TRYAJ (SEÇMEK/AYIRMAK) Triyaj hasta ya da yaraln, tedavi ve bakm gereksinimlerini karlamak amacyla, sak bakm kurumlarndaki kaynaklarn doru yerde ve doru zamanda kullanlmas salayan sflandrma sistemidir. Baka bir ifadeyle hastalarn o anki durumlarn ciddiyetine göre sflandp, tedavi, bakm ve tahliye konularnda önceliklerini belirleme ve sraya koyma sürecidir. Özellikle sava, toplu kazalar ve afetlerde eldeki kaynaklarn düzenlenme gereklilii, nüfus artn acil bavuru say artrmas ve acil olmayan hasta bavurularn fazla olmas nedeniyle acil bakm ihtiyac olan hastalarn ayrlma gerekliliinde triyajn önemi artmaktadr. Amaç; Acile bavuran hastalarn önceliklerini belirleyerek bekleyemeyecek durumda olanlar tespit etmek, Hastalar geli srasna göre deil durumlarn aciliyetine göre kabul etmek, Hastalar hasta karlama kriterlerine uygun bir ekilde karlayarak, uygun triyaj yapp hastaya en ksa sürede müdahale edilmesini salamaktr. TRYAJIN BLEENLER Triyaj alan: Triyaj alan acil servisin giriinde bulunmalr. Triyaj görevlileri ve hastalar yürüyerek kolaylkla acil servise girebilmelidir. Hasta mahremiyetini salamak için kullanlacak triyaj alan yar kapal olmalr. Hastalarn karland alanda triyaj görevlileri için bir masa ve sandalye bulunmalr. Alanda hastalarn acil servis içerisine alnmas salamak için tekerlekli sandalye ve sedyeler bulundurulmalr kaplar tekerlekli sandalye ve sedyelerin geçiine izin verecek genilikte olmalr. Triyaj araç gereçleri: Triyaj alann genilii ve uygulanacak triyaj sisteminin özelliine göre araç gereçler belirlenmelidir. Pulse oksimetre, glukometre, otomatik tansiyon ölçüm aleti, non steril eldiven, gazl bez, k kayna, termometre, oksijen maskesi vs..bulundurulmalr.
Triyaj personeli: Acil servislerde triyaj hekim, hemire ve acil tp teknisyenleri tarafndan yaplabilmektedir. ABD de birçok hastanede triyaj hemireler tarafndan uygulanmaktadr. Özel itim alan hemirelerin triyaj sistemlerinde daha baar olduu gösterilmi ancak baz raporlarda itim almam hemirelerin de triyaj sistemlerinde baar olduklar vurgulanmr. Triyaj iletiim sistemleri: Triyaj alan ile acil servisin dier bölümleri (gözlem odas, hastalarn karland alan vs.) hastanenin dier bölümleri (youn bakm, ameliyathane, servisler vs.) ve ambulans arasnda etkin bir haberleme sistemi olmalr. Triyaj güvenlii: Acil servise bavuran hastalar kzgn ve sinirli olabilirler ve triyaj görevlileri ile karlaklarnda çatma ortam oluabilmektedir. Bu nedenle ilk olarak yaplmas gereken triyaj alannda günün 24 saatinde çalmak üzere bir güvenlik personeli bulundurmaktr. Acil serviste görünmeyen alanlar, acile giri ksm ve otopark alan güvenlik açndan kamera, konveks ayna veya monitör ile izlenmelidir. Triyaj Skalas: Acil servislerde kullanlmak üzere çeitli ülkelerde farkl kategorilerde triyaj sistemleri gelitirilmitir. En sk kullanlan sistemler 5 seviyeli triyaj skalas ve START (renklendirme) sistemidir skalaya göre hasta Triyaj Hemiresi tarafndan karlanr ve öncelii belirlenir; daha sonra hekim bilgilendirilir. 5 Seviyeli Triyaj Skalas Be seviyeli triyaj skalasnda hastalar hemen (resüsitasyon), çok acil, acil, bekleyebilir, geciktirilebilir eklinde be kategoride incelenirler. 1=Hemen (Resüsitasyon): Gecikme olmas durumunda hastann hayat ya da uzvu tehlikeye sokacak durum oluacaktr. Bu kategoriye kardiyak arrest, havayolu tkankl, devam eden nöbet ve ok örnek olarak verilebilir. 2=Çok acil: Göüs a, belirgin kanama durumlar, belirgin nefes darl ve majör travma, 3=Acil: Zehirlenmeler, ciddi a durumlar, kusma, ishal 4=Bekleyebilir: Karn a, korneada yabanc cisim, kronik srt a, hafif ba a, kulak,
5=Geciktirilebilir: Yara kontrolü, minör döküntüler, sütür al, minör ekstremite travmalar kusma (dehidratasyon bulgular yoksa), psikiyatrik ikayetler örnek olarak verilebilir. START Sistemi (Simple Triage And Rapid Transport) Afet triyaj kategorileri rm (Çok Acil)= Kritik, ciddi ekilde yaralanm, süratle tedavi edilmesi gereken hastalardr. Öncelikli olarak sak hizmeti almas ya da transport edilmesi gerekir. Hayat tehdit eden ok ya da hipoksi durumu mevcuttur. Sar (Acil) =Yaralanm tbbi bakma ihtiyac olan ancak bir müddet bakn gecikmesi (1-2 saat) hastann ex olmasna neden olmayacaktr. Bu gruptaki kazazedelerin sak sorunlar olmasna ramen krm gruptakilere göre biraz daha bekletilebilir durumdadrlar. Yeil (Acil Olmayan)=Yürüyebilen yaral grubunu olutururlar, kritik ekilde yaralanmamlardr. Kendi bakmlar kendileri yapabilirler. Hafif yaralar olan, bilinci açk kazazedelerdir. Bunlardan bazlar kurtarlara yardm etmekte deerlendirilebilir. Siyah (Ölmü veya Ölmek üzere olan hastalar)= Ümitsiz olarak bilinen ölmü veya çok ciddi yaralanmalar olmu yaam beklentisi olmayan hastalar. Ölü ya da ölü olarak kabul edilirler. Afet zamanlarna özgü olarak, kii tbben ölmemi bile olsa bu kategoriye alnabilir. Bu kategoriye girenlere sak hizmeti verilmez. Unutulmamalr ki, her kazazedenin ksa bir süre içinde sak durumu deebilir ve bir baka triyaj renk kodu içine girebilir. Özellikle sar ve yeil grupta yaralan kazazedeler -bekletildikleri için- sk sk deerlendirilmelidir. Triyaj Skalasn Özellii yi bir triyaj sisteminde her bir hastann hzl ve doru bir ekilde deerlendirilmesi gerekmektedir. renilmesi ve hatrlanmas kolay olmalr. leri tan yöntemleri gerektirmemelidir. Hayati tehlike yaratan sorunlar hzl stabilize edebilecek bir sistem olmalr.
Triyaj Uygulayan Kiinin Ana Sorumluluklar Acil servise bavuran hastalar karlar, sorun hakknda yeterli bilgi toplar ve fiziksel deerlendirmesini yapar. Hastann hayati bulgular deerlendirir hastann ilk tanlamas yapar. ardan ambulansla ve kendi bana gelen, katlarda ve poliklinikten yönlendirilen hastann geleceine dair haber iletildiinde uygun triyajn yaplmas için hastann durumuna ait bilgileri (cinsiyet, ya, tan, doktoru, riskleri) edinilir. Acil servis doktorunu hastann durumu ile ilgili bilgilendirir. Her hasta için gerekli cihaz ve malzeme hazrln yaplmas için ekibe bilgi verir. Acil servis içerisinde hastann alnaca yeri belirler ve cihazlarn çalp hazr hale getirilmesi için ekibini yönlendirir. Tehisine yönelik, radyoloji, laboratuar v.b tetkiklerin yaplmas organize eder. Acil servise bavuran hastay teslim alarak, triyajna göre ilgili alana götürür, ilk ilemler için servis hemiresine teslim eder. Acil servisteki hasta ve yaknlar ile iletiim kurar ve gereken konularda onlar bilgilendirir. Triyaj Uygulayan Kiinin Yetkinlik ve Özellikleri Acil servis hemiresi olarak en az 1 yllk deneyimi olmal, Temel hemirelik bilgi becerilerini bilmeli, uygulayabilmeli, Temel EKG, CPR ve triyaj konularnda yetkin olmal, Alana özel kullanlan tbb cihazlar kullanabilmeli, Bilgi toplama, deerlendirme ve bilgileri paylama becerisi olmal ç motivasyonu yüksek olmal ve ekip arkadalar motive edebilmeli Dinleme ve objektif deerlendirme becerisine sahip olmal Proaktif, iletiim, planlama ve organizasyon becerileri gelimi olmal Sorunu analiz edebilmeli ve problem çözme becerisine sahip olmal Takm çalmasna yatkn, ararma ve geliime açk olmal
Kaynaklar 1. Aknc Ö. (2009). Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Acil Servisi Triyaj Skalas nn Oluturulmas ve Uygulanabilirliliinin Deerlendirilmesi, Dokuz Eylül Üniversitesi Tp Fakültesi Acil Tp Anabilim Dal Uzmanlk Tezi, zmir. 2. Acbadem Sak Grubu Tbbi Standardizasyon ve Kalite Yönetimi, Acbadem Sak Grubu Triyaj Hemiresi Görev Tan (intranet eriimi). 3. Birhekimolu T. START Triaj Modeli, www.istanbulsak.gov.tr/w/sb/kriz/belge/triyaj pdf, Eriim tarihi: 16.08.2011. 4. nar O. Acil Serviste Triyaj, http://www.gata.edu.tr/cerrahibilimler/aciltip/esi.pdf, Eriim tarihi: 16.08.2011. 5. Ertekin C, Tavilolu K, Gülolu R, Kurtolu M. (2005). Travma, Ohan Matbaa, 1.Basm, s. 59-60. 6. Karaçay P. (2010). Acil Servis Kalabal ve Çözüm Önerileri. Hemirelikte Eitim ve Ararma Dergisi,7(2):23. 7. kinci Basamak Sak Kurumlarn (Hastanelerin) Acil Servislerinde Çalan Sak Personelinin Görev Tanmlar http://www.tatd.org.tr/.pdf Eriim tarihi: 18.08.2011. 8. Yenal S. Prehospital Triaj, www.deu.edu.tr/uploadedfiles/birimler/2600/prehospital%20triaj.ppt, Eriim tarihi: 16. 08. 2011. Hazrlayan: Emel Çelik / Acbadem Kadköy Hastanesi / Acil Servis Klinik Eitim Hemiresi Hazrlanma Tarihi: 18.08.2011