HUKUK Hakan AKDAĞ 1
Sınai mülkiyet hakları olarak adlandırılan Marka, Patent, Endüstriyel Tasarım, Coğrafi İşaretler ve Entegre Devrelerin Topografyalarının Korunmasına ilişkin Kanun Hükmünde Kararnamelerin yürürlüğe girmesinin üzerinden 10 yıllık bir süre geçmiştir. 1995 yılında tescil edilen markaların yenileme dönemi gelmiş ilk tescil edilen endüstriyel tasarımların ise ikinci dönem yenilemeleri yapılmaktadır. İlk faydalı modeller ve incelemesiz patentlerin süresi dolmuş, patentler ise yarı ömrünü tamamlamıştır. 2
Kanun Hükmünde Kararnamelerin hayata geçirilmesinde üç unsur öngörülmüştür. 1. Tescil için yetkilendirilmiş resmi kurum 2. Usulüne uygun olarak yetkilendirilmiş vekiller 3. İhtisas mahkemeleri 3
Bu hakların korunması hak sahibinin talebi ile gerçekleşmektedir. Hak sahibi ya davacı sıfatıyla davada yer alacak yahut müşteki olarak kamu davasının açılmasını sağlayacaktır. Devletin yahut yetkili kurumların kendiliğinden hak tecavüzünü engellemesi söz konusu değildir. 4
Marka sahibinin hakları Marka sahibi tescili marka ile benzer, aynı veya markanın itibarını sarsabilecek nitelikteki işaretlerin kullanımını yasaklayabilir. a) İşaretin mal veya ambalajı üzerine konulması, b) İşareti taşıyan malın piyasaya sürülmesi veya bu amaçla stoklanması, teslim edilebileceğinin teklif edilmesi veya o işaret altında hizmetlerin sunulması veya sağlanması, c) İşareti taşıyan malın ithali veya ihracı, d) İşaretin, teşebbüsün iş evrakı ve reklamlarda kullanılması. 5
Endüstriyel tasarım tescilinin sağladığı haklar Tasarımın kullanılması hak ve yetkileri münhasıran tasarım hakkı sahibinindir. Üçüncü kişiler, tasarım hakkı sahibinin izni olmadan koruma kapsamındaki tasarlanan veya tasarımın uygulandığı bir ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, sözleşme yapmak için icapta bulunamaz, ithal edemez, ticari amaçlı kullanamaz veya bu amaçlarla elde bulunduramaz. 6
Patent Tescilinin sağladığı haklar Patent sahibinin, üçüncü kişiler tarafından izinsiz olarak aşağıda sayılanların yapılmasını önleme hakkı vardır: a - Patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, kullanılması veya ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle olursa olsun elde bulundurulması; b - Patent konusu olan bir usulün kullanılması; c - Kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken usul patentinin kullanılmasının üçüncü kişiler tarafından başkalarına teklif edilmesi. d - Patent konusu usul ile doğrudan doğruya elde edilen ürünlerin satışa sunulması veya kullanılması veya ithal edilmesi veya bu amaçlar için kişisel ihtiyaçtan başka herhangi bir nedenle olursa olsun elde bulundurulması. 7
Patent Haklarının Korunması Hakkındaki 551, Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkındaki 554 ve Markaların Korunması Hakkındaki 556 sayılı KHK lar az çok ortak usul hükümleri içermektedir. Delillerin tespiti, ihtiyati tedbirler, hak sahibinin talepleri ortak hükümler içermektedir. KHK lar kapsamında düzenlenmemiş usul hükümleri bakımından genel hükümlere atıf yapılmıştır. Ancak hakkın korunmaya başladığı zaman ile hakkın kullanılmaya başlayacağı zaman birbirinden farklıdır. 556 sayılı KHK uyarınca Bu Kanun Hükmünde Kararname ile sağlanan marka koruması tescil yoluyla elde edilir. 8
Endüstriyel tasarımlar ve patentler bakımından marka hakkından farklı bir düzenleme söz konusudur. Endüstriyel tasarımlar daha ziyade kısa dönemde tüketilen ürünler ve sezonluk modeller olarak algılandığından dolayı mevzuatta çok daha kısa süreler öngörülmüştür. 554 sayılı KHK uyarınca müracaat tarihinden hemen sonra muhatap başvurudan haberdar edilmek kaydıyla 554 sayılı KHK da öngörülen davaların açılması mümkün olmaktadır. (554 s. KHK m.48) 9
Patentler konusundaki uygulamanın çerçevesi 551 sayılı KHK ile çizilmiştir. 551 sayılı KHK hakkın korunmaya başlamasını ilana bağlamaktadır. Patent tescili 33 ila 44 aylık bir süreyi kapsayan uzun bir süreçtir. 551 sayılı KHK 82. madde uyarınca patent başvurusunun ilanından itibaren ve patent geçerli kaldığı müddetçe patentten doğan halkların kullanılması mümkündür. Şu halde henüz ilan edilmemiş patentlere dayanarak açılan hukuk davaları patent hakkı kapsamında değerlendirilmeyecektir. 10
Marka, Patent, Endüstriyel Tasarım ve Coğrafi İşaretlerin korunmasında ceza hükümleri ortaktır. KHK larda marka, patent ve endüstriyel tasarımlara dayanarak yapılan suç duyurularının kanunen acele iş sayıldığı ifade edilmektedir. Bu nedenle KHK larda öngörülen ürünlere el koyma, arama, tanıtım vasıtaları ve üretime yarar alet ve edevatın zaptı gibi tedbirlerin şikayetten itibaren 24 saat içinde uygulanması gerekmektedir. Tecavüz durumundaki yaptırımlar: HAPİS S veya PARA CEZASI HAPİS S VE PARA CEZASI TİCARETTEN MEN İŞYER YERİNİN N KAPATILMASI 11
İPTAL ( HÜKÜMSÜZLÜK) DAVALARI 1. Gerçek hak sahibinin açtığı davalar Eskiye dayalı marka kullanımı Marka hakkının gaspı Tasarım / patent hakkının gaspı 2. Yenilik ve ayırt ediciliğe dayalı hükümsüzlük davaları ( tasarım ve patent) 3. Kullanmam nedeniyle hükümsüzlük ( marka) 4. Kanuni temsilcinin marka tescilinde hükümsüzlük 12
Daha fazla bilgi içini in www.dispatent dispatent.com.tr DIŞ PATENT MARKA TESCİL L VE DAN. HİZM. H LTD. ŞTİ. Acıbadem GömeG meç Sok. Akgün İş Merkezi No: 37/6 KADIKÖY İSTANBUL 0 (216) 545 57 00 13