Yrd. Doç. Dr. Mustafa YAĞIMLI A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı İş Sağlığı ve Güvenliği Eğiticisi Doç. Dr. Hakan TOZAN İş Sağlığı ve Güvenliği Eğiticisi İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ TEMEL EĞİTİMİ AÇIKLAMALI SORULARLA İŞ GÜVENLİĞİ, İŞYERİ HEKİMLİĞİ VE DİĞER SAĞLIK PERSONELİ SINAVLARINA HAZIRLIK KİTABI
Yayın No : 3472 Teknik Dizisi : 174 1. Baskı - Ocak 2017 - STANBUL ISBN 978 605 333 800-0 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA Basım Yayım Da ıtım A.. ye aittir. Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya ba ka herhangi bir ekilde ço altılamaz, da ıtılamaz. Normal ölçüyü a an iktibaslar yapılamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : B e t a B a s ı m A.. Bask -Cilt : Yazın Basın Yayın Matbaacılık Trz. Tic. Ltd. ti. (Sertifika No: 12028) kitelli Çevre Sanayi Sitesi 8. Blok No: 38-40-42-44 Ba ak ehir/ STANBUL 0212 565 01 22-0212 565 02 55 Kapak Tasarım : Gülgonca Çarpık Beta Basım Yayım Da ıtım A.. (Sertifika No: 16136) Narlıbahçe Sok. No: 11 Ca alo lu - STANBUL Tel : (0-212)511 54 32-519 01 77 Fax: (0-212) 511 36 50 www.betayayincilik.com
III ÖN SÖZ İş Sağlığı ve Güvenliği Temel Eğitimi kitabı; adayları A, B ve C sınıfı uzmanlık, işyeri hekimliği ve diğer sağlık personeli sınavlarına hazırlamak ve rehber olabilmek amacıyla hazırlanmıştır. Bu kitapta; konularla ilgili bilinmesi gerekenlerin özeti ile yaklaşık 2500 soruya yer verilmiştir. Konuların daha iyi anlaşılabilmesi için sorunun altına açıklaması verilmiştir. İş güvenliği, işyeri hekimliği, diğer sağlık personeli sınavlarına girecek adaylar için hazırlanan bu kitap, alandaki büyük bir boşluğu dolduracaktır. Faydalı olması dileklerimizle. Yrd.Doç.Dr. Mustafa Yağımlı & Doç.Dr. Hakan Tozan
IV
V İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 1 BÖLÜM 2: İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİNİN KAVRAM ve KURALLARININ GELİŞİMİ... 3 BÖLÜM 3: İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİNE GENEL BAKIŞ ve GÜVENLİK KÜLTÜRÜ... 9 BÖLÜM 4: TÜRKİYE DE ve DÜNYADA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 17 BÖLÜM 5: TEMEL HUKUK... 21 BÖLÜM 6: İŞ HUKUKU... 27 BÖLÜM 7: KANUNLARDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 29 BÖLÜM 8: ULUSAL ve ULUSLAR ARASI KURULUŞLAR ve SÖZLEŞMELER... 71 BÖLÜM 9: İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ HİZMETLERİ... 91 BÖLÜM 10: İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ KURULLARI... 131 BÖLÜM 11: İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMLERİ... 145 BÖLÜM 12: RİSK YÖNETİMİ ve DEĞERLENDİRMESİ... 161 BÖLÜM 13: ÇALIŞMA ORTAMI GÖZETİMİ... 231 BÖLÜM 14: İŞ HİJYENİ... 237 BÖLÜM 15: İŞYERİ BİNA ve EKLENTİLERİ... 243 BÖLÜM 16: FİZİKSEL RİSK ETMENLERİ... 255 BÖLÜM 17: KİMYASAL RİSK ETMENLERİ... 323 BÖLÜM 18: BİYOLOJİK RİSK ETMENLERİ... 387 BÖLÜM 19: PSİKOSOSYAL RİSK ETMENLERİ... 405 BÖLÜM 20: ERGONOMİ... 415 BÖLÜM 21: KORUNMA POLİTİKALARI... 425 BÖLÜM 22: KAYNAK İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 437 BÖLÜM 23: ELEKTRİKLE ÇALIŞMALARDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 447 BÖLÜM 24: KALDIRMA ARAÇLARINDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 509 BÖLÜM 25: MOTORLU ARAÇLARDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 517
VI BÖLÜM 26: EL ALETLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 521 BÖLÜM 27: BAKIM-ONARIM İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 525 BÖLÜM 28: YANGIN... 531 BÖLÜM 29: ACİL DURUM PLANLARI... 553 BÖLÜM 30: SAĞLIK ve GÜVENLİK İŞARETLERİ... 563 BÖLÜM 31: HAVALANDIRMA ve İKLİMLENDİRME PRENSİPLERİ... 577 BÖLÜM 32: BÖLÜM 33: BÖLÜM 34: BÖLÜM 35: BASINÇLI KAPLARLA ÇALIŞMALARDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 581 KAPALI ALANLARDA ÇALIŞMALARDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 599 EKRANLI ARAÇLARLA ÇALIŞMALARDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 611 ELLE KALDIRMA ve TAŞIMA İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 621 BÖLÜM 36: YÜKSEKTE ÇALIŞMALARDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 631 BÖLÜM 37: İNŞAAT İŞYERLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 639 BÖLÜM 38: MADEN İŞYERLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 657 BÖLÜM 39: KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLAR... 675 BÖLÜM 40: İŞ EKİPMANLARININ TASARIM, İMALAT ve KULLANIMINDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 691 BÖLÜM 41: İŞ KAZALARI... 713 BÖLÜM 42: SAĞLIK GÖZETİMİ ve MESLEK HASTALIKLARI... 735 BÖLÜM 43: BÖLÜM 44: İŞ GÜVENLİĞİ YÖNÜNDEN YAPILMASI GEREKEN KONTROLLER ve DÜZENLENECEK BELGELER... 775 ÇALIŞMA YAŞAMINDA ÖZEL POLİTİKA GEREKTİREN GRUPLAR... 787 BÖLÜM 45: VARDİYALI ÇALIŞMA ve GECE ÇALIŞMASI... 803 BÖLÜM 46: ÇALIŞMA HAYATINDA ETİK... 811 BÖLÜM 47: BÖLÜM 48: YETİŞKİN EĞİTİMİ, İŞYERİNDE SAĞLIK GÜVENLİK EĞİTİMİ ve İLETİŞİM... 821 TARIM, ORMANCILIK ve HAYVANCILIK FAALİYETLERİNDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ... 839 KAYNAKLAR... 841
KAYNAKLAR Resmi Gazete: 29.12.2012, Sayı: 28512, İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 29.12.2012, Sayı: 28512, İş Sağlığı ve Hizmetleri Yönetmeliği Resmi Gazete: 29.06.2015, Sayı: 29401, İşyerlerinde İşveren veya İşveren Vekili Tarafından Yürütülecek İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerine İlişkin Yönetmelik Resmi Gazete: 29.12.2012, Sayı: 28512, İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Resmi Gazete:18.01.2013, Sayı: 28532, İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkındaki Yönetmelik Resmi Gazete:16.01.2014, Sayı: 28814, Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 5.02.2013, Sayı: 28550, Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi Yönetmeliği Resmi Gazete: 25.10.2013, Sayı: 28802, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 25.10.2013, Sayı: 28802, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 30.03.2013, Sayı: 28603, İşyerlerinde İşin Durdurulması Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 16.04.2013, Sayı: 28532, Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 25.04.2013, Sayı: 28628, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Resmi Gazete: 30.04.2013, Sayı: 28633, Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 15.05.2013, Sayı: 28648, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 15.06.2013, Sayı: 28681, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik 841
Resmi Gazete: 18.06.2013, Sayı: 28678, Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 2.07.2013, Sayı: 28695, Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 13.07.2013, Sayı: 28706, Sağlık Kuralları Bakımından Günde Azami Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 17.07.2013, Sayı: 28710, İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Resmi Gazete: 20.07.2013, Sayı: 28713, İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin, Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 24.07.2013, Sayı: 28714, Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 24.07.2013, Sayı: 28717, Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği Resmi Gazete: 28.07.2013, Sayı: 28721, Çalışanların Gürültü ile Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik Resmi Gazete: 6.08.2013, Sayı: 28730, Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 18.08.2013, Sayı: 28733, Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 16.08.2013, Sayı: 28737, Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik Resmi Gazete: 20.08.2013, Sayı: 28741, İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 22.08.2013, Sayı: 28743, Çalışanların Titreşim ile Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik Resmi Gazete: 10.03.2015, Sayı: 29291, Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Resmi Gazete: 5.10.2013, Sayı: 29786, Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Resmi Gazete: 5.11.2013, Sayı: 28812, Tozla Mücadele Yönetmeliği 842
Resmi Gazete: 19.12.2007, Sayı: 26735, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 30.12.2006, Sayı: 26392, Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği Yağımlı, M., Tozan, H., Elektrikle Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği, 3. Baskı, ISBN: 978-605-333-407-1, Beta Yayıncılık, 2016 Zirve Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri, C Sınıfı Sertifika Programı Ders Notları 25.12.2010, C Sınıfı İş Güvenliği, İşyeri Hekimliği Sınav Soruları 24.12.2011, A/B/C Sınıfı İş Güvenliği, İşyeri Hekimliği Sınav Soruları 2.07.2011, A/B/C Sınıfı İş Güvenliği, İşyeri Hekimliği Sınav Soruları 24.12.2011, A/B/C Sınıfı İş Güvenliği Sınav Soruları 13.05.2012, A/B/C Sınıfı İş Güvenliği, İşyeri Hekimliği Sınav Soruları 21.10.2012, A/B/C Sınıfı İş Güvenliği, İşyeri Hekimliği Sınav Soruları 18.05.2013, A/B/C Sınıfı İş Güvenliği, İşyeri Hekimliği Sınav Soruları 18.08.2013, A/B/C Sınıfı İş Güvenliği, İşyeri Hekimliği Sınav Soruları 21.12.2013, A/B/C Sınıfı İş Güvenliği, İşyeri Hekimliği Sınav Soruları 23.02.2014, A/B/C Sınıfı İş Güvenliği Sınav Soruları 843