1 Dış Ticarette Temel Kavramlar POSTA HİZMETLERİ ÖN LİSANS PROGRAMI DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ Öğr. Gör. Fırat GÜLTEKİN 1
Ünite: 1 DIŞ TİCARETTE TEMEL KAVRAMLAR Öğr. Gör. Fırat GÜLTEKİN İçindekiler 1.1. DIŞ TİCARETTE TEMEL KAVRAMLAR... 3 1.1.1. Dış Ticaret Kavramı... 3 1.2. DIŞ TICARET TÜRLERI... 3 1.2.1. İthalat... 3 1.2.2. İhracat... 3 1.2.3. Ticaret... 4 1.3. ULUSLARARASI TICARET KAVRAMI... 4 1.4. ULUSLARARASI PAZARLAMA... 5 1.4.1. İhracat Pazarlamasında Performans Ölçütleri... 5 1.5. KAYNAKLAR... 6 2
1 Dış Ticarette Temel Kavramlar 1.1. DIŞ TİCARETTE TEMEL KAVRAMLAR Dış Ticaret İşlemleri dersinde göreceğimiz kavramlardan bazıları, Dış Ticaret nedir, Yurtiçi Ticaret ile karşılaştırılması ve Dış ticarette taraflar Rejimlere genel bakış,dış Ticaret Müsteşarlığı ve Gümrük Müsteşarlıkları Uluslararası pazarlama nasıl yapılır? Dış Ticarette kullanılan belgeler Dış ticarette riskler ve çözüm yolları Dış Ticarette sözleşme nasıl yapılır, sözleşmelerin önemi Karşılaşılacak sorunlar,ihtilaflar ve çözüm yolları INCOTERMS (Teslim şekilleri) Ödeme şekilleri Nakliye Sigortaları Gümrük mevzuatı İhracat mevzuatı Serbest Bölgeler ve sağladığı avantajlar İhracatta iş akışı (Örnek olaylar) İthalatta iş akışı (Örnek olaylar) Dış Ticaretin Finansmanı 1.1.1. Dış Ticaret Kavramı Bir ülkedeki tüm gerçek ve tüzel kişilerin diğer ülkelerle yaptıkları her türlü mal alım satımına Dış Ticaret denir. Dış ticaret alım satım işlemlerinin teslimi açısından ithalat ve ihracat olmak üzere iki şekilde gerçekleşir. Ülke ekonomisinin kalkınmasında ihracat önemli bir yere sahiptir. Bu nedenle ülkelerde ihracatın artırılması, ithalatın azaltılması önemli hedefler arasındadır. Ülkelerin bu hedeflere ulaşmak için aldıkları kararlar ve tedbirler dış ticaret politikasını oluşturur 1.2. DIŞ TICARET TÜRLERI 1.2.1. İthalat Başka ülkelerde üretilmiş malların, ülkedeki alıcılar tarafından satın alınmasıdır. Dış alım da denilmektedir. İhracatın karşıtıdır ve onunla birlikte bir ülkenin dış ticaret dengesini oluşturur. İthalat, özel ya da tüzel kişilerce kamu iktisadi kuruluşları ya da devlet tarafından doğrudan yapılabilir. İthalat çeşitleri aşağıdaki gibi sıralanabilir. Akreditifli ithalat: Alıcının, malın sevkinden önce bir banka aracılığıyla satıcının bulunduğu yerdeki bankası nezdinde malın sevk belgesinin teslimi karşılığında ödenmek üzere kredi açtırmasıdır Mal karşılığı ithalat: Malın gümrüklenmesi işleminden sonra bedelini ödeyerek belgenin çekilmesi ile gerçekleşen ithalattır. Bedelsiz ithalat: Vergisi olmaksızın ülkeye sokulan mallar (özel eşyalar, hediyeler vb)dır. Belge karşılığı ithalat: Malın gelmiş olma şartı aranmaksızın ithalat yapılan ülkeden yola çıkarılmış olduğunu gösteren belgenin bedelini ödeyerek bankadan belge alınması ile gerçekleşt rilen ithalattır. Kredili İthalat: Bedeli daha sonra ödenmek üzere yapılan vadeli ithalattır. Geçici Kabullü İthalat: İhraç etme amacıyla yapılan ithalattır. Ankonsinyasyon İthalat: Satışın yapılması ve belirli bir vade sonunda mal bedelinin transfer edilmesi şartıyla yapılan ithalattır. 1.2.2. İhracat Bir malın yabancı ülkelere döviz karşılığı yapılan satışına ihracat denir. Ürünün ihracata yönelik biçimde kaliteli ve uluslararası standartlara ve piyasa şartlarına uygun biçimde 3
DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ 1 üretilmesinden, yurt dışında pazarlanması, reklam ve tanıtımının yapılması, dış satımının gerçekleştirilmesi, en uygun ambalaj ve nakliye biçiminin seçilmesi, ihracatçının ülkesindeki dış ticaret mevzuatını bilerek zamanında gerekli işlemleri tamamlaması ve ürünün istenilen yere zamanında teslimine kadar uzanan çeşitli aşamalardan geçerek gerçekleşir. İhracatçı gerçek usulde vergi mükellefi olup bulunduğu ildeki Ticaret ve Sanayi Odalarına kayıtlı ve diğer kanunlara göre ihracat yapmasına bir engel bulunmayan gerçek veya tüzel kişi, tacirdir. İhracat yapan firma, ihracat yapacağı ülke için hazırlamış olduğu formu Odalardan temin ederek doldurur. Yurt dışına gidecek malzemenin faturasını da ekleyerek bir dilekçe ile ilgili Odaya başvurur ve gerekli incelemeden sonra belgeler tasdik edilir. İhracatçı Birliklerinin kapsamına giren malları ihraç edecek olan firmaların, Birliklere üye olmaları gerekmektedir. Birlik üyelik belgesine sahip olmadan bu malların ihracı yapılamaz 1.2.3. Ticaret Transit ticaret, yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmadan ya da antrepodan satın alınan malın, ülkemiz üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmaya ya da antrepoda satılmasıdır. Transit ticaret talepleri, Transit Ticaret Formu düzenlenmek suretiyle bankalara yapılır. Transit ticarete konu olan mallarla ilgili olarak, ithalata ve ihracata ilişkin vergi, resim, harç ve fon tahsil edilmez. Gümrük İdarelerince verilebilecek izne istinaden malların Türk gümrük hattını aşarak işçilik görmek üzere fiktif depo veya antrepolara alınması fiili ithal hükmünde değildir. Uluslararası anlaşmalarla ticareti yasaklanmış mallar ile Müsteşarlığın madde politikası itibariyle transit ticaretinin yapılmasını uygun görmediği mallar transit ticarete konu olamaz. İthalat ve ihracat yapılması yasaklanmış ülkelerle transitticaret yapılamaz 1.3. ULUSLARARASI TICARET KAVRAMI Uluslararası ekonomik ilişkilerin içerisinde en eski ve büyüklük itibariyle önde gelen işlemler ülkelerarası mal alım ve satımlarıdır. Günümüzde ulaştırma, haberleşme, turizm ve teknolojideki gelişmeler yanında uluslararası alanda ticaret üzerindeki engellerin kaldırılmasıyla ülkelerarası mal akımlarının boyutları da artmıştır. Bir ülkenin başka ülkelerden yaptığı mal ithalatına ve başka ülkelere yaptığı mal ihracatına dış ticaret adı verildiğini daha önce belirtmiştik. Dar kapsamlı olarak ele alındığında, dış ticaret yalnızca mal akımlarını kapsar. Ancak mal hareketleri yanında, ülkeler arasında çeşitli hizmet akımları da olmaktadır. Bunlar, uluslar arası taşımacılık, turizm, iletişim, inşaat, bankacılık, sigortacılık, bilişim hizmetleri, çeşitli meslek hizmetleri vb. gibi hizmet gruplarını kapsamaktadır. Günümüzde, dünya ticareti, karşımıza küreselleşme bağlamında çıkmaktadır. Uluslararası ticarette Dünya Ticaret Örgütü önderliğinde, Ticaret ve Gümrük Tarifeleri Genel Anlaşması ile gümrük engelleri kaldırılarak serbest mal ve hizmet akışı teşvik edilmektedir. (Anlaşmanın amacı: İthalat vergilerini azaltmak, uluslararası ticaretin önündeki tüm engelleri kaldırmak ve ticarette ayırımcı uygulamalara son vermektir) Ülkeler arasında mal akımlarına neden olan etkenlerle hizmet akımlarına yol açanlar birbirinden çok da farklı olmadığı için mal ve hizmet akımları genellikle birlikte ele alınırlar. Uluslararası mal ticareti ve uluslararası hizmet ticaretinin benzer yönleri olduğu gibi farklılıkları da bulunmaktadır. Örneğin turizm ve sağlık sektörlerinde olduğu gibi belirli hizmetlere ulaşabilmek için tüketicilerin ilgili ülkeye gitmesi gerekebilir. Diğer taraftan bankacılık sektöründe olduğu gibi bazı hizmetleri ise ilgili ülkedeki tüketicilerin ayağına götürmek gerekmektedir. Benzer şekilde, ilgili ülkeye yapılan yatırımlar sonrasındaki ekonomik faaliyetlerden kaynaklanan kâr, faiz, telif/lisans/patent/imtiyaz ücretleri gibi bedellerin yatırımcı ülkeye geri transfer edilmesi de hizmet niteliğindedir. Burada 4
1 Dış Ticarette Temel Kavramlar sermaye ve teknoloji şeklindeki yatırımı gönderen ülke hizmet ihraç etmiş olmaktadır. Aynı şekilde, çalışmak üzere ilgili ülkelere işgücü gönderen ülkeler emek hizmeti ihraç etmiş olmakta ve kazanılan ücretin geri transferiyle hizmet geliri elde etmektedirler (Seyidoğlu, 1996). Özetlenecek olursa, uluslararası ticaret ülkeler arasındaki mal ve hizmet akımlarıyla ilgilenmekte; ithalat, ihracat, malların ülkeler itibariyle karşılaştırmalı fiyatları, üretim ve tüketim gibi konuları ele almaktadır 1.4. ULUSLARARASI PAZARLAMA Pazarlama, işletmenin üretim, finansman, yönetim vb. gibi diğer fonksiyonlarından daha ağırlıklı olarak tüketicilerle ilişki kurmayı gerektirmektedir. Pazarlamanın en basit tanımı tüketicilerle kârlı ilişkileri yönetmek olarak verilmiştir. Burada güdülen iki temel amaç, tüketicilere üstün değer taşıyan çözümler sunarak ilgilerini çekmek ve tatmin olmalarını sağlayarak onları elde tutmak şeklinde vurgulanmıştır (Kotler ve Armstrong, 2012). en basit şekliyle uluslararası pazarlamayı ülke sınırları dışındaki tüketicilerle kârlı ilişkileri yönetmek şeklinde tanımlamak yanlış olmayacaktır. Ülke sınırları dışındaki tüketicilere değer taşıyan çözümler sunma, onlarla güçlü ilişkiler geliştirme ve karşılığında işletme için değer taşıyan sonuçlar elde etme sürecine uluslararası pazarlama denilmektedir. Burada yurt içi pazarlama ile uluslararası pazarlama arasındaki tek fark pazarlama faaliyetlerinin kısmen veya tamamen yurt dışına ya da bir başka deyişle birden fazla ülkeye taşınmış olmasıdır. Tanımı biraz daha açarsak; birden fazla ülkedeki tüketicilerin ihtiyaç duydukları ürün ve hizmetleri tasarlamak, bu ürün ve hizmetleri fiyatlandırmak, yurt dışı tüketicilerin bu ürün ve hizmetlere kolayca ulaşmalarını sağlayacak dağıtım kanalları ile satış koşullarını oluşturmak ve bu ürün ve hizmetlerin tüketiciler tarafından duyulması, sevilmesi ve kullanılmasını sağlayacak tutundurma faaliyetlerini uygulamak uluslararası pazarlamanın görevleri arasındadır. Yine, tüketicilerle kurulan ve tatminle sonuçlanan bu ilişkiyi satış sonrası dönemde de sürdürerek zamana yaymak ve bu şekilde firma için çok önemli olan satış geliri ve kâr elde etmek, tüketiciler ve toplum gözünde olumlu ve kalıcı bir imaj sahibi olmak da uluslararası pazarlamanın görevidir. Aslında pazarlama kavramları, süreçleri ve ilkeleri evrensel olup ülkeden ülkeye değişmemektedir.pazarlama yöneticilerinin görevleri de ister İstanbul da, ister Kuveyt te, isterse New York da olsun aynıdır. Uluslararası pazarlamanın taşıdığı tek farklılık dış pazar çevresinin çok daha karmaşık ve belirsizliklerle dolu olmasından kaynaklanmaktadır. Bu nedenle uluslararası pazarlama yöneticileri yurt dışı pazarda çok farklı kültürel değerler, farklı yasalar, ekonomik ve siyasi koşullar, coğrafi şartlar, rekabet ortamları ile para, zaman ve dil farklılıkları gibi kontrol edemeyecekleri koşullarla baş etmek zorundadırlar. Pazarlama programlarını tüm bu şartları göz önüne alarak hazırlamak ve yürütmek durumundadırlar. Örneğin bir tekstil firmasının Avrupa daki gençler (hedef pazar) için yüksek kalite ve uygun fiyatlı (pazarlama stratejisi), üzerinde Türkiye ye ait turistik semboller olan renkli pamuklu tişörtler imal etmesi (ürün tasarımı ve imalat), Avrupa da yaygın bir dağıtım için tekstil ithalatçı vetoptancılarıyla görüşmek üzere satış elemanlarını Avrupa ya göndermesi (satış ve tutundurma) ve Almanya da bir irtibat bürosu açması (bilgi toplama, dağıtım, tutundurma) bu kapsamdadır. 1.4.1. İhracat Pazarlamasında Performans Ölçütleri İhracat pazarlaması yapan firmaların başarısını ölçmek için yazarlarca çok değişik ölçütler önerilmekle birlikte en çok kullanılan üç adet ölçüt verilebilir: 1. İhracat Kârlılığı: Yurt içi satışlarla karşılaştırıldığında ihracattan sağlanan satışların kârlılığı 2. İhracat Yoğunluğu: Firmanın toplam satışları içinde ihracattan sağlanan satışların payı 3. İhracat Büyümesi: Önceki yıllarla karşılaştırıldığında ihracat satışlarındaki artış yüzdesi Bunların haricinde çeşitli ülkelerde başarılı ihracatçı firmaları ödüllendirmede kullanılan farklı ölçütler de kullanılmaktadır. Bunlar, sürekli ve büyük miktarlarda ihracat yapmak, girilmesi zor bir pazara ilk kez girmeyi başarmak, ilgili sektörde firma başına ortalama ihracat miktarının üzerinde bir ihracatı gerçekleştirmek vb. 5
DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ 1 1.5. KAYNAKLAR KOBAN E.;KESER H.Y., Dış Ticarette Lojistik,Ekin Basım Yayın Dağıtım,2010 İSLAMOĞLU H.; Pazarlama İlkeleri,Beta Basım Yayın Dağıtım,2002 ÇINAR H; Yükseklisans Ders Notları UTKULU U,AYDEMİR İ; Türkiyede Dış Ticaret İşlemleri ve Uygulaması,Gazi Kitabevi,Ankara,2010 AKIN H; Yeni İşimiz Dış Ticaret,Elma Yayınevi,2010 KAYA F.,Dış Ticaret işlemleri Yönetimi,Beta yayınları,istanbul 2013 Komisyon,Muhasebe ve Finansman, Dış Ticaret kavramları,meb yayınları,ankara 2011 İSLATİNCE H. ÖZBEY ADAÇAY F. R.POLAT Ç.AKTAŞ M, Dış Ticarete Giriş,Açık öğretim Fakültesi Yayını No:1749 Açıköğretim Fakültesi Yayını No: 1878 6