Sayı:2007/Rm-17 PROBİYOTİK ve PREBİYOTİKLER ARASINDAKİ ARKLILIKLAR Sayfa:137-141 4 KONU : ALTERNATİ YEM KATKILARI-MAYALAR ~ İLGİ : RUMINANT BESLEME KELİMELER : Alternatif Büyütme aktörleri Prebiyotikler Probiyotikler Mayalar arasındaki farklılıklar & KAYNAKÇA : Tercüme & Derleme : Ruminant Ürün Müdürü.Esra ÇINAR. İnterkim.Vanbelle, N., Teller, E. And ocant, M. (1990) Probiotics in Animal Nutrition. A Review. Archiv Animal Nutrition 40:543-567.Effects of microbial supplements containing yeast and lactobacilli on feed activities.diamondv company fac.lallemand R.C. 1YAYININ KAPSAMI : Ürün tanıtımıdır Tercümedir Kişisel veya kurumsal değerlendirmedir Derlemedir ÖZET : Süt ineklerinde doğumdan önceki 15 günlük dönemde kuru madde alımı ciddi oranlarda düşer.bu dönemde kuru madde alımını teşvik etmek amacıyla bir takım yem destekleri gerekir.son yıllarda maya metabolitleri ve canlı mayalar ruminant beslemede yoğun olarak kullanılmaya başlanmıştır. Probiyotikler,hayvan performansında önemli iyileşmeler elde edilebildiğinden dolayı tercih edilmektedirler.bu nedenle son yıllarda probiyotiklerin alternatif olarak kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Maya metabolitleri ve canlı mayaların kuru madde alımını arttırma,sağlık ve verim artışları üzerine etkileri yıllar süren çalışmalarca kanıtlanmıştır. SONUÇ : Probiyotiklerin ve Prebiyotiklerin kendilerine özgü avantajları bulunmaktadır. Canlı mayalar ve metabolitler üzerinde dünyanın çeşitli ülkelerinde yapılmış yüzlerce araştırma ve deneme bulunmaktadır Hayvan besleme uzmanları ve üreticilerin,fermente maya ürünleri ve canlı maya ürünlerinin verim üzerine etkilerini,üretim koşullarını ve diğer tüm özelliklerini Esra göz önünde ÇINAR bulundurarak doğru kaynağa karar vermesi gerekir. 137
MAYALARIN RUMİNANT BESLENMEDE KULLANIMI Süt ineklerinin süt üretme konusundaki genetik potansiyelleri son 30-40 yılda şaşılacak derecede artmıştır.süt üretiminin artmasına yönelik olarak,gerek genetik potansiyelin arttırılması,gerekse bazı teknolojilerin uygulanması sonucu aşırı derecede artan süt verimini karşılayacak enerji miktarının sağlanmasında güçlük çekilmektedir.hayvan besleme uzmanlarının değişmeyen ve değişmeyecek olan hedefleri ise,süt ineklerinin süt verimlerinin sağlıklı olarak arttırılmasının yanı sıra,minimum maliyet esasına göre yemlenmeleridir. Üretim başarısını; genetik kapasiteden sonra belirleyici en önemli faktör beslemedir. Süt ve besi sığırcılığı üretim sisteminde optimal çevresel koşullarda üretimin arttırılması açısından en önemli amaç,gelişen yeni teknolojilerin takibi ve uygulanmasıdır. Özellikle süt inekleri açısından kritik bir dönem olan buzağılamanın hemen sonrasında ineklerin negatif enerji dengesine girmelerini engellemek önemli bir hedeftir.çünkü hayvanın yemle aldığı enerji miktarı yaşama payı ve yüksek miktardaki süt verimi için gerekli olan enerji miktarını karşılayamaz.normal olarak laktasyonun bu erken dönemlerinde hayvanlarda canlı ağırlık kaybı oluşur.eğer,maksimum süt üretimi,sağlıklı ve döllülük kapasitesi yüksek bir inek elde etmek için ekstra önlemler alınmazsa, süt üretiminde istenen amaca ulaşılamaz.dolayısıyla,laktasyonun bu ilk devrelerinde kuru madde alımının maksimizasyonu, burada sıralanan amaçlara ulaşmak açısından zorunludur. Rasyonda daha yüksek enerji yoğunluğuna ulaşmak için yapılan bir takım değişiklikler;rasyondaki kaba yem/dane yem oranının değişmesi,tahıla aşırı oranda yer verilmesi,selüloz sindirimini olumsuz yönde etkilediği gibi,rumen ph sının düşmesine neden olur ve yem hammaddelerinin sindirimi sonucu oluşan iki uçucu yağ asidinden asetat:propiyonat oranının düşmesi,asidoz,laminitis ve süt yağının düşmesi gibi verimi ve hayvan sağlığını etkileyecek son derece ciddi kayıplarla sonuçlanır. Özellikle doğumdan önceki 15 günlük dönemde kuru madde alımı ciddi oranlarda düşer.bu dönemde kuru madde alımını teşvik etmek amacıyla bir takım yem destekleri gerekir ki burada maya metabolitleri ve canlı mayalar kullanılabilir.çünkü maya metabolitleri ve canlı mayaların kuru madde alımını arttırma,sağlık ve verim artışları üzerine etkileri yıllar süren çalışmalarca kanıtlanmıştır. Mayalara Genel Bir Bakış Mayalar; yüzyılı aşkın süredir hayvan beslemede; fermente edilmiş maya veya hayvan beslemek için özel olarak üretilmiş maya şeklinde ; içki fabrikaları veya bira fabrikası yan ürünü olarak birçok alanda kullanılmıştır. Doğada yaygın olarak kullanılan birçok maya türü bulunmaktadır. Tahıl tanelerinde, tahıl yan ürünlerinde, silajlarda, çayırlarda ve hatta suda ve toprakta da mevcuttur. Çeşitli gıda içeriklerinin gramında birkaç binden bir milyonun üstüne kadar maya bulunduğu tespit edilmiştir. Maya türlerinin çok azı ticari olarak kullanılmaktadır. Ekmekçi mayası olarak ta bilinen Saccharomyces cerevisiae en yaygın ticarileştirilmiş maya türlerinden biridir. 138
MAYA KÜLTÜRLERİ (MAYA METABOLİTLERİ) Bazı canlı hücre maya ürünleri, bir hata olarak maya kültürü olarak adlandırılmaktadır. Gerçek maya kültürleri;fermantasyon sırasında mayalar tarafından üretilen metabolik yan ürünler içeren kompleks fermente ürünlerdir. Maya kültürleri beslemede canlı maya hücresi kaynağı olarak değil, sindirim kanalında istenilen bakteriyel büyümeyi stimüle edecek fermantasyon faktörlerini sağlayacak bir besleme desteği olarak kullanılır. Bazen nutrilitler olarak adlandırılan bu fermantasyon faktörler; ısıya dayanıklı, yüksek sıcaklıklardan ve peletlemeden etkilenmeyen ürünlerdir. Maya Kültürü sadece maya hücresi veya maya biokütlesi içermeyip özel bir fermantasyon sürecinden sonuçlanan fermentasyon metabolitlerini sağlamak için tasarlanmış tek maya fermente ürünüdür. Maya Kültürü eser miktarda canlılık taşır ama bunlar belirgin bir canlı maya hücresi yada maya biokütlesi kaynağı olarak dikkate alınmaz. RUMINANTLARDA MAYA METABOLİTLERİNİN KULLANIMI Maya metabolitleri; mayaların (yoğun olarak Saccharomycess cerevisiae nin) oksijensiz ortamda üretimi esnasında, özel fermentasyon tekniği ile elde edilen metabolitleridir. Canlı maya hücresi içermezler.maya fermantasyonu metabolitlerini ve maya ile mayanın üzerinde büyütüldüğü besi yerini içeren komplex fermente ürünleri bulundurur. Maya Kültürleri 55 yıldır Amerika da kullanılmaktadır. 1988 yılında ABD den Avrupa ya ihracatına başlanmış, bu tarihten itibaren de Avrupa da hayvancılık işletmelerinde kullanılmaya başlanmış ve günümüzde hayvan beslemede önemli bir kaynak haline gelmiştir. Maya metabolitleriyle ilgili ABD ve Avrupa da üniversite, araştırma enstitüleri ve ticari işletmelerde birçok araştırma ve deneme çalışması yapılmış ve rumen mikroorganizmalarının çoğalması ile selülotik bakteri sayısının artmasını sağlayarak yemden yararlanmayı geliştiren ve düşük kaliteli kaba yemlerin daha iyi değerlendirilmesini sağlayan doğal ve güvenilir ürünler oldukları görülmüştür.maya metabolitleri, Avrupa Topluluğu nda Tamamlayıcı Yem Maddesi olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle karma yemde rahatlıkla kullanılabilen ve yem üretimi aşamasındaki (peletleme gibi) sıcaklık ve basınç gibi işlemlerden etkilenmeyen ürünlerdir. Etki Mekanizması-aydaları: Maya metabolitleri rumen mikroflorasında bulunan yararlı mikroorganizmaların çoğalmasını ve güçlenmesini sağlayarak, yararlı selülolitik bakteri sayısını arttırırlar.bu sayede konsantre ve kaba yemden daha iyi yararlanmayı sağlar.böylece düşük kaliteli kaba yemlerden de yararlanma arttırılmış olur.daha fazla kuru madde tüketimi teşvik edilerek, hayvanlarda verim artışına neden olurlar.yemin besin değerini de arttırdığı için daha fazla enerji elde edilir.yeterli yemin tüketilmesi sağlanıldığında ise sıcaklıktan kaynaklanan stres de minimize edilmiş olur. 139
RUMINANTLARDA CANLI MAYALARIN KULLANIMI Canlı maya ürünleri rumende metabolik olarak aktif hale geçen ürünlerdir.rumende yararlı mikroorganizmaların çoğalmasının sağlanması ve yem hammaddelerinin absorbe edilebilir besinlere parçalanmasına yardım etmesi için, rumende belirli sayıda canlı maya sunma amacı taşımaktadırlar.rumen mikroflorasını olumlu yönde destekleyerek,verildiği canlıya gerek sağlık gerekse verim bakımından olumlu katkılar sağlarlar. Yine canlı mayalar da birçok bakteri ve maya türleri olmakla birlikte en yaygın olarak hayvan beslemede tercih edilen bakteri ve maya türleri Lactobacillus ve Saccharomycess cerevisiae nın alt türleridir.bunlar canlı (yaşayan)) organizmalar =probiyotikler olarak adlandırılmaktadır. Probiyotikler,rekabetle dışlama (competetive exclusion) sayesinde patojen mikroorganizmaların (coli ve salmonella) sayısını düşürerek mide barsak florasının dengeli gelişimini desteklemektedir.bunlar sindirim kanalında mikroflora dengesini düzenlemek, patojenik mikroorganizmaların zararlı hale geçmesini ve üremesini önlemek, bu yolla yemden yararlanmayı arttırmak amacıyla yem katkı maddesi olarak kullanılan, yararlı mikroorganizmalardan oluşmuş biyolojik ürünlerdir.bu nedenle probiyotik kullanımı ile hayvan performansında önemli iyileşmeler elde edilebilmektedir. Etki Mekanizması-aydaları: Yemle alındıklarında rumende sindirim faaliyetlerine katılır ve süratle yem parçacıklarına bağlanarak aktivasyona geçerler.rumen boşluğu ve yem parçacıklarındaki oksijeni tüketmeye başlarlar.bu sayede redoks potansiyeli düşürür,selülolitik aktivitenin gelişmesini sağlamış olurlar.daha fazla bakterinin yem parçalarına bağlanmalarını teşvik ederler. (Aynı zamanda Glikoz ve oligosakkaritleri tüketerek nişastaca zengin yemlerde laktik asit bakteri yoğunlaşmasını engellemiş olurlar.) Böylece artan bakteri sayısı sayesinde uçucu yağ asitlerinin (propiyonik,bütirik,asetik ) daha fazla üretilmesini sağlarlar.enerji ve süt proteinin sentezi için potansiyel kaynak olan uçucu yağ asitleri (özellikle propiyonat;metabolik enerjinin başlıca kaynağıdır ve glikoz sentezinde kullanılır.) rumen duvarından asit tuzları olarak emilerek metabolize olurlar.bu sayede hem enerji artışı sağlandığı gibi, oluşan asetat da süt yağı sentezinde önemli rol oynadığından,süt yağı oluşumu teşvik edilmiş olur. 140
PROBIYOTİK VE PREBIOTİKLERİN AYDALARI; Genç hayvanlarda rumenin erken gelişimini sağlarlar, Kuru madde alımını artırırlar, Sindirimi düzenlerler, Besinlerin emilimini arttırarak,mikrobiyal sindirimi geliştirirler, Barsak mikroflorasını dengelerler, Bağışıklık sistemini regüle ederler, Metabolik hastalıklardan asidosis riskini azaltırlar, Kolay fermente olabilir şeker içeren diyetlerde ph yı düzenlerler, Süt üretimini ve kalitesini (Süt yağı,proteini) artırırlar, Besi hayvanlarında GCAA yı ve CR ı geliştirirler. CANLI MAYALAR ve MAYA METABOLİTLERİ ARASINDAKİ SPESİİK ARKLILIKLAR CANLI MAYALAR Aktif maya hücreleridir Yararlı m.o faaliyeti için metabolitleri üretirler Rumen asiditesi ve ısıl işlemlere hassastırlar.(korunmuş formları dayanıklıdır) Laktik asit miktarı ve ph ya etkisi Mikrobiyal sindirime katkı oldukça Uzun süreli etkilidir. Kalite ve performans tehditleri ile karşılaşılmaktadır.(saklama koşullarına özen gösterilmediğinde) Bağışıklık sistemi üzerine oldukça olumlu etki gösterirler. MAYA METABOLİTLERİ Bir maya ve taşıyıcıyla harmanlanmış nutrilitlerdir. Metabolitler hazır olarak sunulur Rumen asiditesi ve ısıl işlemlere dayanıklıdırlar. Laktik asit miktarı ve ph üzerine olumlu etki gösterir. Mikrobiyal sindirime katkı Kullanım süresince etkindir. Kalite ve performans tehditleri ile karşılaşılmamaktadır. Bağışıklık sistemi üzerinde etkilidirler. Burada da görüleceği üzere Probiyotiklerin de Prebiyotiklerin de kendilerine özgü avantajları bulunmaktadır. Canlı mayalar ve metabolitler üzerinde dünyanın çeşitli ülkelerinde yapılmış yüzlerce araştırma ve deneme bulunmaktadır.bu tamamlayıcı yem katkılarıyla uğraşan birçok ticari firma da mevcuttur. Hayvan besleme uzmanları ve üreticilerin; fermente maya ürünleri ve canlı mayaların verim üzerine etkilerini,üretim koşullarını ve yukarda açıklanan özellikleri de göz önünde bulundurarak doğru kaynağa karar vermesi gerekir. 141