Ekon 321 Des Notlaı 2 Refah Ekonoisi Refah Ekonoisinin Biinci Teel Teoei: İdeal işleyen bi sebest piyasa ekanizası kaynaklaın en etkin (optiu) bi şekilde dağılasını sağla. Topla net fayda (Topla Fayda- Topla Maliyet) q* üeti/tüketi seviyesinde aksiize olaktadı. B C MM Topla faydanın ajinal fayda (MF) eğisinin altında kalan alan olduğunu ve topla aliyetin ajinal aliyet (MM) eğisinin altında kalan alan olduğunu hatılaak q* optiu nokta olduğunu anlaak adına faydalı olacaktı. q*2dan daha fazla veya dahaz az üeti/tüketi seviyelei topla net faydayı azaltacaktı. O q` q* q`` MF Gafikten net bi şekilde gözüküyo ki sebest piyasa ekanizası bizi q* denge noktasına ulaştıacaktı. Dolayısıyla sebest piyasa ekanizasının sosyal efahı aksiize ettiği söylenebili. Q iyasa Ekonoisin Etkinliğinin Bi Başka Şekilde Gösteii MF N MF B İki tüketicinin de ajinal faydalaı eşit olduğunda üünün optiu bi şekilde bieyle aasında dağıtıldığını söyleyebiliiz. Bu dağılı topla faydayı (Nihan ve Bahattin in ajinal fayda eğileinin altında kala alanlaın toplaını) aksiize ede. Sebest piyasa ekanizasının bu şatı sağlayacağını aşağıdaki gafiğe bakaak hatılayabilisiniz. O n MF n MF b Nihan ın tüketeceği optiu ikta. Bahattin in tüketeceği optiu ikta O s q n q b Q Topla üün iktaı 1
Bahattin in tüketi iktaı Nihan ın tüketi iktaı Ekon 321 Des Notlaı 2 Refah Ekonoisi EDGEWORTH DİAGRAMI Bahattin in kuabiye tüketi iktaı O a f t g h Kontat Eğisi O Nihan ın kuabiye tüketi iktaı Başlangıçta f noktasında olduğuuzu vasayalı. f noktasından t noktasına haeket ettiğiizde Nihan ın utluluğunda bi değişiklik olazken (aynı kayıtsızlık eğisi üzeinde) Bahattin i daha utlu (daha yüksek bi kayıtsızlık eğisi üzeinde) hale getiiş oluyouz. Bu gibi haeketlee aeto Geliştie diyouz. t noktasında ise Nihan ın utluluğunda bi azalaya yolaçadan Bahattin in utluluğunu atıaız ükün değil. t ( ve g) gibi noktalaa aeto Optiu adı veiyouz. Şekilde kıızıyla gösteilen aeto Optiu noktalaın bileştiilesinden oluşan eğiye Kontat Eğisi adını veiyouz. aeto Optiality: Topludaki başka kişilein utluluğunu azaltadan eğe hehangi bi kiseyi daha utlu hale getieiyosak bulunduğuuz duua aeto Optiu (Etkin) adı veili. Dikkat edeseniz t noktasında (ve diğe aeto Optiu noktalada) Nihan ın ve Bahattin in kuabiye ve aasındaki ajinal ikae oanlaı bibiine eşitti. (kayıtsızlık eğileinin eğilei) Majinal ikae oanı hehangi bi bieyin bi üünden bi bii veeye kaşılık diğe üünden en az kaç eksta bii isteyeceğini beliten bi ölçüdü. (yani kayıtsızlık eğisinin eğiine eşitti) Edgeoth Diagaı nda Nihan ve Bahattin in ajinal ikae oanlaı sadece aeto Optiu noktalada bibiine eşitti. Acaba sebest piyasa ekanizası bizi bu aeto Optiu noktasına getiebili i? Mikoekonoi desleinde utluluklaını aksiize etek isteyen bieylein bütçe doğulaı ile kayıtsızlık doğulaının bibiine teğet olduğu noktada buluncakladı öğeniştik. 2
Ekon 321 Des Notlaı 2 Refah Ekonoisi bahattin Çay X* Çay X* Kuabiye Bahattin bahattin kuabiye Yandaki gafikte Bahattinin utluluğunu aksiize eden tüketi noktasında (X* Çay, X* Kuabiye ) kayıtsızlık eğisi ile bütçe doğusunun bibiine teğet olduğu göülektedi. Bu noktada bütçe doğusu ve kayıtsızlık eğisinin eğii: bahattin bahattin kuabiye kuabiye Kuabiye nihan X* Çay Çay Kendi utluluğunu aksiize etey çalışan Nihan da kendi faksızlık eğisi ile bütçe doğusunun teğet olduğu noktada bulunacaktı. (Nihan ile Bahattin in gelilei ve zevklei bibiinden faklı olsa da bu ifade geçeliliğini kou.) Nihan X* Kuabiye nihan kuabiye Nihan ın optiu tüketi noktasında katıtsızlık eğisinin Kuabiye eğii: nihan nihan kuabiye kuabiye Nihan ın da Bahattin in de optiu noktalaında kayıtsızlık eğileinin eğii ve kuabiye fiyatlaının bibiine eşit olacaktı. Bi başka ifadeyle sebest piyasa ekanizası bizi tü tüketicilein kayıtsızlık eğileinin aynı eğie sahip olduklaı denge noktasına ulaştıacatı. Daha önce Edgeoth Diagaı nda bu koşulun sadece aeto Optiu noktalada sağlanacağını göüştük. Dolayısıyla sebest piyasa ekanizasının aeto Optiu sonuçla doğuacağını söyleyebiliiz. 3 Refah Ekonoisin Biinci Teel Teoei: İdeal işleyen bi sebest piyasa ekanizası kaynaklaın en optiu (paeto Optiu) bi şekilde dağılasını sağla.
Bahattin in tüketi iktaı Nihan ın tüketi iktaı Ekon 321 Des Notlaı 2 Refah Ekonoisi Geliin Yeniden Dağılıı Bahattin in kuabiye tüketi iktaı O a f t g h Kontat Eğisi O Nihan ın kuabiye tüketi iktaı h noktası ı yoksa g noktası ı toplu için daha idealdi? İki noktanın da aeto Optiu olduğunu ahatlıkla söyleyebiliiz. Ancak g noktasındaki geli dağılıının h noktasından daha adil olduğu söylenebili. Toplulaın da genellikle daha adil bi geli dağılıın tecih ettiği gözöününde bulunulusa g noktasının h noktasından daha tecihe şayan olduğu söylenebili. (he ne kada ikisi de aynı oanda etkin olsa da). Sou: h noktası ile f noktasını kaşılaştınız. Etkinlik toplulaın öne vediği tek olgu değildi, geli dağılıındaki adalete de değe veile. Devlet geli adaletindeki bozukluğu nasıl gideebili? Refah Ekonoisinin İkinci Teel Teoei: Toplula kontat eğisi üzeindeki hehangi bi aeto Optiu noktaya başlangıçtaki kaynak dağılıında uygun ayalaalaı yaptıktan sona sebest piyasayı kendi haline getieek ulaşabili. 4
Çay üetiinde kullanılan kapital iktaı Kuabiye üetiinde kullanılan kapital iktaı Ekon 321 Des Notlaı 2 Refah Ekonoisi Üetiin Yapıldığı Ekonoilede Etkinlik Yukaıda üünlein sebest piyasa ekanizası içeisinde aeto Etkinliği sağlayacak bi şekilde bieyle aasında paylaşılacağını gödük. Ancak geçek hayat yukaıdaki önekleden daha kopleks bi yapıdadı. Şidi alışveişin yanında üeti faaliyetleinin de yüütüldüğü bi ekonoide etkinliğin piyasa ekanizası taafından nasıl ulaşılacağını inceleyeceğiz. Sadece iki üünün ( ve kuabiye) iki üeti gidisiyle (kapital ve eek) üetildiği basit bi ekonoi düşüneli. Kapital ve eek iktaının sabit olduğu ve bu iki gidinin iki üeti süeci ( üete ve kuabiye üete) aasında paylaşılası pobleini analiz edeli. Çay üetiinde kullanılan eek iktaı Çay f t g Kuabiye Kuabiye üetiinde kullanılan eek iktaı Başlangıçta f noktasında olduğuuzu vasayalı. Siyah ve avi eğile ve kuabiye üeti süeçleinin eğ üeti eğileini(aynı iktada üetii geçekleştiebileceğiiz değişik gidi kobinasyonlaı). Kuabiye üetiinde kullandığıız kapitalin bi kısını üetiine ayııp, üetiinden bi ikta eeği kuabiye üetiine aktaısak ve t noktasına gelisek kuabiye üetiinde hehangi bi azalaya yolaçadan üetiini atıabileceğiz. (Ya da g noktasına gelip he iki üünden de daha fazla üeti yapabileceğiz) Optiu noktada kuabiye ve üetiinin eş üeti eğilei aynı eğie sahiptile. 5
Ekon 321 Des Notlaı 2 Refah Ekonoisi kuabiye K* Kuabiye Kapital Eek Yandaki gafikte göüldüğü gibi kalaını aksiize eteye çalışan kuabiye üeticilei kapital ve eek gidi sepetini eş üeti eğileinin eş aliyet doğusuna teğet olduğu noktada seçecekledi. Bu noktada eş üeti eğisinin (ve eş aliyet doğusunun) eğii: kuabiye kuabiye L* Kuabiye Kuabiye Üetii kuabiye : eek üceti : kapital fiyatı kuabiye : Kuabiye üetiinin topla aliyeti Kapital K* Çay Çay üeticilei de aynı kuabiye üeticilei gibi eş üeti eğilei ile eş aliyet doğulaının teğet olduğu noktadaki gidi sepetini seçecekledi. Bu noktada eş üeti eğisinin eğii: L* Çay Eek Çay Üetii Sonuç olaak sebest piyasa ekanizası içeisinde kendi kalaını aksiize eteye çalışan fiala sayesinde üeti gidilei (kapital, eek) tü sektöledeki tü üeti süeçleinin eş üeti eğileinin eğileinin bibiine eşit olduğu denge noktasındaki şekilde sektöle ve fiala aasında dağılacktı. Daha önce Edgeoth Diagaı nda bu noktalaın aeto Optiu olduğunu göüştük. Bi başka ifadeyle üetiin sözkonusu olduğu ekonoilede de 6 sebest piyasa aeto Optiu duua ulaştıı.