunları tam kesit, yarım kesit, kısmi kesit, kademeli kesit, döndürülmü kesit ve profil kesit olarak sayabiliriz. ekil 33 te kesit görünü çe itleri verilmektedir. ekil: 33 Kesit görünü çe itleri [3]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 83

7.1.1. Tam Kesit: Kesme düzlemi parçanın ana ekseninden geçirilerek parça ikiye bölünüyor ve parçalardan birisi atılıp di eri çiziliyorsa bu bir tam kesittir. ekil 34 de böyle bir kesit örne i görülmektedir. ekil: 34 Tam kesit örne i [1]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 84

7.1.2. Yarım Kesit: Parçanın ¼ lük kısmı kesilip çıkarılıyor ve geriye kalan parça, simetri eksenine göre sa veya alt tarafı kesit olarak di er tarafı ise normal görünü olarak çiziliyorsa bu bir yarım kesittir. Bu tür kesit resimler, görünü ün yarısında parçanın iç tarafına ait detayları, di er yarısında ise dı tarafına ait detayları anlatan kesit resimlerdir. Cismin üzerinde bulunan simetri ekseninden kesildi i varsayılarak görünü ün sa veya alt tarafında iç kısım, sol veya üst tarafında ise dı kısım hakkında fikir sahibi olunur. ekil 35 ve 36 da böyle bir kesit örne i görülmektedir. (Parçanın yarısı kesilip çıkarılıyorsa tam kesit, çeyre i kesilip çıkarılıyorsa yarım kesittir.) ekil: 35 Yarım kesit uygulaması [3]. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 85

ekil: 36 Tam ve yarım kesitlere bir örnek [1]. 7.1.3. Döndürülmü Kesit: Kesme düzlemi dı ında kalan bir ayrıntının kesme düzlemi üzerine döndürülerek kesit resimde ifade edilmesi uygulamasıdır. ekil 37 ve 38 de döndürülmü kesit örnekleri görülmektedir. Açılı konumda bulunann parçanın belirli bir bölümündeki eksen üzerinde kesit düzlemi alınır. Bu kesit düzlemi belli bir merkeze göre döndürülerek parçaya ait e ik kısım izdü üm düzlemlerine paralel konuma getirilir. Kar ı izdü üm düzlemine ta ınann döndürülmü bölümün kesit görünü ü çizilir. ekil: 37 Döndürülmü -kademeli kesit örne i [1]. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 86

ekil: 38 Döndürülmü -kademeli kesit örne i [3]. 7.1.4. Kısmi Kesit: Bölgesel ayrıntıları göstermek için sadece o bölgede alınan kesite kısmi kesit adı verilir. Kesit bölgesi ince bir serbest el çizgisiyle belirtilir ve taranır. Serbest el çizgisi belirli bir geometrisi olmayan, ince sürekli çizgiyle ve serbest olarak rastgele çizilen bir çizgidir. Bu çizgi, bilgisayarda çizim yapılırken spline veya sketch komutları kullanılarak çizilir. ekil 39 ve 40 da böyle bir kesit örne i görülmektedir. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 87

ekil: 39 Kısmi kesit uygulamasına bir örnek [1]. ekil: 40 Kısmi kesit uygulamasına bir örnek [3]. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfa 88

7.1.5. Kademeli Kesit: Daha fazla ayrıntıyı kesit resme ta ıyabilmek için kesme düzleminin bir kırık çizgi boyunca geçirildi i uygulama biçimidir. ekil 41 de böyle bir kesit örne i görülmektedir. ekil: 41 Kademeli kesit örnekleri [1]. 7.1.6. Profil Kesit: Üniform kesite sahip parçalar tek görünü le ifade edilebilirler. Böyle parçaların kesitleri de aynı görünü üzerinde belirtilir. Bu uygulama profil kesit ismiyle anılır. Ayrıca bu tip uzun parçalar, resim alanını daha verimli kullanabilmek için, kırılarak çizilebilirler. Kırılma yerleri eksen çizgisiyle ya da serbest el çizgisiyle gösterilirler. ekil 42 ve 43 de profil kesit örnekleri görülmektedir. ekil: 42 L profilin kesit resminin ön görünü ü üzerinde çizilmesi. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 89

ekil: : 43 Profil kesit örne i [1]. 7.1.7 Makine Elemanlarının Kesitleri: Bazı makine parçaları, kesit görünü e anlam kazandırmak için kesilsee dahi kesilmemi gibii dü ünülerek taranmazlar. ekil 44 de görüldü ü gibi, miller, cıvatalar, somunlar, rondelalar, pimler, perçinler, kamalar, kasnak kolları, takviye kanatları, rulmanlar, makaralar, zincir baklaları, di ler vb. makine elemanlarıı boylamasına kesildiklerinde taranmazlar. ekil: 44 Makine parçalarından kesit alınması [3]. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 90

8. KES T UYGULAMALARI: Uygulama 53: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN görünü ünü TAM KES T olarak 1:2 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 91

Uygulama 54: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN görünü ünü TAM KES T olarak 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 92

Uygulama 55: A a ıda ÖN ve ÜST görünü ü verilmi olan parçanın SOLYAN görünü ünü TAM KES T olarak çiziniz [1]. Uygulama 56: A a ıda ÖN ve ÜST görünü ü verilmi olan parçanın SOLYAN görünü ünü TAM KES T olarak çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 93

Uygulama 57: A a ıda SOLYAN ve ÜST görünü ü verilmi olan parçanın ÖN görünü ünü KADEMEL KES T olarak çiziniz. Uygulama 58: A a ıda SOLYAN ve ÜST görünü ü verilmi olan parçanın ÖN görünü ünü TAM KES T olarak çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 94

Uygulama 59: A a ıda ÖN ve ÜST görünü ü verilmi olan parçanın SOLYAN görünü ünü TAM KES T olarak çiziniz. Uygulama 60: A a ıda SOLYAN ve ÜST görünü ü verilmi olan parçanın ÖN görünü ünü TAM KES T olarak çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 95

Uygulama 61: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÜST görünü ünü TAM KES T olarak 1:1 ölçe inde çizinizz ve ölçülendiriniz. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 96

Uygulama 62: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanınn ÖN ve ÜST görünü lerini TAM KES T olarak 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 97

Uygulama 63: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN görünü ünü TAM KES T olarak 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 98

Uygulama 64: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN görünü ünü TAM KES T olarak 1:1 ölçe inde çizinizz ve ölçülendiriniz. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfaa 99

Uygulama 65: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN görünü ünü KADEMEL KES T olarak 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 100

Uygulama 66: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü TAM KES T olarak 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 101

Uygulama 67: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın SOLYAN görünü ünü KADEMEL KES T olarak 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 102

Uygulama 68: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN görünü ünü TAM KES T olarak 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 103

Uygulama 69: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN görünü ünü TAM KES T olarak 1:1 ölçe inde çiziniz ve ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 104

Uygulama 70: Perspektif resmi ve ölçüleri verilen parçanın ÖN görünü ünü TAM KES T olarak 1:1 ölçe inde çizinizz ve ölçülendiriniz. MK M103 TEKN K RES M -I Sayfa 105

Uygulama 71: Verilen sol yan ve üst görünü lerden yararlanarak eksik olan ÖN görünü ü KADEMEL KES T olarak çiziniz. Parçanın perspektif resmini çıkarınız. zometrik perspektif çizim kurallarını verilen iki görünü e (ön ve solyan görünü ler) uygulayarak parçaya ait izometrik perspektifi çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 106

Uygulama 72: Verilen sol yan ve üst görünü lerden yararlanarak eksik olan ÖN görünü ü TAM KES T olarak çiziniz. Parçanın perspektif resmini çıkarınız. zometrik perspektif çizim kurallarını verilen iki görünü e (ön ve solyan görünü ler) uygulayarak parçaya ait izometrik perspektifi çiziniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 107

Uygulama 73: Verilen sol yan ve üst görünü lerden yararlanarak eksik olan ÖN görünü ü TAM KES T olarak çiziniz. Parçanın perspektif resmini çıkarınız. zometrik perspektif çizim kurallarını verilen iki görünü e (ön ve solyan görünü ler) uygulayarak parçaya ait izometrik perspektifi çiziniz. 9. S L ND R K-S METR K PARÇALARIN KES T UYGULAMALARI: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 108

Uygulama 74: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilen silindirik-simetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki ÜST görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 109

Uygulama 75: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilen silindirik-simetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki ÜST görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 110

Uygulama 76: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilen silindirik-simetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki SOLYAN görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 111

Uygulama 77: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilen silindirik-simetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki ÜST görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 112

Uygulama 78: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilen silindirik-simetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki SOLYAN görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 113

Uygulama 79: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilmi olan silindiriksimetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki ÜST görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 114

Uygulama 80: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilmi olan silindiriksimetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki ÜST görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 115

Uygulama 81: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilmi olan silindiriksimetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki ÜST görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 116

Uygulama 82: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilmi olan silindiriksimetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki ÜST görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 117

Uygulama 83: Yarım kesit alınmı perspektif resmi ve ölçüleri verilmi olan silindiriksimetrik makine parçasının TAM KES T durumdaki ÜST görünü ünü 1:1 ölçe inde çizerek ölçülendiriniz. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 118

10. B LG SAYARDA Ç Z M UYGULAMALARI: Uygulama 84: Uygulama 85: Uygulama 86: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 119

Uygulama 87: Uygulama 88: Uygulama 89: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 120

Uygulama 90: Uygulama 91: Uygulama 92: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 121

Uygulama 93: Uygulama 94: Uygulama 95: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 122

Uygulama 96: Uygulama 97: Uygulama 98: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 123

Uygulama 99: Uygulama 100: MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 124

KAYNAKÇA [1] Karagöz, Y., 1998, Uygulamalı Teknik Çizim, Barı Yayınları, Fakülteler Kitabevi, zmir. [2] Ba cı, M., Ba cı, C., 1982, Teknik Resim, Teknik E itim Fakültesi Matbaası, Ankara. [3] http://www.megep.meb.gov.tr/indextr.html [4] Helsel, J., 1992, Engineering Drawing and Design, McGraw-Hill International Editions, Singapore. [5] Lamit, L.G., Kitto, K.L., 1997, Engineering Graphics and Design, West Publishing company, Minneapolis. [6] Kalameja, A.J., 1992, The Autocad Tutor For Engineering Graphics, Delmar Publishers Inc., Albany. [7] Gedikta, M., Özda, N., Teknik Resim, Birsen Yayınevi, stanbul. [8] Abdulla, G., Abdullayev, R., 2010, Teknik Resim, Temel Bilgiler ve Uygulamalar, Seçkin Yayınevi, Ankara. MKM103 TEKN K RES M-I Sayfa 125