TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ Cengiz YÜRÜRDURMAZ KAHRAMANMARAŞ KOŞULLARINDA FARKLI GÜBRE DOZLARININ DEĞİŞİK MISIR ÇEŞİTLERİNE ETKİSİNİN SAPTANMASI VE CERES-MAİZE BİTKİ BÜYÜME MODELİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI ADANA, 2007

ÖZ DOKTORA TEZİ KAHRAMANMARAŞ KOŞULLARINDA FARKLI GÜBRE DOZLARININ DEĞİŞİK MISIR ÇEŞİTLERİNE ETKİSİNİN SAPTANMASI VE CERES-MAIZE BİTKİ BÜYÜME MODELİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Cengiz YÜRÜRDURMAZ ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TARLA BİTKİLERİ ANABİLİM DALI Danışman : Prof. Dr. Veyis TANSI Yıl : 2007 Sayfa: 242 Jüri : Prof. Dr. Veyis TANSI Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER Prof. Dr. Mustafa ÇÖLKESEN Prof. Dr. Emin ANLARSAL Prof. Dr. Cafer GENÇOĞLAN Bu çalışma, Kahramanmaraş koşullarında, 2004 ve 2005 yıllarında, farklı gübre dozlarının değişik mısır çeşitlerine etkisinin saptanması ve CERES-Maize bitki büyüme modelinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada, Borja, Girona ve Donana hibrid mısır çeşitlerinde üç farklı azot dozu (15, 25 ve 35 kg/da N) kullanılarak, bölünmüş parseller deneme desenine göre, 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Uygulama sonucunda genotipler arasında elde edilen verim ve verim unsurları bakımından istatistiki olarak önemli farklılıklar oluşmuştur. Bitki boyu, yaprak alanı, yaprak alanı indeksi, ilk koçan yüksekliği, koçanda tane sayısı, bin tane ağırlığı, tane verimi uygulanan azotlu gübre miktarının artmasıyla artarken, tepe püskülü çiçeklenme süresi azalmış ve yukarıdaki parametreler için en yüksek değerler ise 35 kg/da N uygulamasında elde edilmiştir. CERES-Maize programı düşük N düzeylerinde gözlenen değerlere yakın tahmin yaparken, yüksek N düzeylerine ise duyarsız kalmıştır. Çalışmanın ikinci yılında tahmin edilen değerler birinci yıla göre daha yüksek ve gözlenen değerlere daha yakın olmuştur. Anahtar Kelimeler: Mısır, Fizyolojik özellikler, Verim, Verim Unsurları, Ceres- Maize bitki büyüme modeli. I

ABSTRACT PhD THESIS DETERMINATION OF THE EFFECT OF DIFFERENT FERTILIZERS LEVELS ON THE DIFFERENT CORN VERIETIES AND THE EVALUATİON OF THE CERES-MAIZE PLANT GROWTH IN THE KAHRAMANMARAS CONDITIONS Cengiz YÜRÜRDURMAZ DEPARTMENT OF FIELD CROPS INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF CUKUROVA Supervisor : Prof. Dr. Veyis TANSI Year : 2007, Page: 242 Jury : Prof. Dr. Veyis TANSI Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER Prof. Dr. Mustafa ÇÖLKESEN Prof. Dr. Emin ANLARSAL Prof. Dr. Cafer GENÇOĞLAN This study was condected to determine the effects of different Nitrojen fertilizer levels on some corn varieties and to evaluate CERES-Maize plant growing model under Kahramanmaras Conditions during 2004 and 2005 years. Hybrid corn cultivars, such as Borja, Girona and Donana were treated with 3 Nitrogen doses (15, 25 and 35 kg/da) according to split plot design with 3 replications. Significant differences were obtained among cultivars for grain yield and yield components while plant height, leaf area, leaf area index, first ear height, seed number on the ear, 1000 kernel weight, grain yield were increased depending on increasing doses of N, silking flowering time was decreased and the higher values for the parameters were obtained for 35 kg/da N applications. The CERES-Maize software estimated closer to the observed values for lower N level in contrast to the values obtained from higher N levels. The estimated values for the second year of the experiment were higher than from the years and closer to inspected values. Key Words: Nitrogen, Physiologic Characteristics, Yield Component, Yield, CERES-Maize Plant Growing Model II

TEŞEKKÜR Bu çalışmayı yapmamda ve çalışmalarımın tüm safhalarında her türlü desteği veren ve yardımlarını esirgemeyen danışman hocam sayın Prof. Dr. Veyis TANSI ya en içten saygılarımı sunarım. Bana yardımlarını esirgemeyen hocalarım, Prof. Dr. Cafer GENÇOĞLAN, Prof. Dr. Turan SAĞLAMTİMUR a, Prof. Dr. Adem Emin ANLARSAL a, Prof. Dr. Mustafa ÇÖLKESEN e, Prof. Dr. Ahmet Can ÜLGER e, ayrıca hiçbir zaman yardımlarını esirgemeyen Yrd. Doç. Dr. Ergün DOĞAN a, laboratuar çalışmalarımda her türlü desteği sağlayan KSÜ Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölüm Başkanı Prof. Dr. Aydın AKKAYA ya, Arş. Gör. Ziya DUMLUPINAR a, arazi çalışmalarımı yürütmemde desteklerini gördüğüm Kahramanmaraş Tarımsal Araştırma Enstitüsü Personellerinden Ali Haydar PAKSOY a, Tarım İl Müdürlüğü Personellerinden Ali MUNGAN, Muhammet KORLAELÇİ, Bekir ÇİÇEK, Suha USLU ya, arazi çalışmalarımın her anında bana yardım eden kardeşlerim Hasan ve Abdullah YÜRÜRDURMAZ a, çalışmalarım boyunca her zaman bana destek sağlayan aileme en samimi şükranlarımı arzederim. III

İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ.. I ABSTRACT.. II TEŞEKKÜR.. III İÇİNDEKİLER. IV ÇİZELGELER DİZİNİ.. VI ŞEKİLLER DİZİNİ... XI 1. GİRİŞ. 1 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR. 6 2.1. Azot Dozu ile İlgili Çalışmalar.. 6 2.2 CERES-Maize Bitki Büyüme Modeli ile İlgili Çalışmalar. 37 3. MATERYAL ve METOD. 51 3.1. Materyal. 51 3.1.1. Deneme Yılı ve Yeri.... 51 3.1.2. Araştırma Yerinin İklim Özellikleri.... 51 3.1.3. Deneme Yeri Topraklarının Bazı Özellikleri... 53 3.1.4. Denemede Kullanılan Mısır Çeşidi.. 54 3.2. Metod.. 54 3.2.1. Denemenin Kurulması ve Yürütülmesi.... 54 3.2.2. İncelenen Özellikler ve İnceleme Yöntemleri.. 55 3.2.3. CERES-Maize Bitki Büyüme Modeli.. 57 3.2.3.1. DSSAT Programının Modülleri.. 59 3.2.3.2. Minimum Data 62 3.2.3.2.1. İklim Verileri.. 66 3.2.3.2.2. Toprak Verileri... 68 3.2.3.2.3. Yönetim ve Deneme Verileri. 69 3.2.3.3. Genetik Katsayılar... 70 3.2.4. Verilerin Değerlendirilmesi.. 72 IV

4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA.. 73 4.1. Tepe Püskülü Çıkarma Süresi (gün)... 73 4.2. Koçan Püskülü Çıkarma Süresi (gün) 77 4.3. Bitki Boyu (cm).. 81 4.4. İlk Koçan Yüksekliği (cm). 85 4.5. Koçan Boyu (cm)... 89 4.6. Koçan Çapı (mm)... 93 4.7. Koçanda Sıra Sayısı (adet). 97 4.8. Koçanda Tane Sayısı (adet).... 100 4.9. Tek Koçan Verimi (g)... 104 4.10. Bitki Başına Koçan Sayısı (adet/bitki))...... 108 4.11. Yaprak Alanı (cm 2 ).. 112 4.12. Yaprak Alanı İndeksi 116 4.13. Bin Tane Ağırlığı (g)... 120 4.14. Tane Verimi (kg/da). 125 4.15. Tanedeki Azot İçeriği (%)... 129 4.16. Hasat İndeksi (%). 133 4.17. CERES-Maize Bitki Büyüme Modelinin Testi 137 5. SONUÇ VE ÖNERİLER... 159 KAYNAKLAR... 165 ÖZGEÇMİŞ... 206 EKLER.... 207 V

ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 3.1. Kahramanmaraş İlinin 2004-2005 Yılları ve Uzun Yıllar Ortalamasına Ait Aylık Minimum, Ortalama ve Maksimum Sıcaklık, Ortalama Nispi Nem ile Toplam Yağış Verileri 52 Çizelge 3.2. Deneme Yeri Topraklarının Bazı Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri.. 53 Çizelge 3.3. Denemede Kullanılan Çeşitlere Ait Genetik Katsayılar 71 Çizelge 4.1. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tepe Püskülü Çıkarma Sürelerine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 73 Çizelge 4.2. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tepe Püskülü Çıkarma Süresine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. 74 Çizelge 4.3. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Püskülü Çıkarma Sürelerine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. 77 Çizelge 4.4. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Püskülü Çıkarma Süresine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. 78 Çizelge 4.5. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bitki Boyuna Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları 81 Çizelge 4.6. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bitki Boyuna İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 82 Çizelge 4.7. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının ilk Koçan Yüksekliğine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 85 VI

Çizelge 4.8. Çizelge 4.9. Çizelge 4.10. Çizelge 4.11. Çizelge 4.12. Çizelge 4.13. Çizelge 4.14. Çizelge 4.15. Çizelge 4.16. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının İlk Koçan Yüksekliğine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 86 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Boyuna Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 89 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Boyuna İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 90 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Çapına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 93 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Çapına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 94 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Sıra Sayısına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 97 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Sıra Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar... 98 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Tane Sayısına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları... 101 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Tane Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 101 VII

Çizelge 4.17. Çizelge 4.18. Çizelge 4.19. Çizelge 4.20. Çizelge 4.21. Çizelge 4.22. Çizelge 4.23. Çizelge 4.24. Çizelge 4.25. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Tane Sayısına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 104 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Tane Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 105 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bitki Başına Koçan Sayısına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 108 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bitki Başına Koçan Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 109 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 112 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 113 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanı İndeksine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 116 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanı İndeksine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 117 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bin Tane Ağırlığına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. 120 VIII

Çizelge 4.26. Çizelge 4.27. Çizelge 4.28. Çizelge 4.29. Çizelge 4.30. Çizelge 4.31. Çizelge 4.32. Çizelge 4.33. Çizelge 4.34. Çizelge 4.35. Çizelge 4.36. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bin Tane Ağırlığına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 121 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tane Verimine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 125 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tane Verimine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 126 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tanedeki Azot İçeriğine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları.. 129 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tanede Azot İçeriğine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar.. 130 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Hasat İndeksine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. 133 Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Hasat İndeksine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. 134 Borja Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 15 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. 137 Borja Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 25 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri.. 137 Borja Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 35 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri.. 138 Girona Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 15 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri.. 138 IX

Çizelge 4.37. Çizelge 4.38. Çizelge 4.39. Çizelge 4.40. Çizelge 4.41. Girona Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 25 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri.. 139 Girona Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 35 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri.. 139 Donana Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 15 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri.. 140 Donana Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 25 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri.. 140 Donana Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 35 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri.. 141 X

ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 3.1. DSSAT Programını Oluşturan Componentler ve Modüler Yapı... 61 Şekil 3.2. DSSAT Programının Ana Sayfası... 62 Şekil 3.3. Şekil 3.3. WeatherMan Programının İstasyon Bilgilerinin Girildiği Anasayfası ve Veri Giriş Sayfası 67 Şekil 3.4. Toprak Bilgilerinin Girildiği Program Sayfaları... 68 Şekil 3.5. Deneme Bilgilerinin Girilmesi ve Simülasyon Seçenekleri.. 69 Şekil 3.6. GENCALC programının akış diyagramı... 71 Şekil 4.1. Farklı Mısır Çeşitlerinin Tepe Püskülü Çıkarma Süresine (gün) Etkileri. 75 Şekil 4.2. Farklı Azot Dozlarının Tepe Püskülü Çıkarma Süresine (gün) Etkileri...... 76 Şekil 4.3. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçan Püskülü Çıkarma Süresine (gün) Etkileri..... 79 Şekil 4.4. Farklı Azot Dozlarının Koçan Püskülü Çıkarma Süresine (gün) Etkileri.... 80 Şekil 4.5. Farklı Mısır Çeşitlerinin Bitki Boyuna (cm) Etkileri... 83 Şekil 4.6. Farklı Azot Dozlarının Bitki Boyuna (cm) Etkileri... 84 Şekil 4.7. Farklı Mısır Çeşitlerinin İlk Koçan Yüksekliğine olan (cm) Etkileri.. 87 Şekil 4.8. Farklı Azot Dozlarının İlk Koçan Yüksekliğine (cm) Etkileri... 88 Şekil 4.9. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçan Boyuna olan (cm) Etkileri.. 91 Şekil 4.10. Farklı Azot Dozlarının Koçan Boyuna (cm) Etkileri.. 91 XI

Şekil 4.11. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçan Çapına olan (mm) Etkileri.. 95 Şekil 4.12. Farklı Azot Dozlarının Koçan Çapına (mm) Etkileri...... 96 Şekil 4.13. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçandaki Sıra Sayılarına (adet) Etkileri.. 99 Şekil 4.14. Farklı Azot Dozlarının Koçandaki Sıra Sayısına (adet) Etkileri... 99 Şekil 4.15. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçandaki Tane Sayılarına (adet) Etkileri.. 102 Şekil 4.16. Farklı Azot Dozlarının Koçandaki Tane Sayısına (adet) Etkileri... 103 Şekil 4.17. Farklı Mısır Çeşitlerinin Tek Koçan Verimine (g) Etkileri... 106 Şekil 4.18. Farklı Azot Dozlarının Tek Koçan Verimine (g) Etkileri... 107 Şekil 4.19. Farklı Mısır Çeşitlerinin Bitki Başına Koçan Sayısına (adet/bitki) Etkileri.... 110 Şekil 4.20. Farklı Azot Dozlarının Bitki Başına Koçan Sayısına (adet/bitki) Etkileri... 111 Şekil 4.21. Farklı Mısır Çeşitlerinin Yaprak Alanına (cm 2 ) Etkileri.. 114 Şekil 4.22. Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanına (cm 2 ) Etkileri.. 115 Şekil 4.23. Farklı Mısır Çeşitlerinin Yaprak Alanı İndeksine Etkileri... 118 Şekil 4.24. Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanı İndeksine Etkileri.. 119 Şekil 4.25. Farklı Mısır Çeşitlerinin Bin Tane Ağırlığına Etkileri.. 122 XII

Şekil 4.26. Farklı Mısır Çeşitlerinin Bin Tane Ağırlığına Şekil 4.27. Şekil 4.28. Etkileri.......... 123 2004 ve 2005 Yılında Farklı Mısır Çeşitlerinin ve Gübre Dozlarının Bin Tane Ağırlığına (g) Etkileri... Birleştirilmiş Yıllarda (2004-05) Farklı Mısır Çeşitlerinin ve 124 Gübre Dozlarının Bin Tane Ağırlığına (g) Etkileri... 124 Şekil 4.29. Farklı Mısır Çeşitlerinin Tane Verimine Etkileri.. 127 Şekil 4.30. Farklı Azot Dozlarının Tane Verimine (kg/da) Etkileri 128 Şekil 4.31. Farklı Mısır Çeşitlerinin Tanedeki Azot İçeriğine Etkileri... 131 Şekil 4.32. Farklı Azot Dozlarının Tanedeki Azot İçeriğine (%) Etkileri.. 132 Şekil 4.33. Farklı Mısır Çeşitlerinin Hasat İndeksine (%) Olan Etkileri. 135 Şekil 4.34. Farklı Azot Dozlarının Hasat İndeksine (%) Etkileri 135 Şekil 4.35. Şekil 4.36. Şekil 4.37. Şekil 4.38. Şekil 4.39. Şekil 4.40. Şekil 4.41. Şekil 4.42. Şekil 4.43. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği 141 Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği 142 Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tepe Yaprak Alan İndeksi Grafiği. 142 Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tepe Yaprak Alan İndeksi Grafiği. 143 Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tane Verimi Grafiği... 143 Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tane Verimi Grafiği... 144 Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Grafiği 144 Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Grafiği 145 Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Hasat İndeksi Grafiği.. 145 XIII

Şekil 4.44. Şekil 4.45. Şekil 4.46. Şekil 4.47. Şekil 4.48. Şekil 4.49. Şekil 4.50. Şekil 4.51. Şekil 4.52. Şekil 4.53. Şekil 4.54. Şekil 4.55. Şekil 4.56. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Hasat İndeksi Grafiği.. 146 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği 146 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği 147 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Yaprak Alan İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği.. 147 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Yaprak Alan İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği.. 148 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tane Verimi Deneme ve Simülasyon Grafiği... 148 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tane Verimi Deneme ve Simülasyon Grafiği... 149 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Deneme ve Simülasyon Grafiği. 149 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Deneme ve Simülasyon Grafiği. 150 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Hasat İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği.. 150 Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Hasat İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği.. 151 Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği 151 Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği 152 XIV

Şekil 4.57. Şekil 4.58. Şekil 4.59. Şekil 4.60. Şekil 4.61. Şekil 4.62. Şekil 4.63. Şekil 4.64. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Yaprak Alan İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği.. 152 Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Yaprak Alan İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği.. 153 Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tane Verimi Deneme ve Simülasyon Grafiği... 153 Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tane Verimi Deneme ve Simülasyon Grafiği... 154 Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Deneme ve Simülasyon Grafiği... 154 Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Deneme ve Simülasyon Grafiği... 155 Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Hasat İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği.. 155 Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Hasat İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği.. 156 XV

1.GİRİŞ Cengiz YÜRÜRDURMAZ 1. GİRİŞ Bilim ve teknolojinin gelişim hızı doğrultusunda üretim ve tüketim şekillerinin de farklılaşıp değiştiği ve her geçen gün yeni gelişmelerin ortaya çıktığı günümüzde, dünya nüfusundaki artış devam etmektedir. Bu durum, bilim adamlarının var olan sınırlı doğal kaynaklardan en mükemmel şekilde faydalanılmasını, bunun yanında yeterli ve dengeli beslenebilme imkanları üzerinde çalışılmasını zorunlu kılmaktadır. Günümüzde dünyada gıda üretimi yeterli görünse de, dağılımdaki bozukluklar nedeniyle, birçok insan açlık tehlikesiyle karşı karşıyadır. İnsan nüfusunun ve hayvan varlığının beslenme ihtiyacını karşılamada tahıllar büyük önem taşımaktadır. Zira dünya nüfusunun büyük bir kısmı bitkisel kaynaklı gıda maddesi yönünden genel olarak tahıllara (buğday, çeltik, mısır) bağımlıdır. Nitekim, insanoğlu günlük gereksinim duyduğu enerjinin % 50 sinden fazlasını tahıllardan karşılamaktadır (Gençtan ve ark., 1995; Kırtok, 1998). Güneş enerjisini sindirilebilir enerjiye çevirme açısından doğanın en mükemmel bitkilerinden biri olan mısır (Zea mays L.), doğrudan insan ve hayvan beslenmesinde kullanılması yanında, hızla genişleyen endüstriyel kullanım alanlarıyla bugün tarıma dayalı endüstrinin de en önemli hammaddelerinden birisi konumuna gelmiştir (Aldrich ve ark., 1978; Perry, 1988; Watson, 1988). Dünyada insan beslenmesinde tüketilen günlük kalorinin % 22'si mısır bitkisinden sağlanmaktadır (Kırtok, 1988). Bilhassa Atdişi mısır dünyada insan ve hayvan beslenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Her türlü hayvan için iyi bir enerji kaynağı olan mısırın yem sanayinde tüketimi, kesif yem olarak ya da silaj halinde yeşil yem şeklinde olmaktadır. Dünyada nüfusun, enerji ve protein ihtiyacının büyük bir kısmını karşılayan tahıllar içerisinde mısırın ayrı bir yeri vardır. Bir sıcak iklim bitkisi olan mısır, sahip olduğu çeşit zenginliği ve yüksek adaptasyon kabiliyeti nedeni ile dünyanın hemen her yerinde tarımı yapılabilen bir kültür bitkisidir (Koçak, 1987; Sezer ve Yanbeyi, 1987). Dünyada, 157,1 milyon ha. Ekim alanı ve 578,2 milyon ton üretim ile buğday ve çeltikten sonra üçüncü sırada yer alan mısır, toplam ekim alanlarının, %18,6 sını, 1

1.GİRİŞ Cengiz YÜRÜRDURMAZ üretimin ise %27 sini teşkil etmektedir (Anonymous, 2004). Dünyada mısırın tüketimi, ülkelerin gelişmişlik oranına bağlı olarak değişmekte olup, üretimin % 73 lük gibi büyük bir bölümü hayvan beslenmesinde ( gelişmiş ülkelerde hayvan yeminin payı %88.9 a, hatta bu oran A.B.D de %90 a yükselmektedir), kalan kısmı ise insan beslenmesi (ekmek, haşlama, közleme, çerez, konserve, pastacılık ve fırın ürünlerinde) ve sanayide (un, irmik, nişasta, şurup, yağ ve şeker) değerlendirilmekte olup, dünyada insan beslenmesinde tüketilen günlük kalorinin % 11 i mısır bitkisinden sağlanmaktadır (White, 1986; Gençkan ve ark., 1995; Kırtok, 1998). Ülkemizde, 384 kg/da ortalama verim değerine sahip olan mısır, 700 bin hektar ekim alanı ile toplam tahıl ekilişinde %4.6 pay alırken, 2.7 milyon ton üretimi ile toplam tahıl üretiminde %8.0 pay almaktadır (Anonymous, 2004). Üretilen mısırın, yarıdan fazlası (%54.1) insan beslenmesinde ve sanayide, kalan kısmı ise (%45.9) hayvan yemi olarak değerlendirilmektedir (Kırtok, 1998). Kahramanmaraş ta 244.147 ha. olan tahılların ekim alanı içinde mısır; 16.710 ha. ekiliş, 912,3 kg/da verim ve 152.450 ton üretim değerine sahiptir (Anonymous, 2004). Son yıllarda mısıra olan talebin artmasıyla birlikte Kahramanmaraş bölgesinde de II. ürün mısır tarımında önemli gelişmeler olmuştur. Mısır, ışığı çok iyi değerlendiren bir C-4 bitkisi olduğundan, kısa sürede yüksek miktarlarda kuru madde oluşturabilme yeteneğine sahiptir. Bu özelliği sayesinde, sıcak iklime sahip bölgelerde, sulu şartlarda uygulanacak ekim nöbeti sistemlerinde, hem ana ürün hem de ikinci ürün olarak yer alabilecek önemli bir tarla bitkisi konumundadır. Bununla birlikte, Kahramanmaraş yöresinde, en uygun girdi miktarı ile en yüksek verimi almak için, yetiştirme tekniklerinin iyi bilinmesi ve bölge şartlarına uygun mısır çeşitlerinin seçimi önemlidir. Çok erkenci bir çeşidin ekimi halinde, bu sıkıntının ortadan kalkacağı düşünülür ise de, verimde düşüklükler söz konusu olmaktadır. Dolayısıyla çeşit seçimi önem arzetmektedir. Mısır çeşitleri arasında toplam yetişme süresi açısından seçim yapmak için birçok alternatif olmakla birlikte, ikinci ürün mısır yetiştirme süresi çok kısa olduğundan, yüksek verimli ortaerkenci çeşitlerde hasat için Kasım ayı başları beklense dahi, tanede rutubet oranı yüksek olmaktadır. 2

1.GİRİŞ Cengiz YÜRÜRDURMAZ İklim ve toprak özellikleri bölgelere göre farklılık gösterdiği için mısır yetiştiriciliğinde bölge şartlarına göre uygun çeşit, azot dozu ve ekim sıklığı gibi yetiştiricilik özelliklerinin tespiti çok önemlidir. Mısır gibi bol yeşil aksama sahip olan bitkiler, geniş ve iri yaprakları ile topraktan fazla miktarda besin maddesi kaldıran bitkiler olduğu için, yüksek verim ve kaliteli ürün için dikkatli ve iyi bir gübrelemeye ihtiyaç hissederler. Gübrelemede kullanılacak gübrenin çeşidi, miktarı, gübreleme yöntemi ve zamanı, ekilecek çeşide, bitki sıklığına, toprağın yapısına ve besin maddesi içeriğine göre tespit edilmelidir. Aldrich ve ark. (1978), bilinçli üreticilerle normal üreticiler arasındaki farkı ifade ederken, uyguladıkları gübrenin seçimi ve ne zaman, ne kadar uygulanacağına verilecek kararın, yıl sonunda elde edilecek gelir üzerine oldukça önemli etkiye sahip olduğunu belirtmişlerdir. Üretiminde normal bitki gelişmesini sınırlayan en önemli besin elementinin azot olduğu ve maksimum verim elde etmek için azotlu gübrelerin önemli bir faktör olduğu belirtilen (Russel ve Balko, 1980) mısırın, bitkilerdeki bütün amino asit ve proteinlerin temel yapı taşı olan ve kimyasal yapısı itibarı ile toprakta tutunması çok güç olan, hatta yıkanma tehlikesi olan azotlu gübrelere karşı reaksiyonu çabuk ve yüksektir. Fakat burada azotun hangi doza kadar olumlu tepki verdiğinin bilinmesi, tabiat kaynaklarının en uygun ve en verimli şekilde gelecek nesillere aktarılmasını sağlamak şeklinde tarif edebileceğimiz Sürdürülebilir Tarım dan bahsedilen dünyamızda, hem çevre kirliliği, hem milli serveti muhafaza açısından önem arzetmektedir. Ticari gübre fiyatlarının sürekli artması yanında, özellikle azotlu gübre kullanımının yeraltı su kaynaklarını kirletmesi sebebiyle hem ekonomik, hem de ekolojik dengenin korunması açısından, uygun dozların kullanılması yanında bitkilerin azot kullanım etkinliğinin artırılması ön plana çıkmaktadır. Mısır genotiplerinin artan azot dozlarına tepkisi önemli ölçüde değişmekte olup, bazı çeşitler azot dozlarının artmasıyla protein içeriği ve tane verimi bakımından artış gösterirken (Pollmer ve ark., 1979), bazı mısır genotipleri koçan sayısı, koçan uzunluğu ve koçanda tane sayısı bakımından artış göstermektedir (Russel ve Balko, 1980). Muruli ve Paulsen (1981), yüksek tane veriminin, tane doldurma esnasında bitkide depolanan yüksek azot miktarlarıyla ilişkili olduğunu belirtmişlerdir. Makro besin elementlerinin en önemlilerinden biri olan azot, mısırın büyüme ve gelişimde 3

1.GİRİŞ Cengiz YÜRÜRDURMAZ önemli bir rol oynamaktadır. Kahramanmaraş bölgesinde, sulama imkanlarının da bulunması ile beraber, aynı araziden bir yılda iki ürün alınması mümkün olmakta, ikinci ürün olarak yetiştirilmekte olan mısır çeşitlerinin azotlu gübrelemeye tepkisinin ve en uygun azot miktarının belirlenmesi vs bunun pratiğe aktarılması, hem üretim masrafları, hem de çevre kirlenmesi yönünden önem arzetmektedir. Tarım ürünlerine karşı artan talep ve toprak su ve diğer tabii kaynaklar üzerindeki artan baskı sebebiyle, tarımsal kararların her aşamasında kullanılan bilgi ihtiyacı hızla artmaktadır. Geleneksel agronomik araştırma metotları ve yayınları içerisinde yeni verilerin oluşturulması (oluşumu, meydana gelişi), bu artan ihtiyaçları karşılamada yeterli gelmemektedir. Geleneksel agronomik denemelerse değişen her faktörün incelenmesi ve denemesi hem pahalı hemde zaman gerektirmektedir. Eğer yeni veriler ve araştırma bulguları konuyla ilgili kolay ulaşılabilir bir format içerisinde konulamaz ise etkili bir şekilde kullanılamaz. DSSAT (Decision Support System for Agrotechnology Transfer Version) uluslar arası bir bilim ağı olan IBSNAT (The International Benchmark Sites Network for Agrotechnology Transfer) tarafından agronomik araştırmalar içerisinde yer alan bir sistemde ürün model uygulamalarını kolaylaştırmak için geliştirilmiştir (IBSNAT, 1993; Tsuji, 1998; Uehara, 1998; Jones at al, 1998). Bu programın başlangıçtaki gelişimi (seyri) toprak, iklim, ürün ve üretim teknolojisinde daha iyi karar verme ya da yönetimini harekete geçirme ve diğer bir bölgedeki toprak ve iklim farklılıklarını belirlemek olmuştur (IBSNAT 1993; Uehara ve Tsuji, 1998). Sistemler, yürütülen araştırmalarda sistem ve fonksiyonların nasıl olduğunu anlatmak için temel bir yapıya sahiptir. Sistem, verilen koşullar için sistemin tahmin etme özelliğine izin veren modellerin bir birleşimidir. Yeter derecedeki güvenilir benzer modeller, bilgisayar denemeleri ile sistemin daha iyi yönetim ya da kontrolünü sağlamak için verilen koşulları 100 yada binlerce kez değerlendirebilir. Özelliklede bilgisayar teknolojisinin gelişmesi ve hızlanması, tahminlerin artan doğruluğu ve geçerliliği, simülasyon için giderek artan gereksinme nedeniyle, simülasyon modelleri giderek artan şekilde çiftçiler ve araştırıcılar tarafından kabul görmektedir. 4

1.GİRİŞ Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çiftçilerin ve araştırıcıların, araştırma kaynaklarının azalması noktasında simülasyon modelleri hem daha iyi karar verme hem de araştırmaları geliştirme açısından etkin araçlardır. Örneğin bir çok çeşidin hızlı bir şekilde değerlendirilmesi için simülasyon modelleri maliyeti düşürücü yönde etken olan araçlar olarak dikkati çekmektedir. Özellikler ıslahçılar yeni çeşitleri değerlendirmek için çok yerde deneme kurmanın maliyetini azaltmak amacıyla değişik çevrelerde bu modelleri kullanabilmektedirler. Özellikle gübreleme gibi bazı uygulamalar, toprak ve bitki arasında iklim ve diğer çevresel faktörlerden etkilenen kompleks ilişkileri doğru şekilde tahmin eden modellere ihtiyaç duymaktadır. Bu modellerin farklı bir çevrede kullanılmadan önce geçerliliklerinin saptanması gerekliliği vardır (Summerfield ve ark. 1991). Bitki fenolojisinin, bitkinin adaptasyonu ve verim saptamasında en önemli kavram olduğunu bildirmektedirler. Dolayısıyla fenolojinin doğru bir şekilde tahmininde, değişen tarla koşulları altında fizyolojik tepkilerin tahmin edilmesi için esastır (Hodges, 1991). Fenolojinin doğru olmayan şekilde tahmini simule edilen büyüme işlevlerinin yanlış tarihlerde ortaya çıkmasına yol açar. Bu tür farklılıklar iklim koşullarından hatalı şekilde etkilenmiş işlevler tahminlerine neden olabilir. Fenolojinin doğru şekilde tahmini ise çeşitlerin ve ekim tarihlerinin ekonomik bir verim için kritik devrelerin optimum koşulların sağlandığı dönemlerde ortaya çıkacak şekilde seçilmesini mümkün kılacaktır. Bu çalışmanın amacı mısır tarımında değişik çeşit kullanımı ve gübre dozlarında verim tahmini yapabilmek amacıyla CERES-Maize mısır büyüme modelinin kullanılabilirliliğini incelemek ve bu konuda yapılacak diğer çalışmalara ışık tutmaktır. Yapılan bu çalışmanın yöredeki mısır üretiminin artışında önemli ölçüde fayda sağlayacağı da göz ardı edilmemelidir. 5

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR İklim ve toprak özellikleri bölgelere göre farklı olduğu için, mısır yetiştiriciliğinde bölge koşullarına uygun çeşit ve azot dozu seçimi büyük önem arz etmektedir. Yurdumuzda, 80 li yıllardan başlayarak, melez mısır ekiminin yaygınlaşması ile birim alandan elde edilen mısır veriminde önemli artışlar kaydedilmiştir. Son yıllarda sağlanan bu verim artışlarının başlıca nedenleri arasında, artan tarımsal girdiler ve iyileşen yetiştirme tekniklerinin yanında, yüksek verim yeteneğine sahip, kaliteli ürün verebilen yeni melez çeşitlerin ekiminin artması da önemli rol oynamaktadır (Hallauer ve Miranda, 1982; Kün, 1994; Tansı ve ark. 1997). Bitkilerde verim, çeşitlerinin genetik potansiyeline bağlı olmakla birlikte, azot miktarı gibi faktörlerin etkisi de önemli rol oynamaktadır (Giray, 1994). Aşırı bitki sıklığı ve seyrekliğinin verimi etkilediği bilinmektedir (Aydın, 1991; Giray, 1994). 2.1. Azot Dozu ile İlgili Çalışmalar Stevenson ve Baldvin (1969), 1967 69 yılları arasında Kanada'nın Ontario bölgesinde azot kaynağı, uygulama metodu ve zamanın mısırın azot içeriği ve verimi üzerine etkilerini belirlemek için yaptıkları çalışmada sonbaharda, ekim öncesi ve banda uygulama olarak amonyum nitrat, üre ve susuz amonyak gübrelerini (0, 5.6, 11.2, 16.8 ve 22.4 kg/da N) dozlarında uygulamışlardır. İlkbaharda azot uygulaması aynı dozlarda, sonbahar uygulamasından daha fazla verime sebep olmuştur. Uygulanan azot miktarının artmasıyla tane verimi ve tanenin azot içeriği artmıştır. Tane verimi yıl, yer ve çeşide göre farklılık göstermiş; en düşük verim (320 kg/da) 0 kg/da N uygulamasında elde edilirken, en yüksek verim Kenvood bölgesinde (910.0 kg/da) ile 22.4 kg/da N uygulamasında elde edilmiş, Pt. Sanley bölgesinde ise en yüksek verim (921.0 kg/da) 16.8 kg/da N uygulamasında elde edilmiştir. Tanenin azot içeriği ise % 1.22-1.79 arasında değişmiştir. Aydın ve Akman (1972), mısır tarımında ürenin azotlu gübre olarak kullanılmasının verime etkisi ile diğer azotlu gübrelerle bu yönden ilişkilerinin incelendiği araştırmada, ürenin Wis 641-AA melez mısır çeşidinde diğer gübrelerle 6

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ (Amonyum sülfat, Amonyum nitrat) aynı düzeyde verimi etkilediği, saf madde olarak 15 kg/da N karşılığı üre ile en yüksek verime ulaşıldığı tespit edilmiştir. Beauchamp ve ark. (1976), tarafından 1970-71 yıllarında Ontario'da Guelph Üniversitesinde, genotipe bağlı olarak koçan püskülü çıkışını izleyen dönemde sap ve yapraktan koçana azot taşımasını belirlemek için yapılan çalışmada; 1970'de koçan püskülü dönemi ile bu dönemden 14 ve 28 gün sonra 4 kendilenmiş hattın yaprak ayası ve sap koçanlarının azot içeriği belirlenmiştir. 1971'de kendilenmiş hatların üçü ve bunların melezleriyle yapılan benzer bir çalışmada koçan püskülü döneminde ve 24 gün sonra azot analizi yapılmıştır. 1970'de kendilenmiş hatta bağlı olarak yaprak ayasından azot taşınması önemli derecede değişmiştir. Her iki yılda da sap ve koçanın azot içeriğinde genotipler arasında önemli farklılıklar meydana gelmiştir. Koçan püskülü çıkışından sonraki 14. günden 28. güne kadar olan dönemde azot taşınması ilk 14 günlük döneme kıyasla daha fazla olmuştur. Koçan püskülü döneminden sonraki dönemde azot depolanma hızı üç F1 melezin birinde ebeveyn hatlardan daha yüksek olmuştur. Suphot ve Kitima (1977), Tayland'da yaptıkları çalışmada 4 mısır çeşidi ve 4 azot dozu (0, 3, 9, 14 kg/da N) kullanmışlardır. Bu çalışmada tane verimi ve tanede protein içeriği bakımından çeşitler ve azot dozları arasında farklılıklar bulunmuştur. Tane verimi ve tanede protein içeriği azot dozunun artmasıyla artmıştır. Azot dozu uygulaması tohum iriliği ve koçan sayısını etkilememiş fakat koçanda tane sayısını artırmıştır. Al-Ruhda ve Al-Younis (1978), tarafından Irak ta azotlu gübre miktarı ve sıra aralığının mısır bitkisinde verim ve verim unsurlarının etkilerinin araştırıldığı çalışmada; azotlu gübrenin bin tane ağırlığı, koçanda tane sayısı ve sıra sayısını artırdığı belirlenmiştir. Yurtsever (1979), Karadeniz bölgesi şartlarında, U.S. 13 melez mısır çeşidinin azotlu ve fosforlu gübre isteğini tespit etmek için yapmış olduğu çalışmada, azotun (0, 5, 10, 15 ve 0, 7.5, 15 kg N/da) seviyelerini konu olarak almıştır. Deneme sonunda yapılan regresyon analizlerinde gübrenin mısır verimini % 99 nispetinde arttırdığını tespit etmiş, söz konusu bölgede mısırın ihtiyaç duyduğu optimum azot 7

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ miktarının 16.8 kg N/da olduğunu, 1978 yılı gübre ve ürün fiyatlarına göre ise 15 kg N/da nın ekonomik optimum noktayı teşkil ettiğini bildirmiştir. EI-Hattab ve ark. (1980), Mısır'da Kahire Üniversitesi'nde 1973-74 yıllarında yürüttükleri, farklı azot dozlarında tanenin kimyasal içeriği, tane verimi ve verim unsurları ile ilgili çalışmalarında; yaprak alanı indeksi, bitki boyu ve bitkide toplam kuru madde miktarının azot dozuyla birlikte arttığını ve bütün gelişme dönemlerinde azot dozundaki artışların kuru madde miktarını arttırdığını, artan azot dozunun çiçeklenme süresini kısaltıp tanede ham protein, toplam azot ve fosfor içeriğini yükselttiğini belirlemişlerdir. Moore (1980) un belirttiğine göre kuru maddede ortalama olarak mısır koçanının ham protein oranı % 3, ham selüloz oranı % 36, kuru ot olarak mısır bitkisinin ham protein oranı % 9, ham selüloz oranı % 26, silajlık materyalde ise ham selüloz oranı % 58 olarak belirtilmiştir. Russel ve Balko (1980), ABD'de, Ames yakınlarındaki Tarımsal Araştırma Merkezinde 1976-1978 yıllarında, kendilenmiş mısır hatları ve tek melezlerinin azotlu gübreye tepkisini belirlemek için 40 kendilenmiş hat ve 20 tek melezle üç farklı bölgede yaptıkları çalışmada 5 azot dozu (0, 6, 12, 18, 24 kg/da N) kullanmışlardır. Elde edilen sonuçlar, azot kullanım etkinliği bakımından kendilenmiş hatlar ve bunların tek melezleri arasında genetik farklılıklar olduğunu ortaya koymuştur. Kendilenmiş hatlar arasında en büyük verim farklılığı 24 kg/da N dozunda bulunmuş fakat üç yüksek azot dozunda ortalama verim bakımından hatlar arasındaki farklılık fazla olmamıştır. Bazı tek melezler, kullanılan maksimum dozun altındaki azot dozlarında yüksek azot kullanım etkinliği göstermişler ve tek melez-43 en yüksek ortalama verime 12 kg/da N dozunda ulaşmıştır. Muruli ve Paulsen (1981), A.B.D.'de, Kansas'taki St.John ve Manhattan Bölgelerinde, Mex-Mix mısır populasyonundan geliştirilmiş olan, azot kullanım etkinliği düşük ve yüksek olan sentetik çeşitleri orijinal populasyonla 0, 5, 10, 20 kg/da N dozlarında karşılaştırmışlardır. Azot kullanım etkinliği yüksek olan çeşidin verimi düşük azot dozlarında diğerlerini geçerken, yüksek azot dozlarında, azot kullanım etkinliği düşük olan çeşit daha fazla verim vermiştir. Yüksek azot kullanım etkinliğine sahip çeşit her iki bölgede de 5 kg/da N'dan yüksek azot dozlarına cevap 8

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ vermezken, azot kullanım etkinliği düşük olan çeşit bütün azot dozlarına cevap vermiştir. Tek bitki kuru ağırlığı, bitkide toplam azot içeriği ve tanede toplam azot miktarı ile tane verimi arasındaki ilişki olumlu bulunmuştur. Di Fonzo ve ark. (1982), İtalya'da, Bergamo'daki Tahıl Araştırma Enstitüsü Mısır Bölümü'nde 1978-1979 yıllarında, mısır bitkisinde azot alımı ve taşınması bakımından genetik farklılığı belirlemek ve azot bulunan kısımlar arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarmak için iki yıl süreyle yaptıkları çalışmada altı kendilenmiş hattın melezlenmesiyle elde edilen 15 Fi melez mısırı düşük ve yüksek azot dozlarında yetiştirmişlerdir (10 ve 35 kg/da N). Düşük azot dozuna kıyasla yüksek azot dozu uygulamasında yetiştirilen melezlerde farklı bitki kısımların da azot içeriği azot alımı, bitkide tane verimi ve toplam kuru madde miktarı daha yüksek bulunurken; azot hasat indeksi, düşük azot dozu uygulamasında daha yüksek olmuştur. Kamprath ve ark. (1982), A.B.D.'de Kinston' da yaptıkları çalışmada üç melez çeşidi ve üç azot dozu (5.6, 16.8 ve 28 kg/da N) kullanmışlardır. Yapılan çalışmada, kuru madde miktarı ve tane verimi çeşit ve azot dozuna göre farklılık göstermiş, artan azot dozuyla birlikte kuru madde ve tane verimi artmıştır. Bitkide koçan sayısı çeşitlere göre farlılık gösterirken azot dozlarından olumlu etkilenmiştir. Koçanda tane ağırlığı 16.8 kg/da N dozuna kadar artmış, 28 kg/da N uygulamasında bir çeşitte artmış görülürken diğer ikisinde bir miktar düşüş gözlenmiştir. Azot kullanım etkinliği tüm çeşitlerde azot dozunun artmasıyla azalmıştır. Walburg ve ark. (1982), 1978-79 yıllarında A.B.D'de, Purdue Üniversitesi'nde yaptıkları çalışmada (0, 6.7, 13.4 ve 20.2 kg/da N) uygulamasında yürüttükleri mısır denemesinde farklı tarihlerde, gelişme devresi, yaprak alanı indeksi, toprağı kapatma yüzdesi, yaprak azot içeriği, bitkide yaş ve kuru madde miktarı ile tane verimi incelenmiştir. 1978'de Beck65x çeşidi, 1979 yılında ise Pioneer-3183 çeşidi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre her iki yılda da bitki kuru madde verimi, yaprakta azot içeriği ve yaprak alanı indeksi artmış, bitki boyu artışı ilk yıl Beck65x çeşidinde önemli bulunmazken, ikinci yıl Pioneer 3183 çeşidinde azot dozunun artışıyla birlikte artmıştır. Hills ve ark. (1983), 1979-80 yıllarında mısır bitkisinde azotlu gübre kullanımını belirlemek için yaptıkları çalışmada 5.6 kg/da N artışlarla 0-28 kg/da N 9

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ arasında azot dozları uygulamışlardır. Bu çalışmada, mısırda en yüksek tane ve toplam kuru madde verimi 1979 yılında 22.4 kg/da N dozunda elde edilmiş, 28 kg/da N dozunda düşüş gözlenmiştir. 1980 yılında ise 28 kg/da N dozuna kadar artış görülmüştür. Öztürk ve Aydın (1983), Kazova ve Niksar ovalarında mısırın azotlu gübre isteğini tespit etmek amacı ile yürüttükleri araştırmada, Diker melez mısır çeşidini kullanmışlar ve deneme konusu olarak (0, 7.5, 15.0, 25.0 ve 30.0 kg/da N) seviyelerini esas almışlardır. Yapılan istatistiki analiz sonucunda azotlu gübre ile mısır tane verimi arasında çok önemli bir ilişki tespit edilmiştir. Belirtilen mısıra verilmesi gerekli ekonomik gübre miktarının 19 kg/da N karşılığı azotlu gübre olduğunu belirtmişlerdir. Thiraporn ve ark. (1983), Tayland'da farklı orijin ve farklı genetik yapıya sahip 12 mısır çeşidiyle yaptıkları çalışmada, Orta Avrupa çeşitlerinin koçanda tane sayısı ve bin tane ağırlığın azalmasıyla, üstün hasat indekslerini devam ettiremediklerini, çoğu tropik çeşidin hasat indeksinin düşük olmakla birlikte genotipik farklılığın oldukça fazla olduğunu belirlemişlerdir. Genotiplerin sap kuru madde ağırlığı 157-316 g arasında, tane kuru madde ağırlığı 55-132 g arasında, hasat indeksi ise % 33-41.9 arasında değişmiştir. Koçanda tane sayısı genotiplere göre farklılık göstermiş ve 287-442 arasında değişmiştir. Bin tane ağırlığı 192-334 g arasında, bitki boyu 202-267 cm, ilk koçan yüksekliği ise 72-127 cm arasında değişirken, tepe püskülü çiçeklenme süresi 40.5-54.2 gün arasında değişmiştir. Sapta toplam azot içeriği 2.06-3.57 g, tanede toplam azot içeriği ise 1.03-2.02 g arasında değişmiş, tanenin azot içeriği % 1.23-1.82 arasında, azot hasat indeksi ise % 46-60.4 arasında değişmiştir. Anderson ve ark. (1984), 1978-79 yıllarında A.B.D.'de Clayton' daki Merkez Araştırma İstasyonunda, bitkide koçan sayısı farklı mısır genotiplerinde, kuru madde miktarı ile azot depolanması, dağılımı ve taşınması üzerine azotlu gübrelemenin etkisini belirlemek amacıyla iki azot dozu (5.6 ve 22.4 kg/da N) kullanmışlardır. Yapılan çalışmada tane doldurma süresince farklı zamanlarda yaprak, sap ve koçan örnekleri alınmış ve azot analizi yapılmıştır. Tane doldurma süresince her iki azot dozunda da yaprak azot içeriği azalmıştır. Koçanda azot depolanması tane doldurma 10

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ döneminin ilk 30 gününde düzenli olarak artmış daha sonra azalarak devam etmiştir. Bitkide tane verimi koçan sayısıyla ilişkili bulunmuş, çok koçanlı genotiplerde artan azot dozu bitkide koçan sayısının artmasına sebep olmuştur. Azot kullanım etkinliği genotiplere göre farklılık gösterirken 5.6 kg/da N uygulanmasında 22.4 kg/da N uygulamasına kıyasla daha yüksek bulunmuş ve 5.6 kg/da N uygulamasında % 41-69 arasında değişirken, 22.4 kg/da N uygulamasında % 34-54 arasında değişmiştir. Bitkide tane verimi, koçan sayısı, koçanda tane ağırlığı ve toplam kuru madde miktarı, genotip, azot dozu ve yıllara göre farklılık gösterirken, genotiplere göre bitkide tane verimi 133-254 g arasında koçan sayısı 0.96-1.89 adet bitki, koçanda tane ağırlığı 134-167 g toplam kuru madde miktarı 359-455 g bitki arasında değişmiştir. Azot hasat indeksi, bitkide toplam azot miktarı, tanede azot içeriği ve azot kullanım etkinliği de genotip, yıl ve azotlu gübre uygulamalarına göre değişiklik göstermiştir. Azot hasat indeksi ise genotiplere göre % 55-79 arasında, azot dozlarında % 64.5-70.5 arasında değişmiş, hasat indeksi ise genotiplere göre % 34-56 arasında, azot dozlarında ise % 44.5-54.3 arasında değişmiştir. Bitkide toplam azot, genotiplere göre 3.92-5.22 g arasında, azot dozlarında ise 3.61-5.76 g arasında değişmiştir. Tanede azot içeriği genotiplerde % 1.26-1.60 arasında, azot dozlarında ise % 1.37-1.66 arasında değişmiş, azot kullanım etkinliği ise genotiplerde 36-60, azot dozlarında ise 39.5-52 arasında değişmiştir. Podalak (1984), tarafından Çekoslovakya da iki melez mısır çeşidine (LSP ve TO-500), dört azot dozu ve iki ekim sıklığı (70x20 cm ve 70x16 cm) uygulanmıştır. Yapılan bu uygulamaların sonucunda 70x20 cm ekim sıklığında bitki kök ve toprak üstü kuru madde miktarının yükseldiği belirlenmiştir. Ayrıca artan azot dozlarına paralel olarak tane verimi ve koçan sayısının arttığı tespit edilmiştir. Marinkovic (1985), chernozom tipi toprakta yaptığı bir araştırmada, iki melez çeşidi 5 farklı azot dozunda (0, 6, 9, 12 ve 15 kg/da N) ve 3 farklı sıra üzeri mesafesinde (15, 25 ve 35 cm) deneyerek, azot dozları arasındaki farkın önemsiz olduğunu fakat artan azot dozuyla verimin arttığını belirtmiştir. Onken ve ark. (1985), A.B.D.'de Texas Tarımsal Araştırma İstasyonu'nda uygulanan azot ve topraktaki azot miktarının mısırın tane verimine etkisini belirlemek için, 1976-81 yılları arasında 6 yıl süreyle (0, 4.5, 9.0, 13.5, 18.0 ve 22.5 11

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ kg/da N) uygulaması ile yaptıkları çalışmada, uygulanan ve toprakta bulunan azotun tane verimini önemli ölçüde etkilediği bulunmuştur. Azot kullanım etkinliği azotlu gübre dozlarının artmasıyla azalmıştır. Sharma ve Adav (1985), 1983 yılında Nijerya da Samaru da yapılan tarla denemelerinde 0-20 kg/da N ekim sırasında ve yine aynı azot dozlarını ekimden 6 hafta sonra uygulayarak, 2500, 5000 ve 7500 bitki/da sıklıkta ekim yapmışlardır. Azot dozlarının artmasıyla koçan yapraklarındaki azot konsantrasyonunun arttığını, koçan yapraklarındaki azot konsantrasyonu ile tane verimi arasında yakın bir ilişki olduğunu, bitki sıklığı arttıkça tane verimi, koçandaki tane sayısı, 1000 tane ağırlığı ve koçan uzunluğunun azaldığını belirtmişlerdir. Erbay (1986), Samsun şartlarında yürüttüğü denemesinde Northstar çeşidinde bitki boyu, koçan uzunluğu, koçan çapı, koçanda tane sayısı, bin tane ağırlığı, tane ve sap verimine ait değerleri sırasıyla 111.2 cm, 15.05 cm, 4.21 cm, 422 adet/koçan, 244.7 gr, 425 kg/da ve 469 kg/da olarak tespit etmiştir. Lemcoff ve Loomis (1986), 1980 yılında California'da farklı ekim sıklığı (2875 ve 8610 bitki/da) ve azot dozu uygulamalarında (0 ve 16.7 kg/da N) mısırın verim unsurları ve azot içeriğindeki farklılıkları belirlemek amacıyla yaptıkları çalışmada koçan püskülü döneminde tek bitki kuru ağırlığının azot uygulamasından olumlu, ekim sıklığından olumsuz etkilendiği belirlenmiştir. Yüksek azot dozunda koçanda tane sayısı ve tane ağırlığı artarken bu özellikler sıklıktan olumlu etkilenmiştir. Koçanda tane ağırlığı bin tane ağırlığından önemli ölçüde etkilenmiştir. Mackay ve Barber (1986), A.B.D.'de Purdue Üniversitesi'nde 1983 yılında, azotlu gübreye karşı düşük ve yüksek tepki gösteren iki mısır çeşidinin kök gelişimi ve azot alım miktarlarının üzerine, uygulanan azotun etkisini belirlemek amacıyla yapılan çalışmada iki farklı azot dozu uygulanmış (O ve 22.7 kg/da N), netice olarak, her iki genotipte de azot alımı artmıştır. Yüksek tepkili çeşidin azot alımı diğerinden % 30 daha fazla olmuştur. Koçan püskülü dönemindeki azot içeriğinin hasat dönemindeki azot içeriğine oranı, düşük azot tepkimeli çeşitte % 55, yüksek tepkimelide % 70 olmuştur. Ülger ve ark. (1986), Çukurova koşullarında, buğdaydan sonra ikinci ürün olarak yaptıkları bu çalışmada, farklı azot dozlarında uygulanan Mixtalol büyüme 12

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ düzenleyicisinin mısır bitkisinin tane verimi ve diğer bazı bitkisel özelliklerine etkisini araştırmışlardır. 3 farklı azot dozu (0, 10 ve 20 kg/da N) kullanılmıştır. En yüksek tane verimi, en yüksek azot dozu olan 20 kg/da N uygulamasında elde edilmiştir. Artan azot dozlarının tepe püskülü çiçeklenme süresini ve koçan yüksekliğini önemli düzeyde uzattığı, bitkideki koçan sayısı, bin tane ağırlığı ve tane verimini önemli düzeyde artırdığı, bunun yanı sıra bitki boyuna ve sömek oranına önemli düzeyde etki etmediği bulunmuştur. White (1986), tatlı mısırda bitki sıklığı arttıkça birim alandan elde edilen koçan veriminin arttığını, koçan boyutları ve ortalama koçan ağırlığının ise azaldığını bildirmektedir. Amurowa ve ark. (1987), 1983 yılında Nijerya'da mısırın besin içeriği ve tarımsal özellikleri üzerine azotlu gübreleme ve bitki sıklığının etkisini araştırmak için yürüttükleri çalışmada 5 azot dozu (0, 5, 10, 15 ve 20 kg/da N) ve 3 ekim sıklığı (2500, 5000 ve 7500 bitki/da) uygulamışlardır. Azotlu gübreleme 15 kg/da N dozuna kadar sap ve tane verimi, 10 kg/da N dozuna kadar tane sayısı ve bin tane ağırlığını artırmıştır. Artan azot dozları N, K ve Mg içeriğini artırmış fakat P ve Ca içeriğini etkilememiştir. El-Agamy ve ark. (1987), Mısır'da Kahire şartlarında dört farklı mısır çeşidi ile farklı azot dozlarını denedikleri çalışmada; azot miktarı arttıkça bitki boyu, koçandaki tane sayısı, bitki başına koçan sayısı ve birim alandaki verimin çeşitlere göre farklı değerlerde arttığını belirlemişlerdir. Fox ve Piekielek (1987), A.B.D.'de Pennsylvania'da toprak işlemeli ve işlemesiz ekilen mısıra uygulanan azotlu gübre oranlarının (0, 5, 10, 15, 20 kg/da N) verim ve azot alımına etkilerini belirlemek için 3 yıl süreyle yaptıkları çalışmada tane verimi 0 kg/da N dozunda toprak işlemesiz ekimde işlemeliye göre daha düşük olmuş, yüksek azot dozlarında (15 ve 20 kg/da N) daha yüksek olmuştur. Her üç yılda da tane verimi, tane azot içeriği ve azot alımı, azotlu gübre dozlarından önemli derecede etkilenmiştir. Köycü ve Yanıkoğlu (1987), tarafından Samsun'da 4 mısır çeşidi 3 ekim zamanı ile yürütülen çalışmada, bitki boyu, koçan uzunluğu, koçan kalınlığı, koçanda tane sayısı, bin tane ağırlığı, bitkide koçan sayısı ve sap verimi yönünden genotipler 13

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ arasında farklıklar olduğu ve genotiplerin ekim zamanından farklı düzeyde etkilendiği belirlenmiştir. Tane verimi ile sap verimi, koçan çapı, koçanda tane sayısı ve bin tane ağırlığı arasında önemli ve olumlu, tane verimi ile koçan uzunluğu arasında ise önemsiz fakat olumlu ilişki olduğu belirlenmiştir. Ragheb ve ark. (1987), tarafından azotlu gübre dozlarının mısır bitkileri ve organlarında kuru madde depolanması ve vejetatif gelişme oranına etkisinin araştırıldığı çalışmada üç mısır çeşidi ve 5 azot dozu (7.5, 9.0, 10.5, 12.0, 13.5 kg/da N) kullanmışlardır. Mısır çeşitleri arasında kuru madde birikimi bakımından önemli farklılıklar bulunmazken, yaprak özellikleri bakımından farklılıklar bulunmuştur. T.W.C.-309 çeşidi bitkide daha fazla yaprak alanı oluştururken, bitkide ve koçanda daha fazla kuru madde depolanmıştır. Azot gübrelemesi bitkide yaprak sayısı, yaprak özellikleri ve bitkide toplam kuru madde üzerine önemli etkide bulunmuştur. Sağlamtimur ve Okant (1987), tarafından 1985-86 yıllarında Şanlıurfa'da ikinci ürün mısırda çeşit ve bitki sıklığının verim ve bazı tarımsal karakterlere etkisini belirlemek için yapılan çalışmada, üç mısır çeşidi (P.3541, TÜM-82-2 ve Sapanca) ve beş bitki sıklığı (70x10, 70x15, 70x20, 70x25 ve 70x30 cm) kullanılmıştır. Yapılan çalışmada bitki boyu, koçan uzunluğu, koçan kalınlığı, tek koçan ağırlığı, bin tane ağırlığı ve tane verimi yönünden yıl, bitki sıklığı ve genotipler arasında farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Cruz ve Ramalho (1988), 3 yıl süreyle Brezilya da 4 mısır çeşidi (Cargill 111S, Onun F 2 Kuşağı, Maya ve çiftçilere ait yerli tohum) üzerinde farklı bitki sıklığı (2500 ve 5000 bitki/da) ile farklı gübre dozu (0, 4 ve 30 kg N/da) olacak şekilde bir araştırma yürütmüşlerdir. İki yıllık çalışma neticesinde Maya ve Cargill 111S mısır çeşitlerinin diğer iki çeşitten daha fazla verimli olduklarını tespit etmişlerdir. Ancak azot uygulamasının tane verimine önemli etkisinin olmadığını belirtmişlerdir. Martinez ve ark. (1988), Kolombiya da 1981 yılında yaptıkları araştırmada 210-310 günde olgunlaşan 3 mısır çeşidinde, 92 cm sıra aralığında 3500, 4700, ve 5900 bitki/ha ve 0 ile 90 kg/da N uygulamışlardır. Verim üzerine N etkisinin önemli olmadığını, en düşük ve en yüksek ekim sıklıklarından sırasıyla 0.47 ve 0.64 t/da verim alındığını bildirmişlerdir. 14

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Nimje ve Seth (1988), 1982-84 yılları arasında Hindistan da mısır bitkisi üzerine farklı azot dozu (0, 6, 12 kg N/da) uygulamaları ile yürüttükleri çalışmada; bitkide koçan sayısı, koçan çapı, koçan uzunluğu, koçanda tane sayısı, koçanda tane ağırlığı ve bin tane ağırlığının azot dozlarından olumlu yönde etkilendiği, aynı zamanda sap verimi, hasat indeksi, koçanda tane oranı ve protein içeriğinin azot uygulamaları ile birlikte arttığını belirtmişlerdir. Ogunlela ve ark. (1988), Nijerya'da 1988 yılında yaptıkları çalışmada 5 azot dozu (0, 5, 10, 15, 20 kg/da N) ve üç bitki sıklığı (2500, 5000, 7500 bitki/da) uygulamalarını incelemişlerdir. Yapılan çalışmada, azotlu gübre uygulaması koçan çapı ve tane iriliğini 10 kg/da N dozuna kadar arttırmış, bu dozdan sonra etkilememiştir. Hasat indeksi 5 kg/da N dozunda artmış, yüksek azot dozlarında azalmıştır. Bu da azotlu gübre uygulamasını vejetatif gelişmeyi tane üretiminden daha fazla artırdığını göstermektedir. Bitkide koçan sayısı 5 kg/da N uygulanmasında artmış daha yüksek dozlarda artmamıştır. Bitki boyu, ilk koçan yüksekliği ve kuru madde üretimi azot dozuyla birlikte artarken, tepe püskülü çiçeklenme süresi kısalmıştır. Sencar (1988), farklı ekim sıklığı ve azot seviyelerinin (0, 7, 14, 21 ve 28 kg/da N) dört melez mısır çeşidinde (TTM-815, TTM-819, P-3377 ve TTM-813) tane verimi, kalite ve diğer bazı tarımsal özelliklere etkisini araştırdığı çalışmada; azot miktarı arttıkça parselde koçan sayısı, koçanda tane verimi, protein oranı ve protein verimi artarken tepe püskülü ve koçan çıkarma süresinin kısaldığını, tane veriminin artan azot miktarına bağlı olarak artış gösterdiğini, ancak 21 kg/da N ve 28 kg/da N uygulamaları arasında fark görülmediğini saptamıştır. Amano ve Salazar (1989), Filipinlerde 2 yıl süreyle yürüttükleri araştırmada; 0, 6, 9, 12 kg/da azot ve 4000, 6000, 8000 bitki/da ekim sıklığında, mısır ve sorgumu karışık yetiştirmişlerdir. En yüksek verimin mısır bitkisinde 6000 bitki/da ve sorgumda 30000 bitki/da sıklıktan elde edildiğini, tane veriminin azot dozu ile arttığını, bitki sıklığının artırılmasının yaprak alanı indeksi (LAI) ve bitki boyunda artışa neden olduğunu belirtmişlerdir. Hasat indeksi ve koçan sayısı hem mısırda hem de sorgumda azot dozunun artışıyla düştüğünü, ancak 100 tane ağırlığının azot dozu ile arttığını tespit etmişlerdir. 15

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Asarc ve Adjepong-Yamoah, (1989), Gana'da yürüttükleri çalışmada, 3 bitki sıklığı (11.110, 16.660 ve 33.330 bitki/da) ve iki azot dozu (0 ve 12.5 kg/da N) uygulamasında, Brachytic-2 mısır çeşidini silajlık olarak yetiştirmişler ve yaprak alanı indeksi, yaprak alanı süresi, koçan verimi ve protein içeriği ölçümlerini yapmışlardır. Azotlu uygulamanın bu özellikler üzerine etkisinin önemli olduğunu tespit etmişlerdir. Banov ve ark. (1989), Bulgaristan da 2 lokasyonda yürüttükleri çalışmada, BC 66-25 çeşidinde farklı azot dozları ve bitki populasyonları kullanmışlardır. En yüksek verimi 85000 bitki/ha sıklığında ve, 350 kg/ha gübre uygulamasından aldıklarını ifade etmişlerdir. Fluierasu ve Draghicioiu (1989), Fundulea da (Romanya) 1987 yılında yürüttükleri tarla denemelerinde, 4 mısır çeşidine 4500, 9000 bitki/da sıklık ve 9 kg N/da (% 50 si ekimle + % 50 si çıkıştan sonra) + 7.5 kg P 2 O 5 /da gübre uygulamışlardır. Bitki sıklığı arttıkça ile tane veriminin arttığını fakat tanede kuru madde, ham protein ve azot oranının azaldığını kaydetmişlerdir. Ayrıca yapraklar, gövde ve tanedeki K ve P oranlarının da bitki sıklığındaki artıştan olumsuz yönde etkilendiğini tespit etmişlerdir. Hutchinson ve ark. (1989), Lousiana St. Joseph te siltli toprakta yaptıkları mısır denemesinde, 3700, 7400 bitki/da sıklık ve 0, 24 kg/da N uygulamışlardır. Bitki sıklığının üründeki tane ağırlığına ve tanenin protein içeriğini (%) etkilemediğini; azot miktarı arttıkça koçan sayısı, tane ağırlığı, koçandaki tane sayısının yükseldiğini, fakat bitki sıklığı arttıkça, azaldığını bulmuşlardır. Üründe azot miktarının artmasıyla koçanda tane sayısı ile protein içeriğinin arttığını ifade etmişlerdir. Banganva ve ark. (1990), Hisar'da (Hindistan), 1983-84 ve 1984-85 kış sezonunda, Partap-1 mısır çeşidi ile yaptıkları çalışmada, 3 bitki sıklığı 4.000, 6.500 ve 9.000 bitki/da) ve 4 azot dozu (0, 6, 12 ve 18 kg/da N) uygulamışlar; tane verimi, yaprak alanı indeksi, yaprak alanı süresi ve bitki büyüme oranı arasındaki ilişkiyi saptamaya çalışmışlardır. Sonuç olarak tane verimi ile bitki büyüme oranı, yaprak alanı indeksi ve yaprak alanı süresi ile bitki büyüme oranı arasında olumlu ilişkiler bulmuşlardır. 16

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Coelho ve ark. (1990), Brezilya'da yaptıkları çalışmada, 0-24 kg/da arasında değişen dozlardaki azot uygulamalarının verimi önemli ölçüde etkilediğini, artan azot dozlarının verimi, kontrol parseline oranla % 80 arttırdığını, bitki tarafından alınan azotun % 80'inin tanede % 20'sinin ise vejetatif aksamda biriktiğini bildirmektedirler. Jones ve Ritchie (1990), bitki büyüme modelleri geliştirilirken genellikle bir veya iki stres etmeninin dikkate alındığını, diğer etmenlerin en iyi koşullarda işletildiğinden etkisinin olmadığını varsayarak; bitki büyüme modelini arazi koşullarında yetişen bitkilerin iklimden, toprağın fiziksel ve kimyasal yapısından, böceklerden, hastalıklardan, yabancı otlardan ve bunların kombinasyonundan etkilenen karmaşık ve dinamik yapıdaki gelişimin matematiksel ifadesi olarak tanımlamışlardır. Manino ve ark. (1990), 1987-88 yıllarında İtalya da mısır üzerinde yaptıkları araştırmada, 50 cm sıra aralığında 3 bitki sıklığı (6, 7, ve 8 bitki/m 2 )ve 3 azot dozu (0, 12.5 ve 25 kg/da N) kullanmışlardır. 1987 yılındaki çalışmada 7 bitki/m 2 de azot uygulanmadan 1.217 t/da verim almalarına karşın 25 kg/da N uygulamasından 1.428t/ha verim almışlardır. 1988 de en yüksek ürünü 12.5 kg/da N uygulamasından almışlardır (1.415 t/da). Her iki yılda da en yüksek verimin 8 bitki/m 2 den alındığını bildirmişlerdir. Prasad ve ark. (1990), 2 yıllığına Hindistan da yapmış oldukları çalışmada 10 ve 15 kg/da N gübre ve 4050, 5550 ve 7050 bitki/ha bitki sıklığını Deccan 101 ve Deccan hibrid mısır çeşitlerinde kullanmışlardır. Deccan 101 çeşidinin (0.789 t/da) Deccan çeşidinden (0.717 t/da) daha fazla kuru madde yaptığını tespit etmişlerdir. Azot artışıyla yaprak alanı indeksinin (LAI) arttığını bildirmektedirler. Yüksek bitki sıklığında (7050 bitki/da) alt yapraklar genişlerken, üst yapraklar etkilenmediğini, azotun ise yaprakların dik durması üzerine etkisinin görülmediğini ifade etmişlerdir. Azot ile yaprak alanı indeksi ve fotosentez artmasının yanı sıra azotun artışıyla tane verimi, kuru maddenin de arttığını belirtmişlerdir. Simenov ve Tsankova (1990), Bulgaristan da 1984-85 yıllarında bitki başına iki koçan bulunduran 3 mısır çeşidi ile yaptıkları denemelerde, (0, 12, 20 ve 28 kg/da N) ve (4500, 5500 ve 6500 bitki/da) uygulamalarında, azot dozlarından sırası ile 17

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ 1298, 1359, 1422 ve 1500 kg/da verim aldıklarını, bitki başına koçan sayısının artan azot oranı ile arttığını, buna karşın birim alandaki bitki sayısındaki artışın koçan bağlamayı azalttığını bildirmişlerdir. Aydın (1991), tarafından Adana'da II. Ürün mısır bitkisinde değişik azot dozları (10, 20 ve 30 kg/da N) ve sıra arası mesafelerinin (50, 60, 70 ve 80 cm) verim ve verim unsurlarına etkisini belirlemek amacıyla yürütülen çalışmada, en yüksek tane verimi 30 kg/da N uygulamasında belirlenirken, azot dozunun artmasıyla tepe püskülü çıkış süresi kısalmıştır. Koçan kalınlığı, koçanda tane ağırlığı ve tek koçan ağırlığı ise azot dozuyla artmış fakat 20 kg/da N uygulamasından sonraki artış fazla olmamıştır. Yapılan çalışmada tane verimi ile koçanda tane sayısı, bitkide koçan sayısı; koçanda tane ağırlığı ve tek koçan ağırlığı arasında önemli ve olumlu ilişkiler belirlenmiştir. Küçtemur ve Alkan (1991), Ankara yöresinde, XL-72-AA hibrit mısır çeşidinin azotlu ve fosforlu gübre isteğini tespit etmek için 1986-88 seneleri arasında yaptıkları çalışmada, 0, 6, 12, 18, 24 ve 30 kg/da N ve 0, 3, 6, 9 ve 12 kg/da P 2 0 5 kullanmışlardır. Yapılan araştırma neticesinde verime en önemli etkide bulunan optimum azot miktarının 19,8 kg/da N, fosfor miktarının ise 12.7 kg/da P 2 0 5 olduğunu tespit etmişlerdir. Truksa ve Sedlak (1991), Çekoslovakya da 1986 88 yıllarında TA 285 L melez mısır çeşidi ile yaptıkları denemelerde, 6600 ve 12000 bitki/da bulunan parsellere ekimden önce hiç gübre vermemişler ya da 20 kg/da N vermişler, ekimden sonra ise 30 kg/da N uygulamışlardır. Araştırıcılar azot uygulaması olmadığında verimin 461 kg/da iken, azot uygulamalarında verimin, 731 kg/da a kadar yükseldiğini, ayrıca artan bitki sıklığında daha yüksek verimlerin elde edildiğini, sıklık ne olursa olsun, azot uygulamalarında protein oranının arttığını tespit etmişlerdir. Feil ve ark. (1992), Tayland'da daha önceki çalışmalarda verimi benzer fakat tane N, P, K içeriği değişik olduğu belirlenen iki mısır çeşidini 4 azotlu gübre uygulamasında (0, 4, 8 ve 16 kg/da N) yetiştirmişlerdir. Tane verimi artan azot uygulamasıyla artmış, çeşitler artan azot dozlarına değişik tepki göstermişlerdir. Tane azot içeriği her iki çeşitte de azot uygulaması ile artmıştır. 18

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Killorn ve Zourarkis (1992), Amerika'da 1986-87 yıllarında mısır bitkisi ile yaptıkları çalışmada 6 farklı azot dozu uygulamışlar ve artan azotun tane verimini, yaprak ve tanedeki azot oranını arttırdığını ve her iki yılda da benzer sonuçların elde edildiğini bildirmektedirler. Sangoi (1992), Brezilya'da 1985/86, 1986/87 ve 1987/88 yıllarında Agroceras 28 ve Cargill 511 hibrit mısırları ve açık tozlanan Conda ve Oeste çeşitlerini 2500 ve 5000 bitki/da ekim sıklıklarında hiç gübre uygulaması yapılmayanlar ve yapılanlar olarak (gübre uygulananlara ekimle birlikte 20 kgn + 80 kg P 2 O 5 + 70 kg K 2 O ve üstten 80 kg N/da verilerek) denemeye almıştır. Denemede tane verimi ve koçanda tane ağırlığının 1986/87 ve 1987/88 yıllarında Agroceras 28 ve Cargill 511 hibrit mısırlarında diğer açık tozlanan Conda ve Oeste çeşitlerinden daha yüksek olduğunu, 1985/86 yıllarında bitkide koçan sayısının, düşük bitki sıklıklarında daha yüksek olduğunu bunun yanında en düşük bitkide koçan sayısı değerinin Conda çeşidinde olduğu belirlenmiştir. 1986/87 ve 1987/88 yıllarında gübre uygulamalarında bitkide koçan sayısı ve bin tane ağırlıkları artmıştır. Bitki sıklıkları arttıkça bitkide koçan sayısının arttığını, fakat bin tane ağırlığı ve koçanda tane sayısının azaldığını belirlemişlerdir. Ahmadi ve ark. (1993), tarafından 1988 yılında AB.D.'de, Ohio'da yapılan, 6 farklı endosperm tipine sahip mısır çeşidi ve iki azot dozuyla (3.4 ve 20 kg/da N) yürütülen çalışmada her iki azotlu gübre dozunda tanenin azot içeriği çeşitlere göre farklılık göstermiştir. Tüm endosperm tiplerinde azot uygulamasının 3.4 kg/da N'dan 20 kg/da N'a çıkmasıyla tanenin azot içeriği artmış, çeşit x azot dozu etkileşimi önemsiz bulunmuştur. Akçin ve ark. (1993), Konya Çumra ekolojik koşullarında 1988, 1989 ve 1990 yıllarında, farklı bitki sıklığı ve azot dozu uygulamalarının TTM-813 melez mısır çeşidinin tane verimi, verim unsurlarını ve bazı morfolojik özelliklerine etkilerini araştırmışlardır. Araştırmada 6 sıklık (80cm x 40cm, 70cm x 40cm, 60cm x 40cm, 80cm x 25cm, 70cm x 25cm ve 60cmx 25cm) ve 6 azot dozu (0, 7, 11, 15, 19, ve 23 kgn/da) uygulamışlardır. Yapılan uygulamalar sonucunda, en yüksek tane verimini 1.090 kg/da olarak 60cm x 25cm bitki sıklığından elde etmişlerdir. Bunun yanında artan bitki sıklığı ile birlikte tanede ham protein oranı, koçanda tane sayısı 19

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ ve ağırlığı ile bin tane ağırlığı azalırken, parselde koçan sayısının arttığını belirlemişlerdir. Bangarwa ve ark. (1993), Hasyana'da (Hisar-Hindistan) kumlu-killi tarla şartlarında, 1983-88 yılları arasında yaptıkları çalışmada, Partap-1 mısır çeşidini, 3 bitki sıklığı (4.000, 6.500 ve 9.000 bitki/da) ve 4 azot dozu (0, 6, 12 ve 18 kgn/da) uygulamasında yetiştirmişlerdir. Araştırmada bitki boyu, yaprak alanı indeksi, yaprak alanı süresi, bitki büyüme oranı ve tane verimi ölçümleri yapılmıştır. Bitki boyu, bitki yoğunluğundan etkilenmezken, yaprak alanı indeksi, yaprak alanı süresi, bitki büyüme oranı ve tane veriminin, artan bitki yoğunluğu ve azot dozları ile arttığını ifade etmişlerdir. Bullock ve ark. (1993), Urbana'da 1990-91 yıllarında yürüttükleri çalışmada, Pioneer-3379 mısır çeşidinin, ekim öncesi ve sonrası gübre uygulamasının, büyüme kalitesine etkilerinin araştırıldığı çalışmada, ekim öncesi sıvı amonyum polifosfat gübresi (10-15-0) 10.8 lt/da dozunda uygulanmış, toplam (15 kg/da N ve 23 kg/da P verilmiştir. Araştırmada bitki kuru madde miktarı, yaprak kuru ağırlığı, yaprak alanı indeksi, yaprak alanı süresi, bitki büyüme oranı, net asimilasyon oranı, tepe püskülü çiçeklenme süresi ölçümleri yapılmıştır. Yetişme sezonunun erken kısımlarında yaprak kuru ağırlığı ve yaprak alanı indeksi artmış, sezon ortasında en yüksek değere ulaşmış, sezon sonu düşmüştür. Net asimilasyon oranı ve yaprak alanı süresi erken sezonda yüksek, fakat tane doldurma döneminde gittikçe daha düşük çıkmış, bitki büyüme oranı da zamanla azalmıştır. Azot dozu uygulaması yapılan parsellerde, kontrol uygulamasına göre, tepe püskülü çiçeklenme zamanı farklılıklar göstermiştir. Dickson ve ark. (1993), 1985 89 yılları arasında A.B.D.'de Quesland'da azotlu gübrelemeye mısırın tepkisini belirlemek ve azot ihtiyacını tahmin etmek için 9 bölgede 16 deneme yürüttükleri çalışmada 4 azot dozu (0, 3.8, 7.6 ve 15.2 kg/da N) uygulamışlardır. Uygulanan azot dozlarındaki artışlardan, yaprakta azot içeriği, bin tane ağırlığı ve koçanda tane sayısı olumlu etkilenmiştir. Kaplan ve Aktaş (1993), 1986 87 yıllarında Bursa'da yaptıkları çalışmada, üre ve amonyum nitrat gübrelerinin mısır bitkisinde etkinliklerini belirlemek amacıyla yaptıkları çalışmada (0, 5, 10, 15, 20, 25 ve 30 kg/da N) uygulamışlardır. Yapılan çalışmada azotlu gübre uygulamalarının tane verimi, bitki boyu, koçan boyu, 20

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ koçan kalınlığı, koçanda tane sayısı, bin tane ağırlığı, yaprak ve tanedeki azot içeriğini olumlu etkilediğini belirlemişlerdir. Özer (1993), Şanlıurfa'da 1989 91 yılları arasında ikinci ürün mısırın azotlu gübre isteğini belirlemek amacıyla üç yıl süreyle yürüttüğü çalışmada TTM-8119 melez mısır çeşidini 1989-90 yıllarında (0, 7.5, 15, 22.5 ve 30 kg/da N) uygulamalarında, 1991 yılında ise (0, 6, 12, 18 ve 24 kg/da N) uygulamalarında yetiştirmiştir. Yapılan çalışmada tane verimi yıllara göre farklılık göstermekle birlikte 1989 ve 1990 yıllarında 22.5 kg/da N dozuna kadar artmış, 30 kg/da N dozunda düşüş gözlenmiştir. 1991 yılında ise 18 kg/da N dozuna kadar artmış 24 kg/da N uygulamasında düşüş gözlenmiştir. Yapılan regresyon analizine göre ikinci ürün mısır yetiştiriciliğinde doğal optimum nokta 20 kg/da N olarak belirlenmiştir. Paradkar ve Sharma (1993), 1989 yılında Hindistan da 4 mısır çeşidine 4 farklı azot dozu (0, 4.5, 9, 13.5 kg N/da) uyguladıkları çalışmada, azotlu gübrenin tane verimini ve verimi etkileyen özelliklerden koçan sayısı, bitki boyu, koçan uzunluğu ve koçanda tane sayısını arttırırken, çiçeklenme süresini azalttığını ifade etmişlerdir. Sade ve Çalış (1993), Erdemli ekolojik koşullarında iki cin mısır popülasyonu ile 5000, 6666, 10000 ve 20000 bitki/da ekim sıklığını denemişlerdir. Araştırma sonuçlarına göre maksimum tane veriminin 6666 bitki/da (50x30cm) sıklığında tespit etmişlerdir. Araştırıcılar bitki sıklığı arttıkça tane veriminin belli bir seviyeye kadar arttığını, bu seviyeden sonra arttırılan bitki sıklığının tane verimini azalttığını belirlemişlerdir. Ayrıca denemede en düşük bitki sıklığında koçanda tane ağırlığı, bin tane ağırlığı ve koçanda tane sayısı özelliklerinin artış gösterdiği belirlenmiştir. Sharma ve ark. (1993), Ludhiana'da (Pujab-Hindistan), 1982-83 yıllarında, tarla şartlarında ML-5 fasulye çeşidi ile Partap mısır çeşidini beraber ekerek kurdukları denemede, 3 azot dozu (8, 12 ve 16 kg/da N) uygulanmıştır. Çalışmada klorofil a ve b içeriği, yaprak alanı indeksi, tane verimi ve protein içeriği özellikleri incelenmiştir. En yüksek klorofil a, klorofil b ve toplam klorofil miktarı 12 kg/da N uygulamasında elde edilirken, en yüksek yaprak alanı indeksi ve tane verimi 1982 21

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ senesinde 16 kg/da N, 1983 senesinde 12 kg/da N uygulamasında elde edilmiştir. Protein içeriği artan azot dozları ile beraber artmıştır. Tanrıverdi (1993), Çukurova koşullarında mısır bitkisi ile yaptığı çalışmada; uygulanan azot dozunun sap kalınlığına, koçan kalınlığına, taze koçan verimine etkisinin önemli olduğunu, bitkide koçan sayısına, koçan uzunluğuna, koçanda sıra sayısına etkisinin önemsiz olduğunu belirtmiştir. Darıcıoğlu ve ark. (1993), Antalya Tarımsal Araştırma Enstitüsünde değişen sıra arası (65, 70, 75 ve 80cm) ve sıra üzeri (15, 20, 25, 30 ve 35cm) mesafeler içerisinde bir dekara 2.500-9.500 arasında bitki sıklıkları uygulamışlar, en uygun bitki sıklığı ve tohum miktarını belirlemeye çalışmışlardır. Sonuçta; ikinci ürün mısır tarımında, çeşit özelliği ve gübre kullanımına bağlı olarak dekarda 6.000-7.000 bitki sıklıklarında yüksek verim sağlandığını bildirmişlerdir. Giray (1994), Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme alanında 1993 yılı II. ürün mısır yetiştirme sezonunda dört farklı azot dozu (20, 25, 30, 35 kg-n/da) ve dört sıra üzeri mesafesinin (10, 15, 20, 25 cm) verim ve verim unsurlarına olan etkilerini araştırmak amacıyla yürüttüğü çalışmada, Fransız orijinli tek melez LG.55 hibrit mısır çeşidi kullanmıştır. Denemede en yüksek tane verimi 1276 kg/da la 30 kg-n/da dozu seviyesinde ve 20 cm sıra üzeri mesafesinden elde edilmiştir. En düşük tane verimini ise 860 kg/da la 25 kg-n/da dozu seviyesinde ve 10 cm sıra üzeri mesafeden elde etmiştir. Araştırma bulgularına göre, düşük azot dozu seviyelerinde sıra üzeri mesafelerin geniş tutulmasıyla da artan azot dozu seviyelerinde sıra üzeri mesafeleri azaltılmasıyla verimin artabileceğini, tanede protein oranının sıra üzeri mesafesinin azalmasıyla doğru orantılı olarak değişim gösterdiğini bildirmiştir. Olasantan ve ark. (1994), İbadan (Nijerya) Uluslararası Tropikal Ziraat Enstitüsünde 1989 90 yıllarında, mısır ve kassava bitkilerinin karışık ekiminin, farklı gübre dozu uygulamalarında, yabancı ot kontrolüne etkisini belirlemek için yaptıkları çalışmada, dokuz farklı muamele (Kassava için, 0 ve 30 30 30; Mısır için, 0, 60 60 60; Mısır+Kassava için 80N+60P, 80N+60K, 60P+60K ve 60N+60P+60K), tesadüf blokları deneme deseninde, 3 tekerrürde yürütülmüştür. Çalışmada kuru yabancı ot miktarı, kök kuru madde miktarı, yaprak alanı indeksi, tane verimi, toprak 22

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ eşitlik oranı gibi özellikler incelenmiştir. 8 ve 12. haftalardan sonra yapılan yaprak alanı indeksi ölçümleri neticesinde, artan azotlu gübre miktarı ile yaprak alanı indeksi artmış, 12. haftaya nispetle 8. haftada yaprak alanı indeksi daha yüksek olarak hesaplanmış ve 0.53-2.80 arasında çıkmıştır. Ayrıca gübre uygulaması arttıkça yabancı ot miktarı azalmış, verim ve toprak eşitlik oranı artmıştır. Sekhon ve Agganval (1994), Hindistan'da 1988-89 yıllarında, Partap mısır çeşidinde (0, 7.5 ve 12.5 kg/da N) azot dozu uygulamalarının, farklı sıcaklıklarda, yaprak gelişimi, yaprak alanı, yaprak alanı indeksi ve yaprak alanı süresi üzerine etkilerini tespit etmek için yaptıkları çalışmada, artan azot dozlarının yaprak gelişimini ve yaprak alanını artırdığını tespit etmişler, yaprak alanı indeksi değerlerini 1.28-3.25 arasında bulmuş, yaprak alanı indeksi ile yaprak alanı süresi arasında pozitif bir korelasyon olduğunu ifade etmişlerdir. Weinhold ve ark. (1995), sulama ve azotlu gübre dozlarının mısırın gelişmesi ve azot kullanım etkinliği üzerine etkisini belirlemek amacıyla, Kuzey Dakota'da yaptıkları çalışmada, mısır üç sulama düzeyinde (hesaplanan evapotranspirasyon oranının 1, 2 ve 3 katma eşit yağış+sulama) ve 10 ile 20 kg/da N dozlarına eşit oranlarda, N ile zenginleştirilmiş gübre kullanılarak azot kullanım etkinliği belirlenmiştir. Tane verimi, kuru madde verimi, azot içeriği ve gübre azotunun kullanımı yıllık hava şartları özellikle de sıcaklığın sonucu olarak değişiklik göstermiştir. Yetişme döneminde sıcaklığın 30 yıllık ortalamanın altında olduğu ve gelişmeyi etkilediği yıllarda iki gübre dozu arasında verim ve azot içeriği bakımından farklılıklar bulunamamıştır. Yetişme döneminde sıcaklığın yeterli olduğu yıllarda mısır, yüksek azot gübrelemesine % 60 daha fazla verim, % 75 daha fazla azot içeriği ve % 60 daha fazla azot alımı ile cevap vermiştir. Uygulanan azotun % 35'ini tane, % 15'ini sap kullanmış, % 30'luk kısım toprak profilinin 60 cm'lik üst kısmında kalmış, % 20'si ise kaybolmuştur. Öktem (1996), 1994 ve 1995 yıllarında Şanlıurfa da, on mısır genotipinde farklı dozlarda uygulanan fosforun (0, 4, 8 ve 16 kg/da P 2 O 5 ) verim ve verim unsurlarına etkisini belirlemek amacıyla yaptığı çalışmada, sap kalınlığı, koçan uzunluğu, koçan kalınlığı, koçanda tane sayısı, bin tane ağırlığı ve tane veriminin genotiplere göre farklılık göstermekle birlikte, fosfor dozundaki artışa paralel olarak 23

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ arttığını, tepe püskülü çiçeklenme süresi ve sömek oranı değerlerinin ise azaldığını belirlemiştir. Tansı ve ark. (1996), Şanlıurfa Korukluda Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi GAP Araştırma İstasyonu nda 1994-95 yılları arasında ikinci ürün mısır yetiştirme sezonunda yaptıkları çalışmalarında; LG 55 hibrit mısır çeşidine dört sıra üzeri mesafesi (10, 15, 20 25 cm.) ve dört azot dozu (0, 10, 20, 30 kg N/da) uygulamışlardır. Sıra arası mesafesi ise bütün parsellere 70 cm sabit olarak uygulanmıştır. Üç yıllık ortalama sonuçlarına göre 20 ve 30 kg N/da azot uygulamaları ile 20 ve 25 cm (7.143 ve 5.714 bitki/da) sıra üzeri sıklık uygulamalarından en iyi tane verimi değerlerine ulaşılmıştır. Ülger ve ark. (1996), tarafından Şanlıurfa'da, 1993, 1994 ve 1995 yıllarında Güneydoğu Anadolu Bölgesinde ikinci ürün mısırda bitki sıklığı ve azot gübrelemesinin tane verimi ve bazı tarımsal karakterlere etkisini belirlemek için yapılan çalışmada, dört azot dozu (0, 10, 20 ve 30 kg/da N) ve 70 cm sıra aralığında dört sıra üzeri mesafe (10, 15, 20 ve 25 cm) denenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda, incelenen özellikler yönünden deneme yılları arasında farklılıklar olmakla birlikte, koçan püskülü çıkış süresinin, azot dozunun artmasıyla azaldığı, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği ve koçan kalınlığının 10 kg/da N uygulamasında arttığı, bu dozdan, sonraki uygulamalar arasında fark olmadığı, sap kalınlığı, koçanda tane sayısı ve tane veriminin azot dozuyla artmakla birlikte 20 ve 30 kg/da N uygulamaları arasında önemli bir fark bulunmadığı, koçan uzunluğu ve koçanda tane ağırlığının, azot dozunun artmasıyla arttığı belirlenmiştir. Gözübenli (1997), tarafından bazı ticari melez mısır çeşitlerinin farklı azot dozlarında kullanım etkinliğini belirlemek amacıyla, 1994 ve 1995 yıllarında Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü araştırma alanında yürütülen bu çalışmada 10 melez mısır çeşidi, dört farklı azot dozu (0, 12, 24, ve 36 kg/da N) uygulamasında yetiştirilmiştir. Yapılan çalışmada, incelenen özellikler yönünden genotipik farklılıklar görülmekle birlikte, bitki boyu, sap kalınlığı, ilk koçan yüksekliği, koçan uzunluğu, koçan kalınlığı, koçanda tane sayısı, koçanda tane ağırlığı, tek koçan ağırlığı, bin tane ağırlığı, bitkide koçan sayısı, toplam kuru madde, bitki azot içeriği, tane azot içeriği, hasat indeksi ve azot hasat indeksi ve tane verimi, 24

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ uygulanan azotlu gübre miktarının artmasıyla artarken, tepe püskülü çiçeklenme süresi, sömek oranı ve azot kullanım etkinliği azalmıştır. Bahsi geçen özellikler çeşitlere göre farklılık gösterirken, farklı azot dozu uygulamalarında en yüksek ve en düşük değerler; tepe püskülü çiçeklenme süresi için 51.9-56.1 gün, bitki boyu için 191.2-222.4 cm, ilk koçan yüksekliği için 91.1-109.3 cm, sap kalınlığı için 19.14-23.66 mm, koçan uzunluğu için 12.48-18.69 cm, koçan kalınlığı için 35.66-45.18 mm, koçanda tane sayısı için 236-499.8 adet/koçan, tek koçan ağırlığı için 60.56-157.7 g/koçan, bin tane ağırlığı için 256.8-297.2 g, bitkide koçan sayısı için 0.841-0.930 adet/bitki, tane verimi için 362.4-955.2 kg/da ve hasat indeksi için %40.29-51.64 arasında çıkmıştır. Sezer ve Yanbeyi (1997), Çarşamba ovasında ana ürün olarak yetiştirilen cin mısırda bitki sıklığı ve azotlu gübrenin tane verimi ve diğer bazı agronomik karakterler üzerine etkilerini araştırmak ve en yüksek tane verimi sağlayan en uygun bitki sıklığı ve azotlu gübre seviyelerini tespit etmek amacıyla çalışmalarını 1995 ve 1996 yıllarında yürütmüşlerdir. Bitki sıklığının artması ile bitki boyu, ilk koçan yüksekliği ve tane verimi gibi karakterlerin arttığını, koçan uzunluğu, koçan çapı ve koçanda tane sayısının azaldığını saptamışlardır. Söz konusu karakterler üzerine azotlu gübrenin etkisinin ise çoğu zaman olumlu yönde olduğunu tespit etmişlerdir. Dekara tane verimi bakımından en uygun bitki sıklığının 7143 bitki/da (70x20 cm), optimum azot dozunun ise 16 kg/da olduğunu saptamışlardır. Tansı ve ark. (1997), 1993-1995 yılları arasında tek melez LG-55 mısır çeşidini kullanılarak II. ürün mısırda bitki sıklığı ve azot gübrelemesinin tane ve hasıl verimi ve bazı tarımsal karakter üzerine olan etkisini belirlemeye çalışmışlardır. Deneme bölünmüş parseller deneme desenine göre dört tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Denemede azot dozları (0,10,20,30 kg N/da) ana parsellere, sıra üzeri mesafeleri (10, 15, 20, ve 25 cm) alt parselleri oluşturmuştur. Denemede sıra arası 70 cm olarak sabit tutulmuştur. Çalışma sonucunda; azot dozu arttıkça mısırda yeşil ot veriminin arttığı, ancak bu artışın 20 kg/da azot seviyelerine kadar hızlı olduğu, bu noktadan sonra artışın devam etmesine karşılık artış hızının yavaşladığı belirlenmiştir. Ayrıca bitki sıklığının mısır yeşil ot verimine etkisi önemli bulunmuştur. Üç yıllık rakamlara göre en yüksek değer 10 cm sıra üzeri mesafesinde, 25

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ en düşük yeşil ot verimi ise 25 cm sıra üzeri mesafesinden elde edilmiştir. Sonuç olarak; kaba yem üretimi için mısır bitki sıklığını azaltmanın uygun olmadığı, bu nedenle sıra üzeri mesafesinin dar tutulmasının mısır yeşil ot verimini artırabileceği saptanmıştır. Turgut ve ark. (1997), Bursa da sulanabilen koşullarda 4 at dişi mısır çeşidi ve 5 bitki sıklığı (15x65, 20x65, 25x65, 30x65, 35x65 cm) ile yürüttükleri çalışmada, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, koçanda tane sayısı, bitkide koçan sayısı, 1000 tane ağırlığı ve tane verimi gibi özellikleri incelemişlerdir. Bitki sıklığı arttıkça ilk koçan yüksekliğinin arttığını, bitkide koçan sayısı ve koçanda tane sayısının düştüğünü, bitki boyu ve bin tane ağırlığının bitki sıklığından etkilenmediğini belirlemişlerdir. Ayrıca tane verimi yönünden bitki sıklığının yıllara göre farklı etkide bulunduğunu, yüksek verim için en uygun bitki sıklığının 65x15 cm ile 65x20 cm olduğunu belirlemişlerdir. Ülger ve ark. (1997), Çukurova koşullarında, mısırda azot dozları (20, 25, 30, 35 kg N/da) ve sıra üzeri (10, 15, 20, 25 cm) mesafenin protein içeriği ve diğer bitki parametrelerine etkisi üzerine yapmış oldukları çalışmada, azot dozlannm ve sıra üzeri mesafenin artışına paralel olarak tanedeki azot oranının yükseldiğini, çiçeklenme süresi ve bitki boyunun düştüğünü, koçan boyu, koçan çapı, koçandaki tane sayısı ve 1000 tane ağırlığının yükseldiğini bildirmişlerdir. William ve Randall (1997), mısırda azotlu gübrelerin uygulama zamanını ve miktarım belirlemek amacıyla yürüttükleri çalışmada, azottan iyi yararlanan çeşitlerde, azot dozunun artması ile birlikte verimde artış göstermiştir. Ancak bilirinin gereksindiği optimum N dozunun üzerinde, bitkinin gübreden aldığı N oram azalır ve N03-N'unun yıkanmayla azot kaybının artığım ve bitkilerin azottan yaralanma oranının % 25-80 arasında değiştiğini tespit etmişlerdir. Lambert ve ark. (1998), mısır bitkisinde 6 N dozu (0, 40, 80, 120, 160, 200, 240) ve 4 lokasyonda yürüttükleri denemelerde azot dozlarının artışı ile tanede protein içeriği, tane verimi, tanede N içeriği yükselmiştir. Optimum azot dozu üzerindeki azot dozlarında verimin artmadığım bildirmişlerdir. Schmidt ve ark. (1998), A.B.D'nin Kansas bölgesinde, mısırda farklı azot dozları ve sulamanın azot kullanım etkinliği ve verim potansiyeline etkisi üzerine 26

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ yürüttükleri çalışmada, düşük azot dozundan yüksek azot dozuna doğru azot kullanım etkinliği azalmış ve azot kullanım etkinliği 57 ile 90 arasında değiştiğini tespit etmişlerdir. Tane verimi ise azot dozu artışına paralel olarak yükseldiğini bildirmişlerdir. Ülger (1998a), Çukurova koşullarında, ana ürün olarak yetiştirdiği mısır bitkisinde, farklı sıra arası (50, 60, 70, 80 cm) ve sıra üzeri mesafelerinin (10,15, 20, 25, 30 cm) tane verimi ve bazı tarımsal özelliklere etkisini araştırmıştır. Çalışma sonucunda en yüksek tane verimini 1404 kg/da ile 50 cm sıra arası ile 25 cm sıra üzeri uzunluğunda yapılan ekimden elde etmiştir. Deneme sonucunda sıra üzeri mesafeler arttıkça verimde önemli ve düzenli artışlar olurken, sıra arası mesafelerin artışında ise tane veriminde azalma eğilimi olduğunu tespit etmiştir. Govil ve Pandey (1999), Deccan 101 hibrit mısır çeşidinde 70x36, 70x18 ve 70x12 cm ekim sıklıklarında yapmış oldukları çalışmada; ekim sıklığı arttıkça bitki boyu, koçan uzunluğu, koçanda tane sayısı, dekara koçan sayısı ve bin tane ağırlığının azaldığım, buna karşın tane verimi, biyolojik verim, bitki büyüme oranı ve yaprak alam indeksinin ise arttığını bildirmişlerdir. Kara ve ark. (1999), Ordu da 1997-98 yılları arasında yaptıkları tarla denemelerinde, üç bitki sıklığı (70x10, 70x20 ve 70x30 cm) ve altı azot dozu kullanarak yürüttükleri çalışmalarında, bitki sıklığının ve azot dozlarının silaj mısırda; yeşil ot verimi ve bazı özelliklere olan etkilerini belirlemeye çalışmışlardır. Çalışmada deneme materyali olarak Karadeniz Yıldızı mısır çeşidi kullanılmıştır. İncelenen bütün özelliklerde farklı bitki sıklığı ve azot dozlarının etkisinin önemli olduğu belirlenmiştir. Çalışmada bitki sıklığının artması ile koçan uzunluğu, koçan çapı ve koçan ağırlığı lineer olarak azalmış ancak birim alanda bitki sayısı fazla olduğu için, yeşil ot verimi önemli bir şekilde artmıştır. Sezer ve Gülümser (1999), tarafından Çarşamba Ovasında ana ürün olarak yetiştirilebilecek mısır çeşitlerinin belirlenmesi amacıyla yapılan çalışmada, çeşitlerin tepe püskülü çiçeklenme süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, koçan uzunluğu, koçanda tane sayısı ve bin tane ağırlıklarının önemli farklılık gösterdiğini, tane verimi yönünden çeşitler arasında farklılıkların olduğunu, 27

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ özellikle vejetasyon süresi uzun olan çeşitlerin erkenci çeşitlere göre daha verimli olduğunu belirlemişlerdir. Tüfekçi (1999), Kahramanmaraş ta sulanabilir şartlarda yürüttüğü denemede, 3 melez mısır çeşidinde (Cargill 955, TTM-815 ve Pioneer 3163) 4 farklı azot dozu (0, 15, 25 ve 35 kg/da) uygulamıştır. Araştırma sonuçlarına göre azotlu gübre artışının bitki gelişimi ve fizyolojik özellikleri olumlu yönde etkilediğini ve verim üzerine etkili olan net asimilasyon oranının yükseltilmesi için, yaprak alanı indeksinin kültürel önlemlerle artırılması gerektiğini bildirmiştir. Uslu (1999), Kahramanmaraş ta sulanabilir şartlarda yürüttüğü denemede 3 melez mısır çeşidine (Cargill-6127, Sapeksa-LG55 ve Ant-90) 4 farklı azot dozu (0, 15, 25 ve 35 kg/da) uygulamıştır. Araştırma sonuçlarına göre, azot dozları arasındaki farkı istatistiki olarak önemli bulmuştur. Bitki boyu, gövde çapı, nod sayısı, yaprak açısı, yaprak kalınlığı, yaprak alanı indeksi, yaprak alanı süresi, nispi büyüme oranı, net asimilasyon oranı, toplam kuru madde oranı, ilk koçan yüksekliği, koçan kalınlığı, koçanda tane sayısı, bin tane ağırlığı, tanede azot içeriği, hasat indeksi, tek koçan verimi, tane veriminin uygulanan azot miktarı ile arttığını, tepe püskülü çiçeklenme süresinin azaldığını, en yüksek değerlerin 35 kg/da N uygulamasından elde edildiğini belirtmiştir. Uslu ve Karaaltın (1999), 1997 yılında Kahramanmaraş ta, farklı azot dozu uygulamalarının bazı ikinci ürün mısır çeşitlerinin büyüme ve fizyolojik özelliklere etkisini belirlemek amacıyla yaptıkları çalışmada, 70 cm sıra arasında 3 mısır çeşidini (Cargill-6127, Sapeksa-LG55 ve Ant-90), 4 farklı azot dozunda (0, 15, 25 ve 35 kg/da) denemişlerdir. Araştırma sonuçlarına göre uygulanan azot dozları arasındaki fark önemli çıkmıştır, çeşitler arasında fark bulunmuştur. Azotlu gübre miktarının artmasıyla, bitki boyu, gövde çapı, yaprak alanı indeksi, tane verimi ve net asimilasyon oranının arttığını bildirmişlerdir. Allen ve ark. (2000), A.B.D'nin Teksas bölgesinde, dört farklı N dozu (0, 56, 112 ve 168 kg N/ha) ile uygulama zamanında (sonbahar, ekim ile ve ekimden 30 gün sonra) mısırın tepkisini araştırdıkları denemede, N gübrelemesinin 168 kg N/ha a çıkması ile bitkinin N alımının ve tane veriminin arttığım ve sonbaharda gübre 28

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ uygulaması, ekim sırasında ve ekimden 30 gün sonra uygulanan gübre ile karşılaştırıldığında verimin % 30 azaldığını bildirmişlerdir. Flesch ve Viera (2000), İki mısır çeşidi (Agroceras 1051 ve P 3099) ve dört farklı bitki sıklığı (70x15, 70x20, 70x25 ve 70x30 cm) kullanarak yaptıkları çalışmada; en yüksek tane verimin 70x30 cm ekim sıklığından elde ettiklerim, fakat tane verimi bakımından ekim sıklıklarının istatistiksel olarak önemli olmadığım bildirmişlerdir. Ayrıca, Agroceras 1051 mısır çeşidinin, P 3099 çeşidinden daha yüksek verim verdiğini tespit etmişlerdir. Konuşkan (2000), tarafından yapılan çalışmada Hatay koşullarında altı bitki sıklığının (28.6x70cm=5000, 23.8x70cm=6000, 20.4x70 cm=7000, 17.9x70cm=8000, 15.9x70cm=9000, 14.3x70 cm=10000), P.3394, Dracma, C 6127, DK 626 ve TTM 815 ikinci ürün bazı mısır çeşitlerinde verim ve verimle ilgili özelliklere olan etkileri araştırılmıştır. Çalışmada kullanılan çeşitlerden sırasıyla 674, 662, 637, 543 ve 424 kg/da verimleri elde edilirken; sıklıklardan ise 494, 544, 745, 620, 585 ve 539 kg/da verimleri elde edilmiştir. Denemenin sonucunda bitki sıklığının artışı ile verimde belli bir düzeye kadar artış olduğu, yüksek bitki sıklıklarında ise düşüş olduğu gözlenmiştir. Denemede kullanılan çeşitlerden C 6127 için en uygun bitki sıklığının 8000 adet/da, DK 626, Dramca ve TTM 815 çeşitleri için en uygum bitki sıklığının 7000 bitki/da, P 3394 çeşidi için en uygun bitki sıklığının 9000 bitki/da bitki sıklığı olduğu belirlenmiştir. Megyes ve ark. (2000), Macaristan'da 1996 yılında Occitan ve DK 471 mısır çeşitlerine 3000, 5000, 7000 ve 9000 bitki/da sıklıklarında, 0 ile 12 kg N/da uygulamışlardır. Denemede, azot uygulanan parsellerde kuru madde üretiminin azotsuzlara göre DK471 çeşidinde diğer çeşitten daha yüksek olduğunu ve DK 471 çeşidinin sıklık artışında veriminin arttığını belirlemişlerdir. Ayrıca Occitan mısır çeşidinin 7000 bitki/da bitki sıklığında diğer sıklıklardan daha fazla verime sahip olduğunu bildirmişlerdir. Turgut (2000), Bursa ekolojik koşullarında, Merit şeker mısırı çeşidinde farklı bitki sıklıklarının (70x0, 70x15, 70x20, 70x25, 70x30 ve 70x35 cm) ve azot dozlarının taze koçan verimi ile bazı verim öğelerine etkilerini araştırmıştır. Bitki sıklıklarının ve azot dozlarının koçan boyu, koçan çapı, koçanda tane sayısı, taze 29

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ koçan ağırlığı, bitkide koçan sayısı ve taze koçan verimine etkilerinin istatistiksel olarak önemli olduğunu tespit etmiştir. Taze koçan veriminde yaptığı regresyon analiz sonuçlarına göre en yüksek taze koçan veriminin 21.4 cm sıra üzeri mesafesi x 28 kg/da azot dozu interaksiyonundan elde edildiği belirlenmiştir. Cesurer ve Ünlü (2001), tarafından 1998 yılında Kahramanmaraş koşullarında 2 lokasyonda (Avşar Köyü, Türkoğlu İlçesi) ve 3 tekerrürde yürütülen bu çalışmada, C.6127, Rx947, Terebbia, Missouri, XL 72 AA, P. 3335, Tambre, P. 3394, Sele, P. 32K61, Dracma, DK. 626, Luce, Dart, Tema Ro hibrit mısır çeşitleri materyal olarak kullanılmıştır. Çeşitlerin tepe püskülü çıkış süresi, ilk koçan yüksekliği, bitki boyu, bitki başına koçan sayısı, tek koçanda tane ağırlığı, dekara tane verimi, hektolitre ağırlığı gibi özellikler incelenmiştir. İki farklı yerde yapılan çalışmada erkencilik yönünden C. 6127, Tema, Dart, Tambre, Luce, Dracma, Trebbia mısır çeşitlerinin, verim yönünden ise Trebbia, P.32K61, P.3394, XL 72 AA, Missouri, Sele, Rx947 ve Tambre hibrit mısır çeşitlerinin, erkencilik ve verimin birlikte değerlendirilmesi durumunda ise Tambre ve Trebbia çeşitlerinin yöre için daha uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Cox ve Cherney (2001), Amerika nın kuzeydoğusunda sıra arası mesafesi, bitki sıklığı ve azotun slajlık mısıra olan etkilerini belirlemek amacıyla yaptıkları tarla denemelerinde altı azot dozu (0, 5, 10, 15, 20 ve 25 kg/da), iki sıra arası mesafesi (0.38 ve 0.76 m) ve iki bitki sıklığı ( 8000 ve 11600 bitki/da) kullanmışlardır. Denemede kuru madde ve toplam süt verimine sıra arası x bitki sıklığı x N oranlarının interaksiyonlarının etkileri belirlenmeye çalışılmıştır. Denemenin sonucu olarak kuru madde verimi, slajlık kalitesi ve süt verimine interaksiyonların herhangi bir etkisi olmamıştır. Farnham (2001), tarafından yapılan tarla denemesinde mısırın tane verimi ve nemine sıra üzeri, bitki sıklığı ve hibrit tohumun etkisi araştırılmıştır. Deneme 3 yıl boyunca 6 lokasyonda yapılmıştır. Yıllar ve lokasyonlar karşılaştırıldığında 76 cm sıra arası mesafesinin 38 cm e göre daha iyi olduğu belirlenmiştir. Yıllar ve lokasyonlar karşılaştırıldığında 6 hibritten 4 ünde iki sıra arası bakımından istatistiki olarak önemli bir fark olmamıştır. Denemede kullanılan Max 23 hibrit mısırının verimi Max 454 hibrit mısırının verimine göre önemli derecede farklı olmuştur. 30

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Gökmen ve ark. (2001), Tokat-Kazova da yürüttükleri çalışmalarında farklı azot dozları ve bitki sıklıklarının cin mısırında tane verimi ve verim unsurlarına olan etkilerini belirlemeye çalışmışlardır. Araştırmada dört bitki sıklığı (5.7, 7.0, 9.5 ve 14 bitki/m 2 ) ve altı azot dozu denenmiştir. Denemede sıra arası 70 cm olarak sabit tutulmuştur. Denemede sonuç olarak; en uzun koçan boyu, düşük ekim sıklıklarından (5.7, 7.0 bitki/m 2 ) elde edilmiştir. Koçan başına tane sayısı bitki sıklığından etkilenmemiştir. Bin tane ağırlığı bitki sıklığının azalması ile artmıştır. Ayrıca iki yılın ortalaması olarak en yüksek tane verimi 7.0 bitki/m 2 sıklığından elde edilmiştir. Öktem ve ark. (2001), tarafından Harran ovası koşullarında ikinci ürün olarak yetiştirilen cin mısırda farklı azot dozu (12kgN/da, 18 kgn/da, 24 kgn/da, 30 kgn/da, 36 kgn/da) ve değişik sıra üzeri mesafelerinin (10cm=14286bitki/da, 15 cm=9524 bitki/da, 20 cm=7143 bitki/da, 25 cm;=5714 bitki/da, 30 cm=4762 bitki/da) tane verimi ve bazı agronomik özelliklere etkisini belirlemek amacıyla yapılan çalışmada sıra arası 70 cm olarak sabit tutulmuştur. Denemede; en yüksek tane verimi 36 kg N/dax20 cm uygulamalarında saptanırken, 24 kg N/dax20 cm ve 30 kg N/dax20 cm uygulamaları arasında istatistiki olarak önemli fark bulunmamıştır. Yapılan regresyon analizinde cin mısırı için en uygun azot dozunun 24 kg/da, sıra üzeri mesafesinin ise 20 cm olduğu belirlenmiştir. Tüfekçi ve Karaaltın (2001), Kahramanmaraş koşullarında I. Ürün mısır bitkisinde farklı azot dozlarının verim ve verim unsurları üzerindeki etkisini araştırmak amacıyla 1997 yılında yürüttükleri çalışmada, 3 mısır çeşidi (Pioneer 3163, TTM-815, Cargill 955) ve 4 farklı azot dozu (0, 15, 25 ve 35 kg/da N) kullanmışlardır. Araştırma sonuçlarına göre azot dozlarının artışına bağlı olarak, koçan boyu, koçanda tane sayısı, tek koçan verimi, bin tane ağırlığı ve tane veriminde artış görüldüğünü vurgulamışlardır. Azot dozlarının bu özellikler üzerine etkisinin de önemli olduğunu belirtmişlerdir. Bruns ve Abbas (2002), Orta Amerika bölgesinde, 6 mısır çeşidinde, 101.6 cm sıra arası mesafe kullanarak, dekara 4300, 4800, 5430, 6400 ve 7650 bitki olacak şekilde yürüttükleri çalışmada, ekim sıklığının artışıyla tane veriminin yükseldiğini fakat en yüksek ekim sıklığında tane veriminin düştüğünü bildirmişlerdir. Ekim 31

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ sıklığının artmasıyla koçan ağırlığı, koçandaki tane ağırlığı azalmış, tane verimi artış göstermiş ancak tane kalitesinin ise giderek düştüğünü tespit etmişlerdir. Çokkızgın (2002), Kahramanmaraş şartlarında II. ürün mısır bitkisinde farklı azot dozları ve farklı sıra üzeri mesafelerinin verim, verim unsurları ve fizyolojik özelliklere etkisini araştırmak amacıyla 2001 yılında yürüttüğü çalışmada, 4 farklı azot dozu (20, 25, 30, 35 kg/da N) ve 3 farklı sıra üzeri mesafesi (15, 20, 25 cm) kullanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre sıra üzeri mesafesi arttıkça ilk koçan yüksekliği, bitki boyu, çiçeklenme süresi, yaprak alanı indeksi, yaprak alanı süresi, hasat indeksi ve tane veriminin azaldığını bildirmiştir. Buna karşılık koçan boyu, koçan kalınlığı, koçandaki sıra sayısı, koçandaki tane sayısı, tek koçan verimi, bitki başına koçan sayısı, gövde çapı, nod sayısı, yaprak açısı, yaprak kalınlığı, yaprak alanı, 1000 tane ağırlığı ve toplam kuru madde oranının sıra üzeri mesafelerinin artış oranına paralel artış gösterdiğini ifade etmiştir. Tanede azot ve kül oranının sıra üzeri mesafelerden etkilenmediğini belirlemiştir. Araştırmada incelenen özelliklerinin çoğu için azot dozlarının etkisinin olumlu yönde olduğunu ve uygun sıra üzeri mesafelerinin 15 ve 20 cm, optimum azot dozunun ise 25 kg/da olarak tespit ettiğini bildirmiştir. Blumental ve ark. (2003), Batı Nebraska nın kurak bölgesinde, optimum bitki sıklığı ve azot gübrelemesinin mısır verimine etkisini araştırdıkları çalışmada 5 bitki sıklığı (60x12, 60x14, 60x16, 60x18 ve 60x20 cm.) ve 5 azot dozu kullanmışlardır. Ekim sıklığının azalmasına ve azot dozlarının artmasına paralel olarak tane veriminin yükseldiğini, en uygun ekim sıklığının 60x20 cm. olduğunu tespit etmişlerdir. Kamara ve ark. (2003), Batı Afrika bölgesinde, düşük azot dozu ve kuraklık stresinde mısırda azot alım ve kullanım etkinliğini incelemek amacıyla 8 melez mısır çeşidi ve 3 farklı N (0, 3 ve 9 kg/da N) dozu ile yaptıkları çalışmada tane verimi artan azot dozlarına paralel olarak artarken 0 kg/da N dozuna göre 9 kg/da N dozunda % 77 ile 96 oranında verim artışı olduğunu tespit etmişlerdir. Azot alım etkinliği en yüksek 9 kg N/da dozunda olurken, azot kullanım etkinliği ve azottan yararlanma etkinliği en yüksek 3 kg N/da uygulamasından elde etmişlerdir. 32

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Kuşaksız ve Yener (2003), Manisa-Alaşehir bölgesinde 2001 yılında yürüttükleri tarla denemesinde bazı mısır çeşitlerinde farklı azot dozlarının verim ve verim öğelerine olan etkileri belirlenmeye çalışmışlardır. Denemede Doge ve Vero mısır çeşitleri kullanılmıştır. Sonuç olarak; bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, tepe püskülü çıkış süresi, koçan boyu, koçanda tane sayısı özellikleri yönünden çeşitler arasındaki fark önemli bulunurken, 1000 tane ağırlığı ve tane verimi bakımından çeşitler arasındaki fark önemsiz bulunmuştur. Presterl ve ark. (2003), Avrupa'da, yeni ıslah edilmiş bazı mısır çeşitlerinin azot kullanım etkinlilerinin belirlenmesi üzerine yaptıkları çalışmada, düşük azot dozundan yüksek azot dozu uygulamalarına doğru azot kullanım etkinliği azalmıştır. Bitkinin kuru madde verimlerinin ise yüksek azot dozlarına doğru artarak devam ettiğini tespit etmişlerdir. Ayrıca düşük azot dozu uygulamalarında yüksek azot dozu uygulaması arasında % 37 ye varan bir verim azalması olduğunu saptamışlardır. Eşiyok ve ark. (2004), 2002-2003 yıllarında üç lokasyonda (Menemen, Bornova, Çine) yürüttükleri çalışmalarında Martha F1, Merit F1, GH 2547, ACX 232, ACX 942, ACX 945 Y, ACX 935 Y, ve ACX 1072 çeşitlerini kullanmışlardır. Kullanılan bu çeşitlerde koçanın bazı özellikleri ile verim değerleri belirlenmeye çalışılmıştır. Tohumlar dekara 6250-6300 bitki olacak şekilde 80 cm sıra arası olacak şekilde ekilmiştir. Yapılan çalışmaların sonuçları toplu olarak değerlendirildiğinde yetiştiricilik yapılan lokasyonlar ve çeşitler arasındaki fark incelenen bir çok parametre bakımından istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Genel olarak en yüksek dekara verim lokasyonlar bakımından Menemen ilçesinden elde edilirken bunu Bornova ve Çine ilçeleri takip etmiştir. Menemen de ACX 232 ve GH 2547 çeşitlerinden, Bornova ve Çine de ise GH 2574 çeşidinden yüksek verim elde edilmiştir. Özdemir (2004), tarafından Çukurova koşullarında, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır genotipinde (ÇÜZFT-01, ÇÜZFT-02, ÇÜZFT-03), değişik sıra üzeri aralıklarının (10, 15, 20 cm) körpe koçan verimine ve kalitesine olan etkilerini belirlemek amacıyla yürüttüğü denemesinde, bölünmüş parseller deneme deseni kullanılmıştır. Denemede sıra arası mesafe 70 cm olarak sabit tutulmuştur. Denemede yer alan mısır genotipleri arasında saptanan farklılıkların, tepe püskülü 33

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ çiçeklenme süresi, bitki boyu, körpe koçan uzunluğu, tek körpe koçan ağırlığı, yeşil ot verimi ve körpe koçan verimi bakımından istatistiki olarak önemli olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, farklı sıra üzeri aralıklarının körpe koçan verimi ve yeşil ot verimi üzerine etkisinin istatistiki olarak önemli olduğu saptanmıştır. En yüksek körpe koçan verimi en sık ekimde (10 cm) ve en geççi genotipte (ÇÜZFT) 376.9 kg/da olarak tespit edilmiştir. Alıcı (2005), Kahramanmaraş koşullarında 2003 2004 yılları arasında farklı azot dozları ile sıra üzeri ekim mesafelerinin ikinci ürün mısır bitkisinde verim, verim unsurları ve bazı tarımsal karakterlere etkisini belirlemek amacıyla yaptığı çalışmasında Piave hibrit mısır çeşidine 70 cm sabit sıra arası mesafesi 0, 8, 18, 24, 32 kg N/da ile 16, 18, 20, 22, 24 cm sıra üzeri mesafelerini uygulamıştır. Araştırma sonucuna göre, sıra üzeri mesafesi arttıkça ilk koçan yüksekliği, bitki boyu, çiçeklenme süresi, hasat indeksi ve tane verimi azalmıştır. Buna karşılık koçan boyu, koçanda sıra sayısı, koçanda tane sayısı, koçan kalınlığı, gövde çapı, boğum sayısı, tek koçan verimi, bitki başına koçan sayısı, 1000 tane ağırlığı, toplam kuru madde oranı sıra üzeri mesafelerinin artışına paralel olarak artış göstermiştir. Amaral ve ark. (2005), iki sıra arası mesafede (60 ve 80 cm) dekara 4000, 6000 ve 8000 bitki olacak şekilde 4 azot dozu (0, 5, 10, 15 kgn/da) uygulayarak yürüttükleri çalışmada, ekim sıklığının azalması ve azot dozunun artmasıyla; koçanda tane sayısı, bin tane ağırlığı, tane protein içeriği ve tane veriminin yükseldiğini tespit etmişlerdir. En yüksek tane verimini, yüksek azot dozları ile 8000 bitki/da kombinasyonlarından elde etmişlerdir. İdikut ve ark. (2005), Kahramanmaraş koşullarında yürüttükleri çalışmalarında Merit ve Jubilee şeker mısır çeşitlerini kullanmışlardır. Çalışmada tohumlar normal ekim ve plastik tüneller içine 70x20 cm sıklığında ekilmiştir. Araştırmada kullanıla Merit ve Jubilee şeker mısır çeşitlerinde hava sıcaklığının yeterli olması durumunda normal ekim tercih edilmesi gerektiği belirlenmiştir. Şeker mısır çeşitlerinde erken olgunlaşma ve taze koçan verimi dikkate alındığında, iki çeşidinde uygun olduğu, fakat hasıl verimi dikkate alındığında ise Merit çeşidinin daha uygun olduğu belirlenmiştir. 34

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Monneveux ve ark. (2005), tarafından tropik mısırlarda bitki sıklığı ve düşük azot dozunun mısıra olan etkilerinin araştırıldığı bu çalışmada, CIMMYT in açılan hatları, ıslah hatları ve diğer hibritler optimum ve yüksek bitki sıklığında ve düşük azot koşullarında denemeye alınmış, verim ve verim komponenetleri incelenmiştir. 30 ıslah hattı ve 25 hibrit mısır çeşidinin yüksek bitki populasyonu ve düşük azot koşulları altında koçandaki tane verimi %18.7 ve %28.7 oranında artmıştır. Optimal koşullar ile karşılaştırıldığında yüksek bitki sıklığı ve düşük azot koşulları altında 1000 tane ağırlığı %12.3 den %22.8 e yükselmiştir. Yüksek bitki populasyonunda bitki ve başak uzunluğu her çeşitte ve her hatta artmıştır. Ayrıca tane verimi ile koçandaki tane sayısı arasında önemli bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Saruhan ve Şireli (2005), Diyarbakır koşullarında, ikinci ürün olarak silajlık mısırda, üç bitki sıklığı (70x5, 70x10, 70x15 cm) ve dört farklı azot dozunun (0, 10, 20, ve 30 kg N/da) koçan özellikleri, sap ve yaprak verimleri üzerine etkilerini belirlemek amacıyla yaptıkları çalışmada, artan bitki sıklığında dekara koçan sayısında artış gözlediklerini; koçan boyu, koçan çapı, bitkide yaş koçan ağırlığı, sap kalınlığı, bitkide yaş sap kalınlığı, bitkide yaş yaprak kalınlığı ile bitkide yaprak sayısında bir azalma tespit etmişlerdir. Tosun (2005), ön bitki ve farklı azot dozlarının ikinci ürün mısır bitkisinin bazı bitkisel ve tarımsal özelliklerine etkisini belirlemek amacıyla 2004 yılında, ikinci ürün mısır yetiştirme sezonunda, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü deneme sahasında yapmış olduğu denemede, ana parsellere ön bitkiler (nohut, buğday), alt parsellere azot dozları (0, 12.5 ve 25 kg/da N) ve alt-alt parsellere ise çeşitler (Bora, Maverik) gelecek şekilde, 4 tekerrürlü olarak uygulamıştır. Araştırmada koçan uzunluğu, koçanda tane sayısı, bitki başına koçan sayısı, tek koçan verimi, bin tane ağırlığı ve tane verimi incelemiştir. Araştırma sonuçlarına göre; incelen özellikler bakımından çeşitler arasında önemli farklılıklar meydana gelmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, ön bitki olarak kullanılan nohut, buğdaya oranla incelenen bütün özelliklere daha olumlu etki yapmıştır. Uygulanan azot dozunun artmasıyla bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, sap kalınlığı, koçan uzunluğu, koçanda tane sayısı, bitki başına koçan sayısı, tek koçan 35

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ verimi, bin tane ağırlığı ve tane verimi artmış, en yüksek verim 785.2 kg/da ile nohut üzerine 25 kg /da N uygulamasıyla Maverik çeşidinden elde edilmiştir. Yılmaz (2005), Kahramanmaraş koşullarında II. Ürün mısır bitkisinde farklı sıra üzeri mesafeler ve azot dozlarının verim ve verim unsurlarına olan etkilerini belirlemeye çalıştığı denemesinde, 70 cm sıra arsı mesafesinde üç sıra üzeri mesafesi (18, 24, 30 cm.) ve 3 azot dozu (20,25 ve 30 kg N/da) uygulamıştır. Araştırmada sonuç olarak sıra üzeri mesafesinin artması ile hasat indeksi, tane verimi, tanede kuru madde oranı, tanedeki yağ oranı, yaprak ve saptaki kül oranı azalmıştır. Buna karşılık koçan boyu, koçandaki tane sayısı, koçan kalınlığı, tek koçan verimi, bin tane ağırlığı sıra üzeri mesafelerinin artışına paralel olarak artış göstermiştir. Kara (2006), tarafından Çukurova Koşullarında 2004 ve 2005 yıllarında, yapılan çalışmada farklı sıra üzeri mesafeleri ile azot dozlarının ana ürün mısırda, verim ve verim özellikleri ile azot alım ve kullanım etkinliğine olan etkilerin belirlenmesine çalışılmıştır. Denemede Pioneer 31G98 hibrit mısır çeşidine beş farklı sıra üzeri mesafesi (10, 14, 18, 22, 26 cm) ile 5 farklı azot dozu (0, 9, 18, 27, 36 kg N/da) sıra arası 70 cm. sabit olarak uygulanmıştır. Sonuç olarak; sıra üzeri mesafeleri arttıkça tepe ve koçan püskülü çıkarma süreleri kısalırken, bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, sap kalınlığı, koçan çapı, koçan boyu, koçanda tane sayısı, tek koçan ağırlığı, bin tane ağırlığı ve tanedeki azot oranı yükselmiştir. Ancak tane verimi bakımından en uygun sıra üzeri mesafesinin bu çeşit için 18 cm olduğu tespit edilmiştir. 36

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ 2.2 CERES-Maize Bitki Büyüme Modeli ile İlgili Çalışmalar CERES-Maize bitki büyüme modelinin amacı kullanıcılara ürün tahmini yapmak olduğundan modelin başarısı, verimi belirleyen temel özelliklere etki eden etmenlere bağlıdır. Bu etmenler; iklim, bitki gelişme dönemleri, genetik özelliği; bitki organlarının (sap ve yaprak) büyümesi, gelişmesi, sararması ve kuru madde miktarları; bitkinin büyüme ve gelişme dönemlerindeki su ve azot eksikliğidir (RITCHIE, 1985). Bitki büyüme modelinin iyi sonuç verip vermediği ancak model sonuçları ve arazi ölçümlerinin değerlendirilmesi ile belirlenebilir. Bitki büyüme modellerinin değerlendirilmesinde; deneme yerine, toprağın özelliklerine, başlangıç koşullarına, iklim durumuna, tarımsal uygulamalara ve arazide yapılan ölçümlere gereksinim duyulmaktadır. Değerlendirme, yalnız bir uygulamanın olduğu çiftçi koşullarında yapıldığı gibi değişik iklim ve farklı uygulamalarda da yapılabilir (ANONYMOUS, 1986a). Childs ve Ark., (1977), mısır bitkisinin gelişimini fizyolojik ve çevresel etmenlere bağlı olarak tahmin eden bir matematiksel model geliştirilmiştir. Anılan modelle yetersiz sulama sonucu verimde azalmanın olduğu yerlerde, dane verimi ile verim unsurlarını gerçeğe yakın tahminlerde bulunulmuştur. Bunun yanında modelin, dinamik bitki gelişimini tüm ayrıntılarıyla kestiremediği, ancak modelin belirli bir doğrulukta tahmin yapma özelliğine sahip olduğu saptanmıştır. Toprak suyu ve atmosferik olaylar, model tahmininde dikkate alındığında, modelin doğru tahmin özelliğini iki kat arttırdığı ve sulama işletmeciliğinde kullanılabileceği belirtilmiştir. Bu modeli kalibre etmeden, iklim değerlerini kullanarak farklı mısır çeşitleri için yapılan tahminde, bitki gelişimini, yetişme mevsiminin başında daha iyi; bunun yanında kurak koşullarda ise dane verimini çok büyük farklılıklarla verdiği belirlenmiştir Wenda Ve Hanks (1981) Utah ta yürütülen mısır denemesine ilişkin verileri PLANTGRO modelinde kullanarak verim tahmini yapmışlardır. Gözlenen ve kestirilen kuru maddenin, dane veriminden daha iyi bir paralellik gösterdiğini saptamışlardır. 37

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Comerma Ve Ark. (1985), CERES-Maize modelindeki su dengesinin doğrulanması amacıyla yetişme mevsimi boyunca topraktaki kullanılabilir suyu izlemişlerdir. Gözlenen değerlerle modeli çalıştırmışlardır. Modelle, bitki gelişim mevsimi boyunca su hareketinin doğru olarak kestirildiği ve bitkinin bazı gelişme dönemlerinde su stresinin oluştuğunu saptamışlardır. Ritchie, (1985), Dünyada çoğu tarım alanlarındaki su kaynaklarının yıldan yıla ve bölgeden bölgeye değişmesi, bitkilerin yetişme mevsimini ve alanlarını sınırlamaktadır. Su kaynağı yanında iklimde de görülen değişmeler, çiftçiler için risk oluşturmaktadır. İklim, bitki ve toprak parametrelerini toprak-su dengesine ilişkilendiren modeller, tarımdaki riskleri en aza indirmede ön bilgiler sunmaktadır. Anılan modellerden CERES-Maize; tarımsal işletime ilişkin karar vermede, stratejik planlamaların risk analizinde, yetişme mevsimi içindeki tarımsal faaliyetlerin kararında, büyük alanların verim tahmininde ve araştırma gereksinimlerinin belirlenmesinde kullanılmaktadır. Anonymous (1986), Bitki büyüme modelinin iyi sonuç verip vermediği ancak model sonuçlarının ve arazi ölçümlerinin değerlendirilmesi ile belirlenebilir. Bitki büyüme modellerinin değerlendirilmesinde; deneme yerine, toprağın özelliklerine, başlangıç koşullarına, iklim durumuna, tarımsal uygulamalara ve arazide yapılan ölçümlere gereksinim duyulmaktadır. Değerlendirme, yalnız bir uygulamanın olduğu çiftçi koşullarında yapıldığı gibi değişik iklim ve farklı uygulamalarda da yapılabilir. Upendra ve Singh (1986), tropik bölgelerde fazla miktarda veri toplayarak düzeltmesi, kalibrasyonu ve geçerliliğinin belirlenmesi, CERES-Maize modelinin mısır dane veriminin tahmininde doğruya çok yakın değerler verdiğini bildirmişlerdir. Algozin ve Ark. (1987), CERES-Maize modelini, Michigan (USA) da iki farklı toprak tipinde, farklı sulama programı koşulları altında mısırın verimini kestirmek amacıyla kullanmışlardır. Her bir sulama programında, 2 farklı mısır fiyatındaki net geliri, su-bütçe modelini kullanarak kestirmişlerdir. Anılan çalışmadan saptanan değerler, sulama programlarının seçiminde, toprağın su tutma kapasitesinin ve mısır fiyatlarının etkili olduğunu göstermiştir. 38

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Hodges ve Ark. (1987), A.B.D de 1982-1985 yılları arasında tatlı mısır üretimi yapılan bölgelerdeki yıllık dalgalanmaları sezinlemek amacıyla CERES- Maize bitki büyüme modelini test etmişlerdir. Amerika da tatlı mısır üretiminin %85 inin yapıldığı 14 eyaletteki 51 iklim istasyonundan değerler kullanılarak model çalıştırılmıştır. Modelin kalibrasyonu, 1982 yılında her istasyondaki verim ve minimum gelişme dönemlerindeki değerleri kullanarak yapılmıştır. Anılan 51 iklim istasyonunda 8 bitki çeşidinin genetik katsayıları belirlenmiştir. Model sonuçları ile deneysel veriler arasında % 92 (1982), % 97 (1983), % 98 (1984) ve % 101 lik (1985) benzerlikler bulunmuştur. Bu sonuçlara göre, modelin bölgesel kalibrasyonuyla daha geniş alanlardaki üretim tahmininin yapılabileceği belirtilmiştir. Anılan modelle, solar radyasyonun, günlük yağışın, en yüksek ve en düşük sıcaklığın ölçüldüğü alanlarda verim tahmininin yapılabileceğini ifade edilmiştir. Vos ve Mallett, (1987), Amerika da geliştirilen CERES-Maize ve CORNF büyüme modelleri, Güney Afrika da gözlenen mısır değerleri kullanılarak test edilmiştir. Gözlenen toplam kuru madde, yaprak alan indeksi (LAI), dane verimi ve toprak su içeriği ile modeller tarafından kestirilen değerler arasında paralellik olduğu belirlenmiştir. CORNF modelinin sistematik olarak, LAI ni daha az kestirme "tahmininde CORNF e göre daha doğru tahminler yaptığı belirlenmiştir. Algozin ve Ark., (1988), Michigan (USA) da su ve enerji kullanım randımanını arttıran sulama programları oluşturulmuş ve her bir sulama programı için gerekli verimi ve sulama değerlerini kestirmek amacıyla CERES-Maize modeliyle veri üretilmiştir. Enerji kullanımını sezinlemede enerji bütçesi yöntemi kullanılmıştır. Modelle yapılan analiz sonuçlarında, suyun az ve sık uygulanması durumunda, su ve enerji kullanım randımanının arttığı saptanmıştır. Clemence ve Mallet (1988), uzun yıllık iklim verilerini kullanarak genelleştirilmiş iklim değerlerine dönüştürmüşler ve CERES-Maize bitki büyüme modelinde anılan veriler kullanarak, mısırın püskül çıkarma döneminde tahminler yapmışlardır. Kestirilen değerlerin, gerçek iklim değerleri kullanılarak yapılan tahmin değerinden %31.5 oranında saptığını belirlemişlerdir. Bunun yanında, söz 39

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ konusu dönemden 30 gün sonra yapılan tahminde ise anılan sapmanın %1.8 e düştüğünü gözlemlemişlerdir. Curry ve Ark. (1988), USA da 19 farklı yerde 30 yıllık iklim değerlerini kullanarak CERES-Maize bitki büyüme modeliyle mısırın simülasyonunu yapmışlardır. Anılan bitki büyüme modeli, atmosferdeki CO 2 konsantrasyonu iki katına çıkarılarak yeniden çalıştırılmıştır. Birinci iklim değişikliğinde dane veriminde %50 den daha büyük oranlarda azalma olduğu saptanmış, ikincisinde ise iklim değişikliğinin fazla bir etkisinin olmadığı gözlenmiştir. Sulu koşullar altında, CO 2 konsantrasyonu iki katına çıkarıldığında, mısır dane veriminde %20 azalmanın olduğu belirlenmiştir. Carberry ve Ark. (1989), bitkinin günlük gelişimini tahmin eden çok sayıda model geliştirildiğini belirtmektedirler. Genellikle, aynı kriterleri bulunan modellere ek yeni bir model geliştirmek yerine mevcut olan modeli kullanmanın daha ucuz olduğunu ifade etmektedirler. Carberry ve Ark. (1989), farklı ekim tarihleri ve sulama programları uygulandığında Katherine (Northern Territory) da yetiştirilen Dekalb XL82 çeşidinin dane verimi, CERES-Maize modeli ile tam olarak kestirilememiştir. CERES-Maize modelinin gözlenen değerlerden yararlanarak kalibrasyonundan sonra kestirilen değerlerin standart sapmasının 348 kg/da'dan 201.5 kg/da a kadar düştüğü belirlenmiştir. Anılan modelde, bitki fenolojisi, yaprağın gelişmesi ve pörsümesi, asimilasyon ve dane gelişimini tanımlayan eşitlikler gözden geçirilerek arazi değerlerine göre yeniden düzeltilmiştir. Yarı kurak bölgeler için CERES-Maize bitki büyüme modelinin gözden geçirilmesi yalnız uygulanabilirliğini arttırmamış, aynı zamanda diğer bölgeler ve genotipler için kalibrasyona gerek duyulan parametreler de saptanmıştır. Entenmann ve Ark., (1989), Heilbronn (Almanya) da iki yıl süreyle yürütülen çalışmadan saptanan değerler kullanılarak CERES-Maize modeli test edilmiştir. Anılan test sonucunda, özellikle yaprak alan indeksi en yüksek değere ulaştıktan sonra kestirilen değerlerin gözlenen değerlerden daha düşük olduğu gözlenmiştir. 40

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Grant ve Ark. (1989), geliştirdiği modelin sonuçlarını bir çok bölgede mısırın gözlenen kuru madde verimini, dane verimi, dane sayısı, dane ağırlığı ve yaprak alan indeksi değerleriyle karşılaştırmıştır. Bu karşılaştırmada, model sonuçları ile gözlenen sonuçlar arasında % 20 lik bir fark olduğu görülmüştür. Mısır gelişimini daha doğru tahmin edebilmek için toprak ve iklim ile ilgili ayrıntılı bilgiye gereksinim olduğu kadar, bitkinin temel gelişim aşamalarını etkileyen çevre etmenlerinin de bilinmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu gibi modellerin iyi yanı toprak, iklim ve işletim değerlerini girdi olarak kullanması, olumsuz yanı ise model sonuçlarının yalnızca mevsimlik gözlenen sonuçlar ile kıyaslanabilmesidir Howell ve Ark. (1989), Southern Great Plains (USA) de yağmurlama sulama yöntemiyle sulanan mısırdan elde edilen verileri kullanarak CERES-Maize bitki büyüme modelini kalibre ve modifiye etmişlerdir. Modelin kullanılabilirliliği kanıtlandıktan sonra, farklı sulama suyu düzeylerinde mısırın su kullanım randımanı ve verim tahminleri yapılmıştır. Geçerlilik testinin yapıldığı bölge için yağmurlama sulama işletim seçeneklerini saptamak amacıyla, toprak profilinde tüketilmesine izin verilen düzeyin ve net sulama suyu miktarlarının işletim kararlarına etkisi belirlenmiştir. Söz konusu düzeltilmiş modelle kestirilen değerlerin, gözlenen evapotranspirasyon, kuru madde ve dane verimi değerlerine yakın olduğu bulunmuştur. Lahrouni ve Ledent (1989), Belçika nın orta kesimlerinde mısırın dane ve kuru madde verimini sezinlemek için CERES-Maize bitki büyüme modelini kullanmışlardır. Vejetatif dönemin sonu ile püskül çıkarma dönemi arasında kalan sürede, sıcaklığın 1 ve 2 0 C düşürülmesi durumunda, kestirilen kuru madde azalışı sırasıyla 100 ve 300 kg/da olmuştur. Sıcaklığın arttırılmasının dane veriminde daha az etkiye sahip olduğu ve verimi 90 190 kg/da arasında arttırdığı saptanmıştır. Yapılan çalışmada, kestirilen kuru madde miktarının 1990 kg/da, gözlenen değerin ise 1300 1700 kg/da arasında değiştiği belirlenmiştir. Liu ve Ark., 1989, Brezilya da 1983-1987 yılları arasında yürütülen denemede, mısırın gelişme dönemlerini ve dane verimini tahmin etmek amacıyla CERES-Maize bitki büyüme modeli kullanılmıştır. Denemede, gözlenen gelişme dönemleri ile modelle kestirilen sonuçlar toprak, bitki ve iklim değerlerini dikkate 41

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ alarak karşılaştırılmıştır. Modelin kalibrasyonunu yapmak için 1983 yılında arazi verilerini kullanarak bitkinin genetik katsayıları saptanmış ve belirlenen katsayılar diğer yıllarda da kullanılmıştır. Çıkıştan vejetatif dönemin sonuna kadar kestirilen tarihle gözlenen tarih arasında 3 gün; koçan çıkarma döneminden fizyolojik olgunluk dönemine dek ise 0.5 günlük bir fark saptanmıştır. Kestirilen ile gözlenen dane verimleri arasında yıllara göre yaklaşık %90.2-103.6 arasında değişen farklılıklar olduğu bulunmuştur. Piper ve Weiss (1989) in North Carolina koşullarında yürüttükleri mısır denemesinde, 6 ve 12 yapraklı vejetatif dönemde bitki sıklığı, püskül çıkarma ve süt olum dönemlerinde ise yaprak sayısı %33, %66 ve %100 oranlarında azaltılmış ve elde edilen değerler kullanılarak bitki sıklığını ve yaprak sayısını kıstas alan modifiye edilmiş CERES-Maize bitki büyüme modelini test edilmiştir. Anılan modelin, bitki sıklığı (bitki/m 2 ) 5.57 den az olduğunda verimi daha düşük, 5.57 civarında olduğunda gerçek değere yakın, 5.57 den büyük olduğunda ise verimi daha fazla kestirdiği saptanmıştır. Model, 1980 yılında süt olum dönemi dışında, yaprak sayısı %33 ve %66 oranında azaltıldığında gözlenen verime göre daha düşük, süt olum döneminde azaltıldığında ise daha fazla bir değer kestirmiştir. 1981 yılında ise yaprak sayısı %33 ve %66 oranında azaltıldığında, modelin kestirdiği dane veriminin gözlenen dane veriminden daha az olduğu görülmüştür. Rosenzweig, (1989), Gelecekteki iklim değişiminin ve atmosferdeki CO 2 konsantrasyon artışının mısır üretimine olan etkilerini South Great Plains (US) de 14 farklı yerde CERES-Maize bitki büyüme modeli kullanılarak tahmin yapılmıştır. Kuru koşullarda simülasyonu yapılan mısır dane veriminin, laboratuar koşullarında elde edilen dane veriminden %17-%50 arasında daha az olduğu saptanmıştır. Test edilen mısırın, CO 2 değişiminden olumsuz etkilendiği görülmüştür. Ayrıca, sulama suyuna olan gereksinimin, iklimdeki değişikliğin etkisi ile azaltılabileceği belirlenmiştir. Wu ve Ark., (1989), CERES -Maize modeli Çin in kuzeyinde beş ayrı yerde, mısır verimini sezinlemek amacıyla 1979-1984 yılları arasında kullanılmıştır. Modelde 1979-1980 yılları arasında gözlenen değerler kullanılarak genetik katsayılar geliştirilmiş ve model kalibre edilmiştir. Kalibre edilen bu modelin, yağışlı yıllarda 42

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ verimi daha fazla, kurak yıllarda ise daha az tahmin ettiği belirlenmiştir. Anılan model, bitki su stresi indeksi dikkate alınarak yeniden düzenlendiğinde daha doğru sonuçlar vermiştir. Yeniden düzenlenen modelin, toprak neminin fazla oranda değiştiği Çin in kuzeyindeki ovalar için kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Zuniga (1989), El Salvador da sulama suyu ve azotun mısır verimine olan etkisini belirlemek amacıyla CERES-Maize modelini kullanmıştır. Anılan modelin kestirdiği değerlerle gözlenen değerler arasında yüksek korelasyon olduğu gözlenmiştir. Birch ve Ark. (1990), CERES-Maize bitki büyüme modelini semi-arid iklimde sorgum üzerinde test etmişlerdir. Tahmini değerlerin gerçek değerlerden sapması istatiksel olarak önemsiz çıkmıştır. CERES- Maize modelini anılan iklimde adaptasyonu sağlanmıştır. Ayrıca, bitki fenolojisi, yaprak gelişimi, dane gelişimine ilişkin eşitliklerde kimi düzenlemeler yapılmıştır. Verim ve biomass tahminleri farklı ekim tarihi ve sulama konulan için oldukça gerçek değerlere benzer olmuştur. Ernest ve Weiss, (1990), Bitki sıklığı, biotik ve abiotik stres etkileri sonucu yaprak alanında görülen azalmanın bitki büyüme modeliyle kestirilmesi amacıyla Nebraska da bir çalışma yürütülmüştür. CERES-Maize (V1.0) modelinin, en yüksek bitki sıklığında maksimum verimi doğru kestiremediği ve m 2 de 6.5 bitki olduğunda verimi %16 dan daha fazla; bitki sayısı 5.6 düştüğünde ise kestiremediği saptanmıştır. Model vejetatif dönem dışında yaprak alanı %100 azaltıldığında dane sayısını daha fazla, dane ağırlığını ise daha az tahmin etmiştir. Buna göre, anılan modelin geri kalan yaprak alanı ile verim tahmini yapamadığı belirlenmiştir. CERES-Maize modelinin, bitkinin çeşitli gelişim dönemlerine, birim alandaki bitki sayısına ve yaprak alanındaki değişime göre verim ve verim unsurlarını kestirebildiği saptanmıştır. Model, normal koşullarda iyi tahmin yapabilmektedir. Hodges ve Evans (1990), farklı ekim sıklığı ve bitki sıra aralığının taç içindeki ışık dağılımına etkisini kestiren bir model geliştirerek CERES-Maize bitki büyüme modeli ile birleştirmişlerdir. Anılan model, 38.1 cm ve 76.2 cm sıra aralığında; 7.2 ve 9.45 bitki/m2 yoğunluğunda yetiştirilen mısır değerleri kullanılarak test edilmiştir. Model, söz konusu bitki yoğunluklarında, 38.1 cm lik bitki sıra aralığında tahmin edilen verim değerleri, 76.2 cm lik aralıkta kestirilen değerlerden 43

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ sırasıyla %4.67 ve %6.19 daha fazla olmuştur. Ayrıca anılan modelle, dar sıralarda, su ve azot stresi altında daha fazla verim alındığı saptanmıştır. Jones ve Ritchie (1990a), Bitki büyüme modelleri geliştirilirken genellikle bir veya iki stres etmeninin dikkate alındığını, diğer etmenlerin en iyi koşullarda işletildiğinden etkisinin olmadığını varsayarak; bitki büyüme modelini arazi koşullarında yetişen bitkilerin iklimden, toprağın fiziksel ve kimyasal yapısından, böceklerden, hastalıklardan, yabancı otlardan ve bunların kombinasyonundan etkilenen karmaşık ve dinamik yapıdaki gelişimin matematiksel ifadesi olarak tanımlamışlardır. Jones ve Ritchie, (1990b), Tarımsal işletmecilikte, CERES-Maize bitki büyüme modeli, kullanıcılara farklı sulama tarihleri ve sulama miktarlarını sunarak en iyi sulama stratejilerini seçme veya karşılaştırma olanağı sağlamaktadır. Anılan modelde, sulama programlarını değiştirerek sonuçları karşılaştırma olanağı bulunmaktadır. Söz konusu model ile kullanıcılara, toprak suyu belirli bir değere düştüğünde sulamanın yapılması gerektiğini bildirmektedir. Lahrouni ve Ledent, (1990), Belçika da CERES-Maize bitki büyüme modeli kullanılarak, koçan çıkarma döneminden önce ve sonra mısır dane ve kuru madde verimine, sıcaklık ve solar radyasyondaki değişmeleri etkisi araştırılmıştır. Kestirilen verimin, 1700 kg/da ı geçtiği saptanmıştır. Solar radyasyonun kuru madde üretiminde etkisinin 140 kg/da dan daha az olduğu bulunmuştur. Sıcaklık ve solar radyasyondaki değişimin koçan çıkarmadan önceki etkisi 53 kg/da, koçan çıkardıktan sonraki etkisi ise 117 kg/da olarak hesaplamıştır. Anılan model, mevcut fotosentezle bitki gövdesinde depolanan bitki besin maddesiyle bitki gelişimi ve dane dolumunun sınırlı olduğunu göstermiştir. Belçika da, yıldan yıla ve bölgeden bölgeye değişen solar radyasyonun, verimdeki değişmelerde ana rolü oynadığı sonucuna varılmıştır. Botner ve Sakamoto (1991), Iowa da uydu verilerini kullanarak CERES- Maize modeliyle mısır verimi tahmini yapmışlardır. Anılan modelle yapılan verim tahmininin, denemenin birinci yılında gözlenen değere göre daha yüksek, ikinci yılında ise daha düşük olduğunu saptamışlardır. Uydu verileri kullanılarak saptanan verim tahmininin daha doğru olduğunu gözlemişlerdir. 44

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Hoogenboom ve Ark., (1991), Bitki büyüme modelleri, iklim ve toprak koşullan ile bitki fizyolojisine ilişkin dinamik olayları matematiksel ilişkilerden yararlanarak çözümleyen ve bitkiye ilişkin verilerin tahmininde kullanılan yaklaşımlardır. Olası seçeneklerini değerlendirilmesinde de yaygın olarak kullanılan modeller, belirli sınıflar içinde çalışmakta ve belirli varsayımlara dayanmaktadır Plantureux ve Ark., (1991), CERES-Maize bitki büyüme modeli, Alsace (Fransa) koşullarında 1978-1979 ve 1986-1987 yıllarında iki farklı mısır çeşidi ile yürütülen denemenin değerleri kullanılarak test edilmiştir. Kestirilen ve gözlenen sonuçlar arasında çok büyük farklılıklar saptanmıştır. Modelde, bitki genetik katsayıları ve yaprak alan eşitlikleri yöreye uygun olarak düzeltilmiş ve yeniden değerlendirilmiştir. Anılan model düzeltildikten sonra gözlenen değerlerle kestirilen değerlerin uyum gösterdiği belirlenmiş, ancak bazı gelişim parametrelerinde daha az bir oranda tahmin yaptığı görülmüştür. Modifiye CERES-Maize modelinin, özellikle suya ve azota bağlı olarak tahmin yapılan koşullarda, hidrolik ve genetik katsayılara karşı çok duyarlı olduğu vurgulanmıştır. Retta ve Ark., (1991), Kansas ta, yaprak ve fenolojik gelişim tahmini yapabilmek amacıyla modifiye edilen CERES-Maize (VO/SAT) modelinin, koçan çıkarma döneminde CORNF den ve orginal CERES-Maize den çok daha doğru sonuçlar verdiği belirlenmiştir. Işık şiddetinde %50 azalma olduğunda verimde %26, dane ağırlığında %16, dane sayısında %16 ve yaprak alan indeksinde de %20 lik bir azalma olduğu gözlenmiştir. Benzer şekilde yağış %50 azaldığında, verimde %47, ortalama dane ağırlığında %51, dane sayısında %1, yaprak alanı indeksinde de %1 lik azalma olduğu saptanmıştır. Stockle ve Ark. (1991), Washington da yağmurlama yöntemi ile sulanan mısırın dane verimini değerlendirmek için bir simülasyon çalışması yapmışlardır. Yetişme mevsimi süresince konulardaki su dağılımına toprağın su tutma kapasitesine ve atmosferin buharlaşma istemine bağlı olarak model, günlük evapotranspirasyonu sürekli % 15 eksik kestirmiş, mısır verimi de %1-7 arasında daha düşük sezinlenmiştir. 45

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Tarbell ve Ark., (1991), Bitki büyüme modellerinin etkin kullanılabilirliliği için bitki büyüme ve gelişiminin olduğu çevre hakkında çok ayrıntılı bilgilerin derlenmiş olması gerekir. Yazar (1991), simülasyon modellerinin bitkisel üretim konusunda karar vermenin değişik aşamalarında yaygın olarak kullanıldığını belirtmiştir. Bowen Ark., (1993), Brezilya da azot minerilizasyonunu ve yıkanması yanında, mısır bitkisi tarafından alınan azotun tahminini yapabilmek amacıyla CERES-Maize modeli test edilmiştir. Anılan teste, aşırı yağışlar olduğu zaman daha gerçekçi sonuçları saptamak için bazı düzeltmelere gidilmiştir. Model, kullanılabilir yüksek azot içeriklerinde mısır tarafından alınan miktarı daha fazla kestirmiştir. Sezen (1993), CERES-Wheat V2.1 bitki büyüme modelini, Çukurova koşullarında yetiştirilen PANDA buğday çeşidini kullanarak test etmiştir. Test sonucunda, gözlenen değerlerle tahmin edilen değerler arasında benzerlikler bulunmuştur. Tam sulanan ile susuz konudan tahmin edilen verim daha düşük, diğer konularda daha yüksek olduğunu belirlemiştir. Tüm sulama konularındaki gözlenen ile kestirilen kuru madde miktarlarının birbirine yakın olduğunu saptamıştır. Köksal (1995), Çukurova koşullarında CERES-Maize bitki büyüme modelinin yöreye uyumluluğunu test etmiş, modelin su kısıntısına karşı duyarlı olduğunu ve gerçek değerlerden daha düşük tahminler yaptığını belirlemiştir. Ayrıca, CERES-Maize bitki büyüme modeline bazı katsayılar eklenerek, ikinci ürün mısır bitkisinde farklı öğelerin tahmininde de kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Garrison ve ark. (1999), Iowa da, drenaj yapılabilen bir tarlada, CERES Maize programıyla toprak-su, toprak-azot, drenaj ve nitrojen kaybını belirlemek için bir çalışma yapılmıştır. Nashua da 1993-96 yılları arasında 4 yıl süren bu çalışmada, toplam 36 parselden elde edilen veriler ile bir analiz yapılmıştır. Her bir parseli (1993-96 yılları arasında ) CERES Maize modeli tarafından kalibre edilmiştir. Toprak su içeriği ve drenaj kanalındaki su akışı sırasıyla 0,036 cm3 ve 2.62 cm olarak ölçülmüştür. Toprak bünyesindeki nitrat ve drenaj nedeniyle oluşan nitrat kaybı ya da akışı sırasıyla 6.27 mg NO3 g-1 toprak-1 ve 3.21 kg Nha-1 toprak-1 olarak ölçülmüştür. 46

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ Jagtap ve ark. (1999), msır simulasyon modelleri, mısır çeşitlerini geliştirmek amacıyla belli bölgelerde azotlu gübrelemenin ve mısır çeşitlerinin sonuçlarını değerlendirmek için kullanılan bir araçtır. CERES-Mize modeli DSAAT v2.1 versiyonu Nijeryada Ibadan, Mokwa, ve Kaduna bölgelerinde 1992-95 yılları arasında uluslar arası test alanında test edilmiştir. 20 yıllık iklim verileri mısır veriminin tahmini değerlerini oluşturmak amacıyla kullanılmıştır. Azotun etkili kullanımı gübre değişik teknolojilerle birleştirilmiş ve değerlendirilmiştir. Büyük olasılıkla analizler gösterdi ki, sulu koşullarda N gübre girdisi 90-110 günlük çeşitlerde 120-150 günlük çeşitlere göre da iyi verim vermiştir. Analizler yüksek olasılıkla gösteriyor ki N siz gübrelemede ürün kaybı riski önemliydi. Yıldan yıla yağışlı bölgede N uygulamasının değişmesine rağmen, N girdisi stratejisindeki başarıda bir avantaj görülmemiştir (başarı yakalanmamıştır). N kullanım etkinliği 60 kg/ha girdide en iyi tahmin edilmiştir. Daha yüksek ürünler için N kullanım etkinliğini artırmak gerekir. En yüksek N girdi düzeyi ise araştırılmalıdır. N kullanım etkinliği Ibadanda en düşük bulunmuştur onun deneni de yağışlı olduğu dönemlerde bölgenin çok bulutlu olmasıydı. Jame ve Cutforth, (1996), bitki büyüme modeli bitkinin hasatta biomas ya da dane verimini tahmin etmekle kalmayıp aynı zamanda tüm organlarının (yaprak, sap, kök, dane) gelişimini tahmin etmektedir. Hasegawa ve ark. (2000), 1994-98 yılları arasında buğday ve mısır rotasyonunda iki yıl süreyle toprak ve bitkiye ait veriler toplanmışlar. Gübre kullanılmayan buğday ve baklagil/buğday rotasyonunda toprağın inorganik azot içeriği ve bitkinin azot alınımı tahmin edilen değerlerin %20 sine tekabül etmiştir. Gübrelenmeyen buğdayın kış ortasındaki azot alınım oranı topraktaki inorganik azot, tahmin edilenin yarısı olmasına rağmen 3 defa model ile tahmin edilmiştir. Baklagil sonrası ekilen mısırda, inorganik toprak azotu 1996 97 sezonunda beklenenden daha aşağı bir seviyede olmuştur. 1997 yılında mısırın azot alınımı %20 oranında tahmin edilmiştir. Toprak sıcaklığı ile ilgili tahminler bazen 10 C ölçülmüştür. CERES modelleri baklagil ya da buğday rotasyonunda azot miktarını tahmin etmeye imkan sağlayabilmektedir. CERES modellerinin daha da iyileştirilmesi geliştirilmesi 47

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ durumunda toprak sıcaklığı kış ortasında buğdayın azot alınımı tahmin etmede daha başarılı olacaktır. Nouna ve ark. (2000), CERES-Mısır modeli iki yıl süreyle üç farklı toprak neminde (iyi sulu ve iki sınırlı sulama rejimi) orta kurak bir Akdeniz çevresinde test edilmiştir. İyi-sulu parsellerde büyüme ve verim model tarafından tam olarak tahmin edilmiştir (gözlemlerle tahminler arasındaki farklılıklar % 10 dan daha azdır). Sonuçlar model girdileri arasında hava neminin yokluğunun CERES-Mısır modelinin performansını kuru-hava şartlarında bile sınırlamadığını göstermiştir. Bununla beraber yumuşak toprak suyu olan topraklarda CERES-Mısır modeli yaprak alanı indeksinde (YAI) (% 26), biyomas ( % 23) ve tane verimi ( % 15) gibi eksik tahminlerde bulundu. Tahminler ve gözlemler arasındaki farklılıklar su stresi seviyeleri ile birlikte arttı ( maksimum LAI, biyomas ve tane verimi % 46, 29 ve 23). Yaprak büyümesi ve topral suyu eksikliğini hesaplayan fonksiyonların orta kurak Akdeniz çevresi için, CERES-Mısır modeline adaptasyonu için modifiye edilmesi gerektiği bildirilmiştir. Roman-Paoli ve ark. (2000), birçok bitki tahmin modelleri çeşitleri veya hibridleri karakterize etmek için genetik katsayılarını kullanır. İki metot (1) direk deneme ölçümleri ve (2) genetik katsayı hesaplayıcı ile tahmin (GENCALC), tekrarlamalı hesaplama prosedürü, CERES-Mısır modeli ile kullanılarak genetik katsayı elde edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmanın amacı Uniform Covering by Probabilistic Region (UCPR) metodu ile diğer iki yaklaşımın adaptasyonunun karşılaştırılmasıydı. Çalışma beş hibrid mısırında iki genetik katsayının genç dönem (P1) ve fotoperyot hassas (P2) dönemine odaklanmıştır. Tarla denemeleri dört hibridin genetik karakterlerinin belirlendiği Rosville, KS de 1995 yılında yürütülmüştür. Aynı hibridler için koçan püskülü tarih verileri Kansas Mısır Performans testlerinden UCPR ve GENCALC tahminlerinde kullanılması için elde edilmiştir. Her iki tahmin prosedürü de P1 i tarla verilerine göre eksik tahmin etmiştir. Bu sonuçlar modellerin yaprak sayısını fazla tahmin etme eğiliminden kaynaklanmış olabilir. Kansas Mısır Performans testlerinden B73xMo17 nin bağımsız bir dizisinden koçan püskülü tarihi verileri modelleri test etmek için kullanıldı. P1 ve P2 değerleri kullanılarak UCPR ve GENCALC ile tahmin edilen 48

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ koçan püskülü tarihleri (sırasıyla) sadece % 26 ve 43 oranında gerçek tarihlerle uyuştu. Her ikisi de koçan püskülü dönemine uzun süreler tahmin ederek eksik tahminde bulunmuşlardır. P1 ve P2 nin yayınlanmış değerleri için % 45 oranında geçerlilik gösterdi fakat bütün verilerde eksik tahminde bulunmuşlardır (9.5 gün). Lizaso ve ark. (2003), son zamanlarda, CERES-Mısır da tane sayısı tahminini geliştirmek için koçan püskülü etrafındaki fotosentetik aktif radyasyon (IPAR) ile bitki başına toplam tohum sayısını kullanılması önerilmektedir. Bununla beraber Model de IPAR ile ilgili yüklenmiş hiçbir tahmin değerlendirilmesi bulunmamaktadır. Bu çalışmanın amaçları koçan püskülü etrafındaki IPAR ı ve onun komponentleri PAR olayı, ışık sönme katsayısı (k) ve yaprak alanı indeksi (YAI) ayrıca PAR ve k nın yerine alternatif metotlar geliştirmek için CERES-Mısır modelini değerlendirmektir. Ölçülen IPAR değeri ortalama 250 sıcaklık zamanına, tahmin edilen IPAR değeriyle karşılaştırıldığında aynı sonuçlara ulaşılmıştır. Bağımsız veriler toplam solar radyasyon olayının bir fonksiyonu ve bitki fenolojik yaşının bir fonksiyonu olan bitki örtüsü sönme katsayısı olarak PAR dan solar radyasyona fraksiyonları tahminde yeni ilişkiler geliştirmek ve test etmek için kullanıldı. Bu yeni ilişkiler CERES-Mısır modeli ile birleştirilmiş ve yeni IPAR tahminleri ölçülen değerlerle karşılaştırılmıştır. % 50 olarak tahmin edilen solar radyasyonun PAR değerinin yaygın kanının aksine Iowa koşullarımız için tahminlerin dışında % 43 te daha iyi çalıştığı belirlenmiştir. Sönme katsayısı bitki gelişmesiyle değişerek koçan püskülü döneminde 0.66 ile zirveye ulaşmış ve sezon içerisinde düşük, erken ve geç olmuştur. En iyi IPAR tahminleri yeni prosedürlerin solar radyasyonu PAR a dönüştürdüğünde ve tahmin edilen k ile CERES-Mısır modelinin orijinal yaprak alanının oluşturdukları çiftten elde edilmiştir. Lopez-Cedron ve ark. (2005), 1998-2002 yılları arasında kuzey batı İspanyada 3 CERES versiyonunu (1- CERES-Maize 2003 yada CERES 2003, 2- Kiniry tarafından teklif edilen versiyon olan DSSAT 3.5 yada piyasadaki resmi adıyla CERES 3.5 ve 3- en son olarak piyasaya sunulan DSSAT v4.0 versiyonu yada ceres 4.0) tarla koşullarında test edilmiştir. CERES 4.0 modeli, çevre koşulları altında biomas ve dane verimini tamamıyla simüle etmiştir. CERES - 2003 modeli daha düşük bir performans sergilemiştir. Bütün bunlara rağmen deneme koşulları 49

2.ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Cengiz YÜRÜRDURMAZ altında CERES - 4.0 modeli fazla sıcaklık ve dane doldurma ve dane oranları gibi tahminlerde yarar sağlamış ama bu konuda daha fazla çalışma yapılmaya gereksinim duyulduğu da belirtilmiştir. 50

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ 3. MATERYAL VE METOD 3.1. Materyal 3.1.1. Deneme Yılı ve Yeri Araştırma, Kahramanmaraş Tarımsal Araştırma Enstitüsü deneme alanında ikinci ürün olarak, 2004 ve 2005 yıllarında iki yıl süreyle yürütülmüştür. Araştırmada, mısır çeşitleri olarak Borja, Girona ve Donana hibrit mısır çeşitleri kullanılmıştır. 3.1.2. Araştırma Yerinin İklim Özellikleri Araştırmanın yürütüldüğü Kahramanmaraş ili Türkiye nin Doğu Akdeniz Bölümünde 37 0 36 kuzey enlem ve 46 0 56 doğu boylam dereceleri arasında yer almaktadır. Denizden yüksekliği 568 m. dir. Bölgede tipik Akdeniz iklimi hakimdir. Yazlar sıcak ve kurak kışları ise ılık ve yağışlıdır. Denemenin yürütüldüğü dönem olan Haziran ve Kasım ayları arasındaki 2004 ve 2005 yılları ve uzun yıllar iklim verileri Çizelge 3.1 de gösterilmektedir (Anonymous, 2005). Çizelge 3.1 den de görüldüğü gibi denemenin yürütüldüğü yıllar olan 2004 ve 2005 yılları Haziran-Kasım ayları arasındaki gözlenen maksimum sıcaklık değerleri 2004-2005 yılı Haziran ayı hariç uzun yıllar maksimum sıcaklık değerlerinden daha yüksek gerçekleşmiştir. 2004 ile 2005 yılı iklim değerleri arasında önemli farklar görülmemiştir. 2004 ve 2005 yılları minimum sıcaklık değerleri 2005 yılı Haziran ayı hariç uzun yıllar minimum sıcaklık değerlerinden düşük olmuştur. Ortalama sıcaklık değerlerini karşılaştırdığımızda hem denemelerin yürütüldüğü 2004 ve 2005 yılları arasında hem de uzun yıllar ortalaması değerleri bakımından önemli bir fark görülmemektedir. Ortalama nisbi nem değerlerine baktığımızda sadece 2004 yılı Eylül ayı değeri hariç 2004 ve 2005 yılı değerleri uzun yıllar ortalama değerlerinden daha yüksek çıkmıştır. Toplam yağış miktarlarına bakıldığında ise Haziran 2005, Ekim 2005, Kasım 2004 rakamları uzun yıllar ortalamasından yüksek, diğer değer ile uzun yıllar ortalamasından düşük olmuştur. 51

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 3.1. Kahramanmaraş İlinin 2004-2005 Yılları ve Uzun Yıllar Ortalamasına Ait Aylık Minimum, Ortalama ve Maksimum Sıcaklık, Ortalama Nispi Nem ile Toplam Yağış Verileri AYLAR Maksimum Sıcaklık Minimum Sıcaklık Ortalama Sıcaklık Ortalama Nisbi Toplam Yağış YILLAR ( 0 C) ( 0 C) ( 0 C) Nem (%) (mm) HAZİRAN 2004 2005 Uzun Yıllar Ort. TEMMUZ 2004 2005 Uzun Yıllar Ort. AĞUSTOS 2004 2005 Uzun Yıllar Ort. EYLÜL 2004 2005 Uzun Yıllar Ort. EKİM 2004 2005 Uzun Yıllar Ort. KASIM 2004 2005 Uzun Yıllar Ort. 36.6 35.8 37.1 41.4 41.0 35.4 39.0 42.0 35.5 38.4 37.8 32.2 34.0 32.3 25.5 26.2 26.4 15.8 16.6 13.5 13.8 19.4 19.8 22.0 20.7 20.4 22.1 14.8 13.8 18.3 10.4 10.8 12.8 1.0-2.0 6.7 25.8 24.4 24.9 29.3 28.6 28.1 28.0 28.7 28.2 26.3 24.9 25.0 21.0 20.0 18.7 11.1 11.7 11.2 56.8 52.7 50.7 53.1 62.8 49.5 58.3 63.8 52.5 45.4 60.1 50.5 58.2 56.2 55.9 68.0 74.0 66.0 -- 8.1 6.5 0.4 -- 1.2 0.2 -- 0.6 -- 3.1 7.0 1.4 57.3 56.4 263.2 40.9 96.3 Kaynak: Kahramanmaraş Meteoroloji İstasyonu Müdürlüğü 2004 ve 2005 yılları Aylık İklim verileri ile Uzun Yıllar (1980-2000) Ortalama Değerleri. 52

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ 3.1.3. Deneme Yeri Topraklarının Bazı Özellikleri Araştırmanın yürütüldüğü Kahramanmaraş Tarımsal Araştırma Enstitüsü arazisi topraklarının 0-90 cm derinliğinden alınan örneklere ait bazı özellikler Çizelge 3.2 de verilmiştir. Çizelge 3.2. Deneme Alanı Toprağının Ekim Öncesine Ait Bazı Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri Yıllar 2004 2005 Derinlik 0-30 30-60 60-90 0-30 30-60 60-90 Tekstür Sınıfı Tınlı Tınlı Tınlı Tınlı Tınlı Tınlı PH 7,64 7,63 7.35 7.68 7.46 7.27 Kireç (CaCO 3 ) % 24,14 23,28 19.87 23.95 24.71 24.90 Elverişli Fosfor 10,47 6,84 4.21 6.08 4.30 4.09 (P 2 O 5 )(kg/da) Elverişli Potasyum 138,89 114,58 98.79 107.64 104.16 96.65 (kg/da) Organik Madde % 0.698 0.520 0.464 1.44 1.09 0.78 Saturasyon 40,1 46,2 48.34 38.2 40.5 45.6 Tuz 0,04 0,05 0,05 0.04 0.04 0.05 Toplam Azot (%N) 0.24 0.12 0.05 0.21 0.11 0.06 Kil (%) 28.706 13.113 6.401 26.250 12.211 6.033 Silt (%) 16.624 11.189 1.103 15.456 11.004 1.023 Kum (%) 54.671 75.698 92.496 45.675 67.657 80.654 Bulk Density 1.407 1.701 1.733 1.345 1.678 1.702 (g/cm 3 ) Electrical 0.909 0.524 0.276 0.854 0.511 0.227 Conductivity, EC 25, (ds/m) Stones % 3 9 20 1 6 16 Cation Exchange Capacity cmol/kg 1.8 1.2 0.5 1.7 1.2 0.45 Kaynak: K.S.Ü. Ziraat Fakültesi Toprak Analiz Laboratuarı Çizelge 3.2 den görüleceği üzere analizler sonucunda denemenin yürütüldüğü toprakların killi-tınlı tekstüre sahip olduğu belirlenmiştir. Topraklar hafif alkali reaksiyonda, yüksek kireç içerikli, tuzsuz, organik madde içeriği ve toplam azot içeriği düşük, yarayışlı fosfor içeriğinin orta düzeyde olduğu bulunmuştur (Anonymous, 2005b). 53

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ 3.1.4. Denemede Kullanılan Mısır Çeşidi BORJA: Tek melez, birinci ve ikinci ürün olarak ekilebilen hibrit bir çeşittir. Ortalama 105-110 gün de hasat edilebilmektedir. Bitki boyu 230-270 cm, koçan yüksekliği 90-100 cm arasındadır. Yatmaya, koçan dökmeye, gövde çürüklüğüne ve yaprak yanıklığına dayanıklıdır. Tane/koçan oranı yüksektir. Sap ve kök yapısı kuvvetli olup, toprak seçiciliği yoktur. Koçanda sıra sayısı 16-18 dir. Hasatta rutubet oranı çok düşüktür. Sıcak bölgelerde (Çukurova, Akdeniz, GAP) ikinci ürün, diğer bölgelerde birinci ve ikinci ürün olarak ekilebilir. GIRONA: Tek melez, birinci ve ikinci ürün olarak ekilebilen hibrit bir çeşittir. Ortalama 110-115 günde hasat edilebilmektedir. Bitki boyu 220-250 cm, koçan yüksekliği 90 cm dir. Tane/koçan randımanı yüksektir. Sap ve kök yapısı kuvvetli olup, koçanda sıra sayısı 14-16 dır. Hasat zamanında rutubetini çok hızlı şekilde düşürmektedir. Ege, Marmara ve Akdeniz Bölgelerinde ikinci ürün, geçit bölgelerinde (Konya, Ankara, Kayseri, Yozgat gibi) birinci ve ikinci ürün olarak ekilebilir. DONANA: Tek melez, birinci ve ikinci ürün olarak ekilebilen hibrit bir çeşittir. Ortalama 120-126 günde hasat edilir. Bitki boyu 280-300 cm, koçan yüksekliği 90 cm dir. Tane/koçan oranı yüksektir. Adaptasyon kabiliyeti yüksek olup, toprak seçiciliği yoktur. Sap ve kök yapısı kuvvetli olup, koçanda sıra sayısı 16-18 dir. Hasat zamanında rutubet oranı diğer çeşitlere göre daha düşüktür. Çok yönlü bir çeşittir. Sıcak Bölgelerde birinci ve ikinci ürün, serin Bölgelerde birinci ürün olarak ekilebilir. 3.2. Metod 3.2.1. Denemenin Kurulması ve Yürütülmesi Bu deneme bölünmüş parseller deneme desenine göre, 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Araştırmada azot dozları ana parsellere, çeşitler (Borja, Girona, Donana) alt parsellere yerleştirilmiştir. Her blokta 9 ana parsel, her ana parselde 3 alt 54

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ parsel olmak üzere 27 parsel ve her parselde 70 cm aralıkta 4 sıra bulunmaktadır. Ekim, sıra arası mesafesi sabit (70 cm) ve sıra üzeri 18 cm olacak şekilde yapılmıştır. Fosfat Triple Süper Fosfat (% 45-47) formunda ve 8 kg/da P 2 O 5 gelecek şekilde eşit olarak uygulanmıştır. Azot gübresi dozları ise dekara 15 kg/da, 25kg/da ve 35 kg/da olacak şekilde üre (% 46 N) formunda her parsel için belirlenen miktarının yarısı ve fosfatın tamamı ekimle beraber sıra yanlarına banda, azotlu gübrenin diğer yarısı ise bitkilere ikinci su vermeden hemen önce sıra yanlarına banda uygulanmıştır. Ekim yapılacak deneme alanı ekimden önce pullukla işleme, rotatiller ve tapan çekme işlemleri ile ekime hazır hale getirilmiştir. Ekim işlemi 1. yıl Temmuz ayı başında, 2. yılda ekim Haziran ayının son haftasında 4-5 cm derinlikte her bir ocağa 2 tohum atılmak suretiyle elle yapılmıştır. Parsel büyüklükleri 2.80x5.00= 14 m 2 olup 4 bitki sırası olacak şekilde ayarlanmıştır. Çıkıştan sonra bitkiler üç yapraklı dönemde iken tekleme ve el çapası yapılmıştır. Bitkilere ikinci su verildikten sonra ikinci çapalama işlemi yapılmıştır. Daha sonraki dönemlerde parsel araları ot biçme makineleri ile temizlenmiştir. Yetişme süresi boyunca, gerektikçe parsellere eşit miktarda su verilerek, kontrollü olarak tava usulü sulama yapılmıştır. Bitkiler olgunluk dönemine geldikleri zaman, her parselin yanlarından birer sıra, başlarından da 0,5 m kenar tesiri olarak atıldıktan sonra koçanlar elle, bitkiler ise orakla hasat edilmiştir. Her parselden tesadüfi olarak seçilen 15 bitki üzerinde diğer araştırıcıların (Ülger ve ark., 1996; Konuşkan, 2000, Alıcı, 2005, Kara, 2006) uygulamış oldukları yöntemler esas alınarak ölçümler yapılmıştır. 3.2.2 İncelenen Özellikler ve İnceleme Yöntemleri 3.2.2.1 Tepe Püskülü Çıkarma Süresi (gün): Bitkilerin çıkış tarihleri ile parseldeki bitkilerin % 75 inde tepe püskülünün görüldüğü tarih arasındaki gün sayısı, tepe püskülü çıkarma süresi olarak tespit edilmiştir. 3.2.2.2 Koçan Püskülü Çıkarma Süresi (gün): Bitkilerin % 75 inde koçan püskülünün görüldüğü tarih ile çıkış tarihleri arasındaki gün sayısı koçan püskülü çıkarma süresi olarak kaydedilmiştir. 55

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ 3.2.2.3 Bitki Boyu (cm): Parsel alanının orta sıralarından seçilen 15 bitkinin toprak yüzeyinden tepe püskülünün ucuna kadar olan mesafe cm olarak ölçülecek ve ortalamaları alınarak belirlenmiştir. 3.2.2.4 İlk Koçan Yüksekliği (cm): Bitki boyu ölçülen 15 bitkinin toprak yüzeyinden ilk koçanın sapa bağlandığı boğuma kadar olan kısım ölçülecek ve ortalamaları alınarak cm olarak belirlenmiştir. 3.2.2.5 Koçan Boyu (cm): Her bir parselden tesadüfen seçilerek ve kabuğu soyulan 15 koçanda, koçan dibi ile koçan ucu arasındaki mesafe cm olarak ölçülmüştür. 3.2.2.6 Koçan Çapı (mm): Boyu ölçülecek koçanların orta kısımlarından kumpasla mm olarak ölçülecek ve ortalamaları alınarak belirlenmiştir 3.2.2.7 Koçandaki sıra sayısı (adet/koçan): Örnek bitkilerden alınan koçanlar üzerindeki mevcut sıralar sayılarak, ortalaması alınarak bulunmuştur. 3.2.2.8 Koçanda Tane Sayısı (adet): Çapı ve boyu ölçülecek olan koçanlarda sıra sayısı ile sıradaki ortalama tane sayısı belirlenecek ve sıra sayısı ile sıradaki tane sayısı çarpılarak adet olarak belirlenmiştir. 3.2.2.9 Tek Koçan Ağırlığı (g): Hasat parsellerinden hasat edilecek 15 koçan tartılarak elde edilen rakamların ortalaması alınacak ve g olarak ifade edilmiştir. 3.2.2.10 Bitki başına koçan sayısı (adet/bitki): Her parselden hasat edilen koçan sayısı, parseldeki bitki sayısına bölünerek elde edilmiştir. 3.2.2.11 Yaprak alanı (cm 2 ): Üst yapraklardan başlamak üzere, bitkinin tüm yaprakları alınarak aşağıdaki formüle göre bulunmuştur. Yaprak Alanı= Yaprak Uzunluğu X Maksimum Genişlik X 0.75 (Mc Kee, 1964) 3.2.2.12 Yaprak alanı indeksi: Hesaplama yoluyla bulunan yaprak alanı değeri, hesaplanan bitkilere ait toprak alanına oranlanarak elde edilmiştir. 3.2.2.13 Bin Tane Ağırlığı (g): Hasat parselinden alınacak örnek bitkilerin koçanları harmanlanacak, 4x100 adet tane tartılarak ortalaması alınacak ve 10 ile çarpılarak bin tane ağırlığı g olarak tespit edilmiştir. 56

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ 3.2.2.14 Tane Verimi (kg/da): Her parselden elde edilecek koçanlar harmanlandıktan sonra tane ürün tartılacak (nem oranı %15) ve elde edilecek miktar dekara çevrilerek kg/da olarak ifade edilmiştir. 3.2.2.15 Toplam kuru madde oranı (%): Alınan bitki örnekleri 70 0 C de 48 saat kurutuldukta sonra tartılarak aşağıdaki formüle göre hesaplanmıştır. Toplam Kuru Madde Oranı = Kuru Ağırlık X 100 /Yaş Ağırlık (Evans, 1072) 3.2.2.16 Tanedeki Azot İçeriği (%): Hasattan sonra her parselden alınacak olan koçanlarda taneleme işlemi yapıldıktan sonra kurutma ve öğütme işlemleri yapılacak ve Kjeldahl metodu ile azot içeriği tespit edilmiştir. 3.2.3 CERES-Maize Bitki Büyüme Modeli Büyüme, gelişme ve verim üzerine bitki çeşidi ve sıklığı, iklim, toprak suyu ve azotun etkilerini sezinlemek amacıyla A.B.D. Tarım Bakanlığı Tarımsal Araştırma Servisi (USDA-ARS) Texas, Grassland da Bitki Sistemleri Değerlendirme Birimi Toprak ve Su Araştırma Laboratuarında CERES-Maize bitki büyüme modeli geliştirilmiştir (RITCHIE, 1985). Bitki büyüme modelleri, iklim ve toprak koşulları ile bitki fizyolojisine ilişkin dinamik olayları matematiksel ilişkilerden yararlanarak çözümleyen ve bitkiye ilişkin verilerin kestiriminde kullanılan yaklaşımlardır. Olası seçeneklerin değerlendirilmesinde de yaygın olarak kullanılan modeller, belirli sınırlar içerisinde çalışmakta ve belirli varsayımlara dayanmaktadır (Hoogenboom ve Ark., 1991). Bitki büyüme modellerinin geliştirilmesinin başlıca önemli nedenleri, mevcut durumu tanımlamaları, bilimsel araştırmalardaki eksiklikleri göstermeleri, araştırmada öncelikleri belirlemeleri, farklı yönlerden bilgileri bir bütün haline getirmeleri ve disiplinler arası koordinasyonu sağlamalarıdır. Modeller, çeşitli bitkilerin fizyolojik aşamalarındaki bazı ilişkileri temel almaktadır. Koşulların değiştiği alanlarda çok az veya hiç bir düzeltme yapmadan bitki gelişimini, fizyolojik temellere bağlı olarak tahmin eden bu gibi programların uygulamada belirli bir potansiyeli vardır. Bu modeller, hasat zamanında olduğu 57

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ kadar hasattan önceki bölgesel verimlerin kestiriminde de belirli bir potansiyele sahiptir. Üreticilerin ürünlerini satması, veya depolamasının, gelecekte oluşacak fiyatlara üretimin etkisini belirleme açısından verimin önceden tahmin edilmesi çok önemlidir. Bu nedenlerle bitki büyüme modelleri, son yıllarda verimin önceden tahmin edilmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır (HODGES ve Ark., 1987). DSSAT-CSM üniform bir alanda yetiştirilen ürünlerin verim, gelişimi ve büyümesini simüle eder, toprak suyundaki karbon, azot gibi değişimleri yönetir, belirler. DSSAT-CSM Jones ve ark., 2001 ve Porter ve ark., (2000) tarafından tanımlanan modüler yaklaşım kullanılarak yapılandırılmıştır. DSSAT (Decision Support System for Agrotechnology Transfer), global uygulamaları yarayışlı hale getirmek ve bu yaklaşımı uygulamak için geliştirilmiştir. DSSAT karışık (karmaşık), alternatif sonuçları analiz etmek için gerekli olan insan kaynakları ve zamanı (zaman kaybını) azaltarak programcılara, araştırmacılara kolaylık sağlar (Tsuji et al, 1998). Tarımsal teknoloji transferi için karar destek sistemi dünya genelinde 100 den fazla ülkede araştırmacılar tarafından 15 yıldan fazla bir süredir kullanılmaktadır. DSSAT ürün-toprak ve hava bilgi tabanlarını yönetmek için ürün modelleri ve uygulama programları ile birlikte ürün yönetim stratejileri sonuçlarını yıllarca simule etmek için kullanılan mikro bilgisayar yazılımıdır. Bir yazılım paketi olarak toprak, ürün genotipi, iklim ve yönetim seçeneklerinin etkilerini tümleştiren DSSAT şayet (şöyle veya böyle bir durum ortaya çıkarsa şeklindeki sorular) kullanıcıya soru sorma izni verir ve masaüstü bilgisayarda bir dakika içinde deneyleri (ki bu deneyler bir tarım bilimcinin kariyerinin belirgin bir kısmını tüketen) sonuçları kapsayacak şekilde simule eder. Ayrıca DSSAT ürün model çıktılarının geçerliliği için kullanıcılara, gözlemlenen sonuçlarla simule edilen sonuçları karşılaştırma yapma imkanını verir. Ürün modeli geçerliliği kullanıcının en düşük değerleri girip modeli çalıştırarak (yani görselleştirerek) sonuçların geçerliliğinin karşılaştırılıp tamamlanmasıdır. Ürün yönetim stratejilerinin olası simule ederek DSSAT kullanıcı bilgilerini, yeni ürünleri, mahsulleri ve pratik uygulamaları hızlı bir şekilde takdim eder. 58

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ Tanıtımı yapılan DSSAT V4 sürümü hem ürün modelleri yapısı ve modeller için ara yüzü hem de ilişkilendirilmiş analizleri ve faydalı programların değişimlerini birleştirir. DSSAT paketi 27 farklı ürünü yeni araçlarla birlikte birleştirir. Bu deneysel yönetimi ve oluşturmayı toprak ve bilgi dosyalarını birleştirmeyi kolaylaştırır. DSSAT V4 sürüm sezonluk ve analiz dizisi ki bu dizi ekonomik tehlike ve sulama ile birleşmiş çevresel etkileri, gübreleme ve gıda besin yönetimi, iklim değişimi, toprak karbon ayrışması, iklim değişkenliği ve yönetim duyarlılığı değerlerini (durumlarını)kontrol eder(takdir eder-oluşturur veya belirler). DSSAT bilim adamları ve Florida Üniversitesi, Georgia Üniversitesi, Guelph Üniversitesi, Hawaii Üniversitesi, Uluslararası toprak gübreleme ve tarım merkezi, Iowa devlet Üniversitesi ve diğer bilim adamları işbirliği ile geliştirilmiştir. 3.2.3.1. DSSAT Programının Modülleri DSSAT V4.0 sürümü ile birlikte tanıtımı yapılan bitki büyüme modeli bir önceki modelden fonksiyon olarak değil dizayn olarak büyük yenilikler sunar. Modüler formatta yeniden yazılan kaynak kodu ki bileşenleri ayrı uzun bilimsel çizgiler ve oluşturulan yeni kod modellerin toplanması veya farklı bir yere kolayca yerleştirilmesine olanak tanır. CSM şimdi modül alarak tek bir toprakta ve tek bir hava modülünü birleştiriyor. Yeni bitki sistem modeli (CSM) şimdi eski DSSAT CROPGRO ve CERES modellerinden çıkarılan 17 ürün modelini içeriyor. Bu modüller, Toprak modülü. Yönetim modülü. Toprak modülü-su toprak dengesi alt modülü ve iki toprak nitrogen/organik madde modülleri. Toprak-bitki-atmosfer modülü. CROPGRO bitki büyüme modülü. Tohum baklagiller, soya fasulyesi, kuru fasulye, nohut. Sebzeler-biber, lahana, domates. 59

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ Yeşillikler-bahia brachiaria. CERES bitki büyüme modülü. Tahıllar, mısır, darı, süpürgedarısı, buğday ve arpa. SUBSTOR bitki büyüme modülü. Ceres-Maize modeli, Uluslararası Tarımsal Teknoloji Grubu (IBSNAT- International Benchmark Sites Network For Agrotechnology Transfer) tarafından geliştirilmiştir. Model içerisinde tanımlanan bitkilerin iklim, toprak, bitki yetiştirme tekniği ve bitki genetiğinin fonksiyonu olarak büyüme, gelişme ve verimi kestirilebilir. CERES (Crop Estimation through Resource and Environment Synthesis) kelimelerinin baş harflerinden oluşturulmuştur. Model yarı mekanistik bir yapıya sahip olup günlük bazda çalıştırmak mümkündür. Modelden ayrıca biyolojik ayrıntı, toprak-su dengesi, bitki büyüme ve gelişimi, azot dinamiği hakkında da bilgi elde edilebilir. Modelin doğru çalışabilmesi için iklim, çevre ve bitki genetiğine ilişkin çok sağlıklı ölçümlere gereksinim vardır. Araştırmada ele alınan konuların verim ve verim öğeleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi için CERES-Maize büyüme modelinin V4.0 nolu geliştirilmiş versiyonu kullanılmıştır. DSSAT birlikte çalışan ama birbirinden bağımsız programların bütünüdür ve ürün simülasyon modelleri Şekil 3.1. de verilmiştir. Belli başlı modüller, iklim, toprak, bitki, toprak-bitki-atmosfer ve yönetim modülleridir. Her bir modül Şekil 3.1 de gösterilen 6 adet işlem aşamasına sahiptir (başlangıç süresi, sezon süresi, hesaplama oranları, entegrasyon, günlük veri ve özet veri değerleri). 60

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ Şekil 3.1 DSSAT Programını Oluşturan Componentler ve Modüler Yapı. 61

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ Şekil 3.2. Programın Ana Sayfası Model ile bitki verimi ve gelişimi tahmin edilirken, çeşit, toprak, iklim ve yetiştirme tekniği gibi özelliklerin tanımlanması gerekmektedir. Modelin çalıştırılabilmesi için gerekli minimum veri isteği aşağıda verilmiştir. 3.2.3.2 Minimum Data Model içerisinde yer alan dosyalar girdi, çıktı ve deneme performans verileri olmak üzere düzenlenmiştir. Deneme performans dosyalan, yalnızca simülasyon sonuçlarını belirli bir denemeye ilişkin sonuçlarla karşılaştırmak amacıyla kullanılmaktadır. Modeldeki çıktı dosyalan ise kullanıcıya seçilen belirli bir uygulama için gerekli olan bilgiyi sağlamaktadır. Buna benzer olarak, girdi dosyalan da belirli modellerin kullanımında kısmi esneklik sağlamaktadır. Örneğin; Şanlıurfa'da olduğu gibi, denemeye toprakta azot faktörü dahil edilmemiş ise modelde gübrelemeye ilişkin bilgileri içeren bölüm iptal edilebilir ya da gübre uygulandığında besin elementinden doğabilecek stres giderilebilir. 62

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ Modelde tanımlanması gereken dosyalar dört farklı gruba ayrılmıştır. Bunlar, denemeyi tanımlayan bilgiler, iklim, toprak ve kullanılan bitki çeşidine göre değişen genotip özelliklerdir. Modelde yer alan denemelerin yer tanımı (enstitü), deneme adı, bitki kodu, denemenin yürütüldüğü yıl gibi özelliklerin tanımlanması gerekir. Model içerinde yer alan WTH.LST dosyalan denemelerin yürütüldüğü dönemlerdeki her bir yöreye ilişkin iklim verilerini içermektedir. Modelde başlıca tanımlanması gereken dosya FILEX'dir. Simule edilecek her bir denemeye ilişkin tanımlamalar bu dosyada belirtilmelidir. Bu dosyada yer alan değerler gözlenmiş değerler ya da simulasyon için tanımlanmış varsayıma dayalı değerlerdir. Dosyada denemenin adı, denemede kullanılan konuların tanımı, kullanılan bitki çeşidi, bitki kodu ve adı, denemenin yürütüldüğü yerdeki toprak ve iklim istasyonunun tanımı, toprak analiz sonuçlan, denemenin başlangıcındaki toprak profilinde bulunan mevcut su ve azot durumu, deneme öncesinde ekili bitkiden arta kalan kök miktarı, ekim tarihi, ekim derinliği, bitki sıra arası uzunluğu, bitki yoğunluğu, sulama tarihleri, uygulanan sulama suyu miktarı, gübreleme tarihi, uygulanan gübre dozu ve uygulanan gübrenin modelde tanımlanan kodu, kullanılan artık sap, yeşil ve hayvan gübresine ilişkin veriler, uygulanan herbisit ve pestisitlerin uygulama tarihleri, çevresel modifikasyonlar (örneğin; sabit gün uzunluğu, gölgeleme, sabit sıcaklık vb.), toprak işleme detayları, toprak işleme biçimi, hasat tarihi, simülasyona başlama tarihi, model bileşenleri için on/off (su ve azot dengesi), çıktı aralığının tanımlanması gerekir. Burada açıklanması gereken, herhangi bir simülasyonda yukarıda açıklananlardan yalnızca birkaçı yeterli olmaktadır. Ancak, simülasyon için gerekli minimum veri (toprak-su ve azot dengesi kullanılmadığı ve herhangi bir su, bitki besin maddesi ya da zararlı stresi söz konusu olmadığında); deneme adı ve denemede yer alan konular, kullanılan çeşit, denemenin yürütüldüğü yere ilişkin bilgiler, ekim tarihi, ekim derinliği, bitki yoğunluğu ve simülasyon kontrol bölümleri yeterli olmaktadır. İklim verilerinin büyüme mevsimi süresince (ekimden olgunluğa dek) günlük bazda tanımlanması gerekmektedir. İdeal olarak, iklim dosyasında (FILEW) gereken 63

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ günlük verilerin ekim tarihinden önce ve olgunluktan sonraya dek yer alması modelin ekim sırasındaki toprak koşullarını tahmin etmeye olanak sağlar. Ayrıca, bu şekilde hazırlanan iklim dosyası kullanıcının alternatif ekim tarihi seçmesine izin verir. Yine modelde uzun yetişme periyoduna sahip bitkiler duyarlılık analizi ile test edilebilir. Modelde yer alan iklim dosyasında; iklim istasyonunun adı, bulunduğu ülke, enlem, boylam, kot, yıllık ortalama sıcaklık, sıcaklık ve rüzgar ölçümünün yapıldığı yüksekliğin yanı sıra DSSAT V4.0 için gereken günlük bazda minimum veriler; solar radyasyon, minimum ve maksimum sıcaklık, yağıştır. Eğer çiğlerime noktası sıcaklığı, rüzgar hızı, fotosentetik aktif radyasyon değerleri de mevcut ise modele eklenebilir. Toprak profil özelliklerini içeren veriler; toprak suyu, azot, fosfor ve kök gelişim bölümlerinde kullanılmaktadır. Burada öncelikle toprak tekstürüne ilişkin tanımlar ve bilgiler verilmelidir. Toprak sınıflaması Kanada toprak sınıflandırma sistemine göre yapılmaktadır. Ayrıca, coğrafik veriler toprak sınıflandırılması ile verilmelidir (Soil Survey Staff, 1975). Bunun yanı sıra derinlik ile değişmeyen toprak özellikleri (albedo ölçü tekniği gibi) verilmelidir. Daha sonra derinliğe göre veriler tanımlanmalıdır. Topraktaki organik karbon da diğer toprak özelliklerinin hesabında sıklıkla kullanıldığından bu dosyaya dahil edilmiştir. Dosyada silt ve kil içeriği tanımlanırken, kum içeriği ise (100-{kum+silt)) eşitliğinden hesaplandığından modele dahil edilmemiştir. Toprağa ilişkin verilerin yer aldığı dosyada (SOL.LST) yalnızca simülasyonla etkisi gözlenecek parametrelere ilişkin veriler yeterli olacaktır. Modelde yer alan her bir genotipin fizyolojik ve morfolojik karakteristikleri ile ilgili üç dosya bulunmaktadır. Bunlardan (FILEG) belirli bir çeşidin özelliklerini; (FILEE) belirli bir çeşidin ekotipik karakteristiğini; (FILEC) ise belirli ekotipik gruplar içerinde belirli bir çeşidin karakteristiğini ifade etmekte yardımcı olmaktadır. Bu dosyalar simülasyon için gerekli tüm genotipik dataları içermektedir. Bunların içeriği, düzenlenmesi ve kullanımı bitkiden bitkiye büyük oranda değişmektedir. Çıktı dosyalarının sayısı simülasyon yapılan denemenin özelliklerine bağlı olarak değişmektedir. Çıktı dosyası ile daha önce hazırlanan veriler (inputlar), bitki 64

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ performansı ve eğer uygunsa gerçek (ölçülen) veriler ile karşılaştırma olanağı vardır. Bu dosyada; denemenin adı, enstitü kodu, deneme no, denemede hangi konunun simule edildiği, bitki kodu, simülasyona başlama tarihi, ekim tarihi, bitki sıra aralığı, bitki yoğunluğu, iklim istasyonunun yeri ve yılı, toprak tekstürü ve numarası, deneme başlangıcında toprağın NH 3, NH 4 ve mevcut su içeriği bakımından durumu, sulama programı, azot programı, gübreleme ve artık bitki uygulamasına ilişkin veriler, çevre faktörleri, simülasyon ve denemenin idare şekline bağlı olarak gereken bilgilerdir. İkinci çıktı dosyasında ise denemedeki tüm konular birer satır olarak açıklanmıştır. Bu dosyadan ekim tarihi, çiçeklerime tarihi, olgunluk tarihi, hasat tarihi, bitki organlarına göre kuru madde miktarları, verim gibi özelliklerin yanı sıra uygulanan sulama suyu miktarı, yığışımlı yağış, mevsimlik evapotranspirasyon, yüzey akış, yığışımlı drenaj, toprakta mevcut nem gibi özellikler verilmektedir. Bunun yanı sıra uygulanan azot miktarı, sayısı, mevsimlik N alımı, yıkanan N miktarı, fikse edilen N, olgunlukta inorganik N, hasatta toprakta organik N, uygulanan fosfor miktarı ve sayısı, bitkinin yığışımlı P alımı, hasatta toprakta kalan P gibi özellikler verilmiştir. Simülasyon sonuçlarının büyüme mevsimi süresince günlük ya da daha farklı aralıklarla tavrını izlemekte mümkündür. Bitkinin farklı organlarına (yaprak, sap, başak, kök) göre büyüme mevsimi süresince seyrini görmek, yaprak sayısı ve yaprak alanının değişimini çıkarmak, hasat indeksini görmek mümkündür. Karbon dengesine ilişkin çıktılar ise büyüme mevsimi süresince istenilen aralığa göre topraktaki organik karbon, brüt taç fotosentezi, büyüme için mobilize olan karbon, taç büyüme hızı, günde depolanan C, yaprak ve sapta C %'sini görmek mümkündür. Su dengesine ilişkin parametrelerden transpirasyon, evapotranspirasyon, potansiyel buharlaşma, kullanılabilir nem, yığışımlı yüzey akış ye drenaj, yığışımlı sulama suyu miktarı, ortalama solar radyasyon, ortalama maksimum ve minimum sıcaklığı izlemek olasıdır. 65

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ Azot dengesi ise bitkide, danede, (yaprak ve sapta) azot miktarı, danede ve bitkide azot %'si, yığışımlı uygulanan inorganik N, yığışımlı N fiksasyonu, yığışımlı yıkanan N, toprakta inorganik ve organik N izlenebilir. Eğer modelde fosfor ve pestisitin etkisi izlenmiş ise ayrıntıları görmek olasıdır. Deneme performans veri dosyalarının doğru bir şekilde düzenlenmesi modelin düzgün çalışması açısından oldukça önemlidir. Çünkü anılan iki dosya model ile doğrudan bağlantılıdır. Bu dosyaların hazırlanmasındaki amaç; ölçülen model parametrelerini doğrudan simülasyon sonuçlan ile karşılaştırmaktır. Modelde -99 değeri ölçülen değerin olmadığını göstermektedir. Bitki gelişme dönemlerine göre çevre, su ve azotun oluşturacağı stres indeksinde 0 değeri stressiz durumu ifade ederken, l ise tam stresli koşulu göstermektedir. CERES modelinde CO 2 nin fotosentez ve su kullanımı üzerindeki etkisini de simule etmek olasıdır. Model içerisinde günlük potansiyel transpirasyon hesaplamaları, stoma iletkenliğinde CO 2 nin etkisine dayanmakta ve CO 2 konsantrasyonuna bağlı olarak modifiye edilmektedir (Peart ve Ark. 1989). Her bir bitki çeşidini ilgilendiren ve her çeşidin özelliğini ortaya koyan genotip katsayılar model içerinde tanımlanmıştır. Ayrıca model içerinde yer almayan her bir yeni veya eski çeşit için genetik katsayıların tahmininde Hunt ve Ark., (1993) tarafından geliştirilen GENCALC (Generating Genetic Coefficients) programı kullanılmıştır. 3.2.3.2.1 İklim Verileri İstasyonun enlem ve boylamı Günlük solar radyasyon verileri (Mj/m 2 -day) Günlük en yüksek ve en düşük sıcaklık Yağış Çiğlenme sıcaklığı Photosynthetically active radiation (PAR /mol/m 2 /day) Rüzgar Hızı 66

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ Şekil 3.3. WeatherMan Programının İstasyon Bilgilerinin Girildiği Anasayfası ve Veri Giriş Sayfası. 67

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ 3.2.3.2.2 Toprak Verileri Toprak sınıfı, Renk Yüzey meyili Geçirgenlik ve Drenaj sınıfı Üst ve alt horizon derinliği Kum, Silt, Kil, ph 1/3 bulk density Organic carbon, Aluminium saturation Kök miktarı bilgileri Şekil 3.4. Toprak Bilgilerinin Girildiği Program Sayfaları. 68

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ 3.2.3.2.3 Yönetim ve Deneme Verileri Ekim tarihi, Ekim derinliği, Ekim sıklığı Gübreleme, Sulama Ürün deseni, Sıra arası Ekim öncesi ölçülen toprak koşulları Şekil 3.5. Deneme Bilgilerinin Girilmesi ve Simülasyon Seçenekleri. 69

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ 3.2.3.2 Genetik Katsayılar Belirli bir çeşidin nasıl bir genotip katsayısına sahip olduğu, maksimum ve minimum sıcaklığa, gün uzunluğuna, toprağın su ve azot içeriğine, çeşidin morfolojisine veya yaşam boyunca belirli karakterlerine bağlıdır. Genotip veya genetik katsayı olarak belirlenen bu katsayılar altında yatan, genotip X çevre etkileşiminin, kontrollü veya tarla koşullarında belirlenebilmesidir. Ancak, model kullanıcıları bitkinin yetiştiği ortamı kontrol eden etmenleri tam olarak belirleyemediklerinden, anılan bu katsayıları, ölçüm değerlerinden saptayamamaktadırlar. Buradan harekede HUNT ve Ark. (1993) genotip katsayısını (genetik katsayısını) hesaplayan GENCALC (Genotype Coefficient Calculator) adı verilen bilgisayar programını geliştirmişlerdir. Bu programla belirlenen herhangi bir çeşidin genetik katsayıları, anılan çeşidin CERES-Maize bitki büyüme modeli ile test etme olanağı verebilmektedir Bir bölgede yetiştirilen hibrid mısırın o bölgeye kalibrasyonunda 5 genetik katsayı olduğu varsayılmıştır. Modelin kalibrasyonu, mısırı farklı bölgelerde ve tarihlerde ekerek; yaprak ve dane sayısını; püskül çıkarma, fizyolojik olgunluk tarihi ile dane ağırlığı belirlenerek yapılmıştır. Bunun yanında ekim yapılan geniş bölgelerde, birçok hibridi temsil eden genetik katsayılar da geliştirilmiştir (HODGES ve Ark., 1987). CERES-Maize bitki büyüme modelini test etmek için anılan BORJA, GİRONA, DONANA mısır çeşidinin genetik katsayılarına gereksinim duyulmuştur. Anılan çeşitlerin (BORJA, GİRONA, DONANA) genetik katsayısını belirlemek için GENCALC (Genotype Coefficient Calculator) bilgisayar programı kullanılmıştır. GENCALC ile bitkilerin genetik katsayıları belirlenirken CERES-Maize bitki büyüme modelinde kullanılan tüm dosyalara ek olarak başlangıç genetik katsayısını içeren dosyaya da gereksinim duyulmaktadır. GENCALC bilgisayar programı ile BORJA, GİRONA, DONANA mısır çeşitlerinin 5 farklı genetik katsayısı belirlenmiştir. Bu katsayılar; G2 (GNUM: Dane sayısı katsayısı, no/bitki), G3 (GGRO: Danenin optimum sıcaklıktaki gelişim hızı, (mg/gün), Pl (DUJU: Vejetatif gelişme süresinin başında, 1 C üstündeki gün sayısı), 70

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ P2 (DESP: Yalnızca çiçeklenme başlangıcında fotoperiyod duyarlılığı, gün/saat) ve P5 (DUGF: En yüksek 34 C olmak koşuluyla dane dolum periyodunda 8 C'nin üstündeki gün sayısı) dır (HUNT ve PARARAJASINGHAM, 1993; HUNT ve Ark., 1993). Çizelge 3.3. Denemede Kullanılan Çeşitlere Ait Genetik Katsayılar Çeşitler Genetik Katsayılar Pl P2 P5 G2 G3 PHINT Borja 320.0 0.520 940.0 650.0 6.00 38.90 Girona 340.0 0.550 950.0 700.0 6.30 38.90 Donana 355.0 0.580 960.0 750.0 6.50 38.90 Şekil 3.6. GENCALC programının akış diyagramı. 71

3.MATERYAL VE METOD Cengiz YÜRÜRDURMAZ 3.2.4 Verilerin Değerlendirilmesi İncelenen özelliklere ait verilerin istatistiksel analizleri, deneme planına uygun olarak SAS İstatistik paket programı kullanılarak yapılmıştır. Ortalamaların karşılaştırılmasında, Duncan çoklu karşılaştırma testi kullanılmış ve gruplandırılmıştır (Steel ve Torrie, 1960). 72

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4. ARAŞTIRMA BULGULARI ve TARTIŞMA 4.1. Tepe Püskülü Çıkarma Süresi (Gün) Kahramanmaraş koşullarında farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının tepe püskülü çıkarma sürelerine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.1 de, tepe püskülü çıkarma süresine (gün) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.2 de verilmiştir. Çizelge 4.1. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tepe Püskülü Çıkarma Sürelerine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) - - - - - 1 0.001 0.01 Tekerrür 2 0.714 3.24 0.213 0.63 4 0.463 1.66 Çeşit (Ç) 2 37.287 169.06** 36.674 108.58** 2 73.935 264.84** Y x Ç - - - - - 2 0.026 0.10 Hata 1 4 0.220-0.337-8 0.279 - Gübre Dozu(G.D.) 2 37.657 57.04** 50.274 53.82** 2 87.231 109.43** Y x G.D. - - - - - 2 0.700 0.88 Ç X G.D. 4 0.125 0.19 0.948 1.02 4 0.873 1.10 Y X Ç X G.D. - - - - - 4 0.201 0.25 Hata 2 12 0.660-0.934-24 0.797 - Genel 26 - - - - 53 - - V. K (%) 1.366 1.625-1.501 **: p< 0.01 düzeyinde önemli Çizelge 4.1 in incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, tepe püskülü çıkarma süresine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05) çeşitler ve azot dozları p< 0.01 düzeyinde önemli bulunmuştur. Birleştirilmiş yıllarda; yıl, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu, yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonlarının ise istatistiksel olarak önemsiz olduğu görülmektedir. 73

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.2. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tepe Püskülü Çıkarma Süresine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit N dozları (kg/da) 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 59.2 57.5 54.9 57.2 C Girona 61.8 60.6 57.7 60.0 B Donana 62.9 61.4 59.2 61.1 A Ortalama 61.3 A 59.8 B 57.3 C 59.5 Çeşit N dozları (kg/da) 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 60.1 57.2 54.5 57.3 C Girona 62.1 60.4 57.3 59.9 B Donana 63.1 61.1 59.4 61.2 A Ortalama 61.8 A 59.6 B 57.0 C 59.5 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit N dozları (kg/da) 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 59.7 57.4 54.7 57.2 C Girona 62.0 60.5 57.5 59.9 B Donana 63.0 61.3 59.3 61.2 A Ortalama 61.5 A 59.7 B 57.2 C 59.4 Çizelge 4.2 nin incelenmesinden görüleceği gibi, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin tepe püskülü çıkarma süresine etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Araştırmanın her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda bütün çeşitler farklı gruplarda yer almıştır. Çeşitlerden Donana her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda 61.1, 61.2 ve 61.2 gün ile en uzun tepe püskülü çıkarma süresine sahip olmuştur. Bu çeşidi Girona çeşidi 60.0, 59.9 ve 59.9 gün ile takip etmiştir. Denemede en kısa tepe püskülü çıkarma süresine ise Borja çeşidi 57.2, 57.3 ve 57.2 gün ile sahip olmuştur. En kısa tepe püskülü çıkarma süresi ile en uzun tepe püskülü çıkarma süresinin denemenin yapıldığı her iki yılda da aynı çeşitlerde olması yıl x çeşit interaksiyonunun önemsiz çıkmasına neden olmuştur (Çizelge 4.2). 74

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Borja Girona Donana 62 Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi 61 60 59 58 57 56 55 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.1. Farklı Mısır Çeşitlerinin Tepe Püskülü Çıkarma Süresine (gün) Etkileri Şekil 4.1 de görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin tepe püskülü çıkarma süresine ait değerler birbirinden farklı olmuştur. Tepe püskülü çiçeklenmesi yönünden çeşitler arasında farklılıklar olduğu Öktem (1996), Gözübenli (1997), Konak ve ark. (1998), Konuşkan (2000), Cesurer ve Ünlü (2001), Kuşaksız ve Yener (2003), Özdemir (2004) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Farklı azot dozu uygulamalarının, tepe püskülü çıkarma süresine etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.2). Denemede, en uzun tepe püskülü çıkarma süresi, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozu uygulamasında (sırasıyla 61.3, 61.8 ve 61.5) gerçekleşirken en kısa tepe püskülü çıkarma süresi ise, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozu uygulamasında (sırasıyla 57.3, 57.0 ve 57.2) tespit edilmiştir. En uzun ve en kısa tepe püskülü çıkarma süresinin, her iki yılda aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.2). 75

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 63 15 kg N 25 kg N 35 kg N Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi (Gün) 62 61 60 59 58 57 56 55 54 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.2. Farklı Azot Dozlarının Tepe Püskülü Çıkarma Süresine (gün) Etkileri Şekil 4.2 de mısırda uygulanan azot dozu miktarı arttıkça, tepe püskülü çıkarma süresinde sürekli bir kısalma olduğu görülmektedir. Mısır bitkisinde, azot dozu miktarının artışına paralel olarak çiçeklenme süresi kısalmaktadır, azotlu gübreler, mısır bitkisinde çiçeklenmeyi teşvik etmektedir (Martin ve ark., 1976). Azot dozlarının artışıyla, tepe püskülü çıkarma süresindeki kısalma 25 kg N/da dan sonra yavaşlamıştır. Benzer olarak, Paradkar ve Sharma (1993), Ülger ve ark. (1996), Gözübenli (1997), Sezer ve Yanbeyi (1997), Turgut (2000) ve Gökmen ve ark. (2001) in yaptıkları çalışmalarda uygulanan azotlu gübre miktarının artmasıyla tepe püskülü çıkarma süresinin kısaldığını bildirmişlerdir. Farklı azot dozları ve mısır çeşitleri interaksiyonlarının tepe püskülü çıkarma süresine etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda, istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır (Çizelge 4.2). 76

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.2. Koçan Püskülü Çıkarma Süresi (Gün) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının koçan püskülü çıkarma sürelerine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.3 de, koçan püskülü çıkarma süresine (gün) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.4 de verilmiştir. Çizelge 4.3. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Püskülü Çıkarma Sürelerine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) - - - - - 1 0.167 0.70 Tekerrür 2 1.745 5.18 0.640 4.71 4 1.193 5.04* Çeşit (Ç) 2 45.160 133.99** 27.878 205.10** 2 71.756 303.43** Y x Ç - - - - - 2 1.282 5.42* Hata 1 4 0.337-0.135-8 0.236 - Gübre Dozu (G.D.) 2 34.294 42.92** 49.829 32.69** 2 83.080 71.52** Y x G.D. - - - - - 2 1.0439 0.90 Ç X G.D. 4 0.280 0.35 0.298 0.20 4 0.402 0.35 Y X Ç X G.D. - - - - - 4 0.176 0.15 Hata 2 12 0.799-1.524-24 1.162 - Genel 26 - - - - 53 - - V. K (%) 1.468-2.023 - - 1.768 - **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.3 ün incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, koçan püskülü çıkarma süresine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05) çeşitler ve azot dozları p< 0.01 düzeyinde önemli, birleştirilmiş yıllarda yıl x çeşit interaksiyonu p<0.05 düzeyinde önemli bulunmuştur. Birleştirilmiş yıllarda; yıl, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu, yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonlarının ise istatistiksel olarak önemsiz olduğu görülmektedir. 77

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.4. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Püskülü Çıkarma Süresine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 60.3 59.1 56.3 58.5 C Girona 63.2 61.4 58.9 61.2 B Donana 64.4 63.5 61.1 63.0 A Ortalama 62.6 A 61.3 B 58.8 C 60.9 Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 61.6 58.9 56.7 59.1 B Girona 63.8 61.8 58.8 61.5 A Donana 64.5 62.8 60.3 62.5 A Ortalama 63.3 A 61.2 B 58.6 C 61.0 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 60.9 59.0 56.5 58.8 C Girona 63.5 61.6 58.9 61.3 B Donana 64.4 63.1 60.7 62.7 A Ortalama 62.9 A 61.2 B 61.2 C Çizelge 4.4 ün incelenmesinden görüleceği gibi, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin koçan püskülü çıkarma süresine etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Araştırmanın birinci yılında ve birleştirilmiş yıllarda bütün çeşitler farklı gruplarda yer alırken, araştırmanın ikinci yılında Girona ve Donana çeşitleri aynı istatistiki grupta yer almıştır. Çeşitlerden Donana her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda 63.0, 62.5 ve 62.7 gün ile en uzun koçan püskülü çıkarma süresine sahip olmuştur. Bu çeşidi Girona çeşidi 61.2, 61.5 ve 62.7 gün ile takip etmiştir. Denemede en kısa koçan püskülü çıkarma süresine ise Borja çeşidi 58.5, 59.1 ve 58.8 gün ile sahip olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda yıl x çeşit interaksiyonu p< 0.05 düzeyinde önemli bulunmuştur. İkinci yıl koçan püskülü çıkış tarihlerinde (Çizelge 3.1.) sıcaklıkların daha yüksek olması bitkiyi çiçeklenmeye teşvik etmiş olabileceği düşünülmektedir (Martin ve ark., 1976, Kün, 1994). 78

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 64 Borja Girona Donana Koçan Püskülü Çiçeklenme Süresi (Gün) 63 62 61 60 59 58 57 56 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.3. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçan Püskülü Çıkarma Süresine (gün) Etkileri Şekil 4.3 de görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin koçan püskülü çıkarma süresine ait değerler birbirinden farklı olmuştur. Tepe püskülü çıkarma süresi ile ilişkili olarak koçan püskülü çıkarma süresi de çeşitlere göre farklılık göstermiştir. Denemede kullanılan bu çeşitler arasında koçan püskülü çiçeklenme süresinin de çeşide bağlı olarak değiştiği dikkati çekmektedir. Koçan püskülü çıkış süresi bakımından çeşitler arasında farklılık olduğu Sezer ve Gülümser (1999), Konuşkan (2000) tarafından da bildirilmiştir. Farklı azot dozu uygulamalarının, koçan püskülü çıkarma süresine etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.4). Denemede, en uzun koçan püskülü çıkarma süresi, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozu uygulamasında (sırasıyla 62.6, 63.3 ve 62.9) gerçekleşirken en kısa koçan püskülü çıkarma süresi ise, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozu uygulamasında (sırasıyla 58.8, 58.6 ve 61.2) tespit edilmiştir. Yukarıda belirtildiği gibi en uzun ve en kısa koçan püskülü çıkarma süresinin, her iki yılda aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.4). 79

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 15 kg N 25 kg N 35 kg N Koçan Püskülü Çiçeklenme Süresi (Gün) 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.4. Farklı Azot Dozlarının Koçan Püskülü Çıkarma Süresine (gün) Etkileri Şekil 4.4 de görüldüğü üzere, tepe püskülünde olduğu gibi azot dozu miktarı arttıkça, koçan püskülü çıkarma süresinde sürekli bir kısalma olduğu görülmektedir. Mısır bitkisinde, azot dozu miktarının artışına paralel olarak çiçeklenme süresi kısalmaktadır, azotlu gübreler, mısır bitkisinde çiçeklenmeyi teşvik etmektedir (Martin ve ark., 1976). Benzer olarak, Paradkar ve Sharma (1993), Ülger ve ark. (1996), Gözübenli (1997), Sezer ve Yanbeyi (1997), Turgut (2000) ve Gökmen ve ark. (2001) in yaptıkları çalışmalarda uygulanan azotlu gübre miktarının artmasıyla koçan püskülü çıkarma süresinin kısaldığını bildirmişlerdir. Farklı azot dozları ve mısır çeşitleri interaksiyonlarının koçan püskülü çıkarma süresine etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda, istatistiksel olarak önemli bulunmamıştır (Çizelge 4.4). 80

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.3. Bitki Boyu (cm) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının bitki boyuna olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.5 de, bitki boyuna (cm) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.6 da verilmiştir. Çizelge 4.5. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bitki Boyuna Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 32.667 8.86 Tekerrür 2 17.226 5.55 27.862 5.44 4 20.212 5.48 Çeşit (Ç) 2 268.635 86.47** 224.126 52.55** 2 486.595 132.02** Y x Ç 2 6.167 1.67 Hata 1 4 3.106 4.265 8 3.686 Gübre Dozu (G.D.) 2 1170.511 253.93** 1521.55 130.66** 2 2679.339 329.67** Y x G.D. 2 12.722 1.57 Ç X G.D. 4 26.285 5.70** 57.827 4.97* 4 79.723 9.81** Y X Ç X G.D. 4 4.389 0.54 Hata 2 12 4.609 11.645 24 8.127 Genel 26 53 V. K (%) 1.034 1.631 1.368 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.3 ün incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, bitki boyuna olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05); çeşitler ve azot dozları p<0.01 düzeyinde önemli, çeşit x gübre interaksiyonu ise denemenin ilk yılında (2004) ve birleştirilmiş yıllarda p<0.01 düzeyinde önemli bulunurken denemenin ikinci yılında (2005) p<0.05 düzeyinde önemli olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda; yıl, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu ve yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonlarının ise istatistiksel olarak önemsiz olduğu görülmektedir. 81

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.6. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bitki Boyuna İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 191.1 199.9 216.3 202.4 C Girona 195.5 207.9 218.1 207.2 B Donana 201.2 217.0 221.7 213.3 A Ortalama 195.9 C 208.3 B 218.7 A 207.6 Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 192.4 198.9 220.3 203.9 C Girona 195.5 210.9 223.4 209.9 B Donana 200.6 218.0 222.7 213.8 A Ortalama 196.2 C 209.3 B 222.2 A 209.2 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 191.8 D 199.4 C 218.3 A 203.2 C Girona 195.5 CD 209.4 B 220.8 A 208.6 B Donana 200.9 C 217.5 A 222.2 A 213.6 A Ortalama 196.1 C 208.8 B 220.5 A Çizelge 4.6 nın incelenmesinden görüleceği gibi, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin bitki boyu uzunluklarına olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Araştırmanın her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda bütün çeşitler farklı gruplarda yer almıştır. Çeşitlerin bitki boyları 202.4 cm - 213.3 cm arasında değişmiştir. Çeşitlerden Donana her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 213.3, 213.8 ve 213.6 cm ile en uzun bitki boyuna sahip olmuştur. Bu çeşidi Girona çeşidi 207.2, 209.9 ve 208.6 cm ile takip etmiştir. Denemede en kısa bitki boyuna ise Borja çeşidi 202.4, 203.9 ve 203.2 cm ile sahip olmuştur. Denemenin yürütüldüğü 2004 ve 2005 yıllarında en uzun ve en kısa bitki boyunun aynı çeşitlerden elde edilmesi yıl x çeşit interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz çıkmasına neden olmuştur. 82

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Bitki Boyu Borja Girona Donana 216 214 212 210 208 206 204 202 200 198 196 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.5. Farklı Mısır Çeşitlerinin Bitki Boyuna (cm) Etkileri Şekil 4.5. de görüldüğü üzere denemede kullanılan çeşitlerin bitki boylarına ait değerler birbirinden farklı olmuştur. Denemede kullanılan çeşitler gelişme süreleri bakımından birbirinden farklı olduğu için çeşitler arasında bitki boyları bakımından önemli farklılıklar olmuştur. Bitki boyunun genetik faktörlerin etkisinde olduğunu ve bitki boyu yönünden çeşitler arasında farklılıklar olabileceği Gözübenli (1997), Tanrıverdi ve Kabakçı (1999), Konuşkan (2000), Cesurer ve Ünlü (2001), Bengisu ve Baytekin (2003), Özdemir (2004), İdikut ve ark. (2005) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Farklı azot dozu uygulamalarının, bitki boyuna etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.6.). azot dozlarının bitki boyuna etkileri, her iki yılda benzer olarak azot dozlarının artmasıyla uzama göstermiştir. Çalışmada en uzun bitki boyu değerleri, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda 35 kg N/da dozu uygulamasında ( sırasıyla 218.7, 222.2 ve 220.5 cm) tespit edilmiştir. En kısa bitki boyu değerleri ise, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda 15 kg N/da dozu uygulamasında (sırasıyla 195.9, 196.2 ve 196.1 cm) tespit edilmiştir. En uzun ve en kısa bitki boyu değerlerinin, her iki yılda da aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.6.). 83

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 15 kg N 25 kg N 35 kg N 225 220 215 210 Bitki Boyu 205 200 195 190 185 180 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.6. Farklı Azot Dozlarının Bitki Boyuna (cm) Etkileri Şekil 4.6. da görüldüğü üzere, mısırda uygulanan azot dozu miktarı arttıkça, bitki boyunda önemli bir şekilde uzama görülmektedir. Azotlu gübreler bitkide vejetatif gelişmeyi teşvik etmekte (Gökmen ve ark., 2001; Kün, 1994) ve dolayısıyla bitki boyu uzamaktadır. Benzer olarak; Sencar (1998), Kaplan ve Aktaş (1993), Paradkar ve Sharma (1993), Ülger ve ark., (1996), Gözübenli (1997), Govil ve Pandey (1999), Flesch ve Viera (2000), Turgut (2000) ve Gökmen ve ark., (2001) nın yaptıkları çalışmalarda azotlu gübre miktarının artmasıyla, bitki boyunun uzadığı sonucuna varmışlardır. Çeşit x azot dozu interaksiyonu incelendiğinde Çizelge 4.6. da görüldüğü gibi farklı azot dozu uygulamalarında en düşük bitki boyu değeri (191.1 cm) denemenin ilk yılında N 15 uygulamasında, en yüksek bitki boyu değeri ise (223.4 cm) ile denemenin ikinci yılında N 35 uygulamasında belirlenirken uygulanan azotlu gübre miktarının artmasıyla bitki boyu artmıştır. 84

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.4. İlk Koçan Yüksekliği (cm) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının ilk koçan yüksekliğine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.7 de, ilk koçan yüksekliğine (gün) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.8 de verilmiştir. Çizelge 4.7. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının ilk Koçan Yüksekliğine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 31.184 10.65* Tekerrür 2 2.802 8.83 1.728 0.31 4 2.265 0.77 Çeşit (Ç) 2 347.221 1094.67** 205.191 37.05** 2 542.972 185.46** Y x Ç 2 9.439 3.22 Hata 1 4 0.317 5.538 8 2.927 Gübre Dozu (G.D.) 2 1041.478 68.25** 718.979 58.15** 2 1739.165 125.91** Y x G.D. 2 21.292 1.54 Ç X G.D. 4 19.952 1.31 19.736 1.60 4 24.308 1.76 Y X Ç X G.D. 4 15.380 1.11 Hata 2 12 15.261 12.363 24 13.812 Genel 26 53 V. K (%) 4.168 3.691 3.933 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.7 nin incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının ilk koçan yüksekliğine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-5) azot dozları ve çeşitler p<0.01 düzeyinde önemli bulunmuştur. Birleştirilmiş yıllarda; yıl faktörü p <0.05 düzeyinde önemli, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu, yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları ise istatistiksel olarak önemsiz olmuştur. 85

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.8. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının İlk Koçan Yüksekliğine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 74.7 85.8 100.0 86.8 B Girona 84.3 94.9 107.4 95.5 A Donana 90.5 99.6 106.5 98.8 A Ortalama 83.1 C 93.5 B 104.6 A 93.7 A Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 80.2 87.1 102.4 89.9 B Girona 90.3 96.8 103.4 96.8 A Donana 91.0 97.4 108.7 99.1 A Ortalama 87.2 C 93.8 B 104.8 A 95.3 B 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 77.4 86.4 101.2 88.4 C Girona 87.3 95.9 105.4 96.2 B Donana 90.8 98.5 107.6 98.9 A Ortalama 85.1 C 93.6 B 104.7 A Çizelge 4.8 in incelenmesinden görüleceği gibi, mısır çeşitlerinde ilk koçan yüksekliği denemenin ikinci yılında birinci yıla göre daha yüksek olmuştur. Denemenin ikinci yılında, bitki boylarının daha yüksek olması dolayısıyla bitki boylarına paralel olarak ilk koçan yüksekliği de yüksek olmuştur (Sağlamtimur ve ark., 1994). Farklı mısır çeşitlerinde ilk koçan yüksekliği, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (Çizelge 4.8). Araştırmada, en uzun ilk koçan yüksekliği değerleri her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda Donana çeşidinde (98.8, 99.1 ve 98.9 cm), en kısa ilk koçan yüksekliği değerleri ise, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda Borja çeşidinde (86.8, 89.9 ve 88.4 cm) elde edilmiştir. Girona çeşidi, denemenin her iki yılında (95.5, 96.8 ve 96.2 cm) Donana çeşidiyle aynı istatistiki gurupta yer almıştır. 86

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Borja Girona Donana 102 100 98 İlk Koçan Yüksekliği 96 94 92 90 88 86 84 82 80 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.7. Farklı Mısır Çeşitlerinin İlk Koçan Yüksekliğine olan (cm) Etkileri Şekil 4.7 den de görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin ilk koçan yükseklikleri birbirlerinden farklı olmuştur. Denemede kullanılan çeşitlerin ilk koçan yükseklikleri 86.8 cm 99.1 cm arasında değişmiştir. İlk koçan yüksekliği bakımından çeşitler arasında farklılıklar olabileceği Öktem (1996), Sezer ve Gülümser (1999), Konuşkan (2000), Cesurer ve Ünlü (2001), Kuşaksız ve Yener (2003), İdikut ve ark. (2005) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Farklı azot dozu uygulamalarının, ilk koçan yüksekliğine etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (Çizelge 4.8). Araştırmada, en uzun ilk koçan yüksekliği değerleri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozu uygulamasında (sırasıyla 104.6, 104.8 ve 104.7 cm) gerçekleşirken en kısa ilk koçan yüksekliği değerleri ise N 15 azot dozu uygulamasında (sırasıyla 83.1, 87.2 ve 85.1 cm) görülmüştür. En uzun ve en kısa ilk koçan yüksekliği değerlerinin, her iki yılda da aynı azot dozu uygulamasında gerçekleşmesi, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.8). 87

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 120 15 kg N 25 kg N 35 kg N 100 İlk Koçan Yüksekliği 80 60 40 20 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.8. Farklı Azot Dozlarının İlk Koçan Yüksekliğine (cm) Etkileri Şekil 4.8 den de görüldüğü üzere, azot dozu miktarı arttıkça, ilk koçan yüksekliği de artmıştır. Bitkide, vejetatif gelişme arttıkça ilk koçan yüksekliği uzamıştır. Bu uzama azotlu gübrelerin vejetatif gelişmeyi teşvik etmesinden kaynaklanabilir (Gökmen ve ark., 2001; Kün, 1994). Benzer olarak, Gözübenli (1997), Govil ve Pandey (1999), Flesch ve Viera (2000) ve Turgut (2000) in yaptıkları çalışmalarda, azotlu gübre miktarının artmasıyla ilk koçan yüksekliğinin uzadığını bildirmişlerdir. 88

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.5. Koçan Boyu (cm) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının koçan boyuna olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.9 de, koçan boyuna (cm) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.10 de verilmiştir. Çizelge 4.9. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Boyuna Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 0.409 0.71 Tekerrür 2 0.158 0.18 0.267 1.05 4 0.213 0.37 Çeşit (Ç) 2 14.303 16.02* 7.049 27.79** 2 20.715 36.14** Y x Ç 2 0.637 1.11 Hata 1 4 0.893 0.254 8 0.573 Gübre Dozu 2 58.668 129.57** 49.233 99.95** 2 106.736 225.81** (G.D.) Y x G.D. 2 1.165 2.47 Ç X G.D. 4 0.193 0.43 0.356 0.72 4 0.431 0.91 Y X Ç X G.D. 4 0.118 0.25 Hata 2 12 0.453 0.493 24 0.473 Genel 26 53 V. K (%) 3.247 3.415 3.331 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.9 un incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, koçan boyuna olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin ilk yılında (2004) çeşitler p < 0.05 düzeyinde önemli iken, denemenin ikinci (2005) yılında ve birleştirilmiş yıllarda p< 0.01 düzeyinde önemli, azot dozları denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda p< 0.01 düzeyinde önemli bulunmuştur. Birleştirilmiş yıllarda yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu ve yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonlarının ise istatistiksel olarak önemsiz olduğu görülmektedir. 89

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.10. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Boyuna İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 16.3 20.2 21.4 19.3 B Girona 18.6 22.3 23.1 21.3 A Donana 18.7 22.1 23.9 21.6 A Ortalama 17.9 C 21.5 B 22.8 A 20.7 Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 16.6 21.2 20.8 19.5 B Girona 18.4 22.1 22.4 20.9 A Donana 18.5 22.0 22.9 21.1 A Ortalama 17.9 B 21.8 A 22.0 A 20.5 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 16.5 20.7 21.1 19.4 B Girona 18.5 22.2 22.8 21.2 A Donana 18.63 22.1 23.4 21.4 A Ortalama 17.9 C 21.7 B 22.4 A Çizelge 4.10 un incelenmesinden görüleceği üzere, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin koçan boyuna etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Denemede en uzun koçan boyuna Donana çeşidi her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 21.6, 21.1 ve 21.4 cm sahip olurken bu çeşidi aynı istatistiki guruba dahil olan Girona çeşidi 21.3, 20.9 ve 21.2 cm ile takip etmiştir. Denemede en kısa koçan boyuna 19.3, 19.5 ve 19.4 cm ile Borja çeşidi sahip olmuştur. Şekil 4.9 da görüldüğü gibi, denemede kullanılan çeşitlerin koçan boyları birbirinden farklı olmuştur. Denemede kullanılan çeşitlerin koçan boyu değerleri 19.3 cm 21.6 cm arasında değişmiştir. Koçan boyu bakımında çeşitler arasında farklılıklar olduğu Köycü ve Yanıkoğlu (1987), Sağlamtimur ve Okant (1987), Öktem (1996), Konuşkan (2000), Kuşaksız ve Yener (2003) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. 90

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Borja Girona Donana 22 21.5 21 20.5 Koçan Boyu 20 19.5 19 18.5 18 17.5 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.9. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçan Boyuna olan (cm) Etkileri 25 15 kg N 25 kg N 35 kg N 20 Koçan Boyu 15 10 5 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.10. Farklı Azot Dozlarının Koçan Boyuna (cm) Etkileri 91

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Farklı azot dozu uygulamalarının, koçan boyuna etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.10). Azot dozlarının koçan boyuna etkileri her iki yılda da, artan azot dozlarına paralel olarak artmıştır. Çalışmada en uzun koçan boyu değerleri, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozu uygulamasında (sırasıyla 22.8, 22.0 ve 22.4 cm) gerçekleşirken, en kısa koçan boyu değerleri ise, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozu seviyesinde (sırasıyla 17.9, 17.9 ve 17.7 cm) geçekleşmiştir. Şekil 4.9 da görüldüğü üzere, mısırda azot dozu miktarı arttıkça koçan boyunda hızlı bir uzama görülmüştür. Azotlu gübreleri çok iyi kullanan mısır bitkisinde azot dozu miktarı arttıkça bitkinin vejetatif kısmı daha iyi gelişmekte ve fotosentez etkinliği artmaktadır (Williams ve ark, 1968). Bu durumun verimi etkileyen özelliklere dolayısıyla koçan boyuna olumlu etki yaptığı tahmin edilmektedir (Kün 1994). Azot dozu arttıkça koçan boyunun uzadığını Kaplan ve Aktaş (1993), Gözübenli (1997), Sezer ve Yanbeyi (1997), Turgut ve ark. (1997), Kara ve ark. (1999), Saruhan ve Şireli (2005) ve Turgut (2000) bildirmektedir. 92

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.6. Koçan Çapı (mm) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının koçan çapına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.11 de, koçan çapına (cm) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.12 de verilmiştir. Çizelge 4.11. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Çapına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 18.727 10.11 Tekerrür 2 0.588 0.45 1.743 0.73 4 1.166 0.63 Çeşit (Ç) 2 12.790 9.71* 23.963 10.04* 2 35.547 19.19** Y x Ç 2 1.207 0.65 Hata 1 4 1.318 2.387 8 1.852 Gübre Dozu 2 55.254 66.62** 47.623 84.71** 2 101.557 145.95** (G.D.) Y x G.D. 2 1.321 1.90 Ç X G.D. 4 1.994 2.40 0.757 1.35 4 2.468 3.55 Y X Ç X G.D. 4 0.283 0.41 Hata 2 12 0.829 0.562 24 0.695 Genel 26 53 V. K (%) 1.747 1.407 1.583 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.12 nin incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, koçan çapına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) çeşitler p < 0.05 düzeyinde önemli, azot dozları ise p< 0.01 düzeyinde önemli olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda ise hem çeşitler, hem de azot dozları p<0.01 düzeyinde önemli, yıl, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu ve yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları ise istatistiksel olarak önemsiz olduğu görülmektedir. 93

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.12. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçan Çapına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 47.0 52.2 53.4 50.9 B Girona 49.8 53.0 54.0 52.3 A Donana 51.1 53.9 54.6 53.2 A Ortalama 49.3 B 53.0 A 53.9 A 52.1 Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 48.5 51.9 53.9 51.5 B Girona 51.5 53.9 56.2 53.9 A Donana 52.5 55.0 56.1 54.6 A Ortalama 50.9 C 53.6 B 55.4 A 53.3 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 47.7 52.1 53.7 51.2 C Girona 50.7 53.5 55.1 53.1 B Donana 51.8 54.5 55.4 53.9 A Ortalama 50.1 C 53.3 B 54.7 A Çizelge 4.12 nin incelenmesinden görüleceği üzere, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin koçan çapına olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Denemede en uzun koçan çapına Donana çeşidi her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 53.2, 54.6 ve 53.9 mm. ile sahip olmuştur. Bu çeşidi aynı istatistiki gruba giren Girona çeşidi 52.3, 53.9 ve 53.1 mm. ile takip etmiştir. Denemede en kısa koçan çapına Borja çeşidi 50.9, 51.5 ve 51.2 mm. ile sahip olmuştur. Girona çeşidi denemenin 2 yılında da Donana çeşidiyle aynı istatistiki grupta yer alırken, birleştirilmiş yıllarda ise farklı istatistiki grupta yer almıştır. 94

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 55 Borja Girona Donana 54 Koçan Çapı 53 52 51 50 49 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.11. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçan Çapına olan (mm) Etkileri Şekil 4.11 de görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin koçan çapları birbirinden farklı olmuştur. Çeşitlere ait koçan çapı değerleri 50.9 mm. 54.6 mm. arasında değişmiştir. Denemeden elde edilen sonuçlardan da görüldüğü üzere, koçan çapı çeşitlere bağlı olarak değişmektedir. Aynı koşullarda yetiştirilen farklı çeşitlerde koçan çapı bakımından farklılıklar olduğu Köycü ve Yanıkoğlu (1987), Sağlamtimur ve Okant (1987), Konuşkan (2000) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Farklı azot dozu uygulamalarının koçan çapına etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (4.12). Azot dozlarının koçan çapına etkileri, her iki deneme yılında benzer olarak, düşük azot dozlarından yüksek azot dozlarına çıkıldıkça koçan çapı kalınlaşmıştır. Çalışmada en kalın koçan çapı değerleri, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozunda tespit edilmiş olup, sırasıyla 53.9, 55.4 ve 54.7 mm. olurken, en ince koçan çapı değerleri, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozunda sırasıyla 49.3, 50.9 ve 50.1 mm. olmuştur. Çalışmada en ince ve en kalın koçan çapı değerleri, denemenin her iki yılında aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.12). 95

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 15 kg N 25 kg N 35 kg N 56 55 54 53 Koçan Çapı 52 51 50 49 48 47 46 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.12. Farklı Azot Dozlarının Koçan Çapına (mm) Etkileri Şekil 4.12 de görüldüğü üzere, mısırda uygulanan azot dozu miktarı arttıkça koçan çapında önemli bir derecede kalınlaşma görülmektedir. Artan azot dozlarında bitkinin vejetatif organları (sap ve yaprak) daha iyi gelişmekte ve dolayısıyla daha iyi fotosentez yapmakta, topraktan daha fazla su ve besin maddesi alınmaktadır (Williams ve ark., 1968). Koçana daha fazla besin elementi taşınmakta ve sonuçta koçan çapı gibi verim unsurları olumlu yönde etkilenmektedir. Kaplan ve Aktaş (1993), Sezer ve Yanbeyi (1997), Turgut ve ark., (1997), Kara ve ark., (1999), Saruhan ve Şireli (2005) ve Turgut (2000) un yaptıkları çalışmalarda, azot dozu miktarı arttıkça koçan çapının arttığını bildirirken, Ülger ve ark., (1996) ise kontrol uygulamasına göre azotlu gübre uygulamalarında koçan kalınlığının arttığını fakat 10, 20 ve 30 kg/da azot uygulamaları arasında istatistiksel bir farkın ortaya çıkmadığını bildirmişlerdir. 96

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.7. Koçandaki sıra sayısı (adet/koçan) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının koçanda sıra sayısına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.13 de, koçanda sıra sayısına (adet) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.14 de verilmiştir. Çizelge 4.13. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Sıra Sayısına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 3.355 7.24* Tekerrür 2 0.762 1.09 1.113 4.92 4 0.938 2.02 Çeşit (Ç) 2 7.671 10.94* 7.718 34.13** 2 15.383 33.18** Y x Ç 2 0.005 0.01 Hata 1 4 0.701 0.226 8 0.464 Gübre Dozu 2 6.363 13.67** 7.953 30.06** 2 13.847 37.94** (G.D.) Y x G.D. 2 0.469 1.28 Ç X G.D. 4 0.490 1.05 0.273 1.03 4 0.716 1.96 Y X Ç X G.D. 4 0.047 0.13 Hata 2 12 0.465 0.265 24 0.365 Genel 26 53 V. K (%) 4.185 3.062 3.650 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.13 ün incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, koçandaki sıra sayısına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin ilk yılında (2004) çeşitler p < 0.05 düzeyinde önemli çıkarken denemenin ikinci yılında (2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-5) p< 0.01 düzeyinde önemli çıkmıştır. Azot dozları ise her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda p< 0.01 düzeyinde önemli olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda ise, yıl p < 0.05 düzeyinde önemli çıkarken, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu ve yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları ise istatistiksel olarak önemsiz çıkmıştır. 97

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.14. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Sıra Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 14.2 15.7 16.4 15.4 C Girona 15.2 16.2 17.3 16.2 B Donana 16.9 17.1 17.7 17.3 A Ortalama 15.5 C 16.3 B 17.1 A 16.3 B Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 14.6 16.3 16.7 15.9 C Girona 15.5 17.1 17.6 16.7 B Donana 17.0 18.2 18.1 17.7 A Ortalama 15.7 B 17.2 A 17.5 A 16.8 A 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 14.4 15.9 16.6 15.7 C Girona 15.4 16.6 17.4 16.5 B Donana 16.9 17.7 17.9 17.5 A Ortalama 15.6 C 16.8 B 17.3 A Çizelge 4.14 ün incelenmesinden görüleceği gibi, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin koçanda sıra sayısına olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli bulunmuştur. Çeşitlerin koçandaki sıra sayıları 15.4 17.7 arasında değişmiştir. Denemede en fazla koçan sayısına Donana çeşidi ayrı ayrı ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 17.3, 17.7 ve 17.5 adet ile sahip olmuştur. Bu çeşidi Girona çeşidi 16.2, 16.7 ve 16.5 adet ile takip etmiştir. Denemede en az koçanda sıra sayısına ise Borja çeşidi 15.5, 15.9 ve 15.7 adet ile sahip olmuştur. Şekil 4.13 den görüldüğü gibi denemede kullanılan çeşitlerin koçanda sıra sayısına ait değerler birbirinden farklı olmuştur. Özellikle Donana çeşidinin koçandaki sıra sayısı diğer iki çeşide göre yüksek olmuştur. Koçanda sıra sayısı bakımından çeşitler arasında farklılıklar olduğu Eşiyok ve ark. (2004) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. 98

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Koçanda Sıra Sayısı Borja Girona Donana 18 17.5 17 16.5 16 15.5 15 14.5 14 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.13. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçandaki Sıra Sayılarına (adet) Etkileri 18 17.5 15 kg N 25 kg N 35 kg N Koçandaki Sıra Sayısı 17 16.5 16 15.5 15 14.5 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.14. Farklı Azot Dozlarının Koçandaki Sıra Sayısına (adet) Etkileri Farklı azot dozu uygulamalarının, koçandaki sıra sayısına etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.14). Azot dozlarının koçandaki sıra sayısına etkileri, her iki yılda da 99

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ benzer olarak azot dozlarının artmasıyla artış göstermiştir. Çalışmada en yüksek koçandaki sıra sayısı değeri, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda 35 kg N/da azot uygulamasından (sırasıyla 17.1, 17.5 ve 17.3 adet) elde edilmiştir. En düşük koçandaki sıra sayısı değerleri ise, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda 15 kg N/da azot dozu uygulamasından (sırasıyla 15.5, 15.7 ve 15.6 adet) elde edilmiştir. En yüksek ve en düşük koçandaki sıra sayısı değerlerinin, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (şekil 4.14). Şekil 4.13 te görüldüğü gibi, mısırda uygulanan azot dozu miktarının artışı, bitki gelişimini olumlu yönde etkilemiş, dolayısıyla koçan kalınlığına bağlı olarak koçandaki sıra sayısı artmıştır. Ogunlela ve ark. (1988), Köycü ve Yanıkoğlu (1987), Sağlamtimur ve Okant (1987) ve Öktem (1996) tarafından yapılan çalışmalarda, azot gübrelemesine bağlı olarak, bitkinin vejetatif aksamından olan koçanların kalınlıkları arasındaki farklılıklar olabileceği ifade edilmektedir. 4.8. Koçandaki tane sayısı (adet/koçan) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının koçanda tane sayısına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.15 de, koçanda tane sayısına (adet) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.16 de verilmiştir. Çizelge 4.15 in incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, koçandaki sıra sayısına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) çeşitler p < 0.05 düzeyinde önemli çıkarken birleştirilmiş yıllarda (2004-05) p< 0.01 düzeyinde önemli çıkmıştır. Azot dozları ise her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda p< 0.01 düzeyinde önemli olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda ise, yıl p < 0.05 düzeyinde önemli çıkarken, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu ve yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları ise istatistiksel olarak önemsiz çıkmıştır. 100

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.15. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Tane Sayısına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 9465.524 15.22* Tekerrür 2 1223.83 2.15 338.778 0.50 4 781.308 1.26 Çeşit (Ç) 2 3915.08 6.88* 7177.0 10.64* 2 10846.735 17.45** Y x Ç 2 245.336 0.39 Hata 1 4 568.65 674.778 8 621.716 Gübre Dozu (G.D.) 2 27809.78 35.55** 34515.445 51.40** 2 62125.470 85.47** Y x G.D. 2 199.748 0.27 Ç X G.D. 4 56.39 0.07 132.112 0.20 4 63.409 0.09 Y X Ç X G.D. 4 125.089 0.17 Hata 2 12 782.25 671.556 24 726.902 Genel 26 53 V. K (%) 5.327 4.698 5.008 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.16. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Tane Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 445.1 511.5 553.5 503.3 B Girona 468.4 532.7 579.7 526.9 BA Donana 488.9 543.8 602.1 544.9 A Ortalama 467.5 C 529.3 B 578.4 A 525.1 B Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 462.3 527.7 576.7 522.2 B Girona 491.7 557.3 612.7 553.9 A Donana 505.0 591.3 639.3 578.6 A Ortalama 486.3 C 558.8 B 609.5 A 551.6 A 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 453.7 519.6 565.1 512.8 C Girona 480.1 545.0 596.2 540.4 B Donana 496.9 567.6 620.7 561.7 A Ortalama 476.9 C 544.1 B 593.9 A Çizelge 4.16 da görüldüğü üzere, farklı mısır çeşitlerinde koçandaki tane sayısı değerleri, denemenin ikinci yılında birinci yıla göre daha yüksek olmuştur. Koçandaki tane sayısı, koçan boyu ve kalınlığı ile doğru orantılıdır. Denemenin 101

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ ikinci yılında koçan boyu ve çağı değerlerinin daha yüksek olması, koçandaki tane sayısına olumlu etki yaptığı düşünülmektedir (Hassan, 2000; Turgut, 2000). Farklı mısır çeşitlerinin koçanda tane sayısına etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (Çizelge 4.16). Denemede en fazla koçanda tane sayısına Donana çeşidi her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 544.9, 578.6 ve 561.7 adet tane ile sahip olmuştur. Bu çeşidi Girona çeşidi 526.9, 553.9 ve 540.4 adet tane ile takip etmiştir. Denemede en az koçanda tane sayısına Borja çeşidi 503.3, 522.2 ve 512.8 adet tane ile sahip olmuştur. 600 580 Borja Girona Donana Koçanda Tane Sayısı 560 540 520 500 480 460 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.15. Farklı Mısır Çeşitlerinin Koçandaki Tane Sayılarına (adet) Etkileri Şekil 4.15. den görüldüğü üzere denemede kullanılan çeşitlerin koçanda tane sayıları birbirinden farklı olmuştur. Özellikle Donana çeşidinin koçandaki tane sayısına ait değerleri diğer iki çeşide göre yüksek olmuştur. Çeşitlere ait koçandaki tane sayıları 503.3 578.6 tane arasında değişmiştir. Koçanda tane sayısı bakımından eşitler arasında farklılıklar olduğu Gözübenli (1997), Konuşkan (2000), Kuşaksız ve Yener (2003) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. 102

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Faklı azot dozu uygulamalarının koçanda tane sayısına etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.16). Çalışmada en yükse koçanda tane sayısı değerleri, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozunda (sırasıyla 578.4, 609.5 ve 593.9 adet), en düşük koçanda tane sayısı değerleri, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozunda (sırasıyla 467.5, 486.3 ve 476.9 adet) tespit edilmiştir. Çalışmada en düşük ve en yüksek koçanda tane sayısı değerlerinin denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.16). 700 600 15 kg N 25 kg N 35 kg N Koçanda Tane Sayısı 500 400 300 200 100 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.16. Farklı Azot Dozlarının Koçandaki Tane Sayısına (adet) Etkileri Şekil 4.16 da görüldüğü üzere, mısırda uygulanan azot dozu miktarı arttıkça koçandaki tane sayısı değerlerinde artış görülmektedir. Azot dozu miktarı arttıkça, bitki büyüme ve gelişmesi daha iyi olmaktadır, bu gelişme koçan boyu ve koçan çapı gibi verim unsurlarını dolayısıyla koçandaki tane sayısını olumlu yönde etkilemektedir (Kün, 1994; Turgut, 2000). Çalışmamızdaki bulgularımıza benzer olarak, Pradkar ve Sharma (1993), Weinhold ve ark. (1995), Gözübenli (1997), Ülger ve ark. (1997), Turgut (2000), Çokkızgın (2001), Gökmen ve ark. (2001) ve Presterl 103

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ ve ark. (2003) nın yapmış oldukları çalışmalarda, artan azot dozlarının koçandaki tane sayısını artırdığını bildirmişlerdir. 4.9. Tek Koçan Verimi (g) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının tek koçan verimine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.17 de, tek koçan verimine (g) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.18 de verilmiştir. Çizelge 4.17. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Tane Sayısına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 368.167 0.81 Tekerrür 2 281.481 1.03 100.593 0.32 4 313.426 0.69 Çeşit (Ç) 2 5712.037 20.86** 3005.593 9.65* 2 5460.240 12.05** Y x Ç 2 17.167 0.04 Hata 1 4 273.815 311.482 8 453.148 Gübre Dozu (G.D.) 2 15114.037 140.91** 8645.482 73.85** 2 11249.241 39.25** Y x G.D. 2 944.056 3.29 Ç X G.D. 4 849.370 7.92** 280.037 2.39 4 726.768 2.54 Y X Ç X G.D. 4 29.472 0.10 Hata 2 12 107.259 117.074 24 286.602 Genel 26 53 V. K (%) 4.446 4.822 7.634 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.17 nin incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip 3 mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, tek koçan verimine etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05) azot dozları p< 0.01 düzeyinde önemli, çeşitler denemenin ilk yılında (2004) ve birleştirilmiş yıllarda p< 0.01 düzeyinde önemli denemenin ikinci yılında (2005) ise p < 0.05 düzeyinde önemli olmuştur. Denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda yıl, yıl x çeşit, yıl x gübre, yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları önemsiz, çeşit x gübre dozu interaksiyonu 104

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ denemenin ilk yılında p < 0.01 düzeyinde önemli olurken denemenin ikinci yılında ve birleştirilmiş yıllarda önemsiz olmuştur. Çizelge 4.18. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Koçanda Tane Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 180.0 212.0 223.0 205.0 C Girona 185.0 264.7 270.3 240.0 B Donana 192.7 280.3 288.7 253.9 A Ortalama 185.9 B 252.3 A 260.7 A 233.0 Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 182.7 214.0 226.3 207.7 C Girona 189.3 227.3 248.0 221.6 B Donana 201.3 247.3 283.0 243.9 A Ortalama 191.1 C 229.6 B 252.4 A 224.4 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 185.8 217.5 215.2 206.2 C Girona 193.7 225.5 236.5 218.6 B Donana 201.5 247.2 273.0 240.6 A Ortalama 193.7 B 230.1 A 241.6 A Çizelge 4.18 in incelenmesinden görüleceği üzere, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin tek koçan verimine olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Denemede en yüksek tek koçan verimi, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda Donana çeşidi sırasıyla 253.9, 243.9 ve 240.6 g. ile sahip olmuştur. Bu çeşidi Girona çeşidi 240.0, 221.6 ve 218.6 g. ile takip etmiştir. Denemde en düşük tek koçan verimine Borja çeşidi 205.0, 207.7 ve 206.2 g. ile sahip olmuştur. 105

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 300 Borja Girona Donana 250 Tek Koçan Verimi (g) 200 150 100 50 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.17. Farklı Mısır Çeşitlerinin Tek Koçan Verimine (g) Etkileri Şekil 4.17 de görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin tek koçan verimleri birbirinden farklı olmuştur. Çeşitlere ait tek koçan verimleri 205.0 243.9 g. arasında değişmiştir. Tek koçan ağırlığı, koçan boyu ve koçan çapı ile doğru orantılı olan bir özelliktir. Yani koçan boyu ve çapı ne kadar yüksekse tek koçan ağırlığı da o kadar yüksek olur (Bruns ve Abbas, 2002). Tek koçan verimi bakımından çeşitler arasında farklılıklar olduğu Gözübenli (1997), Konuşkan (2000) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Farklı azot dozu uygulamalarının, tek koçan verimine etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda önemli olmuştur (Çizelge 4.18). azot dozlarının, tek koçan verimine etkileri, her iki yılda artan azot dozlarında yükselmiştir. Çalışmada en yüksek tek koçan verimi değerleri denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda, 35 kg N/da azot dozunda (sırasıyla 260.7, 252.4 ve 241.6 g) tespit edilirken, en düşük tek koçan verimi değerleri 15 kg N/da azot dozunda (sırasıyla 185.9, 191.1 ve 193.7 g) görülmüştür. Çalışmada en yüksek tek koçan verimi değerleri, denemenin her iki yılında da aynı azot dozlarında elde edilmesi, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.18). 106

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 300 15 kg N 25 kg N 35 kg N 250 Tek Koçan Verimi (g) 200 150 100 50 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.18. Farklı Azot Dozlarının Tek Koçan Verimine (g) Etkileri Şekil 4.18 de görüldüğü üzere, mısırda azot dozu miktarı arttıkça tek koçan veriminde yükselme görülmüştür. Ancak denemenin ilk yılı ve birleştirilmiş yıllarda N 25 kg/da N 35 kg/da azot dozu uygulamalarındaki tek koçan verimi değerleri, istatistiksel olarak aynı grupta yer almıştır. Kaplan ve Aktaş (1993), Gözübenli (1997), Sezer ve Yanbeyi (1997), Turgut ve Ark. (1997), Kara ve ark. (1999), Turgut (2000) ve Saruhan ve Şireli (2005) nin yaptıkları çalışmalarda, azot dozlarının artışına paralel olarak, tek koçan verimlerinin yükseldiğini bildirmişlerdir. Ülger ve ark. (1996), tek koçan veriminin azot dozu ile arttığını, ancak 20 ve 30 kg/da N uygulamaları arasında bir fark bulunmadığını ifade etmiştir. 107

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.10. Bitki Başına Koçan Sayısı (adet/bitki) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının bitki başına koçan sayısına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları Çizelge 4.19 de, bitki başına koçan sayısına (adet/bitki) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.20 de verilmiştir. Çizelge 4.19. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bitki Başına Koçan Sayısına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 0.00410 18.09 Tekerrür 2 0.0001 1.30 0.00026 0.78 4 0.00020 0.92 Çeşit (Ç) 2 0.0018 15.44* 0.00151 4.50 2 0.00329 14.50** Y x Ç 2 0.00003 0.16 Hata 1 4 0.00011 0.00033 8 0.00023 Gübre Dozu 2 0.00864 13.17** 0.00658 10.61** 2 0.01515 23.74** (G.D.) Y x G.D. 2 0.00007 0.11 Ç X G.D. 4 0.0013 2.02 0.00124 2.01 4 0.00257 4.02* Y X Ç X G.D. 4 0.000007 0.01 Hata 2 12 0.0006 0.00062 24 0.00064 Genel 26 53 V. K (%) 2.840 2.708 2.774 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.19 un incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme süreleri üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının bitki başına koçan sayısına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, gübre dozları denemenin her iki yılında (2004-2005) p< 0.01 düzeyinde önemli, çeşitler denemenin ilk yılında p < 0.05 düzeyinde önemli olurken, denemenin ikinci yılında ise önemsiz olmuştur. birleştirilmiş yıllarda ise p< 0.01 düzeyinde. Birleştirilmiş yıllarda ise çeşitler ve gübre dozları **: p< 0.01 düzeyinde, çeşit x gübre dozu interaksiyonu p < 0.05 düzeyinde önemli olurken, yıl, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları ise istatistiksel olarak önemsiz olmuştur. 108

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.20. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bitki Başına Koçan Sayısına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 0.823 0.909 0.926 0.886 A Girona 0.887 0.921 0.926 0.911 A Donana 0.891 0.913 0.924 0.909 A Ortalama 0.867 B 0.914 A 0.925 A 0.902 Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 0.848 0.925 0.942 0.905 A Girona 0.912 0.938 0.941 0.930 A Donana 0.907 0.926 0.937 0.923 A Ortalama 0.889 B 0.929 A 0.940 A 0.919 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 0.835 B 0.917 A 0.934 A 0.895 B Girona 0.899 AB 0.929 A 0.933 A 0.921 A Donana 0.899 AB 0.919 A 0.930 A 0.916 A Ortalama 0.878 B 0.922 A 0.933 A Çizelge 4.20 nin incelenmesinden görüleceği üzere, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin bitki başına koçan sayısına etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre, denemenin her iki yılında bütün çeşitler aynı istatistiki grupta yer alırken, sadece Borja çeşidi birleştirilmiş yıllarda farklı istatistiki grupta yer almıştır. Denemede en yüksek bitki başına koçan sayısına Girona çeşidi her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 0.911, 0.930 ve 0.921 adet/bitki ile sahip olmuştur. Bu çeşidi aynı istatistiki gruba giren Donana çeşidi sırasıyla 0.909, 0.923 ve 0.916 adet/bitki ile takip etmiştir. Denemede en küçük bitki başına koçan değerine ise, aynı istatistiki grupta yer alan Borja çeşidi sırasıyla 0.886, 0.905 ve 0.895 adet/bitki ile sahip olmuştur. Borja çeşidi denemenin her iki yılında Girona ve Donana çeşitleriyle aynı istatistiki grupta yer alırken, birleştirilmiş yıllarda ise farklı istatistiki grupta yer almıştır. 109

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 0.94 Borja Girona Donana Bitki Başına Koçan Sayısı (adet/bitki) 0.93 0.92 0.91 0.9 0.89 0.88 0.87 0.86 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.19. Farklı Mısır Çeşitlerinin Bitki Başına Koçan Sayısına (adet/bitki) Etkileri Şekil 4.19 da görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin bitki başına koçan sayıları birbirlerinden farklı olmuştur. Çeşitlere ait en yüksek bitki başına koçan sayısı değerleri 0.886-0.930 adet/bitki arasında değişmiştir. Kamprath ve ark. (1982), Anderson ve ark. (1984), Köycü ve Yanıkoğlu (1987), El-Agamy ve ark. (1987), Paradkar ve Sharma (1993) tarafında yapılan çalışmalarda da, farklı çeşitlerde bitkide koçan sayısı bakımından farklılıklar olduğunu belirlemişlerdir. Farklı azot dozu uygulamalarının bitki başına koçan sayısına etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiki olarak farlı olmuştur (Çizelge 4.20). Çalışmada en yüksek bitki başına koçan sayısı değeri, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 35 kg/da azot dozunda tespit edilmiş olup, sırasıyla 0.925, 0.940 ve 0.933 adet/bitki olurken, en küçük bitki başına koçan sayısı değerleri denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 15 kg/da azot dozunda sırasıyla 0.867, 0.889 ve 0.878 adet/bitki olmuştur. Çalışmada en yüksek ve en düşük bitki başına koçan sayısı değerleri, denemenin her iki yılında aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.20). 110

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 0.96 15 kg N 25 kg N 35 kg N Bitki Başına Koçan Sayısı (adet/bitki) 0.94 0.92 0.9 0.88 0.86 0.84 0.82 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.20. Farklı Azot Dozlarının Bitki Başına Koçan Sayısına (adet/bitki) Etkileri Şekil 4.20 de görüldüğü üzere, mısırda uygulanan azot dozu miktarı arttıkça, bitki başına koçan sayısı değeri artmış, fakat N 25 N 35 dozları arasında istatistiki olarak bir fark görülmemiştir. Azot dozunun artışı, bitki gelişimini olumlu yönde etkilemiş, dolayısıyla buda bitki başına koçan sayısını artırmıştır. Kamprath ve ark. (1982), Anderson ve ark. (1984), Ülger ve ark. (1986), El-Agamy (1987), Nimje ve Seth (1988), Sencar (1988), Hutchinson ve ark. (1989), Simeonov ve Tsankova (1990), Pradkar ve Sharma (1993), Gözübenli (1997), azotlu gübre dozundaki artışın bitki başına koçan sayısı artışını olumlu yönde etkilediğini bildirirken, bunun yanında Suphot ve Kitima (1997), bitkide azot dozlarının etkisi ile koçan sayısı miktarındaki farkların önemsiz olduğunu, Ogunlela ve ark. (1988) ise 5 kg/da N dozundan sonraki uygulamalarda bitki başına koçan sayısı miktarındaki artışın önemsiz olduğunu, Tanrıverdi (1993), uygulanan azot dozunun bitki başına etkisinin önemsiz olduğunu vurgulamışlardır. Yine Gözübenli (1997), farklı azot dozu uygulamalarında bitki başına koçan sayısı değerlerini 0.841-0.930 adet/koçan arasında bulduğunu ifade etmiştir. 111

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.11. Yaprak Alanı (cm 2 ) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının yaprak alanına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.21 de, yaprak alanına (cm 2 ) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.22 de verilmiştir. Çizelge 4.21. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 5742.324 10.49* Tekerrür 2 1721.457 4.52 892.695 1.25 4 1307.076 2.39 Çeşit (Ç) 2 1413.949 3.71 2075.878 2.91 2 3456.854 6.31* Y x Ç 2 32.973 0.06 Hata 1 4 380.745 714.519 8 547.632 Gübre Dozu (G.D.) 2 11689.975 15.37** 7493.094 16.48** 2 18926.493 31.15** Y x G.D. 2 256.576 0.42 Ç X G.D. 4 100.868 0.13 31.879 0.07 4 26.182 0.04 Y X Ç X G.D. 4 106.565 0.18 Hata 2 12 760.720 454.631 24 607.676 Genel 26 53 V. K (%) 9.705 6.995 8.370 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.21 in incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının yaprak alanına etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05) gübre dozu p< 0.01 düzeyinde önemli, çeşitler her iki yılda da önemsiz olurken birleştirilmiş yıllarda p < 0.05 düzeyinde önemli olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda, yıl p < 0.05 düzeyinde önemli, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu, yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları ise istatistiksel olarak önemsiz olduğu görülmektedir. 112

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.22. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 239.1 273.0 301.1 271.1 A Girona 248.8 288.7 318.9 285.5 A Donana 254.5 295.2 338.4 296.0 A Ortalama 247.4 C 285.7 B 319.5 A 284.2 B Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 257.8 289.1 319.1 288.6 B Girona 276.5 310.9 333.7 307.0 BA Donana 288.8 325.2 342.5 318.8 A Ortalama 274.3 C 308.4 B 331.7 A 304.8 A 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 248.4 281.0 310.1 279.9 B Girona 262.6 299.8 326.3 296.2 BA Donana 271.7 310.2 340.4 307.4 A Ortalama 260.9 C 297.0 B 325.6 A Çizelge 4.22 nin incelenmesinden görüleceği üzere, farklı mısır çeşitlerinin yaprak alanına olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre, çeşitler denemenin ilk yılında aynı istatistiki grupta yer alırken, denemenin ikinci yılında ve birleştirilmiş yıllarda farklı gruplarda yer almıştır. Denemede en yüksek yaprak alanı, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda Donana çeşidinden sırasıyla 296.0, 318.8 ve 307.4 cm 2 elde edilmiştir. Bu çeşidi Girona sırasıyla 285.5, 307.0 ve 296.2 cm 2 takip etmiştir. Çalışmada en küçük yaprak alanına ise Borja çeşidi 271.1, 288.6 ve 279.9 cm 2 ile sahip olmuştur. 113

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Borja Girona Donana 330 320 310 Yaprak Alanı (cm2) 300 290 280 270 260 250 240 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.21. Farklı Mısır Çeşitlerinin Yaprak Alanına (cm 2 ) Etkileri Şekil 4.21 de görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin yaprak alanları birbirlerinden farklı olmuştur. Çeşitlere ait yaprak alanı değerleri 271.1-318.8 cm 2 arasında değişmiştir. Bitkinin vejetatif aksamının gelişiminde çeşitler arasında farklılıklar olabileceği Köycü ve Yanıkoğlu (1987) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Farklı azot dozu uygulamalarının yaprak alanına etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.22). Çalışmada en yüksek yaprak alanı değerleri, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozunda tespit edilmiş olup, sırasıyla 319.47, 331.7 ve 325.6 cm 2 olurken, en küçük yaprak alanı değerleri ise, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozunda, sırasıyla 247.4, 274.3 ve 260.9 cm 2 olmuştur. Çalışmada en yüksek ve en düşük yaprak alanı değerleri, denemenin her iki yılında aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x gübre dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.22). 114

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 350 300 15 kg N 25 kg N 35 kg N Yaprak Alanı (cm2) 250 200 150 100 50 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.22. Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanına (cm 2 ) Etkileri Şekil 4.22 de görüldüğü üzere, mısırda uygulanan azot dozu miktarının artması, bitki gelişimini olumlu yönde etkilemiş,dolayısıyla vejetatif aksamdaki gelişim, yaprak hücrelerinin uzamasına ve genişlemesine etkide bulunarak yaprak alanının artmasını sağlamıştır. Ogunlela ve ark. (1988), azotlu gübrelemenin vejetatif gelişmeyi artırdığını, Sekhon ve Aggarwal (1994) ise, artan azot dozlarının yaprak gelişimini ve yaprak alanını artırdığını belirtmiştir. 115

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.12. Yaprak Alanı İndeksi Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının yaprak alanı indeksine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.23 de, yaprak alanı indeksine ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.24 de verilmiştir. Çizelge 4.23. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanı İndeksine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 1.484 10.70* Tekerrür 2 0.489 5.60 0.192 1.01 4 0.341 2.46 Çeşit (Ç) 2 0.151 1.73 0.370 1.95 2 0.497 3.58 Y x Ç 2 0.024 0.18 Hata 1 4 0.087 0.190 8 0.139 Gübre Dozu 2 2.115 10.28** 0.817 9.98** 2 2.775 19.30** (G.D.) Y x G.D. 2 0.157 1.09 Ç X G.D. 4 0.005 0.03 0.010 0.12 4 0.002 0.01 Y X Ç X G.D. 4 0.014 0.09 Hata 2 12 0.206 0.082 24 0.144 Genel 26 53 V. K (%) 11.138 6.498 8.948 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.23 ün incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, yaprak alanı indeksine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05) gübre dozları p< 0.01 düzeyinde önemli olurken, çeşitler her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda önemsiz olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda ise, yıl p < 0.05 düzeyinde önemli olurken, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu, yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları ise istatistiksel olarak önemsiz olduğu görülmektedir. 116

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.24. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanı İndeksine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 3.415 4.015 4.364 3.931 A Girona 3.605 4.124 4.555 4.095 A Donana 3.688 4.182 4.691 4.187 A Ortalama 3.569 B 4.107 A 4.537 A 4.1 B Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 3.873 4.129 4.559 4.187 B Girona 4.121 4.442 4.733 4.432 BA Donana 4.326 4.609 4.833 4.589 A Ortalama 4.107 B 4.393 B 4.708 A 4.4 A 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 3.644 4.072 4.462 4.059 B Girona 3.863 4.283 4.645 4.263 BA Donana 4.007 4.396 4.762 4.388 A Ortalama 3.838 C 4.250 B 4.623 A Çizelge 4.24 ün incelenmesinden görüleceği üzere, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin yaprak alanı indeksine olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre, çeşitler denemenin ilk yılında aynı istatistiki grupta yer alırken, denemenin ikinci yılında ve birleştirilmiş yıllarda farklı gruplarda yer almıştır. Denemede en yüksek yaprak alanı indeksi, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda Donana çeşidinden sırasıyla 4.187, 4.589 ve 4.388 olarak elde edilmiştir. Bu çeşidi Girona sırasıyla 4.095, 4.432 ve 4.2634 ile takip etmiştir. Çalışmada en küçük yaprak alanı indeksi ise Borja çeşidi sırasıyla 3.931, 4.187 ve 4.059 ile sahip olmuştur. Çalışmada en yüksek ve en düşük yaprak alanı indeksi değerleri, denemenin her iki yılında aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x gübre dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.24). 117

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.8 Borja Girona Donana 4.6 Yaprak Alan İndeksi 4.4 4.2 4 3.8 3.6 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.23. Farklı Mısır Çeşitlerinin Yaprak Alanı İndeksine Etkileri Şekil 4.23 de görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin yaprak alanı indeksleri birbirlerinden farklı olmuştur. Çeşitlere ait yaprak alanı indeksi değerleri 3.931-4.589 arasında değişmiştir. Bitkinin vejetatif aksamının gelişiminde çeşitler arasında farklılıklar olabileceği Köycü ve Yanıkoğlu (1987) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Farklı azot dozu uygulamalarının yaprak alanı indeksine etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.24). Çalışmada en yüksek yaprak alanı indeksi değerleri, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozunda tespit edilmiş olup, sırasıyla 4.537, 4.708 ve 4.623 olurken, en küçük yaprak alanı indeksi değerleri ise, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozunda, sırasıyla 3.569, 4.107 ve 3.838 olmuştur. Çalışmada en yüksek ve en düşük yaprak alanı değerleri, denemenin her iki yılında aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x gübre dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.24). 118

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Yaprak Alan İndesi 15 kg N 25 kg N 35 kg N 5 4.5 4 3.5 3 2.5 2 1.5 1 0.5 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.24. Farklı Azot Dozlarının Yaprak Alanı İndeksine Etkileri Şekil 4.24 de görüldüğü üzere, mısırda uygulanan azot dozu miktarının artması, bitki gelişimini olumlu yönde etkilemiş, dolayısıyla vejetatif aksamdaki gelişim, yaprak hücrelerinin uzamasına ve genişlemesine etkide bulunmuş, dolayısıyla yaprak alanına bağlı olarak, yaprak alan indeksinin artmasını sağlamıştır. Ogunlela ve ark. (1988), Asarc ve Adjepong-Yamoah (1989), Bangarwa ve ark. (1993), Sharma ve ark. (1993), azotlu gübrelemenin vejetatif gelişmeyi ve yaprak alan indeksi değerlerini artırdığını, Bullock ve ark. (1993), erken yetişme sezonu döneminde yaprak alanı indeksinin arttığını, sezon ortasında en yüksek değere ulaştığını, sezon sonuna doğru ise düştüğünü, Olasantan ve ark. (1994), en yüksek yaprak alanı indeksi değerinin 8. hafta elde edildiğini, 12. haftada ise tekrar düştüğünü belirtmiştir. 119

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.13. Bin Tane Ağırlığı (g) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının bin tane ağırlığına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.25 de, bin tane ağırlığına ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.26 de verilmiştir. Çizelge 4.25. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bin Tane Ağırlığına Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 2396.668 14.38** Tekerrür 2 117.481 0.54 229.460 1.95 4 173.471 1.04 Çeşit (Ç) 2 7157.370 33.18** 7867.277 66.84** 2 15016.248 90.08** Y x Ç 2 8.399 0.05 Hata 1 4 215.704 117.700 8 166.702 Gübre Dozu (G.D.) 2 6303.259 194.50** 6920.136 185.25** 2 13216.194 378.89** Y x G.D. 2 7.201 0.21 Ç X G.D. 4 444.148 13.71** 492.199 13.18** 4 935.714 26.83** Y X Ç X G.D. 4 0.633 0.02 Hata 2 12 32.407 37.355 24 34.881 Genel 26 53 V. K (%) 1.713 1.768 1.742 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.25 ün incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, bin tane ağırlığına olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05) çeşitler, gübre dozları ve çeşit x gübre dozu interaksiyonu p<0.01 düzeyinde önemli birleştirilmiş yıllarda, yıl, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları ise istatistiksel olarak önemsiz olduğu görülmektedir. 120

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.26. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Bin Tane Ağırlığına İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 286.7 E 318.3 CD 324.3 C 309.8 C Girona 297.0 DE 330.7 BC 342.7 BC 323.4 B Donana 330.0 C 357.3 B 404.6 A 364.0 A Ortalama 304.6 C 335.4 B 357.2 A 332.4 B Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 298.0 E 330.9 CD 337.2 CD 322.0 C Girona 308.5 DE 343.9 BC 356.5 BC 336.3 B Donana 343.2 BC 371.8 B 421.6 A 378.9 A Ortalama 316.6 C 348.9 B 371.7 A 345.7 A 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 292.3 E 324.6 CD 330.8 C 315.9 C Girona 302.8 DE 337.3 BC 349.6 BC 329.9 B Donana 336.6 BC 364.6 B 413.1 A 371.4 A Ortalama 310.6 C 342.2 B 364.5 A Çizelge 4.26 nın incelenmesinden görüleceği üzere, mısırda bin tane ağırlığı değerleri, denemenin ikinci yılında, birinci yıla göre daha yüksek olmuştur. İkinci yıldaki bin tane ağırlığının daha yüksek olmasının nedeni, denemenin ikinci yılındaki koçan özelliklerinin daha iyi olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin bin tane ağırlığına olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiki olarak önemli bulunmuştur (Çizelge 4.26). Denemede en yüksek bin tane ağırlığı her iki ve birleştirilmiş yıllarda Donana çeşidinden sırasıyla 364.0, 378.9 ve 371.4 g. olarak elde edilirken, bu çeşidi Girona çeşidi sırasıyla 323.4, 336.3 ve 329.9 g. ile takip etmiştir. Denemede en düşük bin tane ağırlığına Borja çeşidi sırasıyla 309.8, 322.0 ve 315.9 g. ile sahip olmuştur. 121

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Borja Girona Donana 400 350 300 Bin Tane Ağırlığı 250 200 150 100 50 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.25. Farklı Mısır Çeşitlerinin Bin Tane Ağırlığına Etkileri Şekil 4.25 de görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin bin tane ağırlıkları birbirlerinden farklı olmuştur. Çeşitlere ait bin tane ağırlıkları 309.8-378.9 g. arasında değişmiştir. Bin tane ağırlığı bakımından çeşitler arasında farklılıklar olduğu Gözübenli (1997), Konuşkan (2000), Öktem ve Öktem (2003) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Thraporn ve ark. (1983), çeşitlere göre bitkide bin tane ağırlığı miktarının 192-334 g. arasında değiştiğini ifade etmiştir. Çalışmada en yüksek bin tane ağırlığı değerlerinin denemenin her iki yılında da aynı çeşitten elde edilmesi, yıl x çeşit interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz çıkmasına neden olmuştur (Çizelge 4.26). Farklı azot dozu uygulamalarının bin tane ağırlığına olan etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.26). Azot dozlarının bin tane ağırlığına etkileri, her iki yılda yüksek azot dozlarında artmıştır. Çalışmada en yüksek bin tane ağırlığı değerleri, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozunda (sırasıyla 357.2, 371.7 ve 364.5 g) tespit edilmiştir. En düşük bin tane ağırlığı değerleri ise denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozunda (sırasıyla 304.6, 316.6 ve 310.6 g) gerçekleşmiştir. Çalışmada en yüksek ve en düşük bin tane ağırlığı değerleri, denemenin her iki yılında aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x gübre dozu 122

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.24). Bin Tane Ağırlığı (g) 15 kg N 25 kg N 35 kg N 400 350 300 250 200 150 100 50 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.26. Farklı Mısır Çeşitlerinin Bin Tane Ağırlığına Etkileri Şekil 4.26 da görüldüğü üzere, mısırda uygulanan azot dozu miktarının arttıkça, bin tane ağırlığında yükselme görülmektedir. Azotlu gübreler, bitkide vejetatif gelişme sırasında yaprak alanını artırmaktadır dolayısıyla tane dolumu sırasında kuru madde birikimi daha fazla olmaktadır (Tolenaar ve ark. 1997). Bu durum, bin tane ağırlığının artan azotlu gübrelerden olumlu etkilendiği tahmin edilmektedir. Çalışmamızda elde edilen bulgular, Lemcoff ve Loomis, (1986), Ülger ve ark. (1986), Nimje ve Seth, (1988), Kaplan ve ark. (1993), Paradkar ve Sharma, (1993), Sade ve Çalış, (1993), Gözübenli (1997), Uslu (1999), Gökmen ve ark. (2001), Tüfekçi ve Karaltın, (2001), Çokkızgın (2002) ve Amaral ve ark. (2005) nın sonuçları ile benzerlik göstermiştir. Aydın (1991) ise, azotlu gübre dozu artışının bin tane ağırlığını artırdığını, fakat 20 kg/da N uygulamasından sonraki artışın fazla olmadığını ifade etmiştir. Farklı azot dozları ve çeşitlerin interaksiyonlarının bin tane ağırlığına etkileri, çalışmanın her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak (p<0.01 düzeyinde) önemli olmuştur (Çizelge 4.26). Farklı azot dozları ve çeşitlerin 123

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ interaksiyonlarındaki bin tane ağırlıkları 286.7-421.6 g. arasında değişmiş olup, yüksek bin tane ağırlığı, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 404.6, 421.6 ve 413.1 g. olarak Donana çeşidinde N 35 azot dozunda elde edilirken, en düşük bin tane ağırlıkları N 15 azot dozunda Borja çeşidinde 286.7, 298.0 ve 336.6 g. olmuştur. 15 kg N 25 kg N 35 kg N 450 400 Bin Tane Ağırlığı (g) 350 300 250 200 150 100 50 0 Borja Girona Donana Borja Girona Donana Çeşitler2004 Çeşitler 2005 Şekil 4.27. 2004 ve 2005 Yılında Farklı Mısır Çeşitlerinin ve Gübre Dozlarının Bin Tane Ağırlığına (g) Etkileri. 15 kg N 25 kg N 35 kg N 450 400 350 Bin Tane Ağırlığı (g) 300 250 200 150 100 50 0 Borja Girona Donana Şekil 4.28. Birleştirilmiş Yıllarda (2004-05) Farklı Mısır Çeşitlerinin ve Gübre Dozlarının Bin Tane Ağırlığına (g) Etkileri. 124

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Şekil 4.27 ve Şekil 4.28 de görüldüğü gibi farklı mısır çeşitlerinin ve azot dozlarının interaksiyonlarının bin tane ağırlığına etkileri görülmektedir. Mısır çeşitleri ve gübre dozu interaksiyonlarının bin tane ağırlığına etkileri her iki yılda da Donana çeşidinden N 35 kg/da elde edilmiştir. Denemenin yapıldığı 2005 yılında bin dane ağırlıkları 2004 yılına göre daha yüksek çıkmıştır. İkinci yıldaki koçan özelliklerinin daha iyi olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Araştırmada en yüksek bin tane ağırlığı, birinci yıl, ikinci yıl ve birleştirilmiş yıllarda Donana çeşidinde N 35 kg/da kombinasyonunda sırasıyla 404.6, 421.6 ve 413.1 g., en düşük bin tane ağırlığı değerleri ise her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda Borja çeşidinde N 15 kg/da kombinasyonunda sırasıyla 286.7, 298.0 ve 292.3 g. olarak elde edilmiştir. 4.14. Tane Verimi (kg/da) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının Tane verimine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.27 de, tane verimine (kg/da) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.28 de verilmiştir. Çizelge 4.27. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tane Verimine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 13424.875 1.66 Tekerrür 2 6748.267 0.89 379.2 0.04 4 3563.706 0.44 Çeşit (Ç) 2 265837.430 35.23** 271166.9 31.38** 2 536535.871 66.30** Y x Ç 2 468.524 0.06 Hata 1 4 7545.877 8640.1 8 8092.979 Gübre Dozu (G.D.) 2 184665.687 67.22** 194544.1 46.30** 2 379145.290 109.13** Y x G.D. 2 64.448 0.02 Ç X G.D. 4 1640.995 0.60 1754.1 0.42 4 3205.134 0.92 Y X Ç X G.D. 4 189.978 0.05 Hata 2 12 2747.065 4201.4 24 3474.251 Genel 26 53 V. K (%) 4.835 5.810 5.359 **: p< 0.01 düzeyinde önemli 125

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.27 nin incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, tane verimine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05) çeşitler ve azot dozları p<0.01 düzeyinde önemli olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda ise yıl, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu ve yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları istatistiksel olarak önemsiz olmuştur. Çizelge 4.28. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tane Verimine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 751.8 936.0 983.5 890.4 C Girona 960.5 1206.8 1263.2 1143.5 B Donana 1048.2 1298.8 1308.2 1218.4 A Ortalama 920.2 B 1147.2 A 1185.0 A 1084.1 Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 779.4 970.2 1019.2 922.9 C Girona 967.4 1241.2 1284.6 1164.4 B Donana 1095.4 1329.3 1354.3 1259.7 A Ortalama 947.4 B 1180.2 A 1219.3 A 1115.7 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 765.6 953.1 1001.4 906.7 C Girona 963.9 1224.0 1273.9 1153.9 B Donana 1071.8 1314.0 1331.3 1239.0 A Ortalama 933.7 B 1163.7 A 1202.1 A Çizelge 4.28 in incelenmesinden görüleceği üzere, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin tane verimine olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Denemede en fazla tane verimi Donana çeşidinden, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 1218.4, 1259.7 ve 1239.0 kg/da olarak elde edilirken, bu çeşidi Girona çeşidi 1143.5, 1164.4 ve 1153.9 kg/da ile izlemiştir. Denemede ne düşük tane verimine Borja çeşidi 890.4, 922.9 ve 906.7 kg/da ile sahip olmuştur. 126

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 1400 1200 Borja Girona Donana Tane Verimi (kg/da) 1000 800 600 400 200 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.29. Farklı Mısır Çeşitlerinin Tane Verimine Etkileri Şekil 4.29 un incelenmesinden görüleceği üzere, denemde kullanılan çeşitler tane verimi yönünden birbirlerinden farklı olmuşlardır. En yükse tane verimi Donana çeşidinden elde edilirken, bunu Girona çeşidi takip etmiştir. Araştırmada en düşük tane verimine ise Borja çeşidi sahip olmuştur. Tane verimi yönünden çeşitler arasında farklılıklar olduğu Gözübenli (1997), Konak ve ark. (1998), Tanrıverdi ve Kabakçı (1999), Konuşkan (2000), Cesurer ve Ünlü (2001), Farnham (2001), Bengisu ve Baytekin (2003), Öktem ve Öktem (2003) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Çalışmada en yükse tane verimi değerlerinin, denemenin her iki yılında da aynı çeşitten elde edilmesi, yıl x çeşit interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz çıkmasına neden olduğu görülmektedir (Çizelge 4.28). Farklı azot dozu uygulamalarının tane verimine etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.28). Azot dozlarının tane verimine etkileri, her iki yılda da azot dozunun artışına paralel olarak yükselmiş, ancak çalışmanın ikinci yetiştirme yılında, birinci yıla göre daha yüksek olmuştur. Çalışmada en yüksek tane verimi ortalamaları, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 35 kg/da azot dozunda (sırasıyla 1185.0, 1219.3 ve 1202.1 kg/da) olurken, en düşük tane verimi değerleri N 15 kg/da azot dozun (sırasıyla 127

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 920.2, 947.4 ve 933.7 kg/da) tespit edilmiştir. En yüksek ve en düşük tane verimi değerlerinin, çalışmanın her iki yılında da aynı azot dozlarında olması, yıl x azot dozu interaksiyonunun istatistiksel olarak önemli olmadığını göstermektedir (Çizelge 4.28). 1400 1200 15 kg N 25 kg N 35 kg N Tane Verimi (kg/da) 1000 800 600 400 200 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.30. Farklı Azot Dozlarının Tane Verimine (kg/da) Etkileri Şekil 4.30 da görüldüğü gibi, mısırda uygulanan azot dozu miktarı arttıkça tane verimi yükselmiştir. Lambert ve ark. (1998) nın yapmış oldukları çalışmada, optimum azot dozu üzerindeki azotun verimi artırmadığını bildirmişlerdir. Çalışmamızda da N 25 ve N 35 kg/da azot dozlarında elde edilen tane verimi değerleri istatistiksel olarak aynı grupta yer almıştır. Azot dozu miktarı arttıkça, bitkinin vejetatif organları daha iyi gelişmekte ve dolayısıyla daha fazla fotosentez yaparak kuru madde üretmekte ve koçana daha fazla besin maddesi taşınmakta, dolayısıyla verime olumlu yansımaktadır (Schussler ve Westgate, 1995, Tolenaar ve ark.,1997). Benzer olarak azot dozu arttıkça tane veriminin yükseldiğini, Podalak (1984), Ülger ve ark. (1996), Gözübenli (1997), Sezer ve Yanbeyi (1997), William ve Randall (1997), Schmidt ve ark. (1998), Ülger (1998a), Uslu (1999), Allen ve ark. (2000), Öktem ve ark. (2001), Tüfekçi ve Karaltın (2001), Çokkızgın (2002), Blumenthal ve 128

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ ark. (2003), Kamara ve ark. (2003), Presterl ve ark. (2003) ve Saruhan ve Şireli (2005) in yapmış oldukları çalışmalarda da bildirmişlerdir. 4.15. Tanedeki Azot İçeriği (%) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının tanedeki azot içeriğine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.29 de, tanedeki azot içeriğine (%) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.30 da verilmiştir. Çizelge 4.29. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tanedeki Azot İçeriğine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 0.008 2.46 Tekerrür 2 0.005 1.68 0.005 1.66 4 0.005 1.67 Çeşit (Ç) 2 0.023 7.64* 0.021 6.58 2 0.045 14.18** Y x Ç 2 0.000 0.02 Hata 1 4 0.003 0.003 8 0.003 Gübre Dozu 2 3.965 1642.66** 4.004 1548.06** 2 7.969 3187.43** (G.D.) Y x G.D. 2 0.000 0.02 Ç X G.D. 4 0.006 2.42 0.006 2.38 4 0.007 1.77 Y X Ç X G.D. 4 0.000 0.03 Hata 2 12 0.002 0.002 24 0.003 Genel 26 53 V. K (%) 2.256 2.310 2.284 **: p< 0.01, *: p < 0.05 düzeyinde önemli Çizelge 4.29 un incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, tanedeki azot içeriğine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05) azot dozları p<0.01 düzeyinde önemli, çeşitler denemenin ilk yılında p <0.05 düzeyinde önemli, ikinci yılında ise önemsiz, birleştirilmiş yıllarda ise p<0.01 düzeyinde önemli olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda ise, yıl, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu ve yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları istatistiksel olarak önemsiz olmuştur. 129

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.30. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Tanede Azot İçeriğine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 1.450 2.150 2.800 2.133 B Girona 1.500 2.250 2.750 2.167 B Donana 1.525 2.275 2.900 2.233 A Ortalama 1.492 C 2.225 B 2.81667 A 2.178 Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 1.484 2.172 2.828 2.161 B Girona 1.515 2.273 2.777 2.188 B Donana 1.540 2.298 2.929 2.256 B Ortalama 1.513 C 2.247 B 2.845 A 2.202 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 1.467 2.161 2.814 2.147 B Girona 1.508 2.261 2.764 2.177 B Donana 1.533 2.286 2.914 2.244 A Ortalama 1.502 C 2.236 B 2.831 A Çizelge 4.30 un incelenmesinden görüleceği üzere, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin tanedeki azot içeriğine olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiki olarak farklı bulunmuştur. Denemenin ilk yılında ve birleştirilmiş yıllarda Borja ve Donana çeşitleri istatistiki olarak aynı grupta yer alırken, denemenin ikinci yılında ise üç çeşitte aynı istatistiki grupta yer almıştır. Denemede en fazla tanedeki azot içeriği Donana çeşidinden, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 2.233, 2.256 ve 2.244 % olarak elde edilirken, bu çeşidi Girona çeşidi 1143.5, 2.256 ve 2.244 % ile izlemiştir. Denemede ne düşük tanedeki azot içeriğine ise Borja çeşidi 2.167, 2.188 ve 2.177 % ile sahip olmuştur. 130

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Borja Girona Donana Tanedeki Azot İçeriği (%) 2.28 2.26 2.24 2.22 2.2 2.18 2.16 2.14 2.12 2.1 2.08 2.06 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.31. Farklı Mısır Çeşitlerinin Tanedeki Azot İçeriğine Etkileri Şekil 4.30 da görüldüğü üzere, denemede kullanılan çeşitlerin tanedeki azot içerikleri birbirlerinden farklı olmuştur. Çeşitlere ait tanedeki azot içerikleri 2.133-2.256 % arasında değişmiştir. Beaucamp ve ark. (1976), Suphot ve Kıtıma (1977), Thiraporn ve ark. (1983), Anderson ve ark. (1984), Gözübenli (1997) tarafından yapılan çalışmalarda da tanedeki azot içeriği yönünden çeşitler arasında farklılıklar olduğu belirlenmiştir. Çalışmada en yüksek tanedeki azot içeriği değerlerinin denemenin her iki yılında da aynı çeşitten elde edilmesi, yıl x çeşit interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz çıkmasına neden olmuştur (Çizelge 4.30). Farklı azot uygulamalarının tanedeki azot içeriğine olan etkileri, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (Çizelge 4.30). Azot dozlarının tanedeki azot içeriğine etkileri, her iki yılda da yüksek azot dozlarında artmıştır. Çalışmada en yüksek tanedeki azot içeriği, denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 35 kg/da azot dozunda (sırasıyla 2.900, 2.929 ve 2.914 %) tespit edilmiştir. En düşük tanedeki azot içeriği değerleri ise denemenin her iki yılında ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozunda (sırasıyla 1.525, 1.540 ve 1.533 %) gerçekleşmiştir. Çalışmada en yüksek ve en düşük tanedeki azot içeriği değerleri, denemenin her iki yılında aynı azot dozlarında gerçekleşmesi, yıl x gübre dozu 131

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ interaksiyonunun istatistiksel olarak önemsiz olduğunu göstermektedir (Çizelge 4.30). 3 15 kg N 25 kg N 35 kg N 2.5 Tanedeki Azot İçeriği (%) 2 1.5 1 0.5 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.32. Farklı Azot Dozlarının Tanedeki Azot İçeriğine (%) Etkileri Şekil 4.32 de görüldüğü üzere, mısırda uygulanan azot dozu miktarının artması, tanedeki azot içeriğini artırmıştır. Artan azotlu gübre miktarına bağlı olarak, tanedeki azot içeriğinin yükseldiğini, Russel ve Balko(1980), Russelle ve ark. (1981), Ahmadi ve ark. (1993), Kaplan ve Aktaş (1993), Gözübenli (1997), Ülger ve ark. (1997), Lambert ve ark. (1998), Uslu (1999) ve Kamara ve ark. (2003) nın yaptıkları çalışmalarda da bildirmişlerdir. 132

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.16. Hasat İndeksi (%) Farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının hasat indeksine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçları, Çizelge 4.31 de, hasat indeksine (%) ilişkin ortalama değerler ve oluşan gruplar ise, Çizelge 4.32 da verilmiştir. Çizelge 4.31. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Hasat İndeksine Olan Etkilerine İlişkin Varyans Analiz Sonuçları. Varyasyon 2004 2005 2004 2005 Kaynağı S.D K.O. F. D K.O F.D S.D K. O. F. D Yıl (Y) 1 210.969 99.84** Tekerrür 2 0.953 1.34 8.818 2.51 4 4.885 2.31 Çeşit (Ç) 2 72.431 101.51** 72.684 20.69** 2 144.993 68.62** Y x Ç 2 0.122 0.06 Hata 1 4 0.714 3.513 8 2.113 Gübre Dozu 2 214.039 93.17** 209.451 60.54** 2 423.396 147.10** (G.D.) Y x G.D. 2 0.094 0.03 Ç X G.D. 4 0.512 0.22 0.327 0.09 4 0.656 0.23 Y X Ç X G.D. 4 0.183 0.06 Hata 2 12 2.297 3.459 24 2.878 Genel 26 53 V. K (%) 2.961 3.373 3.191 **: p< 0.01, düzeyinde önemli Çizelge 4.31 in incelenmesinden görüleceği üzere, farklı yetiştirme sürelerine sahip üç mısır çeşidinde, farklı azot dozlarının, hasat indeksine olan etkilerine ilişkin varyans analiz sonuçlarına göre, denemenin her iki yılında (2004-2005) ve birleştirilmiş yıllarda (2004-05) azot dozları ve çeşitler p<0.01 düzeyinde önemli olmuştur. Birleştirilmiş yıllarda ise, yıl p<0.01 düzeyinde önemli olurken, yıl x çeşit, yıl x gübre dozu, çeşit x gübre dozu ve yıl x çeşit x gübre dozu kombinasyonları istatistiksel olarak önemsiz olmuştur. 133

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.32. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Çeşidinde, Farklı Azot Dozlarının Hasat İndeksine İlişkin Ortalama Değerler ve Duncan Çoklu Karşılaştırma Testine Göre Oluşan Gruplar. Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 43.577 48.587 52.593 48.252 C Girona 46.040 52.390 55.843 51.424 B Donana 48.437 54.633 58.667 53.912 A Ortalama 46.018 C 51.870 B 55.701 A 51.196 B Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 47.162 52.523 56.680 52.122 C Girona 50.155 56.654 59.892 55.567 B Donana 52.587 58.729 61.963 57.759 A Ortalama 49.968 C 55.969 B 59.511 A 55.149 A 2004 2005 Birleştirilmiş Yıllar Çeşit Gübre Dozu 15 kg N 25 kg N 35 kg N Ortalama Borja 45.369 50.555 54.637 50.187 C Girona 48.097 54.522 57.867 53.496 B Donana 50.512 56.681 60.315 55.836 A Ortalama 47.992 C 53.919 B 57.606 A Çizelge 4.32 nin incelenmesinden görüleceği üzere, farklı ikinci ürün mısır çeşitlerinin hasat indeksine olan etkileri ve oluşan gruplar, Duncan çoklu karşılaştırma testine göre her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda istatistiki olarak önemli bulunmuştur. Denemede en yüksek hasat indeksi Donana çeşidinden, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda sırasıyla 53.912, 57.759 ve 55.836 % olarak elde edilirken, Girona çeşidi 51.424, 55.567 ve 53.496 % ile izlemiştir. Denemede en düşük hasat indeksine ise Borja çeşidi 48.252, 52.122 ve 50.187 % ile sahip olmuştur. 134

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Borja Girona Donana 60 58 56 Hasat İndeksi (%) 54 52 50 48 46 44 42 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.33. Farklı Mısır Çeşitlerinin Hasat İndeksine (%) Olan Etkileri Şekil 4.33 te görüldüğü gibi, denemede kullanılan çeşitlerin hasat indeksleri birbirinden farklı olmuştur. Denemede kullanılan çeşitlerin hasat indeksleri 48.252-57.759 % arasında değişmiştir. Çeşitler arasında, hasat indeksi yönünden farklılıklar olduğu Thiraporn ve ark. (1983), Anderson ve ark. (1984) tarafından yapılan çalışmalarda da belirlenmiştir. Hasat İndeksi (%) 15 kg N 25 kg N 35 kg N 70 60 50 40 30 20 10 0 2004 2005 2004-05 Yıllar Şekil 4.34. Farklı Azot Dozlarının Hasat İndeksine (%) Etkileri 135

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Farklı azot dozu uygulamalarının, hasat indeksine etkileri, her iki yetiştirme yılında ve birleştirilmiş yıllarda istatistiksel olarak önemli olmuştur (4.32). Azot dozlarının hasat indeksine etkileri her iki yılda da,artan azot dozlarına paralel olarak artmıştır. Çalışmada en yüksek hasat indeksi değerleri, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda N 35 azot dozu uygulamasında (sırasıyla 55.701, 59.511 ve 57.606 %) gerçekleşirken, en düşük hasat indeksi değerleri ise, her iki yılda ve birleştirilmiş yıllarda N 15 azot dozu seviyesinde (sırasıyla 46.018, 49.968 ve 47.992 %) gerçekleşmiştir. Azotlu gübre miktarının artışı, bitki gelişimini olumlu yönde etkilemiş, daha fazla yaprak alanı oluşturmuş, gerek bitkinin vejetatif aksamı ile, gerekse bin tane ağırlığı ile bağlantılı olarak tane verimi artmış, buda hasat indeksi değerinin artışını sağlamıştır (Ragheb ve ark. 1987). Anderson ve ark. (1984), Nimje ve Seth (1988), Gözübenli (1997), artan azot dozlarına bağlı olarak hasat indeksinin artacağını ifade etmekte, Ogunlela ve ark. (1988) ise, hasat indeksinin 5 kg/da N uygulamasında kadar arttığını, daha sonraki uygulamalarda azaldığını belirtmektedir. 136

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ 4.17. CERES-Maize Bitki Büyüme Modelinin Testi Kahramanmaraş ta iki yıl yürütülen mısır denemesinden derlenen toprak, bitki parametreleri ile iklim istasyonundan sağlanan iklim verileri kullanılarak CERES-Maize (V.4) bitki büyüme modeli test edilmiştir. CERES-Maize (V.4) bitki büyüme modeli ile tahmin edilen parametreler, gerçek değerleri ile birlikte aşağıdaki çizelgelerde verilmiştir. Çizelge 4.33. Borja Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 15 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. Borja 2004 2005 N 15 N 15 İncelenen Özellikler Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Tepe Püskülü 59.2 58.0 60.1 56 Çiçeklenme Süresi Verim 751.8 657.3 779.4 817.6 Yaprak Alan İndeksi 3.4 4.9 3.9 4.5 Hasat İndeksi 43.6 34.1 47.2 41.7 Danedeki Azot 1.5 1.7 1.5 1.7 Çizelge 4.33 ün incelenmesinden görüleceği üzere, N 15 dozunda tepe püskülü çiçeklenme süresi ve hasat indeksi deneme değerlerinden daha düşük, yaprak alan indeksi ve tanedeki azot içeriği ise daha yüksek tahmin edilmiştir. Verim ise ilk yıl daha düşük tahmin edilirken ikinci daha yüksek tahmin edilmiştir. Çizelge 4.34. Borja Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 25 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. Borja 2004 2005 N 25 N 25 İncelenen Özellikler Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Tepe Püskülü 57.5 58.0 57.2 56.0 Çiçeklenme Süresi Verim 936.0 661.9 970.2 809.9 Yaprak Alan İndeksi 4.0 4.9 4.1 4.5 Hasat İndeksi 48.6 34.3 52.5 41.7 Danedeki Azot 2.2 1.8 2.2 1.7 Çizelge 4.34 ün incelenmesinden görüleceği üzere, N 25 dozunda verim, hasat indeksi ve danenin azot içeriği daha düşük tahmin edilmişti. Tepe püskülü çiçeklenme süresi ilk yıl daha yüksek ikinci yıl ise daha düşük tahmin edilirken yaprak alan indeksi her iki yılda da daha yüksek tahmin edilmiştir. 137

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.35. Borja Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 35 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. Borja 2004 2005 N 35 N 35 İncelenen Özellikler Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Tepe Püskülü 54.9 58.0 54.5 56.0 Çiçeklenme Süresi Verim 983.5 663.6 1019.2 811.7 Yaprak Alan İndeksi 4.4 4.9 4.6 4.5 Hasat İndeksi 52.6 34.2 56.7 41.7 Danedeki Azot 2.8 1.8 2.8 1.7 Çizelge 4.35 in incelenmesinden görüleceği üzere, N 35 dozunda hasat indeksi ve danenin azot içeriği daha düşük tahmin edilirken, tepe püskülü çiçeklenme süresi her iki yılda da daha yüksek tahmin edilmiş, verim ise her iki yılda da daha düşük tahmin edilmiştir. Yaprak alan indeksi ilk yıl daha yüksek ikinci yıl ise daha düşük tahmin edilmiştir. Çizelge 4.36. Girona Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 15 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. Girona 2004 2005 N 15 N 15 İncelenen Özellikler Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Tepe Püskülü 61.8 60.0 62.1 58 Çiçeklenme Süresi Verim 960.5 732.9 967.4 1000.6 Yaprak Alan İndeksi 3.6 5.0 4.1 4.9 Hasat İndeksi 46.0 35.6 50.2 45.2 Danedeki Azot 1.5 1.6 1.5 1.5 Çizelge 4.36 nın incelenmesinden görüleceği üzere, N 15 dozunda tepe püskülü çiçeklenme süresi ve hasat indeksi her iki yılda düşük, yaprak alan indeksi her iki yılda da daha yüksek tahmin edilmiştir. Danenin azot içeriği ilk yıl yüksek ikinci yıl ise düşük tahmin edilirken, verim ise ilk yıl düşük ikinci yıl ise yüksek tahmin edilmiştir. 138

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.37. Girona Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 25 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. Girona 2004 2005 N 25 N 25 İncelenen Özellikler Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Tepe Püskülü 60.6 60 60.4 58 Çiçeklenme Süresi Verim 1206.8 735.3 1241.2 989.5 Yaprak Alan İndeksi 4.1 4.9 4.4 4.9 Hasat İndeksi 52.4 35.7 56.7 44.8 Danedeki Azot 2.3 1.7 2.3 1.7 Çizelge 4.37 nin incelenmesinden görüleceği üzere, N 25 dozunda tepe püskülü çiçeklenme süresi, hasat indeksi, verim ve danedeki azot her iki yılda da düşük, yaprak alan indeksi ise daha yüksek tahmin edilmiştir. Yaprak alan indeksi ise her iki yılda da yüksek tahmin edilmiştir. Çizelge 4.38. Girona Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 35 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. Girona 2004 2005 N 35 N 35 İncelenen Özellikler Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Tepe Püskülü 57.7 60.0 57.3 58.0 Çiçeklenme Süresi Verim 1263.2 735.5 1284.6 990.7 Yaprak Alan İndeksi 4.6 5.0 4.7 5.0 Hasat İndeksi 55.8 35.7 59.8 44.8 Danedeki Azot 2.6 1.7 2.8 1.7 Çizelge 4.38 in incelenmesinden görüleceği üzere, N 35 dozunda tepe püskülü çiçeklenme süresi ve yaprak alan indeksi hasat indeksi her iki yılda da yüksek tahmin edilirken, verim, hasat indeksi ve danedeki azot her iki yılda da düşük tahmin edilmiştir. 139

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.39. Donana Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 15 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. Donana 2004 2005 N 15 N 15 İncelenen Özellikler Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Tepe Püskülü 62.9 60.0 63.1 58.0 Çiçeklenme Süresi Verim 1048.2 824.3 1095.4 1099.5 Yaprak Alan İndeksi 3.7 5.0 4.3 4.4 Hasat İndeksi 48.4 38.4 52.6 51.3 Danedeki Azot 1.5 1.5 1.5 1.3 Çizelge 4.39 un incelenmesinden görüleceği üzere, N 15 dozunda tepe püskülü çiçeklenme süresi, hasat indeksi ve danedeki azot her iki yılda da düşük tahmin edilirken, yaprak alan indeksi her iki yılda da yüksek, verim ise ilk yıl düşük ikinci yıl ise yüksek tahmin edilmiştir. Çizelge 4.40. Donana Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 25 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. Donana 2004 2005 N 25 N 25 İncelenen Özellikler Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Tepe Püskülü 60.1 60.0 61.1 58.0 Çiçeklenme Süresi Verim 1298.8 827.0 1329.3 1097.5 Yaprak Alan İndeksi 4.2 4.9 4.6 4.6 Hasat İndeksi 54.6 38.5 58.7 49.1 Danedeki Azot 2.3 1.7 2.3 1.7 Çizelge 4.40 ın incelenmesinden görüleceği üzere, N 25 dozunda tepe püskülü çiçeklenme süresi, hasat indeksi, verim ve danedeki azot her iki yılda da düşük tahmin edilirken, yaprak alan indeksi ilk yıl yüksek ikinci yıl ise düşük tahmin edilmiştir. 140

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Çizelge 4.41. Donana Çeşidinin 2004-2005 Yıllarında N 35 Dozunda Elde Edilen Deneme ve Simülasyon Değerleri. Donana 2004 2005 N 35 N 35 İncelenen Özellikler Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Denemeden Elde Edilen Tahmin Edilen Tepe Püskülü 59.7 60 59.4 58 Çiçeklenme Süresi Verim 1308.2 827.2 1354.3 1100.8 Yaprak Alan İndeksi 4.691 5.00 4.833 4.60 Hasat İndeksi 58.667 38.4 61.963 49.2 Danedeki Azot 2.900 1.7 2.929 1.7 Çizelge 4.41 in incelenmesinden görüleceği üzere, N 35 dozunda hasat indeksi, verim ve danedeki azot her iki yılda da düşük tahmin edilmiştir. Yaprak alan indeksi ve tepe püskülü çiçeklenme süresi, ilk yıl yüksek ikinci yıl ise düşük tahmin edilmiştir. Deneme Simülasyon Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi (Gün) 60 59 58 57 56 55 54 53 52 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N dozları Şekil 4.35.Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği 141

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 61 Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.36. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon 5 4.5 4 Yaprak Alan İndeksi 3.5 3 2.5 2 1.5 1 0.5 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.37. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tepe Yaprak Alan İndeksi Grafiği 142

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 4.6 4.4 Yaprak Alan indeksi 4.2 4 3.8 3.6 3.4 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.38. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tepe Yaprak Alan İndeksi Grafiği Deneme Simülasyon 1200 1000 Tane Verimi (kg/da) 800 600 400 200 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.39. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tane Verimi Grafiği 143

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 1200 1000 Tane Verimi (kg/da) 800 600 400 200 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.40. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tane Verimi Grafiği Deneme Simülasyon 3 2.5 Tanedeki Azot içeriği 2 1.5 1 0.5 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.41. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Grafiği 144

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 3 2.5 Tanedeki Azot içeriği 2 1.5 1 0.5 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.42. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Grafiği Deneme Simülasyon 60 50 Hasat İndeksi 40 30 20 10 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.43. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Hasat İndeksi Grafiği 145

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 60 50 Hasat İndeksi 40 30 20 10 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.44. Borja Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Hasat İndeksi Grafiği Deneme Simülasyon Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi (Gün) 63 62 61 60 59 58 57 56 55 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.45. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği 146

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi (Gün) 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.46. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon 6 5 Yaprak Alan İndeksi 4 3 2 1 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.47. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Yaprak Alan İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği 147

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 6 5 Yaprak Alan İndeksi 4 3 2 1 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.48. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Yaprak Alan İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon 1400 1200 Tane Verimi (kg/da) 1000 800 600 400 200 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.49. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tane Verimi Deneme ve Simülasyon Grafiği 148

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 1400 1200 Tane Verimi (kg/da) 1000 800 600 400 200 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.50. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tane Verimi Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon 3 2.5 Tanedeki Azot içeriği 2 1.5 1 0.5 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.51. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Deneme ve Simülasyon Grafiği 149

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 3 2.5 Tanedeki Azot içeriği 2 1.5 1 0.5 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.52. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon 60 50 Hasat İndeksi 40 30 20 10 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.53. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Hasat İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği 150

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 70 60 50 Hasat İndeksi 40 30 20 10 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.54. Girona Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Hasat İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi (Gün) 63 62.5 62 61.5 61 60.5 60 59.5 59 58.5 58 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.55. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği 151

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi (Gün) 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.56. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tepe Püskülü Çiçeklenme Süresi Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon 6 5 Yaprak Alan İndeksi 4 3 2 1 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.57. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Yaprak Alan İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği 152

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 4.9 4.8 4.7 Yaprak Alan İndeksi 4.6 4.5 4.4 4.3 4.2 4.1 4 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.58. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Yaprak Alan İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon 1400 1200 Tane Verimi (kg/da) 1000 800 600 400 200 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.59. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tane Verimi Deneme ve Simülasyon Grafiği 153

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon Tane Verimi (kg/da) 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.60. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tane Verimi Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon 3.5 3 Tanedeki Azot içeriği 2.5 2 1.5 1 0.5 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.61. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Deneme ve Simülasyon Grafiği 154

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 3.5 3 Tanedeki Azot içeriği 2.5 2 1.5 1 0.5 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.62. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Tanedeki Azot İçeriği Deneme ve Simülasyon Grafiği Deneme Simülasyon 70 60 50 Hasat İndeksi 40 30 20 10 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.63. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2004 Yılına Ait Hasat İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği 155

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ Deneme Simülasyon 70 60 50 Hasat İndeksi 40 30 20 10 0 15 kg/da N 25 kg/da N 35 kg/da N N Dozları Şekil 4.64. Donana Çeşidinin Farklı Azot Dozlarında 2005 Yılına Ait Hasat İndeksi Deneme ve Simülasyon Grafiği Modelin geçerliliğinin kanıtlanması derlenen verilerin niteliğine bağlıdır. CERES-Maize modelinin testi için gerekli yüksek nitelikli verilerin büyüme mevsimi boyunca toplanması gerekmektedir. Genellikle model tahmini ile deneysel sonuçların uyumu kabul edilebilir veya mükemmel düzeydedir. Tahmin edilen ve ölçülen değerler arasındaki fark çok büyük olduğunda, bu durum zararlı etkisi, bitki organlarının farklı tanımları veya farklı birimler kullanılması gibi nedenlerle ortaya çıkar. Tepe püskülü çiçeklenme süresi bakımından, her iki yılda ve bütün çeşitlerde sonuçlar birbirine yakın çıkmıştır. Ancak N dozlarının artmasıyla denemede gözlenen değerler düşerken tahmin edilen değerler değişmemiştir. Program N dozlarının değişmesine duyarlı olmamıştır. Danedeki azot içeriği bakımından, her iki yılda ve bütün çeşitlerde N 15 dozunda deneme sonuçları tahmin edilen sonuçlardan küçük ve birbirlerine çok yakın çıkarken, N 25 ve N 35 dozlarında deneme değerleri tahmin edilen değerlerin üzerinde çıkmıştır. Girona ve donana çeşitleri N 15 dozunda diğer dozlara göre daha düşük sonuç vermiş, deneme değerlerine oldukça yakın sonuç verirken Borja çeşidi 156

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ üç azot dozunda da aynı sonucu vermiştir. Program N 25 ve N 35 dozlarında duyarlı olmamıştır. Hasat indeksi bakımından, üç çeşitte de yıllar arasında fark olmuştur. 2005 yılında 2004 yılına göre hasat indeksi daha yüksek tahmin edilmiştir. Ancak her iki yılda da üç çeşit için yapılan tahminler deneme değerlerinden düşük olmuştur. Denemeden elde edilen sonuçlar gübre dozları arttıkça yükselirken, program gübre dozlarına karşı duyarsız kalmış herhangi bir artış olmamıştır. Yaprak alan indeksi bakımından, iki yılda da bütün çeşitler arasında ve üç N seviyesinde de denemeden elde edilen değerler arasında farklılıklar olurken, tahmin edilen değerlerde önemli bir farklılık olmamıştır. Her iki yılda da N dozları arttıkça yaprak alan indeksi değerlerinde denemede artış olurken, tahmin edilen değerler sabit kalmıştır yada önemsiz farklar olmuştur. Denemeden ikinci yılda elde edilen değerler, ilk yıla göre tahmin edilen değerlere daha çok yaklaşmıştır. Program N dozları artışına karşı duyarsız kalmıştır. Tane verimi bakımından, üç çeşitten elde edilen değerler, her iki yılda ve üç N dozunda farklı olmuştur. Denemenin ilk yılında tahmin edilen değerler, ikinci yıla göre daha düşük olmuştur. Her üç çeşitte ve N 15 dozunda program, deneme değerlerine çok yakın sonuçlar elde etmiştir. Gübre dozları arttıkça deneme değerleri artarken tahmin edilen değerler sabit kalmıştır. Program yüksek N dozlarına karşı duyarsız kalmıştır. CARBERRY ve ark. (1989), yarı kurak bölgelerde CERES-Maize bitki büyüme modelinin gözlem sonuçları yakın değerler kestiremediğini belirtmiştir. Anılan bölgelerde modelin uyumlu sonuçlar tahmin edebilmesi için bitki fenolojisi, yaprak gelişimi, dane gelişimini tanımlayan fonksiyonların yöreye uyarlanması gerektiğini ifade etmiştir. HODGES ve ark.(1987), CERES-Maize modelini kalibre etmişler ve %92-101 oranlarında tahminler taptığını saptamışlardır. PLANTUREUX ve ark. (1991), CERES-Maize modelini kalibrasyonunu ve yöreye uygun düzeltilmesi yapıldıktan sonra gözlenen değerlere yakın sonuçlar verdiğini belirtmişlerdir. WU ve ark. (1989), kalibre edilen CERES-Maize modelinin kurak yıllarda gözlenen değerden daha az, yağışlı yıllarda ise daha fazla kestirdiğini 157

4. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA Cengiz YÜRÜRDURMAZ gözlemişlerdir. LIU ve ark. (1989), CERES-Maize modelinin mısır dane verimini %90-103.6 oranında gerçeğe yakın tahmin ettiğini bulmuşlardır. 158

5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Cengiz YÜRÜRDURMAZ 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER 5.1 Sonuçlar Bu araştırma 2004 2005 yıllarında, Kahramanmaraş şartlarında farklı mısır çeşitleri ile farkı azot dozlarının ikinci ürün mısır bitkisinde verim, verim unsurları ve bazı tarımsal karakterler üzerine etkisinin belirlenmesi ve bu sonuçların CERES- Maize Bitki Büyüme Modelinden elde edilen sonuçlarla karşılaştırmak ve bölge şartlarında kullanılabilirliliğini test etmek amacı ile yapılmıştır. Deneme, bölünmüş parseller deneme desenine göre, 3 tekrarlamalı olarak kurulmuştur. Deneme; sıra arası sabit (70 cm), 3 farklı çeşit (Borja, Girona, Doana) ve 3 farklı azot dozu (15, 25 ve 35 kg/da) olacak şekilde yapılmıştır. Azot gübresi olarak Üre (%46N) kullanılmıştır. Fosfat ise Triple Süper Fosfat (% 45-47) formunda ve 8 kg P 2 O 5 /da olacak şekilde her parsele eşit olarak uygulanmıştır. Azotlu gübre miktarının yarısı ve Fosfatın tamamı ekimle beraber sıra yanlarına banda, azotlu gübrenin diğer yarısı ise bitkilere ikinci su verilişten hemen önce sıra yanlarına banda uygulanmıştır. Araştırmada incelenen özelliklerin iki yıllık ortalamalarından elde edilen sonuçlar maddeler halinde aşağıda özetlenmiştir. Tepe püskülü çıkarma süresi: Denemede azot dozları arttıkça tepe püskülü çıkarma süreleri kısalmış, en uzun tepe püskülü çıkarma süresi N 15 kg/da azot uygulamasından 61.5 gün olarak elde edilirken, en kısa tepe püskülü çıkarma süresi 57.2 gün ile N 35 kg/da azot uygulamasında elde edilmiştir. Denemede kullanılan çeşitlerden en fazla tepe püskülü çıkarma süresine Donana çeşidi 61.2 gün ile sahip olmuştur. Bu çeşidi Girona çeşidi 59.9 gün ve Borja çeşidi 57.2 gün ile takip etmiştir. Koçan püskülü çıkarma süresi: Denemede azot dozları arttıkça koçan püskülü çiçeklenme süreleri kısalmış, en uzun koçan püskülü çıkarma süresi N 15 kg/da azot uygulamasında 62.9 gün olarak elde edilirken, en kısa koçan püskülü çıkarma süresi 61.2 gün N 35 kg/da azot uygulamasında elde edilmiştir. Denemede kullanılan çeşitlerden en fazla koçan püskülü çıkarma süresine Donana çeşidi 62.7 159

5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Cengiz YÜRÜRDURMAZ gün ile sahip olmuştur. Bu çeşidi Girona çeşidi 61.3 gün ve Borja çeşidi 58.8 gün ile takip etmiştir. Bitki boyu: Denemede en uzun bitki boyu N 35 kg/da azot uygulamasında 220.5 cm olarak elde edilirken, en kısa bitki boyu N 15 kg/da azot uygulamasında 196.1 cm. olarak elde edilmiştir. Denemede kullanılan çeşitlerden en uzun bitki boyuna Donana çeşidi 213.6 cm. ile sahip olmuştur. Bu çeşidi Girona çeşidi 208.6 cm ile takip etmiştir. Denemede en kısa bitki boyu en erkenci çeşit olan Borja çeşidinden 203.2 cm. olarak elde edilmiştir. İlk Koçan Yüksekliği: Azot dozu miktarı arttıkça ilk koçan yükseklikleri artmıştır. En uzun ilk koçan yüksekliği N 35 kg/da azot uygulamasında 104.7 cm. olarak elde edilirken, en kısa ilk koçan yüksekliği N 15 kg/da azot uygulamasında 85.1 cm. olarak elde edilmiştir. Denemede kullanılan çeşitlerden en yüksek ilk koçan yüksekliği Donana çeşidinde 98.9 cm. ile sahip olmuş, bu çeşidi 96.2 cm. ile Girona çeşidi, 88.4 cm ile Borja çeşidi takip etmiştir. Koçan boyu: Yapılan araştırma sonunda uygulanan azot dozu arttıkça bitkilerin koçan boylarının arttığı belirlenmiştir. En uzun koçan boyu N 35 kg/da azot uygulamasında 22.4 cm. ile elde edilirken, en kısa koçan boyu 17.9 cm. ile N 15 kg/da azot uygulamasından elde edilmiştir. Denemede, en uzun koçan boylarının her iki yılda da Donana çeşidinden 21.4 cm. olarak elde edilirken, en kısa koçan boyu Borja çeşidinden 19.4 cm. olarak elde edilmiştir. Koçan Çapı: Denemede uygulanan azot dozu miktarı arttıkça koçan çapları artmıştır. Denemede en kalın koçan çapına 54.7 mm. ile N 35 kg/da azot dozunda ulaşılmıştır. En ince koçan çapı ise 50.1 mm. olarak N 15 kg/da azot uygulamasından elde edilmiştir. Denemenin ilk be ikinci yılında Girona çeşidi hem Borja çeşidi aynı istatistiki grupta yer almıştır. Donana çeşidi 53.9 mm. ile en kalın koçan çapına sahip olurken, bu çeşidi 53.1 mm. ile Girona çeşidi, 51.2 mm. ile Borja çeşidi takip etmiştir. Koçanda sıra sayısı: Koçan boyu ve koçan kalınlığında alınan sonuçlara paralel olarak uygulanan azot dozu miktarı arttıkça bitkilerin koçanda sıra sayıları da artmış, en fazla koçanda sıra sayısına 17.3 cm. ile N 35 kg/da azot dozunda ulaşılmıştır. Denemede en az koçanda sıra sayısı N 15 kg/da azot uygulamasından 15.6 160

5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Cengiz YÜRÜRDURMAZ adet ile elde edilmiştir. Çeşitler bakımından en fazla koçanda sıra sayısı Donana çeşidinden 17.5 adet olarak elde edilirken, bu çeşidi 16.5 adet olarak Girona çeşidi, 15.7 adet olarak Borja çeşidi takip etmiştir. Koçanda Tane Sayısı: Denemede uygulanan azot dozu miktarı arttıkça koçanda tane sayısının hızlı ve önemli sayılarda arttığı belirlenmiştir. En fazla tane sayısı N 35 kg/da azot dozunda yapılan ekimlerde 593.9 adet ile elde edilirken, en az tane sayısı N 15 kg/da azot uygulamasında yapılan ekimlerden 476.9 adet olarak elde edilmiştir. Denemede Donana çeşidi 561.7 adet tane ile en fazla koçanda tane sayısına sahip olurken, bu çeşidi 540.4 adet ile Girona, 512.8 adet ile Borja çeşitleri takip etmiştir. Koçanda Tane Ağırlığı: Denemede uygulanan azot dozu miktarı arttıkça koçanda tane ağırlığının arttığı belirlenmiştir. En fazla tane ağırlığı N 35 kg/da azot dozundan 241.6 g. olarak elde edilirken, en az tane ağırlığı N 15 kg/da azot uygulamasından 193.7 g. olarak elde edilmiştir. Çeşitler bakımından en fazla koçandaki tane ağırlığı 240.6 g. olarak Donana çeşidinden elde edilirken, bu çeşidi 218.6 g. olarak Girona, 206.2 g. olarak Borja çeşidi takip etmiştir. Bitki başına koçan sayısı: Denemede uygulanan azot dozu miktarının artmasının, bitki başına koçan sayısına etkisi, çalışmanın her iki yılında da istatistiki olarak önemsiz olmuştur. Her iki yılda da çeşitler istatistiki olarak aynı grupta yer almıştır. Gübre dozlarında ise N 25 ve N 35 kg/da aynı istatistiki grupta yer alırken, N 15 kg/da farklı grupta yer almıştır. En yüksek bitki başına koçan sayısı N 35 kg/da azot dozundan 0.933 adet olarak elde edilirken, en yüksek bitki başına koçan sayısı ise N 15 kg/da azot uygulamasından 0.878 adet olarak elde edilmiştir. Çeşitler bakımından en fazla bitki başına koçan sayısı 0.916 adet olarak Donana çeşidinden elde edilirken, bu çeşidi 0.921 adet olarak Girona, 0.895 adet olarak ta Borja çeşidi takip etmiştir. Yaprak Alanı: Denemede uygulanan azot dozu miktarı arttıkça yaprak alanının arttığı belirlenmiştir. En yüksek yaprak alanı N 35 kg/da azot dozundan 325.6 cm 2 olarak elde edilirken, en düşük yaprak alanı N 15 kg/da azot uygulamasından 260.9 cm 2 olarak elde edilmiştir. Çeşitler bakımından en yüksek yaprak alanı 307.4 cm 2 olarak Donana çeşidinden elde edilirken, bu çeşidi 296.2 cm 2 olarak Girona, 279.9 cm 2 olarak Borja çeşidi takip etmiştir. 161

5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Cengiz YÜRÜRDURMAZ Yaprak alan indeksi: Çeşitler denemenin ilk yılında aynı istatistiki grupta yer alırken, denemenin ikinci yılında ve birleştirilmiş yıllarda farklı gruplarda yer almıştır. En yüksek yaprak alanı indeksi N 35 kg/da azot dozundan 4.623 olarak elde edilirken, en düşük yaprak alanı indeksi N 15 kg/da azot uygulamasından 3.838 olarak elde edilmiştir. Çeşitler bakımından en yüksek yaprak alanı indeksi 4.388 olarak Donana çeşidinden elde edilirken, bu çeşidi 4.263 olarak Girona, 4.059 olarak Borja çeşidi takip etmiştir. Bin tane ağırlığı: Denemede uygulanan azot dozu miktarı arttıkça bitkilerde bin tane ağırlıkları artmış, en yüksek bin tane ağırlığına N 35 kg/da azot dozunda ulaşılmıştır. En fazla bin tane ağırlığı 364.5 g. olarak N 35 kg/da azot dozundan elde edilmiş, en az bin tane ağırlığı 310.6 g. N 15 kg/da azot uygulamasından elde edilmiştir. Kullanılan çeşitlerden Borja çeşidi en düşük bin tane ağırlığına sahip olurken (315.9 g.), bu çeşidi Girona (329.9 g.) ve Donana (371.4 g.) çeşitleri takip etmiştir. Tane verimi: Çalışmada tane verimi bakımından en uygun azot dozunun denemede uygulanan her üç azot dozu içinde N 35 kg/da olduğu belirlenmiştir. Denemede en fazla tane verimi 1202.1 kg/da olarak N 35 kg/da azot dozu uygulamasından elde edilirken, en az tane verimi 906.7 kg/da olarak N 15 kg/da azot uygulamasından elde edilmiştir. Tane verimi bakımından da en yüksek değerler Donana çeşidinden (1239.0 kg/da) elde edilmiştir. Bu çeşidi Girona (1153.9 kg/da) ve Borja (906.7 kg/da) çeşitleri takip etmiştir. Tanedeki azot içeriği: Denemede uygulanan azot dozu miktarı arttıkça tanedeki azot içeriği artmıştır. Denemde en fazla tanedeki azot içeriği 2.831 % olarak N 35 kg/da azot dozunun uygulamasından elde edilirken, en az tanedeki azot içeriği ise 1.502 % olarak N 15 kg/da azot uygulamasından elde edilmiştir. Denemenin ilk yılında Borja ve Girona çeşitleri aynı istatistiki grupta yer alırken, ikinci yılda ise bütün çeşitler aynı istatistiki grupta yer almıştır. Tanedeki azot içeriği bakımından da en yüksek değerler Donana çeşidinden (2.244 %) elde edilmiştir. Bu çeşidi Girona (2.177 %) ve Borja (2.147 %) çeşitleri takip etmiştir. 162

5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Cengiz YÜRÜRDURMAZ Hasat indeksi: Denemede uygulanan azot dozu miktarı arttıkça bitkilerde hasat indeksleri artmış, en yüksek hasat indeksine N 35 kg/da azot dozunda ulaşılmıştır. En yüksek hasat indeksi 57.606 % olarak N 35 kg/da azot dozundan elde edilmiş, en düşük hasat indeksi 47.992 % N 15 kg/da azot uygulamasından elde edilmiştir. Kullanılan çeşitlerden Borja çeşidi en düşük hasat indeksine sahip olurken (50.187 %), bu çeşidi Girona (53.496 %) ve Donana (55.836 %) çeşitleri takip etmiştir. Toplam Kuru Madde Oranı: Uygulanan azot dozu miktarının artması, bitkinin vejetatif aksamındaki gelişimi artırmış, bundan dolayı da toplam kuru madde oranı artmıştır. En yüksek toplam kuru madde oranına N 35 kg/da azot dozunda ulaşılmıştır. En yüksek toplam kuru madde oranı 53.667 % olarak N 35 kg/da azot dozundan elde edilmiş, en düşük toplam kuru madde oranı ise 46.593 % olarak N 15 kg/da azot uygulamasından elde edilmiştir. Kullanılan çeşitlerden Borja çeşidi en düşük toplam kuru madde oranına sahip olurken (47.764 %), bu çeşidi Girona (50.561 %) ve Donana (52.991 %) çeşitleri takip etmiştir. Kahramanmaraş bölgesinde ikinci ürün mısır yetiştiriciliğinde tane verimi bakımından N 35 kg/da azot dozunun en uygun olduğu belirlenmiştir. Çeşit bakımından iklimin güzel gitmesi, hasadın rahat yapılabilmesi durumunda Donana çeşidinin yüksek verime sahip olduğu belirlenmiştir. Ancak bu çeşidin geççi bir çeşit olmasından dolayı hasatta sıkıntılar olabileceği göz önüne alınmalıdır CERES-Maize Bitki Büyüme Modelinin Testi: Denemenin her iki yılında da büyüme dönemleri bakımından deneme sonuçları ile model tahmini birbirlerinden farklı sonuçlar vermiştir. Gözlenen ve tahmin edilen değerler arasında N 15 dozunda paralellik bulunmaktadır. Diğer N dozlarında ise gözlenen değerlerle tahmin edilen değerler arasında farklılıklar vardır. Gözlenen verim ve verim unsurları artmasına karşın tahmin edilen değerler aşağı yukarı sabit kalmıştır. Sonuç olarak, modelin yörede kullanılabilirliğini artırmak için, iklim ve toprak verilerinin çok hassas belirlenmesi ve aynı zamanda verim unsurlarını tahmin eden ilişkilerin yöreye uygun olarak düzeltilmesi gerektiği de anlaşılmıştır. 163

KAYNAKLAR ABDUL-JABBAR, A.S., SAMMIS, T.W., LUGG, D.G., KALLSEN, C.E., SMEAL, D., 1983. Water Use by Alfalfa, Maize and Barley as Influenced by Available Soil Water. Agricultural Water Management, 6: 351-363. AĞDAĞ, M.İ., DOK, M., TORUN, M., 1997. Samsun Şartlarında İkinci Ürün Mısırın (Zea mays L.) En Uygun Bitki Sıklığının Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi 152-158s. Samsun. AHMADI, M., WIEBOLD, W. J., and BEUERLEIN, J. E., 1993. Grain Yield and Mineral Composition of Corn as Influenced by Endosperm Type and Nitrogen. Commun, Soil Sci. Plant Anal., 24 (17&18): 2409-2426. AKÇİN, A., SADE, B., TAMKOÇ, A., TOPAL, A., 1993. Konya Ekolojik Şartlarında Farklı Bitki Sıklığı ve Azotlu Gübre Uygulamalarının TTM-813 Melez Mısır Çeşidinde (Zea. Mays L. Indentata) Dane Verimi, Verim Unsurları ve Bazı Morfolojik Özelliklere Etkisi. Doğa-Tr.J. of Agricultural and Forestry 17: 281-294. AKINTOYE, H. A., KLING, J. G., and LUCAS, E. O., 1998. N-Use Efficiency of Single, Double and Synthetic Maize Lines Grown at Four N Levels in Three Ecological Zones of West Africa. Field Crops Research, 60:3,189-199. ALAGARSWAMY, G., SINGH, P., HOOGENBOOM, G., WANI, S.P., PATHAK, P., VIRMANI, S.M., 2000. Evaluation And Application Of The CROPGRO- Soybean Simulation Model in Vertic Inceptisol. Agricultural Systems 63, 19-32. ALESSI, J., POWER, J.F., 1975. Effect of Plant Spacing on Phenological Development of Early and Midseason Corn Hybrids in Semiarid Region. Crop. Sci. 15: 179-182. ALDRICH, S. R., SCOT, W. O. LENG, Eç R., 1978. Modern Corn Production A&L Publications. Illinois, U.S.A. (378s.). ALEXANDROV, V.A., HOOGENBOOM, G., 2001. The Impact Of Climate Variability And Change On Crop Yield in Bulgaria. Agricultural And Forest Meteorology 104, 315-327. 164

ALGOZIN, K.A., BRALTS, V.F., RITCHIE, J.T., 1988. Irrigation Strategy Selection Based on Crop Yield, Water and Energy Use Relationships: A Michigan Example. Journal of Soil and Water Conservation. 43(5): 428-431. ALICI, S., 2005. Kahramanmaraş Koşullarında Farklı Azot Dozları ile Sıra Üzeri Ekim Mesafelerinin II. Ürün Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Verim, Verim Unsurları ve Bazı Tarımsal Karakterlere Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Ç.Ü., Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Adana, 137s. ALLEN T., H., POTTER. K. N., and MORRISON. J. E., 2000. Tillage System, Fertilizer Nitrogen Rate and Timing Effect on Corn Yields in the Texas Blackland Prairie. Agron. J., 93:1119-1124. ALOCILJA, E.C., RITCHIE, J.T., 1990. The Application Of SIMOP-T2:RICE To Evaluate Profit And Yield-Risk in Upland-Rice Production. Agricultural Systems 33, 315-326. ALTINBAŞ, M., 1996. Mısırda Dane Verimi ve Öğeleri Bakımından Melez Performanslarının Tahminlenmesinde Kimi İstatistik-Genetik Parametrelerin Etkinliği Üzerine Bir Çalışma. Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, ISSN 1300-0225 AMARAL, C.P.R., FILHO, D.F., FARINELLI, R., BARBOSA, J.K., 2005. Row Spacing, Population Density and Nitrogen Fertilization in Maize. Rev. Bras. Cienc. Solo Vol. 29, No:3, Vicosa May/June 2005. AMUROWA, G. MI, OGUNLELA, V. B., OLOGUNDE, O. O., 1987. Agronomic Performance and Nutrient Concentration of Maize (Zea Mays L.) As Influenced by Nitrogen Fertilization And Plant Density. J. Agronomy And Crop Science, 159:226-231. ANDERSON, E.L., 1987. Corn Root Growth and Distribution as Influenced by Tillage and Nitrogen Fertilization. Agronomy Journal. Vol. 79: 544-549. ANONYMOUS, 2005a. Kahramanmaraş Meteoroloji İstasyonu Müdürlüğü. ANONYMOUS, 2005b. Kahramanmaraş Meteoroloji İstasyonu Müdürlüğü. 165

ANONYMOUS, 1996. FAO. Yearbook, Production, 1996. ISSN: 1014-7640, Vol. 50, p. 20. ANONYMOUS, 1997a. Tarımsal Yapı (Üretim, Fiyat, Değer). T. C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Müdürlüğü. Nisan, 1999, Yayın No: 2234, Ankara. ANONYMOUS, 1986a. Decision Support System for Agrotechnology Transfer (DSSAT). IBSNAT Technical Report 5. ANONYMOUS, 1986b. Delta Logger Use Manual I. Delta-T Devices Ltd. Cambridge, England, (120) S. ANONYMOUS, 1986c. Ele International Agronomics Catalogue. Agronomics Division, Eastman Way, Hemel Hempstead, Hertfordshire HPI 7HB, England, (246) S. ANONYMOUS, 1992. Areameter-User Manual-Delta-T Devise Ltd. England. 139 P. ANONYMOUS, 1994. Maise Erfdgreich Angebaut. BASF. ANONYMOUS, 1995. 1994 Yılı Çalışma Raporu. Tarım ve Köy işleri Bakanlığı İl Müdürlüğü Bitki Koruma Şube Müdürlüğü, Adana ANONYMOUS, 2004. Tarımsal Yapı ve Üretim. T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü, Ankara. ASARC, E. O., ADJEPONG-YAMOAH, A. A. K., 1989. The Effect of Plant Population Density and Fertilizer Nitrogen on The Performance and Quality of Maize for Silage. Proceeding of Science and Technology Grassland Congress, 4-11 October 1989, Nice, France, P. 871-872. ASHHARI, M. and HANSON, R. G., 1984. Influence, Climate and Previous Crop Effect on Corn Yield and Grain-N. Agron. J., 76: 536-542. AYDIN, A. M., AKMAN, F., 1972. Mısır tarımında ürenin diğer azotlu gübrelerle mukayesesi, Zirai Araştırma Enstitüsü, Sakarya. AYDIN, H., 1991. Çukurova Koşullarında II. Ürün Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Değişik azot Dozları ve Sıra Arası Mesafelerinin Verim ve Verim Unsurlarına Etkisi Üzerinde bir Araştırma. Ç.Ü., Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Adana, 60s. 166

BABU, K.S., MITRA, S.K., 1991. Effect of Plant Density on the Grain Yield of Maize During Rabi Season. Madras Agricultural Journal. 1989. 76(5) 290-292. Allahabad Agr. Inst.,Allahabad 211007 Utter Pradesh, India. BANGARWA, A.S., KAIRON, W.S., MOR, B.S., 1993. Effect of Plant Density and Levelsof Nitrogen on the Growth Analysis of Winter Maize. Crop Research Hisar, 6:1, 5-16. BARLOW, E.W.R., BOERSMA, L., YOUNG, J.L., 1976. Root Temperature and Soil Water Potential Effects on Growth and Soluble Carbohydrate Concentration of Corn Seedling. Crop Sci. 16: 59-62. BARRETT, J.W.H., SKOGERBOE, G.V., 1978. Effect of Irrigation Regime on Maize Yields. Journal of the Irrigation and Drainage Division, ASCE, Vol. 104. No. IR2, PP: 179-193. BAR-ZUR, A., SAADI, H., 1990. Profilic Maize Hybrids for Babycorn. Journal of Horiculture Science. 65 (1): 97-100. BATCHELOR, W.D., JONES, J.W., BOOTE, K.J., PİNNSCHMİDT, H.O., 1993. Extending the Use of Crop Models to Study Pest Damage. Transactions of the ASAE 36 (2), 551-558. BAYTEKİN, H., BENGİSU, G., ve OKANT, M., 1997. Şanlıurfa'da Farklı iki Lokasyonda II. Ürün Olarak Yetiştirilen Mısır Çeşitlerinde Verim ve Bazı Tarımsal Karakterlerin Saptanması. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi, 22-25 Eylül 1997, Samsun. BEADLE, C.L., 1985. Plant Growth Analysis. Techniques in Bioproductivity and Photosynthesis. Edited by J. Coombs, D.O. Hall, S.P. Long and J. M. O. Scurlock. Chapter 2, P: 20-25. Pergoman Press. Oxford, England. BECKIE, H.J., MOULIN, A.P., CAMPBELL, C.A., BRANDT, S.A., 1995. Testing Effectiveness of Four Simulation Models For Estimating Nitrates and Water In Two Soils. Canadian Journal Of Soil Sciences 75, 135-143. BEK, Y., EFE, E., 1988. Araştırma Deneme Metotları I. Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Ders Kitapları, No: 71, 385 S. 167

BELL, J.P., McCULLOCH, L., 1993. Soil Moisture Content. Guidebook on Nuclear Techniques in Hydrology Technical Reports Series No:91. International Atomic Energy Agency, VIENNA. BENGİSU, G., BAYTEKİN, H., 2003. Harran Ovası Sulu Koşullarında İkinci Ürün Olarak Yetiştirilen Üç Mısır Çeşidinde Bitki Sıklığının Verim ve Bazı Tarımsal Karakterlere Etkileri. Harran Üniversitesince Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Alanında Yapılan Araştırmalar ve Yayınlar (1992-2002), Şanlıurfa, 296s. BEN NOUNA, B., KATERJİ, N., MASTRORİLLİ, M., 2000. Using The CERES- Maize Model in A Semi-Arid Mediterranean Environment. Evaluationof Model Performance. European Journal Of Agronomy 13 (4), 309-322. BİÇER, Y., 1987. Çukurova Buğdaydan Sonra İkinci Ürün Mısır Tarımında Toprak İşleme Tekniği. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Tarsus Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No. 138. Rapor Serisi No.79. BLAD, B.L., 1982. Atmospheric Demand for Water. Crop-Water Relations. Edited by I.D. Teare and M. M. Reet, JOHN WILEY and SONS. New York. BLUMENTAL, J.M., LYON, D.J., STROUP, W.W., 2003. Optimal Plant Population and Nitrogen Fertility for Dryland Corn in Western Nebraska. Agronomy Journal, 95(4):878. BOOLTINK, H.W.G., VERHAGEN, J., 1997. Using Decision Support Systems to Optimize Barley Management on Spatial Variable Soil. In: Kropff, M., Et Al. (Eds.), Applications Of Systems Approaches At The Field Level, Vol. 2. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, Netherlands, pp. 219-233. BOOTE, K.J., TOLLENAAR, M., 1994. Modeling Genetic Yield Potential. In: Boote, K.J., Bennett, J.M., Sinclair, T.R., Paulsen, G.M. (Eds.), Physiology And Determination Of Crop Yield. ASA-CSSA-SSSA, Madison, WI, Pp. 533-565. BOOTE, K.J., JONES, J.W., PICKERING, N.B., 1996. Potential Uses And Limitations Of Crop Models. Agronomie Journal 88, 704-716. BOOTE, K.J., PICKERİNG, N.B., ALLEN, L.H., JR., 1997. Plant Modeling: Advances And Gaps in Our Capability To Project Future Crop Growth And 168

Yield in Response To Global Climate Change. In: Allen, L.H., Jr., Kirkham, M.B., Olszyk, D.M., Whitman, C.E. (Eds.), Advances in Carbon Dioxide Effects Research (Special Publication No. 61). ASA-CSSA-SSSA, Madison, WI, Pp. 179-228. BOOTE, K.J., JONES, J.W., HOOGENBOOM, G., 1998a. Simulation Of Crop Growth: CROPGRO Model. In: Peart, R.M., Curry, R.B. (Eds.), Agricultural Systems Modeling And Simulation (Chapter 18). Marcel Dekker, Inc, New York, Pp. 651-692. BOOTE, K.J., JONES, J.W., HOOGENBOOM, G., PICKERING, N.B., 1998b. The CROPGRO Model For Grain Legumes. In: Tsuji, G.Y., Hoogenboom, G., Thornton, P.K. (Eds.), Understanding Options For Agricultural Production. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, Pp. 99-128. BOQUET, D.J., COCO A.B., JOHNSON. C.C., 1989. Response of Corn to Plant Density and Nitrogen Rate. Field Crops Abstracts. 042-09435. BOROJEVIC, S., WILLIAMS, W. A., 1982. Genotype x Environment interactionsfor leaf area parameters and yield components and their effects on wheat yield. Crop Sci. 22:1020-1025. BOTNER, D., SAKAMOTO, C., 1991. Using GOES Insolation in the CERES-Maize Model. Field-Crops-Abstracts 044-05381. BOUYOUCOS, G.J., 1951. A Recalibration of the Hydrometer Method for Making Mechanical Analysis of Soils. Agron. J. 43, 434-448. BOWEN, W.T., JONES, C.W., CARSKY, R.J., OUINTANA, J.O., 1993. Evaluation of the Nitrogen Submodel of CERES-Maize Following Legume Green Manure Incorporation. Agron. J. 85: 153-159. BOZOKALFA, M.K., EŞİYOK, D., UĞUR, A., 2004. Ege Bölgesi Koşullarında Ana ve İkinci Ürün Bazı Hibrit Şeker Mısır (Zea mays L. var saccharata) Çeşitlerinin Verim, Kalite ve Bitki Özelliklerinin Belirlenmesi. Ege Üniv. Ziraat Fak. Deg., 41 (1): 11-19. BÖHM, W., 1979. Methods of Studying Root Systems. Springer-Verlag Berlin Heidelberg. New York. 169

BRAUNWORTH, W.S., MACK Jr. and HARRY J. 1989b. Crop-Water Production Functions for Sweet Corn J. Amer. Soc. Hort. Sci. 114(2): 210-215. BRAUNWORTH, W.S., MACK, H.J., 1987a. Evaluation of Irrigation Scheduling Methods for Sweet Corn. J. Amer. Soc. Hort. Sci. 112 (1): 29-32. BREMNER, J. M., 1960. Determination of Nitrogen in Soil by The Kjeldahl Method. Journal Agrich. Sci. 55:11-33. BREMNER, J.M., 1965. Total Nitrogen (C.A. BLACK et al., edit) Methods of Soil Analysis, Part: 2. Agronomy Series No: 9, ASA Inc., Rubl., Madison, Wisc., USA. 1171-1175. BRUNS, H.A., ABBAS, H.K., 2002. Effects of Intra-Row Spacing on Maize Growth in the Mid-South. Agronomy Abstracts, Vol; 48:21-27,USA. BULLOCK, D. G., SİMMONS, F. W., CHUNG, I. M., and JOHNSON, G. I., 1993. Grovvth analysis of corn grown with or vvithout starter fertilizer. Crop Science, Vol.:33,p. 112-117. BUSHA, N., IMTRAZ, AL-HAG, RAIGHAM, S. 1996. Report of Enhanced Remobilization of Assimilater from Stem and Sheath to Grain also Leaf Removel had a Great. Effect than Awn Cropping. Rachis, Vol. 15, No:1/2. 20-23. CABRERA, M.L., 1994. N-Show: An Educational Computer Program That Displays Dynamic Graphs Of Nitrogen in Soil. Journal Of Natural Resources And Life Scince Education 23 (1), 43-45. CALLE, J.L., MANGES, H.L., BARNES, P.L., 1992. Scheduling Irrigation of Corn with Infrared Thermometry. ASAE. Paper No. MC: 92-102. CARBERRY, P.S., MUCHOW, R.C., Mc COWN, R.L., 1989. Testing the CERES- Maize Simulation Model in a Semi-arid Tropical Environment. Field-Crops- Res. 20(4): 297-315. CARBONE, G.J., NARUMALANİ, S., KING, M., 1996. Application Of Remote Sensing And GIS Technologies With Physiological Crop Models. American Society For Photogrammetry And Remote Sensing 62 (2), 171-179. 170

CARNEIRO, C., DE JONG, E., 1985. In Situ Determination of the Slope the Calibration Curve of a Neutron Probe Using a Volumetric Technique. Soil Science, Vol.139. No.3: 250-254. CASTELAN ORTEGA, O.A., FAWCETT, R.H., ARRIAGA JORDAN, C.M., SMITH, A.J., 2000. Evaluation Of The CERES-Maize Model in Simulating Campesino Farmer Yields in The Highlands Of Central Mexico. Experimental Agriculture 36 (4), 479-500. CASTRIGNANO, A., KATERJI, N., KARAM, F., MASTRORILLI, M., HAMDY, A., 1998. A Modified Version Of CERES-Maize Model For Predicting Crop Response To Salinity Stress. Ecological Modelling 111 (2-3), 107-120. CESURER, L., ÇÖLKESEN, M., ÇİÇEK, A., 1999. Kahramanmaraş Koşullarında II. Ürün Hibrit Mısır (Zea mays L.) Çeşitlerinin Agronomik Özelliklerinin Belirlenmesi. Türkiye 3. Tarla Bitkileri Kongresi, 15-18 Kasım 1999, Adana, (Sunulu Bildiri), Cilt I, Genel ve Tahıllar, 281-286. CESURER, L., ÜNLÜ, İ., 2001. Farklı Lokasyonlarda Yürütülen İkinci Ürün Hibrit Mısır Çeşitlerinin Bazı Bitkisel ve Tarımsal Özelliklerin İncelenmesi. Fen ve Mühendislik Dergisi, Cilt, 4, Sayı,1. CHANGE, R.V., BHASTAR, C.V.S., RAGHAVENDRA, A.S., DAS, V.S.R., 1984. Photosynthesis of Wheat Cultivators in Relation to Photosynthetic Unit and Stomatal Conductance. Photosynthetika 19(2): 226-230. CHILDS, W.S., GILLEY, J.R., SPLINTER, W.E., 1977. A Simplified Model of Corn Growth Under Moisture Stress. TRANSACTION of the ASAE. 20(5): 858-872. CLAWSON, K.L., JACKSON, R.D., PINTER, JR., P.J., 1989. Evaluating Plant Water Stress With Canopy Temperature Differences. Agron. J. 81:858-863. CLAWSON, K.L., BLAD, B.L., 1982. Infrared Thermometry for Scheduling Irrigation of Corn. Agronomy Journal 74: 311-316. CLEMENCE, B.ST.E., MALLET, J.B., 1988. Typifying Late-Season Weather for Maize Yield Prediction. South African Journal of Plant and Soil. 5(1): 46-47. COELHO, A. M., FRANÇA, G. E., BAHIA FILHO, A. F. C, GUEDES, G. A. A., 1990. The effects of nitrogen fertiliser application methods and rates on 171

irrigated maize crops. Documentos-Empresa capixaba de Pesquisa Agropecuaria. No: 65, 105. COHEN, Y., HUCK, M.G., HESKETH, J.D., FREDERICK, J.R., 1990. Sap Flow in the Stem of Water Stressed Soybean and Maize Plants. Irrig. Sci. 11: 45-50. COMERMA, J., GUENNI, N., MEDINA, G., 1985. Validation of the Water Balance of the CERES-Maize Model in the Maracay Area Aragua State, Venezuela. Agronomia-Tropical. 35(4-6): 115-132. CONDE, C., LIVERMAN, D., FLORES, M., FERRER, R., ARAUJO, R., BETANCOURT, E., VILLARREAL, G., GAY, C., 1997. Vulnerability Of Rainfed Maize Crops in Mexico To Climate Change. Climate Research 9, 17-23. COSCULLUELA, F., FACI, J.M., 1992. Development of Water Production Function of Corn (Zea Mays L.) by the Use of a Line-Source Sprinkler. Invest. Agr: Prod. Prot. Veg. Vol. 7(2): 169-194. COX, W.J., CHERNEY, D.J.R., 2001. Row Spacing, Plant Density, and Nitrogen Effects on Corn Silage. Agronomy Journal, 93(3):597. CROSS, H.Z., KAMEN, J.T., BRUN, L., 1986. Plant Density, Maturity and Prolificacy Effect on Early Maize. Canadian. Journal. Science. Vol. 67. 35-42s. CRUZ, J.C., RAMALHO, M.A.P., 1988. Evaluation of Various Types of Maize Seed at Two Levels of Plant Density and Fertilizer Application. Anais do 16 Congresso Nocional de Milho e Sorgo, 4-8 Aug. 1986, Belo Horizonte, Brazil. Documentos Cetro Nacional de Milho e Sorgo. No:6, 516-522. CURRY, R.B., PEART, R.M., JONES, J.W., BOOTE, K.J., ALLEN, L.H., 1988. Simulation as a Tool for Analyzing Crop Response to Climate Change. ASAE. No: 88-7512 29 PP. ÇEVİK, B., KANBER, R., KÖKSAL, H., 1989. Comparison of two Different Methods for Field Calibration of Neutron Moisture-Meter. Final Report, No: 4147/RI/RB. Dep. of Irr. and Drain., Fac. of Agric, Univ. of Çukurova, 65 S. ADANA. 172

ÇAĞLAR, K.Ö., 1969. Toprak Bilgisi. Ankara Üniv. Zir. Fak. Yayınları: 10, Ankara, 230 S. ÇANDIR, A., 1994. Samsun Ekolojik Şartlarında Yetiştirilen Bazı Tatlı Mısır (Zea mays L. saccharata) Çeşitlerinde Farklı Bitki Sıklıklarının Verim, Verim Komponentleri ve Kalite Özelliklerine Etkileri Üzerine Bir Araştırma. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 74s. ÇOKKIZGIN, A., 2002. Kahramanmaraş Koşullarında Farklı Azot Dozları ile Sıra Üzeri Ekim Mesafelerinin II. Ürün Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Verim,Verim Unsurları ve Fizyolojik Özelliklere Etkisi. K.S.Ü. Fen Bil. Enst. Tarla Bitkileri Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş, 73s. ÇULLU, M. A., ÜLGER, A. C, GÜZEL, N., ve ORTAŞ, t. 1999. Bazı Melez Mısır Çeşitlerinin Artan Azot Dozlarına Tepkilerinin Saptanması. Tr. J. of Agriculture and Forestry, 23 (1999) Ek Sayı 1,115-124. DALE, R.F., COELHO, D.T., GALLO, K.P., 1980. Prediction of Daily Green Leaf Area Index for Corn. Agron. J. 72: 999-1005. DARICIOĞLU, H., FETULLAHOĞLU, N., TÜSÜZ, M.A., 1993. Mısırda Bitki Sıklığı ve Tohum Miktarı, Sıcak İklim Tahılları (Mısır-Sorgum-Sudan otu- Çeltik) Araştırma Özetleri. TAGEM Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. 1993 Yılı Araştırma Raporları. 5s. Antalya. DAYNARD, T.B., MULDOON, J.F., 1983. Plant to Plant Variability Of Maize Plant Grown At Different Densities. Canadian. Journal. Science. Vol. 63: 45-59s. DELOUGHERY, R.L., CROOKSTON, R.K., 1979. Harvest Index of Corn. Affected by Population Desity. Maturity Rating, and Environment. Agron. J. 72: 577-580. DİE., 1994. Tarım İstatistikleri Özeti 1992, T.C. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Yayın No: 1665. Ankara. DİE., 1995. Tarımsal Yapı ve Üretim 1993, Yayın No: 1727. Ankara. 173

Di FONZO, N., MOTTO, M., MAGGIORE, T., SABATINO, R., and SALAMINI, F., 1982. N- Uptake, Translocation and Reletionships Among and Related Traits in Maize as Affected by Genotype. Agronomy, 2(9); 789-796. DICKSON, T., AİTKEN, R. L., DWYER, J. C, 1993.Prediction of nitrogen fertilizer requirements of maize in subtropical Queensland. Australian Journal of Experimental Agriculture, 33: 53-58. DILLEHAY, B.L., ROTH, G.W., CALVIN, D.D., KRATOCHVILL, R.J., 2004. Performance of Bt Corn Hybrids, their Near Isolines, and Leading Corn Hybrids in Pennsylvania and Maryland. Agronomy Journal, 96 (3): 818-825. DOĞAN, R., TURGUT, 1., ve YÜRÜR, N., 1997. Bursa Koşullarında Yetiştirilen Atdişi Mısır (Zea mays indendata Sturt) Çeşitierinin Silajlık Verim ve Kalitesine Bitki Sıklığının Etkisi. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi, 22-25 Eylül 1997, S: 467-471, Samsun. DOK, M., 1992. GAP Bölgesinde 2.Ürün Mısırda Uygun Bitki Sıklığının Tesbiti. Akçakale Tarımsal Araştırma Enstitüsü Şanlıurfa. DOORENBOS, J., PRUITT, W.O., 1977. Guidelines for Predicting Crop Water Requirements. Irrıgation and Drainage Paper 24. Food and Agriculture Organization the United Nations, ROMA. İtaly, 144 P. DOSS, B.D., 1974. Comparison of Fag Irrigation with Surface Irrigation in Corn Production. Agronomy Journal, Vol. 66. January-February. P: 105-106. DUCHON, C.E., 1986. Corn Yield Prediction Using Climatology. Journal Of Climate And Applied Meteorology 25 (5), 581-590. DURIEUX, R. P., KAMPRATH, E. J., JACKSON, W. A. and MOLL, R. H., 1994. Root Distribution of Corn. The Effect of Nitrogen Fertilization. Agronomy J., 86:958-962. DWYER, L.M., STEWART, D.W., 1985. Water Extraction Pattern and Development of Plant Water Deficits in Corn. Can. J. Plant Sci. 65: 921-933. EGHBALL, B., MARANVILLE, J.W., 1993. Root Development and Nitrogen Influx of Corn Genotypes Grown Under Combined Drought and Nitrogen Stresses. Agron. J. 85: 147-152. 174

EIK, K., HANWAY, J.J., 1966. Leaf Area in Relation to Yield of Corn Grain. Agron. J. 58: 16-18. EKBERLİ, İ.; HORUZ, A, ve KORKMAZ, A., 2005. İklim Faktörleri ve Farklı Azot Dozlarının Mısır Bitkisinde Verim ve Azot Kapsamına Etkisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2005,20(1):12-17. EL-AGAMY, A. I., EL-LAKANY, M. A., MOURAD, S. B. AND SOLIMAN, F. H.,1987. Response of some varietıes and nitrogen fertilization. II- Ear characters, grain yield and it's components. Al-Azhar Univ. Agric.Res. Agron. Dept. Fac. Agr. Cairo. 365-376 Egypt. EL GHAROUS, M., 1993. Long-Term N Fertilization Effect on N Mineralization Potential under Different Cropping Systems and Different Environments. PhD Dissertation. Agron. Dep., Oklahoma State Univ., Stillwater, OK. EL-HATTAB, H. S., HUSSEIN, M. A., EL-HATTAB, A. H., ABDEL RAOUF, M. S., EL-NOMANY, A. A., 1980. Growth analysis of maize plant in relation to grain yield as affected by nitrogen levels. Z. Acker-und Pflanzenbau (J. Agronomy & Crop Science), 149: 46-57. EMEKLİER, H.Y., KÜN, E., 1988. İç Anadolu'da Sulu Koşullarda İkinci Ürün Tane Mısır ve Silaj Mısır Yetiştirme Olanakları ve Yem Değerlerinin Saptaması. Doğa Tarım ve Orman Dergisi. Cilt. 12. Sayı: 2. S: 178-179. ENGİN, I., TOSUN. M., SOYA, H., 1989. Üç mısır çeşidinde farklı ekim zamanının tane verimi ve bazı verim karakterleri üzerine etkisi. Ege Üniversitesi Ziraat Fak. Dergisi, 1989. Cilt:26 Sayı:l-3 ENTENMANN, T.A., ALLISON, B.E., PLOEG, R.R., VAN-DER-PLOEG, R.R., 1989. Mitteilungen-der Deutschen-bodenkundlichen-Gesellschaft. 59: 1, 129-132. EPPERSON, J.E., HOOK, J.E., MUSTAFA, Y.R., 1993. Dynamic Programming For Improving Irrigation Scheduling Strategies of Maize. Agricultural Systems 42, 85-101. ERNEST, L.P., WEISS, A., 1990. Evaluating CERES-Maize for Reduction in Plant Population or Leaf Area During the Growing Season. Agricultural System 33: 199-213. 175

EŞİYOK, D., BOZOKALFA, M.K., UĞUR, A., 2004. Farklı Lokasyonlarda Yetiştirilen Şeker Mısır (Zea mays L. Var. saccharata) Çeşitlerinin Verim Kalite ve Teknolojik Özelliklerin Belirlenmesi. E.Ü. Ziraat Fak., Derg., 41 (1), 1-9. EVANS, C. L., 1972. The qualitative analysis of plant growth. Blackwell Scientific Publication. London. FANGMEIER, D.D., GAROT, D.J., HUSMAN, S.H., 1988. Water Stress Effect on Trickle Irrigated Cotton. Paper No: 88-2065, Am. Soc. Agric. Eng. FAPOHUNDA, H. O., AINA, P.O., HOSSAIN, M.M., 1984. Water Use-Yield Relations for Cowpea and Maize. Agric. Water Manage., 9: 219-224. FARNHAM, D.E., 2001. Row Spacing, Plant Density, and Hybrid Effects on Corn Grain Yield and Moisture. Agronomy Journal, 93: 1049-1053. FERNANDEZ NETO, C., SILVA, P.S.L SILVA, N.L., 1999. Maize Spacing and Grain Yield. Field Crop Abstracts Vol:52. No: 7 FERREYRA, R.A., PODESTA, G.P., MESSINA, C.D., LETSON, D., DARDANELLI, J., GUEVERA, E., MEIRA, S., 2001. A Linked-Modeling Framework To Estimate Maize Production Risk Associated With ENSO- Related Climate Variability İn Argentina. Agricultural And Forest Meteorology 107, 177-192. FLESH, R.D., VEIRA, L.C., 2000. Spacing and Plant Density in Maize Cultivation. Field Crop Abstracts. Vol:53 No: 1 FOLLETT, R.F., ALLMARAS, R.R., REICHMAN, G.A., 1974. Distribution of Corn Roots in a Sandy Soil with a Declining Water Table. Agron. J. 66: 288-292. FRENKEL, H., MANTELL, A., VINTEN, A., MEIRI, A., 1990. Double Line- Source Sprinkler System for Determining the Separate and Interactive Effects of Water and Salinity Forage Corn. Irrig. Sci. 11: 227-231. GABRIELLE, B., KENGNI, L., 1996. Analysis And Field-Evaluation Of The CERES Models Soil Components: Nitrogen Transfer And Transformations. Soil Science Society Of American Journal 60, 142-149. 176

GARDNER, B.R., BLAD, B.L., MAURER, R.E., WATTS, D.G., 1981a. Relationship Between Crop Temperature and the Physiological and Phenological Development of Differentially Irrigated Corn. Agron. J. Vol. 73: 743-748. GARDNER, B.L., BLAD, B.L., WATTS, D.G., 1981b. Plant and Air Temperatures in Differentially- Irrigated Corn. Agric. Meteorol., 25:207-217. GEISER, K.M., SLACK, D.C., ALLRED, E.R., STANGE, K.W., 1982. Irrigation Scheduling Using Crop Canopy-Air Temperature Difference. ASAE. Paper No: 80-2568. ASAE. St. Joseph. MI. Vol. 25(3): 689-694. GENÇKAN, M. S., 1976. Tohumluk. Ege Üniversitesi Ziraat. Fak. Yay., No:253. GENÇTAN, T., EMEKLİLER, Y., ÇOLKESEN, M., ve BAŞER, İ., 1995. Serin İklim Tahılları Tüketim Projeksiyonları ve Üretim Hedefleri. TMMOB Ziraat Mühendisliği Odası, Türkiye Ziraat Mühendisliği Teknik Kongresi, 9-13 Ocak 1995, S: 255-259, Ankara. GENÇTAN, T., UÇKESEN, B., 2001. Tekirdağ Koşullarında Ana Ürün ve İkinci Ürün Şeker Mısır (Zea mayssaccharata Sturt.) Yetiştirme Olanaklarının Araştırılması. Türkiye 4. Tarla Bitkileri Kongresi. (17-21 Eylül 2001. Tekirdağ). GEORGIEV, G.A., HOOGENBOOM, G., 1999. Near Real-Time Agricultural Simulations On The Web. Simulation 73 (1), 22-28. GERAKIS, A., RITCHIE, J.T., 1998. Simulation Of Atrazine Leaching İn Relation To Water-Table Management Using The CERES Model. Journal Of Environmental Management 52, 241 258. GEREN, H., AVCIOĞLU, R., KIR, B., DEMİROĞLU, G., YILMAZ, M., CEVHERİ, A.C., 2003. İkinci Ürün Silajlık Olarak Yetiştirilen Bazı Mısır Çeşitlerinde Farklı Ekim Zamanlarının Verim ve Kalite Özelliklerine Etkisi. E.Ü. Ziraat Fak. Derg., 2003, 40(3): 57-64. GENUCHTEN, M.T. van., HOFFMAN, G.J., 1984. Analysis of Crop Salt Tolerance Data. Soil Salinity Under Irrigation. Ed. I. Shainberg, J. Shalhevet. Springer- Verlag, Germany. 349 S. 177

GIJSMAN, A.J., HOOGENBOOM, G., PARTON, W.J., KERRIDGE, P.C., 2002. Modifying DSSAT For Low-İnput Agricultural Systems, Using A Soil Organic Matter Residue Module From CENTURY. Agronomy Journal 94 (3), 462-474. GİRAY, F. N., 1994. Çukurova Koşullarında II. Ürün Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Değişik Azot Dozları ve Sıra Üzeri Mesafelerinin Verim ve Verim Unsurlarına Etkisi. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Adana, 67s. GODWIN, D.C., SINGH, U., 1998. Nitrogen Balance And Crop Response To Nitrogen İn Upland And Lowland Cropping Systems. In: Tsuji, G.Y., Hoogenboom, G., Thornton, P.K. (Eds.), Understanding Options For Agricultural Pro Duction. System Approaches For Sustainable Agricultural Development. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, Netherlands, Pp. 55-77. GOVİL, S. R., and PANDEY, H. N., 1999. Growth Responses of Maize to Crop Density. Field Crop Abs., Vol: 59, No:8. GÖKMEN, S., SENCAR, Ö., SAKİN, M.A., 2001. Response of Popcorn (Zea mays verta) to Nitrogen Rates and Plant Densities. Turk. J. Agric. For 25 (2001), 15-23. GÖZÜBENLİ, H., 1997. Değişik Azot Uygulamalarında II. Ürün Olarak Yetiştirilen Bazı Mısır Genotiplerinin Azot Kullanım Etkinliğinin Saptanması. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi. Adana. GÖZÜBENLİ, H., KILINÇ, M., ŞENER, O., KONUŞKAN, Ö., 2004. Effect of Single and Twin Row Planting on Yield and Yield Component in Maize. Asian Journal of Plant Sciences 3(2):203-206. GRANT, R.F., JACKSON, B.S, KINIRY, J.R, ARKIN, G.F., 1989. Water Deficit Timing Effects on Yield Components in Maize. Agron. J. 81: 61-65. GUITJENS, J.C., 1982. Models of Alfalfa Yield and Evapotranspiration. ASCE, Vol. 108, No. IR3, p 212-222. 178

GÜNBATILI, F., 1979. Tokat-Kazova Koşullarında Mısır Su Tüketimi. Tokat Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:33. Rapor Yayın No:21. TOKAT. 44 S. GÜNGÖR, H., ÖĞRETİR, K., 1980. Eskişehir Koşullarında Lizimetrelerde Yetiştirilen Şekerpancarı, Buğday, Mısır ve Patatesin Su Tüketimleri. Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 156. ESKİŞEHİR (54) S. HAGEMAN, R. H., 1986. Nitrate metabolism in roots and leaves. P. 105-116. in J. C. Shannon et al. (ed.) Regulation of carbon and nitrogen reduction and utilization in maize. Am. Soc. Plant Physiol., Rockville, M. D. HALLAUER, A.R., MIRANDA, J.B., 1982. Quantative Genetics in Maize Breeding. Iowa State University Pres, Ames, Lowa, USA, 468p. HANKS, R.J., KELLER, J., RASMUSSEN, V.P., WILSON, G.D., 1976. Line Source Sprinkler for Continuous Variable Irrigation Crop Production Studies. Soil Sci. Am. J., Vol. 40: 426-429. HANKS, R.J., SULLIVAN, T.E., HUNSAKER, V.E., 1977. Corn and Alfalfa Production as Influenced by Irrigation and Salinity. Soil Sci. Soc. of Am. J. Vol: 41, No: 3, P: 606-610. HANKS, R.J., ASHCROFT, G.L., RASMUSSEN, V.P., WILSON, G.D., 1978. Corn Production as Influenced by Irrigation and Salinity-Utah Studies. Irri. Sci. 1, 47-59. HANKS, R.J., 1983. Yield and Water-Use Relationships: An Overview. (TAYLOR, H.M ve Ark., editor). Limitations to Efficient Water Use in Crop Production. Amer. Soc. Agron. Inc: 393-411. HANSEN, J.W., JONES, J.W., 2000. Scaling-Up Crop Models For Climate Variability Applications. Agricultural Systems 65, 43-72. HARDER, H.J., CARLSON, R.E., SHAW, R.H., 1982. Yield, Yield Components, and Nutrient Content of Corn Grain as Influenced by Post-Silking Moisture Stress. Agron. J. Vol. 74: 275-278. HASEGAWA, H., BRYANT, D.C., DENISON, R.F., 2000. Testing CERES Model Predictions Of Crop Growth And N Dynamics, İn Cropping Systems With 179

Leguminous Green Manures İn A Mediterranean Climate. Field Crops Research 67 (3), 239-255. HASSAN, A.A., 2000. Effect of Plant Population Density on Yield and Yield Components of Eight Egyptian Maize Hybrids. Field Crop Abstracts Vol:53 No: 5. HATCH, U., JAGTAP, S., JONES, J., LAMB, M., 1999. Potential Effects Of Climate Change On Agricultural, Water Use İn The Southeast US. Journal Of The American Water Resources Association 35, 1551-1561. HAYS, R.K.M., WALKER, A.J., 1989. An Introduction to the Physiology of Crop Yield. Longman. U.K. HEAD, G.C., 1966. Estimation Seasonal Changes in the Quantity of White Unsuberized Root on Fruit Tees. J. Hortic. Sci. 41: 197-206. HELWEG, O.J. 1991. Functions of Crop Yield from Applied Water. Agron. J. 83: 769-773. HERGERT, G. W., 1987. Status of Residual Nitrate-Nitrogen Soil Tests m the United States of America. Sampling, Correlation, Calibration and Interpretation. SSSA Spec. Publ. 21. Madison, WI, Pp.73-88. HERRMANN, A., ve FRIEDHELM T., 2005. Nitrogen Concentration at Maturity-An Indicator of Nitrogen Status in Forage Maize. Published in Agron. J. 97:201-210 (2005), American Society of Agronomy 677 S. Madison,USA HILLS, F. J., BROADBENT, F. E., LORENZ, O. A., 1983. Fertilizer nitrogen utilization by corn, tomato, and sugarbeet. Agronomy Journal, 81: 720-726. HIZALAN, E., ÜNAL, H., 1966. Topraklarda Önemli Kimyasal Analizler. Ankara Üni. Zir. Fak. Yayınları: 278. A.Ü. Basımevi, Ankara. 885 S. HODGES, T., BOTNER, D., SAKAMOTO, L., HAYS-HAUNG, J., 1987. Using the CERES-Maize Model to Estimate Production for the U.S. Cornbelt. Agricultural and Forest Meteorology 40(4): 293-303. HODGES, T., EVANS, D.W., 1990. Light Interception Model for Estimating the Effects of Row Spacing on Plant Competition in Maize. Journal of Production Agriculture. 3(2): 190-195. 180

HOFFMANN, F., RITCHIE, J.T., 1993. Model For Slurry And Manure in CERES And Similar Models. Journal Agronomy And Crop Science 170, 330-340. HOOGENBOOM, G., JONES, J.W., WİLKENS, P.W., BATCHELOR, W.D., BOWEN, W.T., HUNT, L.A., PİCKERİNG, N.B., SİNGH, U., GODWİN, D.C., BAER, B., BOOTE, K.J., RİTCHİE, J.T., WHİTE, J.W., 1994. Crop Models. In: Tsuji, G.Y., Uehara, G., Balas, S. (Eds.), DSSAT Version 3, Vol. 2. University Of Hawaii, Honolulu, HI, Pp. 95-244. HOOGENBOOM, G., WHITE, J.W., ACOSTA-GALLEGOS, J., GAUDIEL, R.G., MYERS, J.R., SILBERNAGEL, M.J., 1997. Evaluation Of a Crop Simulation Model That İncorporates Gene Action. Agronomy Journal 89 (4), 613-620. HOOGENBOOM, G., WILKENS, P.W., THORNTON, P.K., JONES, J.W., HUNT, L.A., IMAMURA, D.T., 1999. Decision Support System For Agrotechnology Transfer V3.5. In: Hoogenboom, G., Wilkens, P.W., Tsuji, G.Y. (Eds.), DSSAT Version 3, Vol. 4 (ISBN 1-886684-04-9). University Of Hawaii, Honolulu, HI, Pp. 1-36. HOPKINS, W.G., 1999. Introduction to Plant Physiology (second Edition). John Wiley and Sons, Inc. New York. HODGES, T., BOTNER, D., SAKAMOTO, L., HAYS-HAUNG, J., 1987. Using the CERES-Maize Model to Estimate Production for the U.S. Cornbelt. Agricultural and Forest Meteorology 40(4): 293-303. HODGES, T., EVANS, D.W., 1990. Light Interception Model for Estimating the Effects of Row Spacing on Plant Competition in Maize. Journal of Production Agriculture. 3(2): 190-195. HORST, G.L., O TOOLE, J.C., FAVER, K.L., 1989. Seasonal and Species Variation in Baseline Functions for Determining Crop Water Stress Indices in Turfgrass. Crop Sci. 29: 1227-1232. HOWELL, T.A., MUSICK, J.T., 1984. Relationship of Dry Matter Production of Field Crops to Water Consumption. Proc. Int. Con. on Crop Water Requirements, Paris. 11-14. September 1985. 181

HOWELL, T.A., COPELAND, K.S., SCHNEIDER, A.D., DUSEK, D.A., 1989. Sprinkler Irrigation Management for Corn-Southern Great Plains. Trans. of the ASAE. 32(1): 147-154. HOWELL, T.A., CUENCA, H.A., SOLOMON, K.H., 1990. Crop Yield Response. Management of Farm Irrigation Systems Edited by J. Hoffman and Ark. ASAE Monograph Chap S. USA. HOWELL, T.A., YAZAR, A., SCHNEIDER, A.D., DUSEK, D.A., COPELAND, K.S., 1992. LEPA Irrigation of Corn and Sorghum. Center Pivot Field at USDA-ARS, Conservation and Production Research Laboratory, Bushland, TX. HUNKAR, M., 1994. Validation Of Crop Simulation Model Ceres-Maize. Quarterly Journal Of Hungarian Meteorol Ogy Series 98, 37-46. HUNT, L.A., PARARAJA SINGHAM, S., JONES, J.W., HOOGENBOOM, G., IMAMURA, D.T., OGASHI, R.M., 1993. SOFTWARE GENCALC: Software to Facilitate the Use of Crop Models for Analyzing Field Experiments. Agron. J. 85: 1090-1094. HUNT, L.A., PARARAJASINGHAM, S., 1993. GENCAL Genotype Coefficient Calculator User s Guide Version 2.0 Department of Crop Science Publication No. LAH-O1-93. Crop Simulation Series No.1. (43) S. HUNT, L.A., BOOTE, K.J., 1998. Data For Model Operation, Calibration, And Evaluation. In: Tsuji, G.Y., Hoogenboom, G., Thornton, P.K. (Eds.), Understanding Options For Agricultural Production. Kluwer Academic Publishers, Pp. 9-39. HUNT, L.A., WHİTE, J.W., HOOGENBOOM, G., 2001. Agronomic Data: Advances İn Documentation And Protocols For Exchange And Use. Agricultural Systems 70, 477-492. HUTCHINSON, R. L., SHARPE, T. R. and SLAUGHTER, R. T., 1989.Corn plant population and N rate study. Lousiana Agricultural Experiment Station.ll6-117.U.S.A. 182

IDSO, S.B., EHRLER, W.L., 1976. Estimating Soil Moisture in the Root Zone of Crops: A Technique Adaptable to Remote Sensing. Geophys. Res. Lett., 3, 23-25. IDSO, S.B., JACKSON, R.D., PINTER, P.J., REGINATO, R.J., HATFIELD, J.L., 1981. Normalizing the Stress-Degree-Day Parameter for Environmental Variability. Agricultural Meteorology, 24: 45-55. IDSO, S.B., REGINATO, R.J., FARAH, S.M., 1982. Soil-and Atmosphere-Induced Plant Water Stress in Cotton as Inferred from Foliage Temperatures. Water Resources Research, Vol.18 No.4 Pages: 1143-1148. INTERNATIONAL BENCHMARK SITES NETWORK FOR AGROTECHNOLOGY TRANSFER. 1993. The IBSNAT Decade. Department Of Agronomy And Soil Science, College Of Tropical Agriculture And Human Resources, University Of Hawaii, Honoluly, Hawaii. IRMAK, A., JONES, J.W., BATCHELOR, W.D., PAZ, J.O., 2001. Linking Multiple Layers Of İnformation For Diagnosing Causes Of Spatial Yield Variability. Trans. Asae 45 (3), 839-849. ISFAN, D., 1984. Corn Yield Variation as Related to Soil Water Fluctuation and Nitrogen Fertilizer. I. Soil Water-Yield Relationships. Commun. In Soil Sci. Plant Anal., 15(10): 1147-1161. İBRIKÇI, H., ÜLGER, A. C, ŞEN, H. M., BÜYÜK, G., GÜZEL, N., ÇAKIR, B., ve ÖZGENTÜRK, G., 2001. Çukurova Bölgesinde II. Ürün Mısır Yetiştiriciliğinde Azotlu Gübre Kullanımının Optimizasyonu, TÜBİTAK, Kesin Sonuç Raporu, 2001, Adana İDİKUT, L., CESUR, C., TOSUN, S., 2005. Şeker Mısırda Ekim Zamanı ve Yatiştirme Tekniğinin Hasıl Verim ve Bazı Özelliklere Etkisi. KSÜ Fen ve Mühendislik Dergisi, 8 (1). JACKSON, R.D., 1982. Canopy Temperature and Crop Water Stress. Advances in Irrigation. Edited by Daniel Hillel. Academic Press 1: 43-85. New York. London. 183

JACKSON, R.D., IDSO, S.B., REGINATO, R.J., PINTER, JR., P.J., 1981. Canopy Temperature as a Crop Water Stress Indicator. Water Resources Research. Vol.17, No:4. Pages: 1133-1138. JACKSON, R.D., KUSTAS, W.P., CHOUDHURY, B.J., 1988. A Reexamination of the Crop Water Stress Index. Irrig Sci. 9: 309-317. JAGTAP, S.S., ABAMU, F.J., KLING, J.G., 1999. Long-Term Assessment Of Nitrogen And Variety Technologies On Attainable Maize Yields İn Nigeria Using CERES-Maize. Agricultural Systems 60, 77-86. JAME, Y.W., CUTFORTH, H.W., 1996. Crop Growth-Models For Decision- Support Systems. Canadian Journal Of Plant Science 76 (1), 9-19. JAMES, D.W., HANKS, R.J., JURINAK, J.J., 1982. Modern Irrigated Soils. John Wiley and Sons, Inc. USA. (235) S. JINGHUA, W., ERDA, L., 1996. The İmpacts Of Potential Climate Change And Climate Variability On Simulated Maize Production in China. Water, Air And Soil Pollution 92, 75-85. JONES, C. A., 1985. Grasses and Cereals: Growth, Development and Stress Response. John Wiley&Sons, Inc., New York. JONES, C.A., KINIRY, J.R., 1986. CERES-Maize: A Simulation Model Of Maize Growth And Development. Texas A&M University Press, College Station, Texas. JONES, J.W., RITCHIE, J.T., 1990. Crop Growth Models. Management of Farm Irrigation Systems. Edited by G. J. HOFFMAN, T.A. HOWELL, K.H. SOLOMON. ASAE. JONES J.W. RITCHIE, J.T., 1991. Crop Growth Models In: Hoffman, G.J, Howell, T.A., Solomon, K.H. (Eds.), Management Of Farm Irrigation Systems, American Society For Agricultural Engineering, Pp. 63-89. JONES, J.W., 1993. Decision Support Systems For Agricultural Development. In: Penning De Vries, F., Teng, P., Metselaar, K. (Eds.), Systems Approaches For Agricultural Development. Kluwer Academic Press, Boston, Pp. 459-471. 184

JONES, J.W., HUNT, L.A., HOOGENBOOM, G., GODWIN, D.C., SINGH, U., TSUJI, G.Y., PICKERING, N.B., THORNTON, P.K., BOWEN, W.T., BOOTE, K.J., RITCHIE, J.T., 1994. Input And Output Files. In: Tsuji, G.Y., Uehara, G., Balas, S. (Eds.), Decision Support System For Agrotechnology Transfer (DSSAT) Version 3, Vol. 2. University Of Hawaii, Honolulu, HI, Pp. 1-94. JONES, J.W., TSUJI, G.Y., HOOGENBOOM, G., HUNT, L.A., THORNTON, P.K., WILKENS, P.W., IMAMURA, D.T., BOWEN, W.T., SINGH, U., 1998. Decision Support System For Agrotechnology Transfer; DSSAT V3. In: Tsuji, G.Y., Hoogenboom, G., Thornton, P.K. (Eds.), Understanding Options For Agricultural Production. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands, Pp. 157-177. JONES, J.W., KEATING, B.A., PORTER, C.H., 2001. Approaches to Modular Model Development. Agricultural Systems 70, 421-443. KAHVECİ, M., 1993. Çukurova Koşullarında Ana Ürün Olarak Yetiştirilen Mısırda Farklı Sıra Arası ve Sıra Üzeri Mesafelerin Verim ve Bazı Tarımsal Karakterler Üzerine Etkileri. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi, Adana. KAMARA, A. Y., MENKIR, A., and SANGINGA, N., 2003. Nitrogen Use Efficiency of Maize Genotypes Improved for Tolerance to Low Nitrogen and Drought Stress. International Institute of Tropical Agriculture, Ibadan, Nigaria. \ KAMPRATH, E.J., MOLL, R.H., AND and RODRIGUEZ, N., 1982. Effects of Nitrogen Fertilization and Recurrent Selection on Performance of Hybrid Populations of Corn. Agron. J. 74:955-958. KAPLAN, M., 2005. Kahramanmaraş Koşularında Farklı Ekim Sıklıkların II. Ürün Silajlık Mısır (Zea mays L.) Bitkisinde Verim ve Verim Öğelerine Etkisi. K.S.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, K.Maraş, 36s. KARA, B., 2006. Çukurova Koşullarında Değişik Bitki Sıklıkları ve Farklı Azot Dozlarında Mısırın Verim ve Verim Özellikleri ile Azot Alım ve Kullanım 185

Ekinliğinin Belirlenmesi. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü. Doktora Tezi. Adana, 162s. KARA, Ş.M., DEVECİ, M., DEDE, Ö., ŞEKEROĞLU, N., 1999. Farklı Bitki Sıklığı ve Azot Dozlarının Silaj Mısırda Yeşil Ot Verimi ve Bazı Özellikler Üzerine Etkileri. Türkiye III. Tarla Bitkileri Kongresi, 15-18 Kasım 1999, (Sunulu Bildiri) Cilt. III, Çayır-Mera Yem Bitkileri ve Yemeklik Tane Baklagiller, Adana, 172-178. KIRTOK, Y.,1986. TAB-406 Sıcak İklim Tahılları. Ç.Ü. Ziraat Fak. Ders Notu Yayınları No:19. Adana KIRTOK, Y., 1998. Mısır Üretimi ve Kullanımı. Kocaoluk Basım ve Yayın Evi, S 125-129, İstanbul. KROGMAN, K.K., MACDONALD, M.R., HOBBS, E.H., 1980. Response of Silage and Grain Corn to Irrigation and Fertilizer. Can. J. Plant Sci. 60: 445-451. KOÇAK, A. N., 1987. Mısırın İnsan Gıdası Olarak Önemi ve Gıda Endüstrisindeki Yeri. Türkiye Mısır Üretiminin Geliştirilmesi, Problemler ve Çözüm Yollan Simpozyumu, Tarm, Ankara. KONAK, C., TURGUT, I., SERTER, E., 1998. Büyük Menderes Vadisi İkinci Ürün Koşullarında Yetiştirilen Melez Mısır Çeşitlerinin Verim ve Bazı Agronomik Özellikleri. Akdeniz Üniv. Ziraat Fak. Dergisi. Cilt: 11 Sayı:1, Antalya. KONUŞKAN, Ö., 2000. Hatay Koşullarında İkinci Ürün Olarak Yetiştirilen Melez Mısır Çeşitlerinde Bitki Sıklığının Verim ve Verimle İlişkili Özelliklere Etkisi. M.K.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Hatay. KONUŞKAN, Ö., GÖZÜBENLİ, H., 2001. Hatay Koşullarında II. Ürün Olarak Yetiştirilen Melez Mısır Çeşitlerinde Bitki Sıklığının Verim ve Verimle İlişkili Özelliklere Etkisi. Tarla Bitkileri Merkezi Araştırma Enstitüsü Dergisi, 10 (1-2):50-57. KÖKSAL, H., 1995. Çukurova Koşullarında II. Ürün Mısır Bitkisi Su-Üretim Fonksiyonları ve Farklı Büyüme Modellerinin Yöreye Uygunluğunun Saptanması Üzerine Bir Araştırma. Ç.Ü. Fen Bil. Ens. Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Doktora Tezi. 199 S. 186

KÖYCÜ, C., YANIKOGLU, S., 1987. Samsun Ekolojik Şartlarında Mısır (Zea mays L.) Çeşit ve Ekim Zamanı Üzerinde bir Araştırma. Türkiye Mısır Üretiminin Geliştirilmesi, Problemler ve Çözüm Yolları Sempozyumu, 23-26 Mart, 287-302s. Ankara KÖY HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, 1985. Çukurova da Buğdaydan Sonra İkinci Ürün Mısır Tarımı. Köy Hiz. Gn. Müd. Tarsus Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No: 126, Çiftçi Bülteni Seri No: 11, ANKARA. 6 S. KROGMAN, K.K., MACDONALD, M.R., HOBBS, E.H., 1980. Response of Silage and Grain Corn to Irrigation and Fertilizer. Can. J. Plant Sci. 60: 445-451. KUŞAKSIZ, T., YENER, H., 2003. Alaşehir Koşullarında Yetiştirilen Bazı Mısır Çeşitlerinde (Zea mays L.) Farklı Azot Dozlarının Verim ve Verim Öğeleri Üzerine Etkileri. Türkiye 5. Tarla Bitkileri Kongresi, 13-17 Ekim 2003, Diyarbakır, 506-509s. KÜÇTEMUR, İ. H., ALKAN, B., 1991. Ankara yöresinde mısırın azotlu ve fosforlu gübre isteği. Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Genel Yayın No: 168, Rapor Seri No: R-90, Ankara. KÜÇÜK, İ., SEZER, M. C., IŞIK, H., 1997. Bazı Mısır Çeşitlerinin Ekimlerinde Sıra Üzeri Sıklığın Bitkinin Besin Madde Yapısı ve Silolama Yeteneği Üzerine Etkisi. Sakarya Tarımsal Araştırma Enstitüsü, www.tagem.gov.tr. KÜN, E., 1985. Sıcak İklim Tahılları. A.Ü. Ziraat Fak. Yayınları, No. 953, Ankara. KÜN, E., 1994. Tahıllar II. (Sıcak İklim Tahıllar).Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları: 1452, 1465. Ankara. LAMBERT, R. J., HOEFT, R. G., GONZINI, L. C, and WARREN, L. L., 1998. Monitoring Nitrogen Use of Corn Hiybrids Using Grain Protein Cöncentration. in: 1998 Illinos Fertilizer Conference Proceedings (R.G. Hoeft,ed)pp 97-104. LAHROUNI, A., LEDENT, J.F., 1989. Growth of Maize in Belgium and Temperature. Simulation Study of Weather Variables Revue-de-I Agriculture 42(2): 193-206. 187

LARSON, W.E., HANWAY, J.J., 1977. Corn and Corn Improvement. Corn Production Editor. G. F. Spraque, American Society of Aqronomy. Inc., Publisher Madison, Wisconsin, USA. LAUER, J.G., RANKIN, M., 2004. Corn Response to Within Row Plant Spacing Variation. Agronomy Journal, 96: 1464-1468. LEMCOFF, J. H., LOOMIS, R. S., 1986. Nitrogen influences on yield determination in maize. Crop Sci., 26: 1017-1022. LIU, W.T.H., BOTNER, D.M., SAKAMOTO, C.M., 1989. Application of CERES- Maize Model to Yield Prediction of a Brazilian Maize Hybrid. Agricultural and Forest Meteorology. 45(3-4): 299-312. LORENS, G.F., BENNETT, J.M., LOGGALE, L.B., 1987. Differences in Drought Resistance Between two Corn Hybrids. II. Component Analysis and Growth Rates. Agron. J. 79: 808-813. MA, B. L., DWYEAR, L. M., and GREGORICH, E. G., 1999. Soil Nitrogen Amendement Effect on Nitrogen Uptake and Grain Yield of Maize. Agron. J. 91:650-656(1999). MAAS, E.V., HOFFMAN, G.J., 1977. Crop Salt Tolerance - Current Assessment. J. Irrig. Drain. Div. ASCE 103: 115-134. MACKAY, A.D., BARBER, S.A., 1985. Soil Moisture Effects on Root Growth and Phosphorus Uptake by Corn. Agron. J. 77:519-523. MAIZLISH, N. A., FRITTON, D..D. and KENDALL, W. A., 1980. Root Morphology and Early Development of Maize at Varying Levels of Nitrogen. Agron. J. 72:25-31. MAKINO, A., H. SAKUMA, E. S. and. MAE, T., 2003. Differences Between Maize and Rice in N-Use Efficiency for Photosynthesis and Protein Allocation. Plant and Celi Physiology, 2003, Vol. 44, No. 9, 952-956 MANINO, M.R., RIVA, C., TANO, F., 1990. Effects of Nitrogen Fertilizer Application and Planting Density on Maize in Narrow Rows. Informatore Agrario. 46(6): 63-65, 66-69. MARTIN, J. K., LEONARD, W. H., and STAMP, D. L., 1976. Principles of Field Crop Production. New York, Macmilan Publishing, Co., Inc. 1976. 188

MARSCHNER, H., 1986. Mineral nutrition in higher plants. Academic Press, Orlando, FL. MARTINEZ, W.O., TORREGROZA, C.M., ARCE, J., ABRIL, V.L., 1988. Response of Maize to Nitrogen Application with Different Population Densities and Sowing Methods. Agronomia Colobiana. 5: 1-2, 41-47. MAVROMATIS, T., BOOTE, K.J., JONES, J.W., IRMAK, A., SHINDE, D., HOOGENBOOM, G., 2001. Developing Genetic Coefficients For Crop Simulation Models With Data From Crop Performance Trials. Crop Science 41, 40-51. MAYAKI, W.W., STONE, L.R., TEARE, I.D., 1976. Irrigated and Nonirrigated Soybean, Corn, and Grain Sorghum Root System. Agron. J. 77: 519-523. MCCOWN, R.L., HAMMER, G.L., HARGREAVES, J.N.G., HOLZ-WORTH, D.P., FREEBAIRN, D.M., 1996. APSIM: A Novel Software System For Model Development, Model Testing And Simulation İn Agricultural Systems Research. Agricultural Systems 50, 255-271. MCCOWN, R.L., 2001. Learning To Bridge The Gap Between Science-Based Decision Support And The Practice Of Farming: Evolution İn Paradigms Of Model-Based Research And İntervntion From Design To Dialogue. Australian Journal Of Agricultural Research 52, 549-571. MEARNS, L.O., MAVROMATIS, T., TSVETSINSKAYA, E., HAYS, C., EASTERLING, W., 2001. Comparative Responses Of EPIC And CERES Crop Models To High And Low Spatial Resolution Climate Change Scenarios. Journal Of Geophysical Research 104, 6623-6646. MEGYES, A., DOBAS, A., RATONYI, T., HUZSVAI, L., 2000. Effect of Fertilization and Plant Density on the Dry Matter Production of Two Maize (Zea mays L.) hybrids. Field Crop Abstract.. Vol. 53 No: 6. MILLER, S. B., 1980. Variety Breads ın The United States. Aacc. Pages. 158. MONTEITH, J.L., 1973. Principles of Environmental Physics, Amer. Elsevier Pub. Comp. New York, 147 PP. MODERRAS, A. M., HAMILTON, R. I., DIJAK, M., DWYER, L. M., STEWART, D. W., MATHER, D. E., and SIMITH, D. L., 1998. Plant Population Density 189

Effect on Maize Inbredlines Grovvn in Short-Season Enviroment. Crop Sci., 38:104-108. MOLL, R. H., KAMPRATH, E. J., and JACKSON, W. A., 1982. Analiysis and Interpretation of Factors Which Contribute to Efficiency of Nitrogenutilization. Agronomy Journal, 74; 562-564. MONNEVEUX, P., ZAİDİ, P.H., SANCHEZ, C., 2005. Population Density and Low Nitrogen Affects Yield-Assaciated Traits in Tropical Maize. Crop Science, 45 (2): 535. MONTEITH, J.L., 1973. Principles of Environmental Physics, Amer. Elsevier Pub. Comp. New York, 147 PP. MUCHENA, P., IGLESIAS, A., 1995. Vulnerability Of Maize Yields To Climate Change İn Different Farming Sectors İn Zimbabwe. In: Rosenzweig, C., Allen, L.H., Harper, L.A., Hollinger, S.E., Jones, J.W. (Eds.), Climate Change And Agriculture: Analysis Of Potential International Impacts (ASA Special Publication 59). American Society Of Agronomy, Madison, Wisconsin, Pp. 229-239. MUCHOW, R. C, 1988. Effect of Nitrogen Supply on Comparative Productivity of Maize and Sorghum in a Semi Arid Tropicall Enviroment, UI. Grain yield and Nitrogen Accumulation. Field Crops Resaarch, 18;31-43. MURULI, B. I. and PAULSEN, G. M., 1981. Improvement of Nitrogen Use Efficiency And its Relationships to Other Traits in Maize. Maydica 26:63-73. MUSICK, L.T., DUSEK, D.A. 1980. Irrigated Corn Yield Response to Water. TRANSACTION of the ASAE. Vol: 23 No:1, P: 92-103. NENADİC, N., SLOVİC, S., VIDOJEVİC, S., 1989. Effect of Crop Density and Nitrogen Application Rate on Maize Yield. Zbornik Radova Pobjobrivnednog Fakultata Univerzitatu Beogradu. Vol. 34.(591) 77-91. Zemun, Yugoslavia. NEWMAN, E.I., 1966. A Method of Estimating the Total Length of Root in a Sample. J. Appl. Ecol. 3: 139-145. NIELSEN, D.C., GARDNER, B.R., 1987. Scheduling Irrigations for Corn with the Crop Water Stress Index (CWSI). Applied Agricultural Research Vol. 2, No.5, pp. 295-300. 190

NIMJE, P. M., SETH, J., 1988.Effect of nitrogen on growth, yield and quality of winter maize. Indian J. Of Agron., 33(2): 209-211. NOVAK, W., 1987. Estimation of Soil-Water Extraction Patterns by Roots. Agri. Water. Man. 12:271-278. OGUNLELA, V. B., AMORUWA, G. M., OLOGUNDEİ, O. O., 1988. Growth, yield components and micronutrient nutrition of fıeld-grown maize (Zea mays L.) as affected by nitrogen fertilization and plant density. Fertilizer Research, 17: 189-196. OKMAN, C., 1969. Ankara Şartlarında Şekerpancarının Su İstihlakinin Tayini Üzerinde Bir Araştıırma Ank. Üni. Zir. Fak. Kültürteknik Bölümü (Doktora) ANKARA, 80-85. OLASANTAN, F. O., LUCAS, E. O., EZUMAH, H. C, 1994. Effect of intercropping and fertilizer application on weed control and performance of cassava and maize. Field Crop Research, 39: 63-69. OLSON, R.A., SANDER, D.H., 1988. Corn Production, Corn and Corn Improvement, ASA, CSSA, SSSA, Wisconsin, USA.639-686. ONKEN, A. B., MATHESON, R. L., NESM1TH, D. M., 1985. Fertilizer nitrogen and residual Nitrate-nitrogen effects on irrigated corn yield. Soil Sci. Soc. Am. J.,49: 134-139. O TOOLE, J.C., HATFIELD, J.L., 1983. Effect of Wind on the Crop Water Stress Index Derived by Infrared Thermometry. Agron. J. Vol. 75: 811-817. O TOOLE, J.C., REAL, J.G., 1986. Estimation of Aerodynamic and Crop Resistances from Canopy Temperature. Agron. J. 78:305-310. OYLUKAN, Ş., GÜNGÖR, H., 1975. Orta Anadoluda Mısır Su Tüketimi. Eskişehir Bölge TOPRAKSU Araştırma Enstitüsü Yayınları. Genel Yayın No:129. Rapor Seri No:88. ESKİŞEHİR. 43 S. ÖKTEM, A., 1996. Harran Ovası Koşullarında II. Ürün Olarak Yetiştirilebilecek 10 Mısır Genotipinde (Zea mays L.) Farklı Dozlarda Uygulanan Fosforun Verim ve Verim Unsurlarına Etkisi. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilimdalı, Doktora Tezi. Adana. 191

ÖKTEM, A., ÜLGER, A.C., KIRTOK, Y., 2001. Cin Mısırda (Zea mays everta Sturt.) Farklı Azot Dozları ve Sıra Üzeri Mesafelerinin Tane Verimi ve Bazı Agronomik Özelliklere Etkisi. Ç.Ü.Z.F. Dergisi, 16 (2): 83-92. ÖKTEM, A., 2003. Harran Ovasında II. Ürün Olarak Yetiştirilebilecek Mısır Çeşitlerinin (Zea mays L.) Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Harran Üniversitesince Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Alanında Yapılan Araştırmalar ve Yayınlar (1992-2002), Şanlıurfa, 303s. ÖKTEM, A., ÇÖLKESEN, M., 2003. Harran Ovası İkinci Ürün Koşullarına Uygun Erkenci Mısır (Zea mays L.) Genotiplerinin ve İncelenen Özellikler Arası İlişkilerin Belirlenmesi Üzerinde Araştırmalar. Harran Üniversitesince Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Alanında Yapılan Araştırmalar ve Yayınlar (1992-2002), Şanlıurfa, 302s. ÖKTEM, A., ÖKTEM, A.G., 2003. Bazı Mısır (Zea mays L.) Genotiplerinin Harran Ovası Koşullarına Adaptasyonu. Türkiye 5. Tarla Bitkileri Kongresi, I. Cilt s: 218-222, 13-17 Ekim 2003, Diyarbakır. ÖZDEMİR, E., 2004. Farklı Yetiştirme Sürelerine Sahip Üç Mısır Genotipinde Değişik Sıra Üzeri Aralılarının Körpe Koçan (Babycorn) Verimine ve Kalitesine Etkileri. Çukurova Üniversitesi, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Adana. ÖZER, M. S., 1993. GAP Bölgesi Harran ovası koşullarında ikinci ürün mısırın azotlu gübre isteği. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Şanlıurfa Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları Genel Yayın No: 83, Rapor Serisi No: 57. Ş.Urfa(31s.) ÖZTÜRK, O., AYDIN, A. B., 1983. Kazova ve Niksar ovalarında mısırın azotlu gübre isteği. Tokat Bölge Topraksu Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel yayın No: 54, Rapor Serisi No: 34, Tokat. PACE, G. M. and MCLURE, P. R., 1986. Comparison of Nitrate Uptake Kinetic Parameters Across Maize Inbred Lines. J. Plant. Nutr. 9:1095-1111. PANG, X.P., GUPTA, S.C., MONCRİEF, J.F., ROSEN, C.J., CHENG, H.H., 1998. Evaluation Of Nitrate Leaching Potential İn Minnesota Glacial 192

Outwash Soils Using The CERES-Maize Model. Journal Of Environmental Quality 27 (1), 75-85. PARADKAR, V.K., SHARMA, R.K., 1993. Effect of Nitrogen Fertilization on Maize (Zea mays) Varietes Under Rainfed Condition. Indian Journal of Agronomy, Vol. 38(2), 303-304s. PEDERSEN, P., LAUER, J.G., 2002. Influence of Rotation Sequence on the Optimum Corn and Soybean Plant Population. Agronomy Journal, 94 (5): 968-975. PETERSEN, R.G., CALVIN, L.D., 1965. Sampling Methods of Soil Analysis (C.A. Black et. al. edit.), Part l, Agronomy Series No:9, Am. Soc. of Agr. Inc. Pub., Madison Wisconsin, USA, P: 54-72. PHILLIPS, J.G., CANE, M.A., ROSENZWEIG, C., 1998. ENSO, Seasonal Rainfall Patterns And Simulated Maize Yield Variability İn Zimbabwe. Agricultural And Forest Meteorology 90, 39-50. PINTER, P.J., REGINATO, R.J., 1982. A Thermal Infrared Technique for Monitoring Cotton Water Stress and Scheduling Irrigations. TRANSACTIONS of the ASAE. Vol. 25(6): 1651-1655. PIPER, E., WEISS, A., 1989. Extending CERES-Maize to Handle Abiotic and Biotic Stresses. 19 th. Conference on Biometeorology and Aerobiology. March 7-10, Charleston, South Carolina, USA. 52-53 S. PLANTUREUX, S., GIRARDIN, P., FOUQUET, D., CHAPOT, J., 1991. Evaluation and Sensitivity Analysis of the CERES-Maize Model in North- Eastern France. Agronomie, 11(1): 1-8. PORTER, C., JONES, J.W., BRAGA, R., 2000. An Approach For Modular Crop Model Development. International Consortium For Agricultural Systems Applications, 2440 Campus Rd., 527 Honolulu, HI 96822, Pp. 13. Available From http:// www.icasanet.org/modular/index.html. PODALAK, M., 1984. Effect of Nitrogen Fertilization Rates on Some Factors of Quality of Silag Maize in the Production Region. 9:107-118, Cheshoslovakia. 193

POLLMER, W. G., EBERIIARD, D., KLEIN, D., DHILLON, B. S., 1979. Genetic control of nitrogen uptake and translocation in maize. Crop Science, 19: 82-86. PRASAD, T.V.R., KRISHNAMURTHY, K., SHRIVASHANKAR, K., 1990. Canopy and Growth Differences in Maize Genotypes in Relation to Plant Densities and Nitrogen Levels. Mysore Journal of Agricultural Sciences. 24(4): 437-444. PRESTERL, T., G. SEITZ, M. LANDBECK, E. M. THIEMT, W., and GEIGER, H. H., 2003. Improving Nitrogen-Use Efficiency in European Maize Crop Science 43:1259-1265 (2003). QUEMADA, M., CABRERA, M.L., 1995. Ceres-N Model Predictions Of Nitrogen Mineralized From Cover Crop Residues. Soil Science Society Of American Journal 59, 1059-1065. RAGHEB, M. M., EL-ERASSAS, H. N EL-SHAZLY, M. S., 1987. Response of some maize varieties to nitrogen fertilization. I. Vegetative growth and dry matter accumulation. (Agris 1989-90) Egyptian Journal of Agronomy. 12 (1-2):111-122. REDDY, M.D., KRISHNAMURTH, I., REDDY, K.A., VENKATACHARI, A., 1982. Consuptive Use and Daily Evapotranspiration of Corn Under Different Levels of Nitrogen and Moisture Regimes. Plant Soil 56: 143-147. REGINATO, R.J., 1983. Field Quantification of Crop Water Stress. Trans. Amer. Soc. of Agr. Engrs. 26(3): 772-781. REGINATO, R.J., HOWE, J.,1985. Irrigation Scheduling Using Crop Indicators. Journal of and Drainage Engineering ASCE, Vol. 111, No. 2, p:125-133, Paper No:19798 RETTA, A., HANKS, R.J., 1980. Corn and Alfalfa Production as Influenced by Limited Irrigation. Irrig. Sci. 1: 135-147. RETTA, A., VANDERLIP, R.L., HIGGINS, R.A., MOSHIER, L.J., FEYERHERM, A.M., 1991. Suitability of Corn Growth Models for Incorporation of Weed and Insect Stresses. Agronmy. Journal. 83: 757-765. 194

RHOADS, F.M., BENNETT, J.M., 1990. Corn in irrigation of Agricultural Crops. (A. Stewart ve D.R. Nielsen) ASAE Agronomy Monograph No: 30: 569-596.American Society of Agronomy. Madison, Wisconsin. USA. 569-596. RICHARDSON, C.W., 1985. Weather simulation for crop management models. Transactions of the ASAE 28 (5), 1602-1606. RITCHIE, J.T., 1972. Model For Predicting Evaporation From A Row Crop With İncomplete Cover. Water Resources Research 8, 1204-1213. RITCHIE, J.T., 1985. A User-Orientated Model of the Soil Water Balance in Wheat. Models in Wheat Agronomy. Wheat Growth and Modelling. Edit. W. Day, R.K. Arkins, Vol. 86(27): 293-307. RITCHIE, J.T., 1993. Genetic Specific Data For Crop Modeling. In: Penning De Vries, F., Teng, P., Metselaar, K. (Eds.), Systems Approaches For Agricultural Development. Kluwer Academic Press, Boston, Pp. 77-93. RITCHIE, J.T., SINGH, U., GODWIN, D.C., BOWEN, W.T., 1998. Cereal Growth, Development And Yield. In: Tsuji, G.Y., Hoogenboom, G., Thornton, P.K. (Eds.), Understanding Options for Agricultural Production. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands, pp. 79-98. ROBERTSON, W.R., HAMMOND, L.C., JOHNSON, J.T., BOOTE, K.J., 1980. Effects of Plant-Water Stress on Root Distribution of Corn, Soybeans and Peanuts in Sandy Soil. Agron. J. 72:548-550. ROSENZWEIG, C., 1989. Climate Change and CO 2 Effects on Wheat and Corn in the Great. Nineth Conference on Agricultural and Foresty Meteorology and the Ninth Conference on Biometeorology and Aerobiology, March 7-10, Charleston, South Carolina. J26-J29. RUSCHEL, R., ZMMERMANN, F.J.P., 1990. Population Density and Maize Cultivars. Empresa. Capizaba de Pescuisa Agropecuaria No: 65, 12İs. Brazıl. RUSSELL, M. P., DEIBERT, B. J., HAUCK, R. D., STEVANIVIC, M. and OLSON, R. A., 1981. Effcets of Water and Nitrogen Management on Yield and 1:> n- Depleted Fertilizer Use Eeficiency of Irrigated Corn. Soil Sci. Soc. Am. J. 45:553-558. 195

RUSSEL, W., and BALKO, L. G., 1980. Response of Corn Inbred Lines and Single Crosses to Nitrojen Fertilizer. 35 th Annual Corn & Sorgum Research Conference, 48.67. RUSSO, D., BAKKER, D., 1987. Crop-Water Production Functions for Sweet Corn and Cotton Irrigated with Saline Waters. Soil. Sci. Am. J., Vol. 51, P: 1554-1562. SADE, B., ÇALIŞ, M., 1993. Erdemli Ekolojik Şartlarında İkinci Ürün Olarak Yetiştirilen Cin Mısır Populasyonlarının (Zea mays everta) Verim ve Verim Unsurları Üzerine Farklı Bitki Sıklıklarının Etkisi. S.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi,3 (5):32-45. SAĞLAMTİMUR, T., OKANT, M., 1987. Güneydoğu Anadolu Bölgesi Sulanabilir Koşullarında II. Ürün Mısırda Çeşit ve Bitki Sıklığının Verim ve Bazı Tarımsal Karakterlere Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Türkiye de Mısır Üretiminin Geliştirilmesi, Problemler ve Çözüm Yolları Sempozyumu, 23-26 Mart, Ankara, 317-329. SAĞLAMTİMUR, T., TANSI, V., DÜZGÜN, M., KIZILŞİMŞEK, M., 1994. Çukurova Koşullarında Mısırın en Uygun Bitki Sıklığının Saptanması Üzerinde Araştırmalar. Tarla Bitkileri Kongresi. E.Ü. Ziraat Fak. Ofset Basımevi. Cilt:l Bornova/İzmir. SANGOI, L., 1992. Behaviour of Varietes and Hybrids of Maize at two Sowing Densities and two Fertilizer Rates. Field Crop Abst. Vol. 45, No: 12. SANGOI, L., GRACIETTI, M.A., RAMPAZZO, C., BIANCHETTI, P., 2002. Corn Plant Varieties Plant Population Genetics. Field Crops Research, 79(1): 39. SARUHAN, V., ŞİRELİ, H.D., 2005. Mısır Bitkisinde (Zea mays L.) Farklı Azot Dozları ve Bitki Sıklığının Koçan, Sap, ve Yaprak Verimlerine Etkisi Üzerine Bir Araştırma. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2005, 9 (2):45-53. SAINI, G.R., CHOW, T.L., 1982. Effect of Compact Subsoil and Water Stress on Root and Shoot Activity of Corn (Zea Mays L.) and Alfalfa (Medicago Sativa L.) in a Growth Chamber. Plant Soil 66: 291-298. 196

SAMMIS, T.W., 1981. Yield of Alfalfa and Cotton as Influenced by Irrigation. Irr. Agron. J. 73(2): 323-329. SAMMIS, T.W., SMEAL, D., WILLIAMS, S., 1988. Predicting Corn Yield Under Limited Irrigation Using Plant Height. Trans. of the ASAE. 3(13): 830-838. SCHMIDT, J. P., REDULLA, C. A., KLUITENBERG, G. J., SCHROCK, M. D., and TAYLOR, R. K., 1998. Variable N Application for Irrigated Corn: Nitrogen-Use Efficiency and Yield Potential. Plains Soil Fertility Conference. Kansas State University, Manhattan, Kansas. SCHRADER, L. E., DOMSKA, D., JUNG, JR., P. E. AND PETERSON, L. A., 1972. Uptake and assimilation of ammonium-n and Nitrate-N and their influence on the growth of corn (Zea mays L.). Agron. J. 64:690-695. SCHUSSLER, J. R., and WESTGATE, M. E., 1995. Asimilate Flux Kemel Set at Low Water Potantial in Maize. Crop Sci. 35:1074-1080. SCHUURMAN, J.J., GOEDEWAAGEN, M.A.J., 1971. Methods for the Examination of Root Systems and Roots. Wageningen. Pudoc Ind Ed., 1971. SEKHON, N. K., and AGGARWAL, G. C., 1994. Changes indueed in maize leaf growth and development by organic anıendments and N fertilizers in a calcareous Ustochrept soil Nortwestern India. Arid-Soil-Research and Rehabilitation, 8:3, 261-268. SENCAR, Ö., 1988. Mısır Yetiştiriciliğinde Ekim Sıklığı ve Azotun Etkileri. Cumhuriyet Üniversitesi, Tokat Ziraat Fakültesi Yayınları:6, Bilimsel Araştırmalar ve İncelemeler:3, Tokat. SENCAR, Ö., GÖKMEN, S., İDİ, M., 1997. Şeker Mısırın (Zea mays saccharata Sturt) Agronomik Özelliklerine Ekim Zamanı ve Yetiştirme Tekniklerinin Etkisi. Tr. J. Of Agriculture and Forestry, 21 (1997), 65-71. SEZER, İ., GÜLÜMSER, A., 1999. Çarşamba Ovasında Ana Ürün Olarak Yetiştirilebilecek Mısır Çeşitlerinin (Zea mays L. indentata) Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. 3. Tarla Bitkileri Kongresi. 275-280s. Adana. SEZER, İ., YANBEYİ, S., 1997. Çarşamba Ovasında Yetiştirilen Cin Mısırda (Zea mays L.) Bitki Sıklığı ve Azotlu Gübrenin Tane Verimi, Verim Komponentleri ve Bazı Bitkisel Karakterler Üzerine Etkisi. O.M.Ü., Ziraat 197

Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü. Türkiye II. Tarla Bitkileri Kongresi. 22-25 Eylül, Samsun, (128-133s). SEZEN, S.M., 1993. Çukurova Koşullarında Buğdayda Su-Verim İlişkilerinin Belirlenmesi ve CERES-Wheat Bitki Büyüme Modelinin Test Edilmesi. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. Adana. 106 S. SHARMA, K., GREWAL, D. S., DHILLON, M. S., DHINGRA, K. K., 1993. Effect of crop geometry and nitrogen fertilizers on chlorophyll content, leaf area index, PAR interception, quality and yield of mungbean intercropped with maize. Environment and Ecology, 11:1, 74-77. SHARP, R.E., DAVIES, W.J., 1979. Solute Regulation and Growth by Roots and Shoots of Water Stressed Maize Plants. Planta 147: 43-49. SHARP, R.E., DAVIES, W.J., 1985. Root Growth and Water Uptake by Maize Plants in Drying Soils. J. Exp. Bot. 36: 1441-1456. SHAW, R. H., 1988. Climate Requirement (G. F. SPRAQUE and J. W. DUDLEY Ed.) Corn and Corn Improvement. ASA. CSSA ve SSSA, Wisconsin, USA, S. 609-638. SIMEONOV, N., and TSANKOVA, G., 1990. Effects of Fertilisers and Plant Density on Yield of Maize Hybrids With Two Ears. Rasteniev'dni Nauki, 27 (8): 14-18. SINGH, U., THORNTON, P.K., SAKA, A.R., DENT, J.B., 1993. Maize Modeling İn Malawi: A Tool For Soil Fertility Research And Development. In: Penning De Vries, F.W.T., Et Al. (Eds.), Systems Approaches For Agricultural Development. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands, Pp. 253-273. SLACK, D.C., T.F. SCHERER, L.J. CLARK, F.FOX., 1989. Theoretical Basis for Crop Water Stress Index Unstressed Baseline Variability. Amer. Soc. Agr. Eng., Paper No: 89-2085. 198

SMITH, M., 1984. Irrigation Scheduling and Water Distribution. Crop Water Requirements International Conference. P: 498-514. STALEY, T. E., and PERLY, H. D., 1995. Maize Silage Utilization of Fertilizer and Soil Nitrogen on a Hill-Land Ultisol Relative to Tillage Method. Agronomy Journal, 87; 835-842. STEEL, R.G., TORRIE, J.H., 1960. Principle and Procedures of Statisties with Special Reference to the Biological Sciences. MeGraw_Hill CO.New York. STEGMAN, B.A., HANKS, R.J., MUSICK, J.T., WATTS, D.G., 1981. Irrigation Water Management-Adequate or Limited Water Irrigation Challenges at the 80 S (Proceedings of the ASAE Second National Irrigation Symposium, Oct. 20-23, 1980 Univ. of Nebraska, Lincoln, Nebraska). Pub. ASAE, St. Joseph, MICHIGAN, 154-165. STEWART, J.I., MISRA, R.D., PRUITT, W.O., HAGAN, R.M., 1975. Irrigating Corn and Grain Sorghum with a Deficient Water Supply. TRANSACTIONS of the ASAE. Vol. 18(2): 270-280. STOCKLE, C.O., DUGAS, W.A., 1989. Limitations of Infrared Thermometry for Irrigation Scheduling. ASAE paper No:89-2643. STOCKLE, C.O., DUGAS, W.A., 1992. Evaluating Canopy Temperature-Based Indices for Irrigation Scheduling. Irrig. Sci. 13:31-37. STOCKLE, C.O., JAMES, L.G., BASSETT, D.L. SAXTON, K.E., 1991. Effect of Evapotranspiration Underprediction on Irrigation Scheduling and Yield of Corn: A Simulation Study. Agriculture Water Management, 19: 167-179. STUTLER, R.K., JAMES, D.W., FULLERTON, T.M., WELLS, R.F., SHIPE, E.R., 1981. Corn Yield Functions of Irrigation and Nitrogen in Central America. Irrig. Sci. 2: 79-88. SUPHOT, P., KITIMA, M., 1977. Effect of nitrogen fertilizer on nitrate reductase, grain yield and some agronomic characteristics in corn (Zea mays L.). (Agris 1981-1985) Kassetsart Journal, 11(1-2); 33-49. SZEICZ, G., LONG, I.F., 1969. Surface Resistance of Crop Canopies. Water Resources Research. 5(3): 622-633. 199

ŞENER, O., GÖZÜBENLİ, H., KONUŞKAN, O., KILINÇ, M., 2004. The Effect of Intra-Row Spacings on The Grain Yield and Some Agronomic Characteristics of Maize ( Zea mays L.) Hybrids. Asian Journal of Plant Sciences 3 (4):429-432. TANO, F., 1987. The 1986 Maize Season. Row Spacing and Plant Density for Grain Maize. Informature AgrarioVol.42 (7) 147-149s, Milan, Italy. TANRIVERDİ, B., 1993. Çukurova koşullarında mısır bitkisine uygulanan farklı azot ve potasyum miktarının verim ve verim öğelerine etkileri. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. No:713 Adana. TANRIVERDİ, M., KABAKÇI, Y., 1999. Harran Ovası Koşullarında İkinci Ürün Olarak Yetiştirilebilecek Mısır Çeşitlerinin (Zea mays L.) Verim ve Bazı Tarımsal Özelliklerinin Belirlenmesi. Şanlıurfa Ziraat Fak. Dergisi. Cilt:3 Sayı: 1-2.Şanlıurfa. TANSI, V., SAĞLAMTİMUR, T., ÜLGER, A.C., BAYTEKİN, H., KIZILŞİMŞEK, M., ÇAKIR, B., YÜCEL, C., ÖKTEM, A., 1997. II. Ürün Mısırda Bitki Sıklığı Ve Azot Gübrelemesinin Tane ve Hasıl Verimi ve Bazı Tarımsal Karakterlerine Etkisi. TANSI, V., ÜLGER, A.C., SAĞLAMTİMUR, T., KIZILŞİMŞEK, M., ÇAKIR, B., YÜCEL, C., BAYTEKİN, H., ÖKTEM, A., 1996. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde İkinci Ürün Mısırda Bitki Sıklığı ve Azot Gübrelemesinin Tane ve Hasıl Verimi ve Bazı Tarımsal Karakterleri Üzerine Etkisi Üzerine Araştırmalar (Hasıl Verimi). Başbakanlık Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) Tarımsal Araştırma İnceleme ve Geliştirme Proje Paketi. Genel yayın No: 158, GAP Yayınları No: 99. Adana. THIRAPORN, R., GEISLER, G., STAMP, P., 1983. Yield and relationships among yield components and N and P related traits in maize genotypes under tropical conditions. Z. Aeker und Pflanzenbau (J. Agronomy & Crop Science), 152,460-468. TOLENAAR, M., AGUILERA, A, and NISANKA, S. P., 1997. Grain Yield in Reducedmore by Weed Interfrence in an Old Than in a New Maize Hybrid. Argon. J. 89:239-246. 200

TRUSKA, J., SEDLAK, A., 1991. Releationship of fertilizer applications and stand density in maize with protein and lysine production. F.C.A. 1992, Vol: 45, No: 12, P: 1056. TSUJI, G.Y., UEHARA, G., BALAS, S. (Eds.), Decision Support System For Agrotechnology Transfer (DSSAT) Version 3. University Of Hawaii, Honolulu, Hawaii 1994. TSUJI, G.Y., 1998. Network Management And İnformation Dissemination For Agrotechnology Transfer. In: Tsuji, G.Y., Hoogenboom, G., Thornton, P.K. (Eds.), Understanding Options For Agricultural Production. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands, Pp. 367-381. TSUJI, G.Y., HOOGENBOOM, G., THORNTON, P.K. (Eds.), Understanding Options For Agricultural Production. Systems Approaches For Sustainable Agricultural Development. Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, The Netherlands 1998, P. 400. TURGUT, İ., 2000. Bursa Koşullarında Yetiştirilen Şeker Mısırında (Zea mays Saccharat Sturt.) Bitki Sıklığının ve Azot Dozlarının Taze Koçan Verimi ile Verim Öğeleri Üzerine Etkisi. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 2000, 24(3):341-347. TURGUT, İ., ÇAKMAK, F., BALCI, A., 1999. Bursa Koşullarında Mısırın (Zea mays L.) Verim ve Verim Unsurlarına Etkili Başlıca Karakterler ve Bunların Kalıtımı Üzerine Araştırmalar. Türkiye 3. Tarla Bitkileri Kongresi, 15-18 Kasım 1999, Adana, (Sunulu Bildiri), Cilt I, Genel ve Tahıllar, 269-274. TURGUT, İ., DOĞAN, R., YÜRÜR, N., 1997. Bursa Ekolojik Koşullarında Yetiştirilen Bazı Atdişi Hibrit Mısır (Zea mays indentata sturt) Çeşitlerinde TÜFEKÇİ, A., ve KARALTIN, S., 2001. Kahramanmaraş Koşullarmda I. Ürün Olarak Yetiştirilen Mısır {Zea mays L) Bitkisinde Farklı Azot Dozlarının II. Verim ve Verim Unsurlarına Etkisi. Türkiye IV. Tarla Bitkileri Kongresi, 17-21 Eylül 2001, Tekirdağ, 291-295. THOM, A.S., OLIVER, H.R., 1977. On Penman s Equations for Estimating Regional Evaporation. Quart. J. Roy. Meteorol. Soc., 103: 345-357. TİGEM, 1994. Mısır Tohumculuğu. Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü. Ankara. 201

UNITED STATES SALINITY LABORATORY STAFF, 1954. Diagnosis and Improvement of Saline and Alkali Soils, Agriculture Handbook No: 60. USDA. (160) S. UPENDRA, S., SINGH, U., 1986. A Crop Growth Model for Predicting Corn (Zea Mays L.) Performance in the Tropics. Vol. 46(7)-2135 B. USDA-SCS, 1967. Irrigation Water Requirements. Technical Release No: 21. 83 S. USLU, Ö. S., ve KARAALTDSf, S., 1999. Kahramanmaraş Koşullarmda II. Ürün Olarak Yetiştirilen Mısır {Zea mays L) Bitkisinde Farklı Azot Dozlarının Büyüme ve Fizyolojik Özelliklere Etkisi. Türkiye III. Tarla Bitkileri Kongresi, 15-18 Kasım 1999, Adana 434-439. UZUNOĞLU, S., 1991. Ankara Yöresinde Hibrit Mısırın Su Tüketimi. Toprak ve Gübre Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları. Genel Yayın No:172. Rapor Seri No:R.64, ANKARA. 26 S. ÜLGER, A.C., 1998a. Farklı Azot Dozu ve Sıra Üzeri Mesafelerinin Patlak Mısırda (Zea mays Evarta Sturt.) Tane Verimi Ve Bazı Tarımsal Özelliklere Etkisi. Ç.Ü.Z.F. Dergisi, 13 (1), 155-164s, Adana. ÜLGER, A.C., 1998b. Mısır Bitkisinde Farklı Sıra Arası ve Sıra Üzeri Uzunluklarının Tane Verimi ve Bazı Tarımsal Özelliklere Etkisi. Ç.Ü.Z.F. Dergisi, 13(3), 95-104. Adana. ÜLGER, A.C., GENÇ, I., ARIOĞLU, H., 1993. Farklı Azot Dozlarında ve Mixtalol Bitki Büyüme Düzenleyicisinin Mısır Bitkisinde Dane Verimi ve Diğer Bazı Bitkisel Özelliklere Etkisi. Ç.Ü.Z.F. Dergisi 8 (4): 63-78. ÜLGER, A. C, IBRİKCİ, H., ÇAKİR, B., ve GÜZEL, N., 1997. Influence of Nitrogen Rates and Row Spacing on Com Yield, Protein Content and Other Plant Parameters. J. of Plant Nutrition. 20:1697-1709. ÜLGER, A.C., TANSI, V., SAĞLAMTİMUR, T., KIZILŞİMŞEK, M., ÇAKIR, B., YÜCEL, C., BAYTEKİN, H., ÖKTEM, A., 1996. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde İkinci Ürün Mısırda Bitki Sıklığı ve Azot Gübrelemesinin Tane ve Hasıl Verimi ve Bazı Tarımsal Karakterlerine Etkisi Üzerinde Araştırmalar. Başbakanlık Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma Dairesi Başkanlığı. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi 202

Güneydoğu Anadolu Proj'esi (GAP) Tarımsal Araştırma İnceleme ve geliştirme Proje Paketi. Adana. VOS, R.N., MALLETT, J.B., 1987. Preliminary Evaluation of Two Maize (Zea Mays L.) Growth-Simulation Models. South-African Journal of Plant and Soil 4(3): 131-136. WAGGER, M.G., CASSEL, D.K., 1993. Corn Yield and Water Use Efficiency as Affected by Tillage and Irrigation. Soil Sci. Soc. Am. J. 57: 229-239. WALBURG, G., BAUER, M. E., DAUGHTRY, C. S. T., HAUSLEY, T. L., 1982. Effects of nitrogen nutrition on the growth yield and reflectance characteristics of corn canopies. Agron. J. 74:677-683. WALDREN, R.P., 1982. Corn. Crop-Water Relations. Edited by I.D. Teare and M.M. Reet JOHN WILEY and SONS. New York. WALTON, P.D., 1988. The Grain Crops. Principles and Practices of Plant Science, USA, Prentice-Hall. 254-293. WALSH, L.M., and BEATON, J.D., 1973. Soil Testing Aand Plant Analysis. Soü Sci. Soc. of Am. Inc. Madison, Wisconsin, USA. WANG, C.S., TSAO, S.H., LIU, D.J., 1987. The Effect of Population Density on the Accumulation of Dry Matter in Maize. Journal of Agricultural Research of China, 36(1), 15-28s,. Taiwan. WANJURA, D.F., HATFIELD, J.L., UPCHURCH, D.R., 1990. Crop Water Stress Index Relationships with Crop Productivity. Irrig. Sci. 11: 93-99. WARREN, H. L., HUBER, D. M., TSAI, C. Y and NELSON, D. W., 1980. Effect of Nitrapyrin and N Fertilizer on Yield and Mineral Composition of Corn. Agron. J. 72: 729-732. WElNHOLD, B. J., TROOIEN, T. P., and REICHMAN, G. A., 1995. Yield and Nitrogen Use Efficiency of Irrigated Corn in The Northern Dreat Plains. Agronomy Journal, 87; 842-84 WENDA, W.I., HANKS, R.S., 1981. Corn Yield and Evapotranspiration Under Simulated Drought Conditions. Irrig. Sci. 2: 193-204. 203

WEST, C., BURIGGS, G. E. ANÎ) KIDD, F., 1920. Methods and signifıcant relations in the quantitative analysis of plant growth. New Phytol., 19:200-207. WHITE, J.M., 1986. Effect of Plant Spacing and Planting Date on Sweet Corn (Zea mays L.) Grown on Muck Soil in the Spring. Maize Abstracts. 002-02022. WIDDICOMBE, W.D., THELEN, KURT. D., 2002. Row Width and Plant Density Effects on Corn Grain Production in the Northern Corn Belt. Agronomy Journal, 94 (5): 1020-1023. WIEGAND, L.L., NIXON, P.R., JACKSON, R.D., 1983. Drought Detection and Quantification by Reflectance and Thermal Responses. Agric. Water. Man. 7:303-321. WILHELM, W.W., MIELKE, L.N., GILLEY, J.R., 1985. Tillage and Low-Pressure Center-Pivot Irrigation Effects on Corn Yield. Agron. J. Vol. 77: 258-263. WILLIAM, J. E., and RANDALL, G. W., 1997. Fate of Fertilizer Nitrogen an Affected by Time and Rate of Application on Corn. Soil Sci. Soc. Am. J. 61:1695-1703. WILLIAMS, W. A., LOOMIS, R. S., DUNCAN, W. G., DOVERT, A., and NUNEZ, F., 1968. Canopy Architecture at Various Population Density and The Grown And Grain on Corn. Crop. Sci., 8; 303-308. WU, Y., SAKAMOTO, C.M., BOTNER, D.M., 1989. On the Application of the CERES-Maize Model to the North China Plain Agricultural and Forest Meteorology. 49(1): 9-22. YARON, D., 1971. Estimation and Use of Water Production Functions In Crops J. of The Irr. Drain. Div. Proc. of the ASCE 291-302 S. YILDIZ, G., GENÇ, I., 1990. Bazı Hibrid Mısır Çeşitlerinin Çukurova Koşullarında Uyum Yetenekleri Üzerine Bir Araştırma. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi. 4 (3): 35-51. YILDIRM, Ö., BAYTEKİN, H., 2003. Mısırda Bitki Sıklığının Yeşil Ot ve Tane Verimi ile Bazı Tarımsal Karakterlere Etkisi. Türkiye 5. Tarla Bitkileri Kongresi, 13-17 Ekim 2003, Diyarbakır, 448-452s. 204

YILMAZ, M.F., 2005. Kahramanmaraş Koşullarında II. Ürün Mısır Bitkisinde (Zea mays L.) Farklı Sıra Üzeri Mesafeler ve Azot Dozlarının Verim ve Verim Unsurları ile Tohum Kalitesine Etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 56s. YURTSEVER, N., 1979. Karadeniz bölgesi şartlarında mısır bitkisine uygulanabilecek gübre miktarları üzerine araştırmalar. Topraksu Teknik Dergisi, Sayı: 50, 51, 52, Ankara. YURTSEVER, N., 1984. Deneysel İstatistik Metotları. T.C. Tarım Orman ve Köy işleri Bakanlığı. Köy Hizmetleri Genel Müd. Yayınları, Genel Yayın No: 121. Teknik Yayın No:156. ANKARA. 623 S. YÜCEL, C., 1993. Çukurova Koşullarında Yetiştirilen Melez Mısır (Zea May L.) Çeşitlerinde Bazı Kök Özellikleri ile Dane Verimi ve Tarımsal Özellikler Arasındaki İlişkilerin Saptanması. Ç.Ü. Fen Bil. Ens. Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı (Y. Lisans Tezi). (67). S. ZUNIGA, E.M., 1989. Crop Model Evaluation of Precipitation, Planting Date, and Nitrogen Application Interaction Effect on Corn Yields in Central America. Dissertation-Abstracts-International, B. Sciences and Engineering. 49: 11, 4616B. 205

ÖZGEÇMİŞ 15.03.1970 yılında Kahramanmaraş ta doğdum. İlk ve orta öğrenimimi burada tamamladım. 1990 yılında Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümünü kazandım, 1994 yılında mezun oldum. 1996 yılında askerlik görevimi tamamladım. 1997 yılında Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı tarafından açılmış olan Yüksek Lisansa programını 2000 yılında tamamladım. 2001 yılında Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalında Doktoraya eğitimime başladım. Şu anda Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Enformatik Bölümünde Öğretim Görevlisi olarak çalışmaktayım. 206

DSSAT Simülasyon Gösterim Dosyası: 2004 Borja 150 kg/da N SIMULATION OVERVIEW FILE *DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 : Borja 150 kg/ha N MODEL : MZCER040 - MAIZE EXPERIMENT : KMTA0401 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES- MAIZE DENEMESI TREATMENT 1 : Borja 150 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitoborja ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUN 21 2004 PLANTING DATE : JUN 21 2004 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2004 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - K.Maras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 150 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 5-15 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 15-30 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 30-45 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 45-60 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 60-90 0.071 0.121 0.510 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.70 TOT- 90 11.8 19.3 41.1 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 151197 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0146-Fitoborja ECOTYPE :IB0001 P1 : 320.00 P2 : 0.5200 P5 : 940.00 G2 : 650.00 G3 : 6.000 PHINT : 38.900 207

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Borja 150 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 21 JUN 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 21 JUN 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 22 JUN 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 26 JUN 5 Emergence 29 0.01 2.2 1 4.4 0.00 0.00 10 JUL 19 End Juveni 275 0.48 11.3 10 3.7 0.33 0.00 16 JUL 25 Floral Ini 603 0.87 14.6 24 3.9 0.65 0.00 18 AUG 58 75% Silkin 10603 4.83 29.8 174 1.6 0.12 0.03 26 AUG 66 Beg Gr Fil 12900 4.61 29.8 179 1.4 0.01 0.03 3 OCT 104 End Gr Fil 19300 2.21 29.8 196 1.0 0.00 0.02 6 OCT 107 Maturity 19300 2.21 29.8 196 1.0 0.00 0.07 6 OCT 107 Harvest 19300 2.21 29.8 196 1.0 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 58-99 Physiological maturity day (dap) 107-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 6573-99 Number at maturity (no/m2) 2883-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2280-99 Number at maturity (no/unit) 400.4-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 19300-99 By-product produced (stalk) at matu 12819-99 Leaf area index, maximum 4.86-99 Harvest index at maturity 0.341-99 Grain N at maturity (kg/ha) 112-99 Tops N at maturity (kg/ha) 196-99 Stem N at maturity (kg/ha) 84-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 10295-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 173-99 Leaf number per stem at maturity 29.82-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase-------- ------------------Environment-------------------- -----------Stress------------ ----------Average--------- ---Cumulative------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ----Water--- --Nitrogen-- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 14 37.2 21.5 26.5 14.54 0.0 10.8 0.180 0.275 0.005 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.1 23.0 24.4 14.40 0.8 8.8 0.492 0.662 0.002 0.001 Floral Init-End Lf Grow 33 35.8 22.4 24.5 13.90 0.4 190.7 0.067 0.137 0.063 0.025 End Lf Grth-Beg Grn Fil 8 35.1 21.9 22.2 13.22 0.0 47.0 0.000 0.007 0.093 0.037 Grain Filling Phase 38 35.2 19.0 19.2 12.30 0.0 188.5 0.000 0.001 0.039 0.015 Maize YIELD : 6573 kg/ha [Dry weight] 208

*RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Borja 250 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0401 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Borja 250 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitoborja ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUN 21 2004 PLANTING DATE : JUN 21 2004 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2004 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - K.Maras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 250 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 5-15 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 15-30 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 30-45 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 45-60 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 60-90 0.071 0.121 0.510 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.70 TOT- 90 11.8 19.3 41.1 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 151197 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0146-Fitoborja ECOTYPE :IB0001 P1 : 320.00 P2 : 0.5200 P5 : 940.00 G2 : 650.00 G3 : 6.000 PHINT : 38.900 209

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Borja 250 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 21 JUN 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 21 JUN 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 22 JUN 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 26 JUN 5 Emergence 29 0.01 2.2 1 4.4 0.00 0.00 10 JUL 19 End Juveni 275 0.48 11.3 10 3.7 0.33 0.00 16 JUL 25 Floral Ini 603 0.87 14.6 24 3.9 0.65 0.00 18 AUG 58 75% Silkin 10667 4.83 29.8 236 2.2 0.12 0.02 26 AUG 66 Beg Gr Fil 12879 4.61 29.8 236 1.8 0.05 0.02 3 OCT 104 End Gr Fil 19324 2.21 29.8 236 1.2 0.01 0.00 6 OCT 107 Maturity 19324 2.21 29.8 236 1.2 0.00 0.00 6 OCT 107 Harvest 19324 2.21 29.8 36 1.2 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 58-99 Physiological maturity day (dap) 107-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 6619-99 Number at maturity (no/m2) 2911-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2274-99 Number at maturity (no/unit) 404.2-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 19324-99 By-product produced (stalk) at matu 12797-99 Leaf area index, maximum 4.86-99 Harvest index at maturity 0.343-99 Grain N at maturity (kg/ha) 116-99 Tops N at maturity (kg/ha) 236-99 Stem N at maturity (kg/ha) 120-99 Grain N at maturity (%) 1.8-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 10325-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 230-99 Leaf number per stem at maturity 29.82-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ ------------------Environment-------------------- --------------Stress--------------- ----------Average--------- -----Cumulative----- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ------Water----- ---Nitrogen---- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 14 37.2 21.5 26.5 14.54 0.0 10.8 0.180 0.275 0.005 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.1 23.0 24.4 14.40 0.8 8.8 0.492 0.662 0.002 0.001 Floral Init-End Lf Grow 33 35.8 22.4 24.5 13.90 0.4 190.5 0.068 0.138 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 8 35.1 21.9 22.2 13.22 0.0 46.7 0.007 0.046 0.054 0.022 Grain Filling Phase 38 35.2 19.0 19.2 12.30 0.0 187.5 0.005 0.014 0.000 0.000 Maize YIELD : 6619 kg/ha [Dry weight] 210

*RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Borja 350 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0401 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Borja 350 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitoborja ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUN 21 2004 PLANTING DATE : JUN 21 2004 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2004 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 350 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 5-15 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 15-30 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 30-45 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 45-60 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 60-90 0.071 0.121 0.510 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.70 TOT- 90 11.8 19.3 41.1 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 151197 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0146-Fitoborja ECOTYPE :IB0001 P1 : 320.00 P2 : 0.5200 P5 : 940.00 G2 : 650.00 G3 : 6.000 PHINT : 38.900 211

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Borja 350 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 21 JUN 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 21 JUN 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 22 JUN 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 26 JUN 5 Emergence 29 0.01 2.2 1 4.4 0.00 0.00 10 JUL 19 End Juveni 275 0.48 11.3 10 3.7 0.33 0.00 16 JUL 25 Floral Ini 603 0.87 14.6 24 3.9 0.65 0.00 18 AUG 58 75% Silkin 10707 4.84 29.8 237 2.2 0.12 0.02 26 AUG 66 Beg Gr Fil 12925 4.62 29.8 237 1.8 0.05 0.02 3 OCT 104 End Gr Fil 19387 2.21 29.8 237 1.2 0.01 0.00 6 OCT 107 Maturity 19387 2.21 29.8 237 1.2 0.00 0.00 6 OCT 107 Harvest 19387 2.21 29.8 237 1.2 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 58-99 Physiological maturity day (dap) 107-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 6636-99 Number at maturity (no/m2) 2918-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2274-99 Number at maturity (no/unit) 405.3-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 19387-99 By-product produced (stalk) at matu 12842-99 Leaf area index, maximum 4.88-99 Harvest index at maturity 0.342-99 Grain N at maturity (kg/ha) 116-99 Tops N at maturity (kg/ha) 237-99 Stem N at maturity (kg/ha) 121-99 Grain N at maturity (%) 1.8-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 10365-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 231-99 Leaf number per stem at maturity 29.82-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS --------Development Phase--------- ----------------Environment-------------------- ------------Stress------------- ----------Average------- ----Cumulative------ (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ----Water--- --Nitrogen-- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 14 37.2 21.5 26.5 14.54 0.0 10.8 0.180 0.275 0.005 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.1 23.0 24.4 14.40 0.8 8.8 0.492 0.662 0.002 0.001 Floral Init-End Lf Grow 33 35.8 22.4 24.5 13.90 0.4 190.7 0.067 0.136 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 8 35.1 21.9 22.2 13.22 0.0 46.8 0.005 0.045 0.054 0.022 Grain Filling Phase 38 35.2 19.0 19.2 12.30 0.0 187.5 0.004 0.015 0.000 0.000 Maize YIELD : 6636 kg/ha [Dry weight] 212

DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 : Girona 150 kg/ha N MODEL : MZCER040 - MAIZE EXPERIMENT : KMTA0401 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE DENEMESI TREATMENT 1 : Girona 150 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitogirona ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUN 21 2004 PLANTING DATE : JUN 21 2004 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2004 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - K.Maras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 150 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 5-15 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 15-30 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 30-45 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 45-60 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 60-90 0.071 0.121 0.510 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.70 TOT- 90 11.8 19.3 41.1 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 151197 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0147-Fitogirona ECOTYPE :IB0001 P1 : 340.00 P2 : 0.5500 P5 : 950.00 G2 : 700.00 G3 : 6.300 PHINT : 38.900 213

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Girona 150 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 21 JUN 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 21 JUN 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 22 JUN 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 26 JUN 5 Emergence 29 0.01 2.2 1 4.4 0.00 0.00 11 JUL 20 End Juveni 303 0.51 11.9 11 3.7 0.35 0.00 17 JUL 26 Floral Ini 680 0.96 15.1 26 3.8 0.62 0.00 20 AUG 60 75% Silkin 11246 4.96 30.9 174 1.6 0.10 0.03 28 AUG 68 Beg Gr Fil 13447 4.69 30.9 180 1.3 0.01 0.04 6 OCT 107 End Gr Fil 20589 2.30 30.9 200 1.0 0.00 0.04 9 OCT 110 Maturity 20589 2.30 30.9 200 1.0 0.00 0.11 9 OCT 110 Harvest 20589 2.30 30.9 200 1.0 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 60-99 Physiological maturity day (dap) 110-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 7329-99 Number at maturity (no/m2) 2983-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2457-99 Number at maturity (no/unit) 414.3-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 20589-99 By-product produced (stalk) at matu 13357-99 Leaf area index, maximum 5.00-99 Harvest index at maturity 0.356-99 Grain N at maturity (kg/ha) 118-99 Tops N at maturity (kg/ha) 200-99 Stem N at maturity (kg/ha) 83-99 Grain N at maturity (%) 1.6-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 10918-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 174-99 Leaf number per stem at maturity 30.90-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ ------------------Environment---------------------- --------------Stress--------------- --------Average------- ---Cumulative------------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ----Water----- ----Nitrogen---- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 37.1 21.7 25.8 14.53 0.4 12.1 0.208 0.305 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 36.6 22.8 26.2 14.39 0.4 9.2 0.465 0.644 0.002 0.001 Floral Init-End Lf Grow 34 35.6 22.3 24.4 13.86 0.4 199.8 0.056 0.117 0.069 0.028 End Lf Grth-Beg Grn Fil 8 36.6 21.7 21.6 13.14 0.0 47.6 0.000 0.009 0.112 0.045 Grain Filling Phase 39 34.7 18.9 18.8 12.19 0.0 186.8 0.000 0.000 0.105 0.042 Maize YIELD : 7329 kg/ha [Dry weight] 214

*DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 : Girona 250 kg/ha N MODEL : MZCER040 - MAIZE EXPERIMENT : KMTA0401 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE DENEMESI TREATMENT 1 : Girona 250 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitogirona ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUN 21 2004 PLANTING DATE : JUN 21 2004 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2004 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 250 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 5-15 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 15-30 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 30-45 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 45-60 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 60-90 0.071 0.121 0.510 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.70 TOT- 90 11.8 19.3 41.1 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 151197 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 ERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0147-Fitogirona ECOTYPE :IB0001 P1 : 340.00 P2 : 0.5500 P5 : 950.00 G2 : 700.00 G3 : 6.300 PHINT : 38.900 215

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Girona 250 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ -- ---------- ----- ----- ---- --- --- --- ---- 21 JUN 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 21 JUN 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 22 JUN 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 26 JUN 5 Emergence 29 0.01 2.2 1 4.4 0.00 0.00 11 JUL 20 End Juveni 303 0.51 11.9 11 3.7 0.35 0.00 17 JUL 26 Floral Ini 680 0.96 15.1 26 3.8 0.62 0.00 20 AUG 60 75% Silkin 11263 4.94 30.9 249 2.2 0.11 0.02 28 AUG 68 Beg Gr Fil 13413 4.67 30.9 249 1.9 0.06 0.02 6 OCT 107 End Gr Fil 20578 2.30 30.9 249 1.2 0.00 0.00 9 OCT 110 Maturity 20578 2.30 30.9 249 1.2 0.00 0.00 9 OCT 110 Harvest 20578 2.30 30.9 249 1.2 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 60-99 Physiological maturity day (dap) 110-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 7353-99 Number at maturity (no/m2) 2993-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2457-99 Number at maturity (no/unit) 415.6-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 20578-99 By-product produced (stalk) at matu 13322-99 Leaf area index, maximum 4.98-99 Harvest index at maturity 0.357-99 Grain N at maturity (kg/ha) 128-99 Tops N at maturity (kg/ha) 249-99 Stem N at maturity (kg/ha) 120-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 10906-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 243-99 Leaf number per stem at maturity 30.90-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ -------------------Environment---------------------- --------------Stress--------------- --------Average--------- ------Cumulative--------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ----Water------ -----Nitrogen-- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 37.1 21.7 25.8 14.53 0.4 12.1 0.208 0.305 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 36.6 22.8 26.2 14.39 0.4 9.2 0.465 0.644 0.002 0.001 Floral Init-End Lf Grow 34 35.6 22.3 24.4 13.86 0.4 199.2 0.060 0.127 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 8 36.6 21.7 21.6 13.14 0.0 46.5 0.024 0.058 0.054 0.022 Grain Filling Phase 39 34.7 18.9 18.8 12.19 0.0 186.8 0.000 0.002 0.000 0.000 Maize YIELD : 7353 kg/ha [Dry weight] 216

*DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Girona 350 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0401 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Girona 350 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitogirona ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUN 21 2004 PLANTING DATE : JUN 21 2004 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2004 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 350 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 5-15 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 15-30 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 30-45 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 45-60 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 60-90 0.071 0.121 0.510 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.70 TOT- 90 11.8 19.3 41.1 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 151197 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0147-Fitogirona ECOTYPE :IB0001 P1 : 340.00 P2 : 0.5500 P5 : 950.00 G2 : 700.00 G3 : 6.300 PHINT : 38.900 217

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Girona 350 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 21 JUN 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 21 JUN 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 22 JUN 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 26 JUN 5 Emergence 29 0.01 2.2 1 4.4 0.00 0.00 11 JUL 20 End Juveni 303 0.51 11.9 11 3.7 0.35 0.00 17 JUL 26 Floral Ini 680 0.96 15.1 26 3.8 0.62 0.00 20 AUG 60 75% Silkin 11293 4.96 30.9 249 2.2 0.11 0.02 28 AUG 68 Beg Gr Fil 13443 4.68 30.9 249 1.9 0.06 0.02 6 OCT 107 End Gr Fil 20610 2.31 30.9 249 1.2 0.00 0.00 9 OCT 110 Maturity 20610 2.31 30.9 249 1.2 0.00 0.00 9 OCT 110 Harvest 20610 2.31 30.9 249 1.2 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 60-99 Physiological maturity day (dap) 110-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 7355-99 Number at maturity (no/m2) 2994-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2457-99 Number at maturity (no/unit) 415.8-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 20610-99 By-product produced (stalk) at matu 13352-99 Leaf area index, maximum 5.00-99 Harvest index at maturity 0.357-99 Grain N at maturity (kg/ha) 128-99 Tops N at maturity (kg/ha) 249-99 Stem N at maturity (kg/ha) 121-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 10935-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 244-99 Leaf number per stem at maturity 30.90-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase----- ------------------Environment---------------------- --------------Stress-------------- -----------Average---------- ---Cumulative------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ------Water----- -----Nitrogen- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 37.1 21.7 25.8 14.53 0.4 12.1 0.208 0.305 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 36.6 22.8 26.2 14.39 0.4 9.2 0.465 0.644 0.002 0.001 Floral Init-End Lf Grow 34 35.6 22.3 24.4 13.86 0.4 199.7 0.057 0.124 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 8 36.6 21.7 21.6 13.14 0.0 46.5 0.024 0.058 0.054 0.022 Grain Filling Phase 39 34.7 18.9 18.8 12.19 0.0 186.8 0.000 0.003 0.000 0.000 Maize YIELD : 7355 kg/ha [Dry weight] 218

*RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Donana 150 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0401 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Donana 150 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitodonana ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUN 21 2004 PLANTING DATE : JUN 21 2004 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2004 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 150 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 5-15 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 15-30 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 30-45 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 45-60 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 60-90 0.071 0.121 0.510 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.70 TOT- 90 11.8 19.3 41.1 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 151197 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0148-Fitodonana ECOTYPE :IB0001 P1 : 355.00 P2 : 0.5800 P5 : 960.00 G2 : 750.00 G3 : 6.500 PHINT : 38.900 219

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Donana 150 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 21 JUN 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 21 JUN 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 22 JUN 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 26 JUN 5 Emergence 29 0.01 2.2 1 4.4 0.00 0.00 11 JUL 20 End Juveni 303 0.51 11.9 11 3.8 0.35 0.00 17 JUL 26 Floral Ini 680 0.96 15.1 26 3.8 0.62 0.01 20 AUG 60 75% Silkin 11246 4.96 30.9 174 1.6 0.10 0.03 28 AUG 68 Beg Gr Fil 13465 4.69 30.9 180 1.3 0.01 0.04 7 OCT 108 End Gr Fil 21470 2.25 30.9 203 0.9 0.00 0.07 10 OCT 111 Maturity 21470 2.25 30.9 203 0.9 0.00 0.16 10 OCT 111 Harvest 21470 2.25 30.9 203 0.9 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 60-99 Physiological maturity day (dap) 111-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 8243-99 Number at maturity (no/m2) 3170-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2600-99 Number at maturity (no/unit) 440.3-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 21470-99 By-product produced (stalk) at matu 13324-99 Leaf area index, maximum 5.00-99 Harvest index at maturity 0.384-99 Grain N at maturity (kg/ha) 126-99 Tops N at maturity (kg/ha) 203-99 Stem N at maturity (kg/ha) 77-99 Grain N at maturity (%) 1.5-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 10918-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 174-99 Leaf number per stem at maturity 30.90-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ --------------------Environment-------------------- -------------Stress--------------- ----------Average--------- -------Cumulative----- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ------Water----- ----Nitrogen-- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 37.1 21.7 25.8 14.53 0.4 12.1 0.208 0.305 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 36.6 22.8 26.2 14.39 0.4 9.2 0.465 0.644 0.005 0.002 Floral Init-End Lf Grow 34 35.6 22.3 24.4 13.86 0.4 199.8 0.056 0.117 0.069 0.028 End Lf Grth-Beg Grn Fil 8 36.6 21.7 21.6 13.14 0.0 47.6 0.000 0.009 0.112 0.045 Grain Filling Phase 40 34.6 18.8 18.8 12.17 0.0 189.7 0.000 0.000 0.160 0.064 Maize YIELD : 8243 kg/ha [Dry weight] 220

*DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Donana 250 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0401 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Donana 250 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitodonana ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUN 21 2004 PLANTING DATE : JUN 21 2004 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2004 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 250 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 5-15 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 15-30 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 30-45 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 45-60 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 60-90 0.071 0.121 0.510 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.70 TOT- 90 11.8 19.3 41.1 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 151197 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0148-Fitodonana ECOTYPE :IB0001 P1 : 355.00 P2 : 0.5800 P5 : 960.00 G2 : 750.00 G3 : 6.500 PHINT : 38.900 221

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Donana 250 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 21 JUN 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 21 JUN 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 22 JUN 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 26 JUN 5 Emergence 29 0.01 2.2 1 4.4 0.00 0.00 11 JUL 20 End Juveni 303 0.51 11.9 11 3.8 0.35 0.00 17 JUL 26 Floral Ini 680 0.96 15.1 26 3.8 0.62 0.01 20 AUG 60 75% Silkin 11263 4.94 30.9 249 2.2 0.11 0.02 28 AUG 68 Beg Gr Fil 13432 4.67 30.9 249 1.9 0.06 0.02 7 OCT 108 End Gr Fil 21494 2.25 30.9 245 1.1 0.00 0.00 10 OCT 111 Maturity 21494 2.25 30.9 245 1.1 0.00 0.00 10 OCT 111 Harvest 21494 2.25 30.9 245 1.1 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 60-99 Physiological maturity day (dap) 111-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 8270-99 Number at maturity (no/m2) 3181-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2600-99 Number at maturity (no/unit) 441.8-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 21494-99 By-product produced (stalk) at matu 13321-99 Leaf area index, maximum 4.98-99 Harvest index at maturity 0.385-99 Grain N at maturity (kg/ha) 144-99 Tops N at maturity (kg/ha) 245-99 Stem N at maturity (kg/ha) 100-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 10906-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 243-99 Leaf number per stem at maturity 30.90-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ ---------------------Environment---------------------- --------------Stress--------------- -----------Average---------- -------Cumulative------ (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ------Water----- -----Nitrogen-- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 37.1 21.7 25.8 14.53 0.4 12.1 0.208 0.305 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 36.6 22.8 26.2 14.39 0.4 9.2 0.465 0.644 0.005 0.002 Floral Init-End Lf Grow 34 35.6 22.3 24.4 13.86 0.4 199.2 0.060 0.127 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 8 36.6 21.7 21.6 13.14 0.0 46.5 0.024 0.058 0.054 0.022 Grain Filling Phase 40 34.6 18.8 18.8 12.17 0.0 189.7 0.000 0.003 0.000 0.000 Maize YIELD : 8270 kg/ha [Dry weight] 222

DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Donana 350 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0401 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Donana 350 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitodonana ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUN 21 2004 PLANTING DATE : JUN 21 2004 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2004 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 350 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 5-15 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 15-30 0.207 0.322 0.400 0.115 0.322 1.00 1.41 7.60 0.10 0.10 1.44 30-45 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 45-60 0.116 0.201 0.460 0.085 0.201 1.00 1.65 7.30 0.10 0.10 1.09 60-90 0.071 0.121 0.510 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.70 TOT- 90 11.8 19.3 41.1 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 151197 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0148-Fitodonana ECOTYPE :IB0001 P1 : 355.00 P2 : 0.5800 P5 : 960.00 G2 : 750.00 G3 : 6.500 PHINT : 38.900 223

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Donana 350 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 21 JUN 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 21 JUN 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 22 JUN 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 26 JUN 5 Emergence 29 0.01 2.2 1 4.4 0.00 0.00 11 JUL 20 End Juveni 303 0.51 11.9 11 3.8 0.35 0.00 17 JUL 26 Floral Ini 680 0.96 15.1 26 3.8 0.62 0.01 20 AUG 60 75% Silkin 11293 4.96 30.9 249 2.2 0.11 0.02 28 AUG 68 Beg Gr Fil 13461 4.68 30.9 249 1.9 0.06 0.02 7 OCT 108 End Gr Fil 21526 2.26 30.9 245 1.1 0.00 0.00 10 OCT 111 Maturity 21526 2.26 30.9 245 1.1 0.00 0.00 10 OCT 111 Harvest 21526 2.26 30.9 245 1.1 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 60-99 Physiological maturity day (dap) 111-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 8272-99 Number at maturity (no/m2) 3182-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2600-99 Number at maturity (no/unit) 441.9-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 21526-99 By-product produced (stalk) at matu 13351-99 Leaf area index, maximum 5.00-99 Harvest index at maturity 0.384-99 Grain N at maturity (kg/ha) 144-99 Tops N at maturity (kg/ha) 245-99 Stem N at maturity (kg/ha) 101-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 10935-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 244-99 Leaf number per stem at maturity 30.90-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ --------------------Environment---------------------- ----------------Stress-------------- ----------Average--------- ------Cumulative-------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo -------Water------ ----Nitrogen-- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 37.1 21.7 25.8 14.53 0.4 12.1 0.208 0.305 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 36.6 22.8 26.2 14.39 0.4 9.2 0.465 0.644 0.005 0.002 Floral Init-End Lf Grow 34 35.6 22.3 24.4 13.86 0.4 199.7 0.057 0.124 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 8 36.6 21.7 21.6 13.14 0.0 46.5 0.024 0.058 0.054 0.022 Grain Filling Phase 40 34.6 18.8 18.8 12.17 0.0 189.7 0.000 0.003 0.000 0.000 Maize YIELD : 8272 kg/ha [Dry weight] 224

DSSAT Simülasyon Gösterim Dosyası: 2005 Borja 150 kg/da N *DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Borja 150 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0502 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Borja 150 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitoborja ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUL 1 2005 PLANTING DATE : JUL 1 2005 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2005 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 150 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 5-15 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 15-30 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 30-45 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 45-60 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 60-90 0.071 0.121 0.555 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.80 TOT- 90 11.8 19.3 43.4 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 161472 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0146-Fitoborja ECOTYPE :IB0001 P1 : 320.00 P2 : 0.5200 P5 : 940.00 G2 : 650.00 G3 : 6.000 PHINT : 38.900 225

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Borja 150 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 1 JUL 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 1 JUL 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 2 JUL 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 6 JUL 5 Emergence 29 0.01 2.3 1 4.4 0.00 0.00 20 JUL 19 End Juveni 312 0.56 11.3 11 3.5 0.33 0.00 26 JUL 25 Floral Ini 778 1.15 14.7 30 3.8 0.53 0.00 26 AUG 56 75% Silkin 9051 4.47 30.0 176 1.9 0.13 0.02 4 SEP 65 Beg Gr Fil 11594 4.34 30.0 178 1.5 0.02 0.02 25 OCT 116 End Gr Fil 19604 2.02 30.0 203 1.0 0.00 0.02 30 OCT 121 Maturity 19604 2.02 30.0 203 1.0 0.00 0.12 30 OCT 121 Harvest 19604 2.02 30.0 203 1.0 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 56-99 Physiological maturity day (dap) 121-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 8176-99 Number at maturity (no/m2) 2762-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2961-99 Number at maturity (no/unit) 383.6-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 19604-99 By-product produced (stalk) at matu 11517-99 Leaf area index, maximum 4.49-99 Harvest index at maturity 0.417-99 Grain N at maturity (kg/ha) 136-99 Tops N at maturity (kg/ha) 203-99 Stem N at maturity (kg/ha) 67-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 8750-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 175-99 Leaf number per stem at maturity 30.04-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ --------------------Environment--------------------- --------------Stress---------------- -----------Average---------- ------Cumulative----- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ------Water----- -----Nitrogen--- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 14 36.0 22.3 25.6 14.42 0.0 12.0 0.140 0.292 0.005 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.3 22.8 25.2 14.21 0.0 11.9 0.307 0.539 0.001 0.001 Floral Init-End Lf Grow 31 37.1 23.2 21.5 13.65 0.2 166.0 0.088 0.145 0.056 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 9 35.2 22.0 20.2 12.93 0.0 48.0 0.000 0.019 0.059 0.024 Grain Filling Phase 51 29.2 15.6 15.8 11.71 60.4 183.3 0.000 0.000 0.047 0.019 Maize YIELD : 8176 kg/ha [Dry weight] 226

DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Borja 250 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0502 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Borja 250 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitoborja ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUL 1 2005 PLANTING DATE : JUL 1 2005 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2005 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 250 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 5-15 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 15-30 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 30-45 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 45-60 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 60-90 0.071 0.121 0.555 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.80 TOT- 90 11.8 19.3 43.4 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 161472 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0146-Fitoborja ECOTYPE :IB0001 P1 : 320.00 P2 : 0.5200 P5 : 940.00 G2 : 650.00 G3 : 6.000 PHINT : 38.900 227

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Borja 250 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 1 JUL 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 1 JUL 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 2 JUL 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 6 JUL 5 Emergence 29 0.01 2.3 1 4.4 0.00 0.00 20 JUL 19 End Juveni 312 0.56 11.3 11 3.5 0.33 0.00 26 JUL 25 Floral Ini 778 1.15 14.7 30 3.8 0.53 0.00 26 AUG 56 75% Silkin 9044 4.46 30.0 202 2.2 0.13 0.02 4 SEP 65 Beg Gr Fil 11483 4.33 30.0 202 1.8 0.05 0.02 25 OCT 116 End Gr Fil 19418 2.02 30.0 221 1.1 0.01 0.00 30 OCT 121 Maturity 19418 2.02 30.0 221 1.1 0.00 0.00 30 OCT 121 Harvest 19418 2.02 30.0 221 1.1 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 56-99 Physiological maturity day (dap) 121-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 8099-99 Number at maturity (no/m2) 2736-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2961-99 Number at maturity (no/unit) 380.0-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 19418-99 By-product produced (stalk) at matu 11407-99 Leaf area index, maximum 4.48-99 Harvest index at maturity 0.417-99 Grain N at maturity (kg/ha) 139-99 Tops N at maturity (kg/ha) 221-99 Stem N at maturity (kg/ha) 82-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 8740-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 197-99 Leaf number per stem at maturity 30.04-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ ------------------Environment---------------------- ---------------Stress--------------- ------------Average--------- -----Cumulative----- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo -------Water--- ----Nitrogen---- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 14 36.0 22.3 25.6 14.42 0.0 12.0 0.140 0.292 0.005 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.3 22.8 25.2 14.21 0.0 11.9 0.307 0.539 0.001 0.001 Floral Init-End Lf Grow 31 37.1 23.2 21.5 13.65 0.2 165.8 0.089 0.146 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 9 35.2 22.0 20.2 12.93 0.0 47.3 0.014 0.046 0.054 0.022 Grain Filling Phase 51 29.2 15.6 15.8 11.71 60.4 183.3 0.000 0.006 0.000 0.000 Maize YIELD : 8099 kg/ha [Dry weight] 228

*DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 :Borja 350 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0502 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Borja 350 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitoborja ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUL 1 2005 PLANTING DATE : JUL 1 2005 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2005 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 350 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 5-15 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 15-30 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 30-45 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 45-60 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 60-90 0.071 0.121 0.555 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.80 TOT- 90 11.8 19.3 43.4 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 161472 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0146-Fitoborja ECOTYPE :IB0001 P1 : 320.00 P2 : 0.5200 P5 : 940.00 G2 : 650.00 G3 : 6.000 PHINT : 38.900 229

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Borja 350 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 1 JUL 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 1 JUL 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 2 JUL 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 6 JUL 5 Emergence 29 0.01 2.3 1 4.4 0.00 0.00 20 JUL 19 End Juveni 312 0.56 11.3 11 3.5 0.33 0.00 26 JUL 25 Floral Ini 778 1.15 14.7 30 3.8 0.53 0.00 26 AUG 56 75% Silkin 9062 4.48 30.0 202 2.2 0.13 0.02 4 SEP 65 Beg Gr Fil 11506 4.34 30.0 202 1.8 0.05 0.02 25 OCT 116 End Gr Fil 19459 2.02 30.0 222 1.1 0.01 0.00 30 OCT 121 Maturity 19459 2.02 30.0 222 1.1 0.00 0.00 30 OCT 121 Harvest 19459 2.02 30.0 222 1.1 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 56-99 Physiological maturity day (dap) 121-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 8117-99 Number at maturity (no/m2) 2742-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.2961-99 Number at maturity (no/unit) 380.8-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 19459-99 By-product produced (stalk) at matu 11431-99 Leaf area index, maximum 4.49-99 Harvest index at maturity 0.417-99 Grain N at maturity (kg/ha) 139-99 Tops N at maturity (kg/ha) 222-99 Stem N at maturity (kg/ha) 82-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 8758-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 197-99 Leaf number per stem at maturity 30.04-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ -------------------Environment---------------------- ---------------Stress--------------- -----------Average--------- -----Cumulative------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ------Water----- ----Nitrogen---- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 14 36.0 22.3 25.6 14.42 0.0 12.0 0.140 0.292 0.005 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.3 22.8 25.2 14.21 0.0 11.9 0.307 0.539 0.001 0.001 Floral Init-End Lf Grow 31 37.1 23.2 21.5 13.65 0.2 166.0 0.088 0.145 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 9 35.2 22.0 20.2 12.93 0.0 47.4 0.012 0.045 0.054 0.022 Grain Filling Phase 51 29.2 15.6 15.8 11.71 60.4 183.3 0.000 0.005 0.000 0.000 Maize YIELD : 8117 kg/ha [Dry weight] 230

*DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Girona 150 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0502 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Girona 150 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitogirona ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUL 1 2005 PLANTING DATE : JUL 1 2005 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2005 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 150 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 5-15 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 15-30 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 30-45 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 45-60 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 60-90 0.071 0.121 0.555 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.80 TOT- 90 11.8 19.3 43.4 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 161472 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0147-Fitogirona ECOTYPE :IB0001 P1 : 340.00 P2 : 0.5500 P5 : 950.00 G2 : 700.00 G3 : 6.300 PHINT : 38.900 231

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Girona 150 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 1 JUL 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 1 JUL 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 2 JUL 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 6 JUL 5 Emergence 29 0.01 2.3 1 4.4 0.00 0.00 21 JUL 20 End Juveni 362 0.63 11.9 13 3.5 0.35 0.00 27 JUL 26 Floral Ini 875 1.25 15.2 34 3.8 0.53 0.00 28 AUG 58 75% Silkin 10146 4.95 31.2 178 1.8 0.08 0.03 6 SEP 67 Beg Gr Fil 12635 4.66 31.2 184 1.5 0.00 0.02 2 NOV 124 End Gr Fil 22116 2.07 31.2 213 1.0 0.00 0.08 12 NOV 134 Maturity 22116 2.07 31.2 213 1.0 0.00 0.23 12 NOV 134 Harvest 22116 2.07 31.2 213 1.0 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 58-99 Physiological maturity day (dap) 134-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 10006-99 Number at maturity (no/m2) 2982-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.3355-99 Number at maturity (no/unit) 414.1-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 22116-99 By-product produced (stalk) at matu 12207-99 Leaf area index, maximum 4.98-99 Harvest index at maturity 0.452-99 Grain N at maturity (kg/ha) 150-99 Tops N at maturity (kg/ha) 213-99 Stem N at maturity (kg/ha) 63-99 Grain N at maturity (%) 1.5-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 9831-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 177-99 Leaf number per stem at maturity 31.16-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ --------------------Environment--------------------- --------------Stress----------------- -----------Average-------- ------Cumulative------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ------Water----- ----Nitrogen---- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 36.2 22.3 25.5 14.41 0.0 13.6 0.156 0.311 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.0 22.8 24.9 14.19 0.0 13.3 0.279 0.520 0.002 0.001 Floral Init-End Lf Grow 32 36.9 23.2 21.3 13.60 0.2 179.9 0.049 0.089 0.061 0.024 End Lf Grth-Beg Grn Fil 9 34.9 21.6 20.3 12.85 4.4 47.5 0.000 0.018 0.074 0.029 Grain Filling Phase 57 28.0 14.5 14.8 11.51 73.6 187.6 0.000 0.000 0.184 0.076 Maize YIELD : 10006 kg/ha [Dry weight] 232

RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Girona 250 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0502 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Girona 250 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitogirona ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUL 1 2005 PLANTING DATE : JUL 1 2005 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2005 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 250 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 5-15 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 15-30 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 30-45 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 45-60 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 60-90 0.071 0.121 0.555 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.80 TOT- 90 11.8 19.3 43.4 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 161472 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0147-Fitogirona ECOTYPE :IB0001 P1 : 340.00 P2 : 0.5500 P5 : 950.00 G2 : 700.00 G3 : 6.300 PHINT : 38.900 233

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Girona 250 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 1 JUL 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 1 JUL 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 2 JUL 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 6 JUL 5 Emergence 29 0.01 2.3 1 4.4 0.00 0.00 21 JUL 20 End Juveni 362 0.63 11.9 13 3.5 0.35 0.00 27 JUL 26 Floral Ini 875 1.25 15.2 34 3.8 0.53 0.00 28 AUG 58 75% Silkin 10049 4.94 31.2 226 2.2 0.08 0.02 6 SEP 67 Beg Gr Fil 12553 4.66 31.2 226 1.8 0.03 0.02 2 NOV 124 End Gr Fil 22107 2.15 31.2 259 1.2 0.01 0.00 12 NOV 134 Maturity 22107 2.15 31.2 259 1.2 0.00 0.00 12 NOV 134 Harvest 22107 2.15 31.2 259 1.2 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 58-99 Physiological maturity day (dap) 134-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 9895-99 Number at maturity (no/m2) 2958-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.3346-99 Number at maturity (no/unit) 410.8-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 22107-99 By-product produced (stalk) at matu 12308-99 Leaf area index, maximum 4.98-99 Harvest index at maturity 0.448-99 Grain N at maturity (kg/ha) 170-99 Tops N at maturity (kg/ha) 259-99 Stem N at maturity (kg/ha) 90-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 9840-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 222-99 Leaf number per stem at maturity 31.16-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ -------------------Environment--------------------- ------------Stress------------- -----------Average---------- -----Cumulative----- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo -----Water---- ---Nitrogen-- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Emergence-End Juvenile 15 36.2 22.3 25.5 14.41 0.0 13.6 0.156 0.311 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.0 22.8 24.9 14.19 0.0 13.3 0.279 0.520 0.002 0.001 Floral Init-End Lf Grow 32 36.9 23.2 21.3 13.60 0.2 179.6 0.051 0.090 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 9 34.9 21.6 20.3 12.85 4.4 46.6 0.018 0.049 0.054 0.022 Grain Filling Phase 57 28.0 14.5 14.8 11.51 73.6 186.2 0.005 0.013 0.000 0.000 Maize YIELD : 9895 kg/ha [Dry weight] 234

*DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Girona 350 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0502 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Girona 350 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitogirona ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUL 1 2005 PLANTING DATE : JUL 1 2005 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2005 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 350 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 0-5 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 5-15 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 15-30 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 30-45 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 45-60 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 60-90 0.071 0.121 0.555 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.80 TOT- 90 11.8 19.3 43.4 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 161472 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0147-Fitogirona ECOTYPE :IB0001 P1 : 340.00 P2 : 0.5500 P5 : 950.00 G2 : 700.00 G3 : 6.300 PHINT : 38.900 235

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Girona 350 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 1 JUL 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 1 JUL 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 2 JUL 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 6 JUL 5 Emergence 29 0.01 2.3 1 4.4 0.00 0.00 21 JUL 20 End Juveni 362 0.63 11.9 13 3.5 0.35 0.00 27 JUL 26 Floral Ini 875 1.25 15.2 34 3.8 0.53 0.00 28 AUG 58 75% Silkin 10065 4.95 31.2 226 2.2 0.08 0.02 6 SEP 67 Beg Gr Fil 12569 4.67 31.2 226 1.8 0.02 0.02 2 NOV 124 End Gr Fil 22134 2.16 31.2 260 1.2 0.01 0.00 12 NOV 134 Maturity 22134 2.16 31.2 260 1.2 0.00 0.00 12 NOV 134 Harvest 22134 2.16 31.2 260 1.2 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- ------- Anthesis day (dap) 58-99 Physiological maturity day (dap) 134-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 9907-99 Number at maturity (no/m2) 2960-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.3346-99 Number at maturity (no/unit) 411.2-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 22134-99 By-product produced (stalk) at matu 12324-99 Leaf area index, maximum 4.99-99 Harvest index at maturity 0.448-99 Grain N at maturity (kg/ha) 170-99 Tops N at maturity (kg/ha) 260-99 Stem N at maturity (kg/ha) 90-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 9854-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 222-99 Leaf number per stem at maturity 31.16-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ -------------------Environment---------------------- ---------Stress---------- --------Average---------- ------Cumulative-------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ----Water--- --Nitrogen-- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 36.2 22.3 25.5 14.41 0.0 13.6 0.156 0.311 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.0 22.8 24.9 14.19 0.0 13.3 0.279 0.520 0.002 0.001 Floral Init-End Lf Grow 32 36.9 23.2 21.3 13.60 0.2 179.8 0.050 0.088 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 9 34.9 21.6 20.3 12.85 4.4 46.7 0.018 0.049 0.054 0.022 Grain Filling Phase 57 28.0 14.5 14.8 11.51 73.6 186.3 0.005 0.013 0.000 0.000 Maize YIELD : 9907 kg/ha [Dry weight] 236

*DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Donana 150 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0502 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Donana 150 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitodonana ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUL 1 2005 PLANTING DATE : JUL 1 2005 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2005 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 150 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 5-15 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 15-30 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 30-45 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 45-60 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 60-90 0.071 0.121 0.555 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.80 TOT- 90 11.8 19.3 43.4 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 161472 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0148-Fitodonana ECOTYPE :IB0001 P1 : 355.00 P2 : 0.5800 P5 : 960.00 G2 : 750.00 G3 : 6.500 PHINT : 38.900 237

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Donana 150 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 1 JUL 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 1 JUL 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 2 JUL 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 6 JUL 5 Emergence 29 0.01 2.3 1 4.4 0.00 0.00 21 JUL 20 End Juveni 362 0.63 11.9 13 3.5 0.35 0.00 27 JUL 26 Floral Ini 875 1.25 15.2 34 3.8 0.53 0.00 28 AUG 58 75% Silkin 10146 4.95 31.2 178 1.8 0.08 0.03 6 SEP 67 Beg Gr Fil 12653 4.66 31.2 184 1.5 0.00 0.02 5 NOV 127 End Gr Fil 22919 1.84 31.2 216 0.9 0.00 0.12 14 NOV 136 Maturity 22919 1.84 31.2 216 0.9 0.00 0.33 14 NOV 136 Harvest 22919 1.84 31.2 216 0.9 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 58-99 Physiological maturity day (dap) 136-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 11332-99 Number at maturity (no/m2) 3169-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.3576-99 Number at maturity (no/unit) 440.1-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 22919-99 By-product produced (stalk) at matu 11684-99 Leaf area index, maximum 4.98-99 Harvest index at maturity 0.494-99 Grain N at maturity (kg/ha) 160-99 Tops N at maturity (kg/ha) 216-99 Stem N at maturity (kg/ha) 56-99 Grain N at maturity (%) 1.4-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 9831-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 177-99 Leaf number per stem at maturity 31.16-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ -------------------Environment---------------------- ------------Stress-------------- --------Average------- --------Cumulative--------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo -----Water---- ---Nitrogen--- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 36.2 22.3 25.5 14.41 0.0 13.6 0.156 0.311 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.0 22.8 24.9 14.19 0.0 13.3 0.279 0.520 0.000 0.000 Floral Init-End Lf Grow 32 36.9 23.2 21.3 13.60 0.2 179.9 0.049 0.089 0.061 0.024 End Lf Grth-Beg Grn Fil 9 34.9 21.6 20.3 12.85 4.4 47.5 0.000 0.018 0.074 0.029 Grain Filling Phase 60 27.3 14.0 14.5 11.45 81.6 190.5 0.000 0.000 0.257 0.117 Maize YIELD : 11332 kg/ha [Dry weight] 238

DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Donana 250 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0502 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Donana 250 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitodonana ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUL 1 2005 PLANTING DATE : JUL 1 2005 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2005 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 75.0mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 250 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 5-15 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 15-30 0.207 0.322 0.410 0.115 0.322 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.49 30-45 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 45-60 0.116 0.201 0.480 0.085 0.201 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 1.15 60-90 0.071 0.121 0.555 0.050 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.80 TOT- 90 11.8 19.3 43.4 7.5 19.3 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 161472 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 FERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0148-Fitodonana ECOTYPE :IB0001 P1 : 355.00 P2 : 0.5800 P5 : 960.00 G2 : 750.00 G3 : 6.500 PHINT : 38.900 239

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Donana 250 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 1 JUL 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 1 JUL 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 2 JUL 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 6 JUL 5 Emergence 29 0.01 2.3 1 4.4 0.00 0.00 21 JUL 20 End Juveni 362 0.63 11.9 13 3.5 0.35 0.00 27 JUL 26 Floral Ini 875 1.25 15.2 34 3.8 0.53 0.00 28 AUG 58 75% Silkin 10049 4.94 31.2 226 2.2 0.08 0.02 6 SEP 67 Beg Gr Fil 12571 4.66 31.2 226 1.8 0.03 0.02 5 NOV 127 End Gr Fil 23195 2.24 31.2 280 1.2 0.01 0.00 14 NOV 136 Maturity 23195 2.24 31.2 280 1.2 0.00 0.00 14 NOV 136 Harvest 23195 2.24 31.2 280 1.2 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 58-99 Physiological maturity day (dap) 136-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 11208-99 Number at maturity (no/m2) 3143-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.3566-99 Number at maturity (no/unit) 436.6-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 23195-99 By-product produced (stalk) at matu 12084-99 Leaf area index, maximum 4.98-99 Harvest index at maturity 0.483-99 Grain N at maturity (kg/ha) 192-99 Tops N at maturity (kg/ha) 280-99 Stem N at maturity (kg/ha) 88-99 Grain N at maturity (%) 1.7-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 9840-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 222-99 Leaf number per stem at maturity 31.16-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ -------------------Environment--------------------- ------------Stress----------------- ----------Average--------- -------Cumulative----- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ------Water----- ---Nitrogen---- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Emergence-End Juvenile 15 36.2 22.3 25.5 14.41 0.0 13.6 0.156 0.311 0.004 0.002 End Juvenil-Floral Init 6 37.0 22.8 24.9 14.19 0.0 13.3 0.279 0.520 0.000 0.000 Floral Init-End Lf Grow 32 36.9 23.2 21.3 13.60 0.2 179.6 0.051 0.090 0.054 0.022 End Lf Grth-Beg Grn Fil 9 34.9 21.6 20.3 12.85 4.4 46.6 0.018 0.049 0.054 0.022 Grain Filling Phase 60 27.3 14.0 14.5 11.45 81.6 189.1 0.005 0.013 0.000 0.000 Maize YIELD : 11208 kg/ha [Dry weight] 240

DSSAT Cropping System Model Ver. 4.0.2.000 *RUN 1 MODEL EXPERIMENT DENEMESI TREATMENT 1 : Donana 350 kg/ha N : MZCER040 - MAIZE : KMTA0502 MZ KAHRAMANMARAS KOSULLARINDA CERES-MAIZE : Donana 350 kg/ha N CROP : MAIZE CULTIVAR : Fitodonana ECOTYPE :IB0001 STARTING DATE : JUL 1 2005 PLANTING DATE : JUL 1 2005 PLANTS/m2 : 7.2 ROW SPACING : 70.cm WEATHER : KMTA 2005 SOIL : TRKM040001 TEXTURE : CL - KMaras Tarimsal Arastirma SOIL INITIAL C : DEPTH: 90cm EXTR. H2O: 65.7mm NO3: 1.4kg/ha NH4: 1.4kg/ha WATER BALANCE : AUTOMATIC IRRIGATION - REFILL PROFILE IRRIGATION : AUTOMATIC - PLANTING -> MATURITY [ SOIL DEPTH:90.00m 50.%] NITROGEN BAL. : SOIL-N & N-UPTAKE SIMULATION; NO N-FIXATION N-FERTILIZER : 350 kg/ha IN 2 APPLICATIONS RESIDUE/MANURE : INITIAL : 0 kg/ha ; 0 kg/ha IN 0 APPLICATIONS ENVIRONM. OPT. : DAYL= 0.00 SRAD= 0.00 TMAX= 0.00 TMIN= 0.00 RAIN= 0.00 CO2 = R330.00 DEW = 0.00 WIND= 0.00 SIMULATION OPT : WATER :Y NITROGEN:Y N-FIX:N PHOSPH :N PESTS :N PHOTO :C ET :R INFIL:S HYDROL :R SOM :G MANAGEMENT OPT : PLANTING:R IRRIG :A FERT :R RESIDUE:N HARVEST:M WTH:M *SUMMARY OF SOIL AND GENETIC INPUT PARAMETERS SOIL LOWER UPPER SAT EXTR INIT ROOT BULK ph NO3 NH4 ORG C DEPTH LIMIT LIMIT SW SW SW DIST DENS cm cm3/cm3 cm3/cm3 cm3/cm3 g/cm3 ugn/g ugn/g % -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 0-5 0.184 0.282 0.439 0.098 0.282 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.40 5-15 0.184 0.282 0.439 0.098 0.282 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.40 15-30 0.184 0.282 0.439 0.098 0.282 1.00 1.41 7.50 0.10 0.10 1.40 30-45 0.105 0.178 0.350 0.073 0.178 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 0.75 45-60 0.105 0.178 0.350 0.073 0.178 1.00 1.65 7.20 0.10 0.10 0.75 60-90 0.073 0.121 0.316 0.048 0.121 0.23 1.73 7.00 0.10 0.10 0.25 TOT- 90 10.9 17.4 33.2 6.6 17.4 <--cm - kg/ha--> 1.4 1.4 109320 SOIL ALBEDO : 0.13 EVAPORATION LIMIT : 6.00 MIN. FACTOR : 1.00 RUNOFF CURVE # :73.00 DRAINAGE RATE : 0.40 ERT. FACTOR : 1.00 MAIZE CULTIVAR :IB0148-Fitodonana ECOTYPE :IB0001 P1 : 355.00 P2 : 0.5800 P5 : 960.00 G2 : 750.00 G3 : 6.500 PHINT : 38.900 241

*SIMULATED CROP AND SOIL STATUS AT MAIN DEVELOPMENT STAGES RUN NO. 1 Donana 350 kg/ha N CROP GROWTH BIOMASS LEAF CROP N STRESS DATE AGE STAGE kg/ha LAI NUM kg/ha % H2O N ------ --- ---------- ----- ----- ---- --- --- ---- ---- 1 JUL 0 Sowing 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 1 JUL 0 Start Sim 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 2 JUL 1 Germinate 0 0.00 0.0 0 0.0 0.00 0.00 6 JUL 5 Emergence 29 0.01 2.3 1 4.4 0.00 0.00 21 JUL 20 End Juveni 507 0.75 11.9 7 1.4 0.19 0.19 27 JUL 26 Floral Ini 991 1.29 15.2 37 3.8 0.26 0.32 28 AUG 58 75% Silkin 9343 4.38 31.2 167 1.8 0.16 0.02 6 SEP 67 Beg Gr Fil 11741 4.23 31.2 170 1.5 0.05 0.02 5 NOV 127 End Gr Fil 21435 1.55 31.2 193 0.9 0.00 0.17 14 NOV 136 Maturity 21435 1.55 31.2 193 0.9 0.00 0.45 14 NOV 136 Harvest 21435 1.55 31.2 193 0.9 0.00 0.00 *MAIN GROWTH AND DEVELOPMENT VARIABLES @ VARIABLE SIMULATED MEASURED -------- --------- -------- Anthesis day (dap) 58-99 Physiological maturity day (dap) 136-99 Yield at harvest maturity (kg [dm]/ 10995-99 Number at maturity (no/m2) 3075-99 Unit wt at maturity (g [dm]/unit) 0.3576-99 Number at maturity (no/unit) 427.1-99 Tops weight at maturity (kg [dm]/ha 21435-99 By-product produced (stalk) at matu 10532-99 Leaf area index, maximum 4.40-99 Harvest index at maturity 0.513-99 Grain N at maturity (kg/ha) 147-99 Tops N at maturity (kg/ha) 193-99 Stem N at maturity (kg/ha) 46-99 Grain N at maturity (%) 1.3-99 Tops weight at anthesis (kg [dm]/ha 9030-99 Tops N at anthesis (kg/ha) 166-99 Leaf number per stem at maturity 31.16-99 *ENVIRONMENTAL AND STRESS FACTORS -----Development Phase------ -----------------Environment------------------------ -------------Stress--------------- -----------Average--------- ------Cumulative------- (0=Min, 1=Max Stress) Time Temp Temp Solar Photop Evapo ------Water----- ----Nitrogen--- Span Max Min Rad [day] Rain Trans Photo Photo days øc øc MJ/m2 hr mm mm synth Growth synth Growth ------------------------------------------------------------------------------------------------ Emergence-End Juvenile 15 36.2 22.3 25.5 14.41 0.0 17.9 0.046 0.144 0.266 0.151 End Juvenil-Floral Init 6 37.0 22.8 24.9 14.19 0.0 21.5 0.227 0.374 0.572 0.419 Floral Init-End Lf Grow 32 36.9 23.2 21.3 13.60 0.2 165.4 0.106 0.159 0.059 0.024 End Lf Grth-Beg Grn Fil 9 34.9 21.6 20.3 12.85 4.4 46.4 0.022 0.052 0.070 0.028 Grain Filling Phase 60 27.3 14.0 14.5 11.45 81.6 190.9 0.000 0.000 0.315 0.163 Maize YIELD : 10995 kg/ha [Dry weight] 242