ORTAÖĞRETİM PROJE HAZIRLAMA DERS KİTABI

ORTAÖĞRETİM PROJE HAZIRLAMA DERS KİTABI Bu kitap, Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 03.11.2009 tarih ve 189 sayılı kurul kararı ile 2010-2011 öğretim yılından itibaren 5 yıl süreyle Ders Kitabı olarak kabul edilmiştir. Mehmet ERGİN KARTOPU YAYINCILIK PAZARLAMA SANAYİ VE TİCARET LİMİTET ŞİRKETİ Dr. Faik Muhittin Adam Cad. Nu.: 38/104 Konak - İZMİR Telefon: (0 232) 425 79 63 / Belgegeçer: (0 232) 489 37 37 / www.kartopuyayincilik.com.tr

ISBN 978-975 - 8540-18-1 SERTİFİKA NO: 18215 Bu kitabın her hakkı saklıdır ve Kartopu Yayıncılık Sanayi ve Ticaret Limitet Şirketine aittir. İzin alınmaksızın yazı, resim, soru ve şekilleri elektronik ya da mekanik yollarla hiçbir şekilde alıntı yapılamaz, çoğaltılamaz, basılamaz. Editör Mine GÖKÇE ŞAHİN Dil Uzmanı Mustafa ÖZEL Görsel Tasarımcı Ahmet Sadık PALA Program Geliştirme Uzmanı Aykut OK Ölçme ve Değerlendirme Uzmanı Firdevs ALTINTAŞ Rehberlik/Gelişim Uzmanı İlker ÖZDEMİR Baskı Sertifika Numarası: 11282 Özgün Matbaacılık San. Tic. A.Ş. ANKARA 2014 2

İSTİKLÂL MARŞI Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak; Bastığın yerleri toprak! diyerek geçme, tanı: Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı. O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak; Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır, atanı: O benimdir, o benim milletimindir ancak. Verme, dünyaları alsan da, bu cennet vatanı. Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilâl! Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet, bu celâl? Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl... Hakkıdır, Hakk a tapan, milletimin istiklâl! Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım. Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım! Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım. Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım. Garbın âfâkını sarmışsa çelik zırhlı duvar, Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var. Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar, Medeniyet! dediğin tek dişi kalmış canavar? Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma, sakın. Siper et gövdeni, dursun bu hayâsızca akın. Doğacaktır sana va dettiği günler Hakk ın... Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın. Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki fedâ? Şühedâ fışkıracak toprağı sıksan, şühedâ! Cânı, cânânı, bütün varımı alsın da Huda, Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüdâ. Ruhumun senden, İlâhi, şudur ancak emeli: Değmesin mabedimin göğsüne nâmahrem eli. Bu ezanlar-ki şahadetleri dinin temeli- Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli. O zaman vecd ile bin secde eder -varsa- taşım, Her cerîhamdan, İlâhi, boşanıp kanlı yaşım, Fışkırır ruh-ı mücerred gibi yerden na şım; O zaman yükselerek arşa değer belki başım. Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl! Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl. Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihlâl: Hakkıdır, hür yaşamış, bayrağımın hürriyet; Hakkıdır, Hakk a tapan, milletimin istiklâl! Mehmet Âkif ERSOY 3

ATATÜRK ÜN GENÇLİĞE HİTABESİ Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk cumhuriyetini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir. Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegâne temeli budur. Bu temel, senin, en kıymetli hazinendir. İstikbalde dahi, seni, bu hazineden, mahrum etmek isteyecek, dahilî ve haricî, bedhahların olacaktır. Bir gün, istiklâl ve cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düşersen, vazifeye atılmak için, içinde bulunacağın vaziyetin imkân ve şeraitini düşünmeyeceksin! Bu imkân ve şerait, çok nâmüsait bir mahiyette tezahür edebilir. İstiklâl ve cumhuriyetine kastedecek düşmanlar, bütün dünyada emsali görülmemiş bir galibiyetin mümessili olabilirler. Cebren ve hile ile aziz vatanın, bütün kaleleri zapt edilmiş, bütün tersanelerine girilmiş, bütün orduları dağıtılmış ve memleketin her köşesi bilfiil işgal edilmiş olabilir. Bütün bu şeraitten daha elîm ve daha vahim olmak üzere, memleketin dahilinde, iktidara sahip olanlar gaflet ve dalâlet ve hattâ hıyanet içinde bulunabilirler. Hattâ bu iktidar sahipleri şahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasî emelleriyle tevhit edebilirler. Millet, fakr u zaruret içinde harap ve bîtap düşmüş olabilir. Ey Türk istikbalinin evlâdı! İşte, bu ahval ve şerait içinde dahi, vazifen; Türk istiklâl ve cumhuriyetini kurtarmaktır! Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asîl kanda, mevcuttur! 4

Mustafa Kemal ATATÜRK (1881-1938) 5

ORGANİZASYON ŞEMASI 1. ÜNİTE Burası ünite adının yazıldığı bölümdür. BİLİM, ARAŞTIRMA VE PROJE Bu kutucuk içerisindeki soruları cevaplayarak konuya ön hazırlık yapmış olursunuz. 1.1 Bilgi ve Çeşitleri Konuya Hazırlık 1. Bilgi, bilim sözcükleri size neler çağrıştırmaktadır? Açıklayınız. 2. Bazı insanlar çok güzel resim yapabilirken bazıları da çok iyi satranç oynayabilirler. Sizce bu farklılıkların sebepleri neler olabilir? Tartışınız. Bilgi Üzerine Bilgi her şeyden önce sözel bir tanımlamadır. Biz bilgi vasıtasıyla bir şeyin; kimyasal ve biyolojik, yani yapısal olarak ne olduğunu, fiziksel olarak nasıl ve ne şekilde hareket ettiğini, yapısı ve fiziki özellikleri itibariyle bizim için ne ifade ettiğini, yani ondan bize fayda mı, zarar mı gelebileceğini, onu nasıl ve ne şekilde değerlendirmemiz gerektiğini anlarız. O hâlde bilgi; var olan her şeyin ne olduğunu, nasıl bir şey olduğunu ve en önemlisi bizim için ne tür bir değer ifade ettiğini, bir işimize yarayıp yaramadığını, bir zararı dokunup dokunmayacağını anlatan, açıklayan bir tanımlamadır. Bir örnek vermek gerekirse ağacın bilgisi; ağacın biyolojik ve kimyasal yapısının, nasıl yaşadığının, varlığını nasıl sürdürdüğünün ve bizim ağaçtan ne şekilde istifade edebileceğimizin tanımlamalarını içeren çeşitli ayrıntıların her biridir. Bu nedenle de; Ağacın yaprağı vardır., Ağacın kökü vardır. veya Yaprak yeşildir. gibi tanımlamalarının her biri birer bilgidir. İnsanlığın gelişimine bakıldığında bugün insanoğlunun büyük bir bilgi denizi oluşturduğunu görmekteyiz. Bu karmaşık yapıdan arındırılmak için bilgi de kendi içerisinde bazı sınıflara ayrılmıştır. Bilimsel yöntem ve akıl yürütme yoluyla varlıklar hakkında elde edilen bilgiler bir sınıfı oluştururken Allah ın peygamberler aracılığı ile insanlara bildirmiş olduğu bilgiler farklı bir sınıfı oluşturmuştur. Yine insanın çevresindeki olaylar karşısındaki duygularını, heyecanlarını değişik biçimde ifade etmesiyle ortaya çıkan bilgiler bir sınıfta toplanırken felsefi düşünce ile kesinlikten uzak ama ön yargısız, iyi temellendirilmiş güvenli ve tutarlı olarak ortaya konan bilgiler farklı bir sınıfta toplanmıştır. İnsanoğlu temel ihtiyaçlarını karşılamaya ve günlük yaşamını kolaylaştırmaya yönelik araç ve gereçlerin yapımıyla ilgili birtakım bilgilere sahip olurken bunun dışında belirli bir yönteme dayanmadan sadece duyum ve algıyla elde ettiği birtakım bilgiler de edinmiştir. İnsanoğlunun varoluşundan bugüne kadar bilgi daima önemini korumuştur. Bugün de bilgiye hakim olan toplumlar huzur ve refah içinde yaşamını sürdürmektedirler. Konu ile ilgili olan bu metni okuyarak konuya farklı bir bakış açısıyla yaklaşabilirsiniz. Yazar, Ocak 2008 Cevaplayın 1. Parçaya göre bilgi sözcüğü nasıl bir kavramdır? 2. Parçada kaç farklı bilgi türünden bahsedilmektedir? 3. Sizce bir insan birden fazla bilgi türüne sahip olabilir mi? Neden? 10 Konu ile ilgili soruların yer aldığı kutucuktur. Biliyor muydunuz? Bu kutucuk içerisinde konu ile ilgili ilginç bilgilere yer verilmiştir. Dipnot Konu içerisinde önemli görülen bazı bilgilere bu bölümde yer verilmiştir. 6

1. ETKİNLİK Sınıfınızda eşit sayıda gruplar oluşturarak bilgi sözcüğünün tanımını yapmaya çalışınız. Oluşturduğunuz bütün tanımları tahtaya yazarak bu tanımlar içerisinden bir tanesini oy birliğiyle seçiniz. Bu tanım ile grubunuzun oluşturduğu tanımı kıyaslayarak sonuçları arkadaşlarınızla paylaşınız. Sizin tanımınız:............... Sınıfça seçtiğiniz tanım:.......... 2. ETKİNLİK Aşağıdaki kutucuklarda bilgi türlerinin isimleri verilmiştir. Bir önceki sayfada yer alan okuma metninden de faydalanarak isimlerin altındaki kutucuklara bilgi türlerinin tanımlarını yazınız. Kitap içerisindeki etkinlikler kutucuklar içerisinde tasarlanmıştır. Etkinlikleri gerçekleştirmeniz konuyu pekiştirmenizi sağlayacaktır. Bilimsel Bilgi ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ Gündelik Bilgi ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ Teknik Bilgi ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ Sanat Bilgisi ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ Dinî Bilgi ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ... Felsefi Bilgi ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ ÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉÉ... 11 Yorumlayın! Bu kutucuk içerisinde bazı ünlü bilim insanlarının ve düşünürlerin özlü sözlerine yer verilmiştir. Bu sözcükleri arkadaşlarınızla yorumlayın. Unutmayın Bu kutucuk içerisinde bazı hatırlatıcı uyarılara yer verilmiştir. 7

İÇİNDEKİLER Organizasyon Şeması... 6 1. ÜNİTE-BİLİM, ARAŞTIRMA VE PROJE... 9 1.1. Bilgi ve Çeşitleri...10 Konu Sonu Değerlendirme...14 1.2. Bilimin Hayatımızdaki Yeri ve Önemi...15 Konu Sonu Değerlendirme...18 Okuma Parçası ATATÜRK ve BİLİM...19 1.3. Bilim, Araştırma ve Proje İlişkisi... 20 Konu Sonu Değerlendirme... 23 1.4. Proje Hazırlamada Araştırmanın Önemi... 24 Konu Sonu Değerlendirme... 29 1.5. Niçin Proje Hazırlarız?... 30 Konu Sonu Değerlendirme... 33 Okuma Parçası BİLİM İNSANI GERÇEĞİ ARAMAKLA YÜKÜMLÜDÜR... 34 Ünite Değerlendirme... 35 Öz Değerlendirme Formu... 36 2. ÜNİTE- PROJE HAZIRLAMA BASAMAKLARI... 37 2.1. Problem... 38 Konu Sonu Değerlendirme... 41 Okuma Parçası CAHİT ARF KİMDİR?... 42 2.2. Denence ve Sorular... 43 Konu Sonu Değerlendirme... 46 Okuma Parçası Buluşçulara Önemli İpuçları... 47 2.3. Planlama... 48 Konu Sonu Değerlendirme... 51 Okuma Parçası ASRIN DENEYİ 52 2.4. Denencelerin Sınanması... 53 Konu Sonu Değerlendirme... 57 2.5. Denence Sonuçlarının Değerlendirilmesi... 58 Konu Sonu Değerlendirme... 62 Ünite Değerlendirme... 63 3. ÜNİTE- PROJENİN YAZILMASI... 65 3.1. Proje Yazma Basamakları... 66 Konu Sonu Değerlendirme...76 3.2. Verilerin Düzenlenmesi... 77 Konu Sonu Değerlendirme... 78 3.3. Raporun Yazılması... 79 Konu Sonu Değerlendirme... 89 Ünite Değerlendirme... 90 4. ÜNİTE- PROJENİN SUNULMASI VE UYGULANMASI... 91 4.1. Projenin Sunulması... 92 Konu Sonu Değerlendirme...100 4.2. Projenin Uygulanması...101 Konu Sonu Değerlendirme...102 Okuma Parçası TÜRK MUCİTLER VE YAPTIKLARI...103 Ünite Değerlendirme...104 8 EKLER...105 CEVAP ANAHTARI...109 SÖZLÜK... 110 KAYNAKÇA... 112

1. ÜNİTE BİLİM, ARAŞTIRMA VE PROJE Üniteye Başlarken Bilim insanı sözcüğü size neler çağrıştırmaktadır? Açıklayınız. Bilimsel gelişmeler yaşantınızı hep olumlu mu etkilemiştir? Tartışınız. Sizce insanlık tarihinin en önemli bilimsel gelişmesi nedir? Arkadaşlarınızla paylaşınız. Bilimin matematik, kimya vb. gibi çeşitli dallara ayrılmasının sebepleri nelerdir? Tartışınız. 9

1. ÜNİTE BİLİM, ARAŞTIRMA VE PROJE 1.1 Bilgi ve Çeşitleri Konuya Hazırlık 1. Bilgi, bilim sözcükleri size neler çağrıştırmaktadır? Açıklayınız. 2. Bazı insanlar çok güzel resim yapabilirken bazıları da çok iyi satranç oynayabilirler. Sizce bu farklılıkların sebepleri neler olabilir? Tartışınız. Bilgi Üzerine Bilgi her şeyden önce sözel bir tanımlamadır. Biz bilgi vasıtasıyla bir şeyin; kimyasal ve biyolojik, yani yapısal olarak ne olduğunu, fi ziksel olarak nasıl ve ne şekilde hareket ettiğini, yapısı ve fi ziki özellikleri itibariyle bizim için ne ifade ettiğini, yani ondan bize fayda mı, zarar mı gelebileceğini, onu nasıl ve ne şekilde değerlendirmemiz gerektiğini anlarız. O hâlde bilgi; var olan her şeyin ne olduğunu, nasıl bir şey olduğunu ve en önemlisi bizim için ne tür bir değer ifade ettiğini, bir işimize yarayıp yaramadığını, bir zararı dokunup dokunmayacağını anlatan, açıklayan bir tanımlamadır. Bir örnek vermek gerekirse ağacın bilgisi; ağacın biyolojik ve kimyasal yapısının, nasıl yaşadığının, varlığını nasıl sürdürdüğünün ve bizim ağaçtan ne şekilde istifade edebileceğimizin tanımlamalarını içeren çeşitli ayrıntıların her biridir. Bu nedenle de; Ağacın yaprağı vardır., Ağacın kökü vardır. veya Yaprak yeşildir. gibi tanımlamalarının her biri birer bilgidir. İnsanlığın gelişimine bakıldığında bugün insanoğlunun büyük bir bilgi denizi oluşturduğunu görmekteyiz. Bu karmaşık yapıdan arındırılmak için bilgi de kendi içerisinde bazı sınıflara ayrılmıştır. Bilimsel yöntem ve akıl yürütme yoluyla varlıklar hakkında elde edilen bilgiler bir sınıfı oluştururken Allah ın peygamberler aracılığı ile insanlara bildirmiş olduğu bilgiler farklı bir sınıfı oluşturmuştur. Yine insanın çevresindeki olaylar karşısındaki duygularını, heyecanlarını değişik biçimde ifade etmesiyle ortaya çıkan bilgiler bir sınıfta toplanırken felsefi düşünce ile kesinlikten uzak ama ön yargısız, iyi temellendirilmiş güvenli ve tutarlı olarak ortaya konan bilgiler farklı bir sınıfta toplanmıştır. İnsanoğlu temel ihtiyaçlarını karşılamaya ve günlük yaşamını kolaylaştırmaya yönelik araç ve gereçlerin yapımıyla ilgili birtakım bilgilere sahip olurken bunun dışında belirli bir yönteme dayanmadan sadece duyum ve algıyla elde ettiği birtakım bilgiler de edinmiştir. İnsanoğlunun varoluşundan bugüne kadar bilgi daima önemini korumuştur. Bugün de bilgiye hakim olan toplumlar huzur ve refah içinde yaşamını sürdürmektedirler. Yazar, Ocak 2008 Cevaplayın 1. Parçaya göre bilgi sözcüğü nasıl bir kavramdır? 2. Parçada kaç farklı bilgi türünden bahsedilmektedir? 3. Sizce bir insan birden fazla bilgi türüne sahip olabilir mi? Neden? 10

1. ETKİNLİK Sınıfınızda eşit sayıda gruplar oluşturarak bilgi sözcüğünün tanımını yapmaya çalışınız. Oluşturduğunuz bütün tanımları tahtaya yazarak bu tanımlar içerisinden bir tanesini oy birliğiyle seçiniz. Bu tanım ile grubunuzun oluşturduğu tanımı kıyaslayarak sonuçları arkadaşlarınızla paylaşınız. Sizin tanımınız:............... Sınıfça seçtiğiniz tanım:.......... 2. ETKİNLİK Aşağıdaki kutucuklarda bilgi türlerinin isimleri verilmiştir. Bir önceki sayfada yer alan okuma metninden de faydalanarak isimlerin altındaki kutucuklara bilgi türlerinin tanımlarını yazınız. Bilimsel Bilgi............... Gündelik Bilgi............... Teknik Bilgi............... Sanat Bilgisi............... Dinî Bilgi........................... Felsefi Bilgi........................... 11

Biliyor muydunuz? Georges de Mestral (Corç de Mestrıl), dikenlere başka açıdan bakmayı başararak dikenlerin tüylü şeylere nasıl yapışabildiğini sormuş kendi kendine. Bu gözlem sayesinde de cırt cırt bant da dediğimiz Velcro yu (Velsro) keşfetmiş. Unutmayalım ki gündelik bilgi bilimsel çalışmalarla bilimsel bilgiye dönüşebilir. 3. ETKİNLİK Tekerleğin icadı çok mühimdir. Zira tekerleksiz hiçbir araba veya makine düşünülemez. Yeni taş devrinde, milattan senelerce evvel yaşayan bir adam tekerleği icat etti. Bu, zamanımızdaki bütün keşiflerden önemlidir. Tabiatta aynı fi kri ilham edecek bir örnek olmadığından, tekerlek dâhiyane bir buluştur. Demek ki insan zekâsı taklitçilikten uzaklaşarak yepyeni bir şey meydana koymuştu. O zamana kadar ağır yükler, kızaklarla veya odunlar üzerinde çekilmek suretiyle taşınıyordu. Dâhiyane fi kir, yuvarlanan odunlar yerine, sabit bir merkezin ucuna dönecek bir şekilde iki yassı yuvarlak tahta, yani tekerleğin takılması düşüncesi idi. Bunun yanı sıra dört tekerlekli araba daha pratik olmakla beraber, dingil düzeneğine ihtiyaç gösterdiğinden, çok sonraları icat edilmiştir. Bugün tekerlek insanlık tarihinin en önemli icatlarından birisi olarak gösterilir. Yukarıdaki metinde geçen bilgi cümlelerini bularak aşağıya not ediniz. Metinde geçen bilgi cümleleri Örnek: Yeni taş devrinde, milattan senelerce evvel yaşayan bir adam tekerleği icad etti.... Biliyor muydunuz? Öklit in Bir doğruya dışındaki bir noktadan yalnız bir paralel doğru çizilebilir. dediği 5. aksiyomu 19. yy.ın başlarında matematikçiler arasında büyük tartışmaların kaynağı olmuş ve yeni geometrilerin kurulmasına ilham vermiştir. 19.yy.ın başlarında matematiğin geldiği noktada, Öklit in 5. aksiyomunun yanlış olduğu varsayılarak yerine başka aksiyom(lar) yerleştirilerek çok ilginç özellikler taşıyan yeni geometriler kurulmaya başlanmıştır. Görüldüğü gibi bugün doğru olarak kabul ettiğimiz bir bilgi gelecekte değişebilmektedir. 12

! Unutmayın Kitabınızın ilerleyen aşamalarında yapacağınız bazı etkinliklere ait çıktıları erişim dosyası adı verdiğiniz bir dosya oluşturarak bu dosya içerisinde saklayınız. 4. ETKİNLİK Aşağıda bilgi türlerinin isimleri verilmiştir. Bu bilgi türlerinin altına o türe ait olduğunu düşündüğünüz bir bilgi yazınız. Bilimsel Bilgi Deniz seviyesinden aşağı doğru inildikçe basınç artar. Gündelik Bilgi............ Teknik Bilgi............ Sanat Bilgisi............ Dinî Bilgi............ Felsefi Bilgi............ Yorumlayın Bir kuruluşun sahip olduğu, yeri doldurulamaz tek sermaye insanların bilgi ve yeteneğidir. Andrew CARNEGIE (Andrev Korniç) 13

Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Bilgi; öğrenme, araştırma veya gözlem yolu ile elde edilen gerçektir. Kümülüs bulutları beyaz renkli, birbirlerinden ayrı büyük parçalı küme biçimindeki bulutlardır. bilgisi teknik bilgidir. İnsan, doğası gereği yargılayan, sorgulayan, tartışan bir varlıktır. bilgisi felsefi bilgidir. Vidayı sıkıştırmak için saat yönünde sıkmak gerekir. bilgisi teknik bilgidir. B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Kaç çeşit bilgi vardır? Birer örnek vererek açıklayınız.... 2. Bilgi çeşitleri arasında ne tür farklılıklar vardır? Açıklayınız.... 14

1. ÜNİTE BİLİM, ARAŞTIRMA VE PROJE 1.2 Bilimin Hayatımızdaki Yeri ve Önemi Konuya Hazırlık 1. Trafi k işaret levhaları geliştirilmemiş olsaydı, bugün trafi k nasıl bir hâl alırdı? Tartışınız. 2. Bilimsel gelişmeler her zaman için olumlu sonuçlar mı doğurmuştur? Tartışınız. Bilimin Önemi Bilim, gözlem ve deneylerle elde edilen düzenli bilgi birikimidir. Bilmek sözcüğünden türemiş olan bilim, bilinen, bellekte iz bırakan anlamındadır. Ayrıca evrene ve evrendeki her şeye ilişkin bilgileri elde etmek amacıyla yapılan etkinlikler olarak da ifade edilebilir. Bilimin ortaya koyduğu bilgiler, yapılan yeni çalışmalarla desteklenip olgunlaştırılabilir. Ülkemizin ve gelişmekte olan çoğu ülkelerin insanları geçmişte ve günümüzde yapılan yanlış davranışların olumsuz sonuçlarıyla karşı karşıyadır. Bugün topraklarımızın çok büyük bir kısmı erozyonla aşınmıştır. Gerek bireysel gerek toplumsal sorunlara akılcı ve mantıksal çözümler getirebilmenin yolu, bilimsel düşünme ve uygulamalardan geçer. Bu nedenle insanlardaki bilimsel düşünce eksikliği, sorunların çözümsüz kalmasına ve giderek artmasına neden olabilir. Bu da insanları psikolojik, ekonomik vb. sıkıntılar içinde bırakır. Örneğin bir öğrencinin verimli ders çalışma yöntemini bilmemesi, onun derslerinde de başarısız olmasına sebep olacaktır. Tekerleğin keşfi nden bu yana, insanın ürettiği ve kullandığı her şey, çözdüğü sorun, bilimsel düşünme yoluyla ve bilimle gerçekleşmiştir. Bu yolla, ortaya çıkan yeni bilimsel bulgulara paralel olarak toplumların gelişmesi ve toplumun sorunlarının çözümlenmesi sağlanmıştır. Bilim; duygu ve düşüncenin ürünüdür. Bilimsel gerçekler, insandan önce var olmuş olsa da onları ortaya çıkaran insandır. Dünyanın çeşitli yerlerindeki olayları izlediğimiz televizyonun gerisinde binlerce yılın, binlerce insanın, binlerce araştırmacının ortaya koyduğu bir bilimsel birikim vardır. Sonuç olarak bilgi edinme ve bunlardan yararlanabilme, yaşama savaşında başarının anahtarıdır. Çünkü bilimin en başta gelen amacı insan yaşamını kolaylaştırmak, dünyayı insanca yaşanabilir duruma getirmektir. http://www.genelfi zik.com/makale3.htm 16/10/2008 Cevaplayın 1. Parçaya göre bilim neyin bir ürünüdür? Neden? 2. Parçadaki Bilimsel gerçekler, insandan önce var olmuş olsa da onları ortaya çıkaran insandır. ifadesiyle kastedilmek istenen nedir? Açıklayınız. 15

1. ETKİNLİK Aşağıdaki boş alanlara size göre yaşamın vazgeçilmez 5 buluşunu yazınız. Size göre bu buluşlardan önce insanlık ne tür zorluklarla karşı karşıya idi, buluşlar insanlığa ne kattı? Aşağıda ilgili yerlere yazınız. Buluş Buluştan önceki durum Buluşun insanlığa katkıları 1.......... 1.......... 1.......... 2.......... 2.......... 2.......... 3.......... 3.......... 3.......... 4.......... 4.......... 4.......... 5.......... 5.......... 5.......... Dipnot Taş devrinde iplik bükmek ve kumaş dokumak bilinmediğinden, insanlar, kışın soğuktan korunmak için hayvan postlarına bürünürlerdi. Deri parçalarını birbirine bitiştirmek üzere açılan deliklerden hayvan sinirleri, sicim gibi ince deriler veya sazlar geçirilirdi. Delik açmaya yarayan sivri çubuğun yerine sonraları kemik, fil dişi veya boynuzdan yapılmış tığ şeklinde basit bir alet kullanılır oldu. İşte bu sıralarda taş devri insanlarından birinin aklından şöyle bir şey geçti: Elimdeki tığın ucunda bir delik olsa, sağları ona geçirir, iki işi aynı zamanda yaparak postları birbirine daha çabuk eklerim. O zamanlar incecik bir çubuğa delik açmak kolay değildi. Fakat dâhi mucit gayet keskin uçlu bir çakmak taşı ile bu işi de başardı. Dikiş iğnesi bulunmuştu. Sizler de ihtiyaçlarınız doğrultusunda yaşamınızı kolaylaştıracak buluşlar gerçekleştirebilirsiniz. 16

2. ETKİNLİK Kurşun kalem ve silgiyi düşünün. Kurşun kalemin de silginin de görevleri ayrı ayrıdır ve bu iki buluş farklı zamanlarda icat edilmiştir. Bu iki buluştan etkilenerek bilim insanları silgili kalemi icat etmişlerdir. Siz de buna benzer örnekler bularak sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. Daha sonra Buluşlar birbirini tetikler mi? sorusunu sınıfça tartışınız. Bu etkinlik sonucunda oluşturduğunuz bilgi ve belgeleri erişim dosyanızda saklamayı unutmayınız. Yorumlayın Uygarlığımızın geleceği bilimsel düşünme alışkanlığımızın gitgide yayılmasına ve derinleşmesine bağlıdır. John DEWEY (Jon Devey) Grup Çalışmaları Sınıfta 5 farklı grup oluşturarak aşağıdaki teknolojik ürünlerden bir tanesini seçiniz. Daha sonra bu ürünle ilgili ayrıntılı bir araştırma yaparak bu ürünün oluşturulma sürecini araştırınız (Bu araştırmada diğer ders öğretmenlerinizden de yardım alabilirsiniz). Bulgularınızı slayt gösterisi, animasyon, canlandırma gibi ögelerle destekleyerek diğer gruplara sununuz. Sunumun ardından aşağıdaki boş alanları doldurunuz. Etkinlik sonrası bir sonraki sayfada verilen grup değerlendirme formunu doldurmayı unutmayınız. Teknolojik Ürünler İnternet Cep Telefonu Fotokopi Makinesi Kol Saati Uçak Seçtiğiniz teknolojik ürünün yaşamınıza olumlu etkileri... Seçtiğiniz teknolojik ürünün yaşamınıza olumsuz etkileri... 17

GRUP DEĞERLENDİRME FORMU Grubun Adı:... Sınıf:... ÖLÇÜTLER Evet Kısmen Hayır 1. Grup üyeleri olarak birbirimizin düşüncelerini dinledik. 2. Grup üyeleri olarak birbirimize saygı gösterdik. 3. Bütün grup üyeleri çalışmada aktif rol aldı. 4. Bütün grup üyeleri bilgilerini birbirleri ile paylaştı. 5. Grup üyeleri olarak birbirimize destek olduk. 6. Grup üyeleri olarak birbirimizin hakkını koruduk. 7. Bütün grup üyeleri bu grupta görev almaktan memnunuz. 8. Çalışmamız sonucunda ortak görüş oluşturduk. 9. Çalışmamız boyunca ihtiyaç duyduğumuz anlarda birbirimize yardımcı olduk. 10. Grubumuz verimli bir şekilde çalıştı. Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Bütün bilimsel gelişmeler hayatımızı hep olumlu etkilemiştir. Bilimsel gelişmeler birbirini tetikler. Bilim ve teknoloji sözcükleri aynı anlama gelmektedirler. Herkes bir buluş geliştiremez. Bilim, gözlem ve deneylerle elde edilen düzenli bilgi birikimidir. B. Aşağıdaki soruyu cevaplayınız. 1. Bilim ve teknolojinin yaşantımıza etkilerini, kendi yaşantınızdan da örnekler vererek açıklayan bir metin oluşturunuz.... 18

OKUMA PARÇASI ATATÜRK VE BİLİM Atatürk, bilimin insan yaşamındaki önemli yerini Kurtuluş Savaşı nın sona ermesi sıralarından başlayarak hemen her vesile ile tekrarlamış, vurgulamıştır. 22 Ekim 1922 de Bursa da yaptığı bir konuşmada, Atatürk, biraz sadeleştirilmiş şekliyle şöyle demiştir: Yurdumuzun en bayındır, en göz alıcı, en güzel yerlerini üç buçuk yıl kirli ayaklarıyla çiğneyen düşmanı mağlup eden zaferin sırrı nedir? Orduların sevk ve idaresinde bilim ve fen ilkelerinin kılavuz edinilmesindedir. Milletimizin siyasi ve içtimai hayatı ile ulusumuzun eğitiminde de yol göstericimiz bilim ve fen olacaktır. Türk milleti, Türk Fotoğraf 1.1: Mustafa Kemal Atatürk Çankaya köşkündeki sanatı, Türk ekonomisi, Türk şiiri ile edebiyatı okul sayesinde ve okulun vereceği bilim kütüphanesinde bazı tarihi araştırmaları yaparken. ve fen sayesinde bütün olağanüstü incelikleri ve güzellikleriyle oluşup gelişecektir. Aynı yılın 27 Ekim günü de yine Bursa da, Atatürk şunları söylüyor: Hiçbir mantıki kanıta dayanmaksızın birtakım geleneklere ve inançlara bağlı kalmakta ısrar eden milletlerin gelişmesi çok güç olur ve belki de hiç gerçekleşmez. Gelişim yolunda bağları koparamayan ve engelleri aşamayan uluslar akla uygun düşen ve gereksemelere ayak uydurabilen bir zihniyetle hayata bakamazlar. Bunlar engin hayat felsefelerine sahip başka milletlerin egemenliği altına girip onların tutsağı olmaktan kurtulamazlar. 30 Ağustos 1924 tarihinde Atatürk Dumlupınar da yaptığı konuşmada da şöyle diyor: Yaşamanın şartı uygarlık yolunda yürümek ve başarıya ulaşmaktır. Bu yol üzerinde ilerlemeyi değil de geriye bağlılığı benimseyenler, böyle bir bilgisizlik ve gaflette bulunanlar, evrensel uygarlığın coşup gelen seli altında bir gün boğulmaya mahkûmdurlar. Yine aynı konuşmasında Atatürk şunları söylüyor: Uygarlığın yeni buluşlarının ve fennin harikalarının cihanı değişmeden değişmeye sürükleyip durduğu bir devirde yüzyılların eskittiği köhne zihniyetlerle, geçmişe kölecesine bağlılıkla varlığımızı sürdürmemiz mümkün değildir. Atatürk ün Hayatta en hakiki mürşit ilimdir. kısaltılmış şekliyle yaygınca bilinen sözünün tam metni ise aynen şöyledir: Dünyada her şey için, maddiyat için, maneviyat için, muvaffakiyet için, en hakiki mürşit ilimdir, fendir; ilim ve fennin haricinde mürşit aramak gaflettir, cehalettir, dalalettir. Yalnız, ilim ve fennin yaşadığımız her dakikadaki safhalarının tekamülünü idrak etmek ve terakkiyatını zamanında takip eylemek şarttır. Yukarıda aktarılan sözlerinin, kendisinden yapılan alıntıların hepsinde Atatürk ün bilim ile uygarlık arasında yakın ilişki kurduğuna ve her ikisini de dinamik yönleriyle vurgulamaya özen gösterdiğine tanıklık ediliyor. Batılılaşma teşebbüsümüzde en büyük güçlüğü doğuran bir sorun, örnek alınmış olan Batının büyük devingenliği, kendi kendini geride bırakma vasfı idi. Atatürk uygarlığın temeline bilimi koymakta ve Batı uygarlığının dinamizmini, esas itibariyle bilimden ve bilimin sınırsız gelişme yeteneğinden aldığına inanmaktadır. http://www.ebilge.com/6526/ataturk un_yaptigi_bilimsel_calismalari_ve_tarihleri_nelerdir.html 17.10.2008 19

1. ÜNİTE BİLİM, ARAŞTIRMA VE PROJE 1.2 Bilim, Araştırma ve Proje İlişkisi Konuya Hazırlık 1. Sizce bütün bilimsel gelişmeler bir araştırmanın ürünü müdür? Tartışınız. 2. Projelendirme sözcüğü ile ifade edilmek istenen şey nedir? Açıklayınız. MARMARAY Asrın Projesi Dünyadaki en önemli projelerden biri olan Marmaray Projesi, İstanbul un kentsel yaşantısını sağlıklı olarak sürdürebilmesi, kentlilere çağdaş bir kent yaşamı ve kentsel ulaşım imkânları sunabilmesi, kentin doğal tarihî özelliklerinin korunabilmesi için yüksek kapasiteli elektrik enerjisi kullanarak çevreyi kirletmeyen bir projedir. İstanbul, bir yandan tarihî ve kültürel değerleriyle korunması gereken, diğer yandan toplu ulaşım sistemlerinin çevresel etkilerinin azaltılabilmesi ve demir yolu sistemlerinin kapasitesi, güvenilirliği ve konforunun arttırılabilmesi için modern demir yolu tesislerinin kurulmasını gerektiren bir şehirdir. Fotoğraf 1.2: İstanbul Marmaray inşaatı Proje, Avrupa yakasında bulunan Halkalı ile Asya yakasında bulunan Gebze ilçelerini kesintisiz, modern ve yüksek kapasiteli bir banliyö demir yolu sistemiyle bağlamak amacıyla İstanbul daki banliyö demir yolu sisteminin iyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi inşasına dayanmaktadır. İstanbul Boğazı nın her iki yakasındaki demir yolu hatları, İstanbul Boğazı nın altından geçecek olan bir demir yolu tünel bağlantısı ile birbirine bağlanacaktır. Hat, Kazlıçeşme de yer altına girecek; yeni yer altı istasyonları olan Yenikapı ve Sirkeci boyunca ilerleyecek, İstanbul Boğazı nın altından geçecek ve diğer bir yeni yer altı istasyonu olan Üsküdar a bağlanacak ve Söğütlüçeşme de tekrar yüzeye çıkacaktır. Proje, şu anda dünyadaki en büyük ulaşım altyapı projelerinden birisidir. İyileştirilmiş ve yeni demir yolu sisteminin tamamı, yaklaşık 76 km uzunluğunda olacaktır. Ana yapılar ve sistemler, batırma tüp tünel, delme tüneller, aç-kapa tüneller, hemzemin yapılar, 3 yeni yer altı istasyonu, 36 yer üstü istasyonu (yenileme ve iyileştirme), işletim kontrol merkezi, sahalar, atölyeler, bakım tesisleri, yer üstüne inşa edilecek olan yeni bir üçüncü hat dâhil olmak üzere, mevcut hatların iyileştirilmesi, tamamen yeni elektrikli ve mekanik sistemler ve temin edilecek olan modern demir yolu araçlarını kapsayacak olan 4 bölümden oluşacaktır. http://www.marmaray.com.tr 17.10.2008 Cevaplayın 1. Sizce bu projeye başlanmadan önce ne tür araştırmalar yapılmıştır? 2. Bu proje İstanbul un trafi k sorununu ortadan kaldırmaya yeterli olabilecek midir? Neden? 20

1. ETKİNLİK Engelli vatandaşlarımız günlük yaşamlarında birçok fi ziksel problemle karşılaşmaktadır. Bu problemlerden en önemlilerini sınıf tahtasına ve aşağıdaki ilgili yere yazınız. Bu problemler üzerinde tartışarak çözüm yolları üretiniz. Bu etkinlik süresince yaptığınız iş ve işlemleri aşağıdaki Projelendirme bölümüne yazınız. Engelli vatandaşlarımızın yaşadıkları problemler 1.... 2.... 3.... 4.... 5.... Projelendirme........................... Dipnot Yukarıdaki etkinlik sürecinde yapmış olduğunuz iş ve işlemlerin, aslında bir projelendirme olduğunu fark ettiniz mi? 21

2. ETKİNLİK Dişli çarkların çalışma prensibiyle ilgili olarak sınıfınızda beyin fırtınası yapınız. Bu prensibi temel alarak hazırlanmış proje örneklerini bulunuz ve bu örneklerin resimlerini aşağıdaki çizelgeye yapıştırınız. Etkinliğin sonunda bilim, araştırma ve proje arasındaki ilişkiyi açıklayan bir metin oluşturunuz. Bisiklet......... 22

Biliyor muydunuz? Kim bilir, belki de cerrahlar taş devrinden kalma neşterler kullanacaklar, yakın gelecekte... Maya uygarlığı zanaatkârlarının volkanik camdan yaptıkları kesici araçlar, hem çelik ya da elmas bıçaklardan daha keskin hem de daha ucuz... Kolorado Üniversitesi antropologlarından Pacon Sheets (Pakon Şiits), bu ilginç gözleminin geçerliğini sınamak için şimdilerde, bir göz cerrahıyla iş birliği yapıyor. Sheets şöyle anlatıyor, bu ilkel neşterleri... Volkanik camdan yapılan bu kesici aletler, bugün bilinen ve kullanılan bıçaklardan, neşterlerden çok daha keskin... Yapılan ölçümlere göre bu neşterlerin bıçak kısmının kalınlığı 10 silikon dioksit molekülü, Fotoğraf 1.3: İlk neşterin ham maddesi (volkanik cam) yani bir santimetrenin 3-4 milyarda biri... Şu andaki bütün sorunumuz, bazı eklemlerle bu cam neşterleri daha dayanıklı duruma getirmek... Böylesi bir neşterin maliyetinin 20 dolar, elmas neşterlerin satış fi yatının 800 dolar olduğu düşünülürse, hem çok daha kullanışlı hem de keseye daha uygun olacak bunlar... Bilim ve Teknik dergisi, Mayıs 1992 Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Bir bilimsel çalışmada bütün aşamalar projelendirme sürecine dâhil edilemez. Problem olan her durum projelendirilebilir. Bilimsel çalışmalar bir problemi ortadan kaldırmaya yönelik olmalıdır. Vida, bilimsel araştırmalar sonucu geliştirilmiş bir ürün değildir. Bilim, araştırma ve proje arasında bir ilişki vardır. B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Bilim insanı araştırmacı bir kimliğe sahiptir. cümlesi ile ifade edilmek istenen nedir? Açıklayınız.... 2. Bilime katkısı olmuş ünlü Türk bilim insanlarından bir tanesi hakkında kısa bir araştırma yaparak aşağıdaki boşlukları doldurunuz. Türk bilim insanının adı... Uzmanlık alanı... Yaptığı önemli bilimsel çalışmalar... 23

1. ÜNİTE BİLİM, ARAŞTIRMA VE PROJE 1.4 Proje Hazırlamada Araştırmanın Önemi Konuya Hazırlık 1. Araştırma, araştırmacı sözcükleri size ne ifade ediyor? Açıklayınız. 2. İhtiyacınız olan bir ürünü almadan önce bir ön araştırma yapar mısınız? Neden? Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Cumhuriyetin daha ilk yıllarında madencilik eğitimine el atılmıştır. Zonguldak ta orta ve yüksek dereceli teknik okullar açılmış ve yurt dışına maden mühendisliği eğitimi için öğrenciler gönderilmiştir. 1924 yılında kurulan Sanayi ve Maadin Bankası, 03 Haziran 1933 te Sümerbank ismiyle faaliyetlerine devam etmiştir. 1934 yılında Sümerbank ve İş Bankası ortaklığıyla Keçiborlu Kükürtleri işletmeye alınmıştır. Daha sonraları Karabük Demir Çelik Fabrikasının kurulmasıyla görevlendirilen Sümerbank yakın zamanlara kadar önemli madencilik kuruluşlarımızdan birisi olmuştur. Mezopotamya uygarlığını kuran Sümerlerin ismini taşıyan bu kuruluş, MTA tarafından bulunup Etibank tarafından işletilen madenleri, kuracağı fabrikalarda değerlendirilecek şekilde düşünülmüştü. Aynı yıllarda İktisat Vekâletine bağlı olarak Petrol Arama ve İşletme İdaresi ile Altın Arama ve İşletme İdaresi kurulmuş, diğer madenler için de bir jeoloji enstitüsü projesi hazırlanmıştır. Bu sıralarda toplanan madencilik şuralarında alınan kararlarla bu üç kuruluş bir çatı altında toplanarak 22 Haziran 1935 tarihli ve 2804 sayılı Kanunla Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü kurulmuştur. 70 yıl önce kabul edilen ve günümüze kadar birçok politika değişikliklerine rağmen 2804 sayılı Kanun günümüzde önemini hâla korumaktadır. MTA Genel Müdürlüğünün görevleri 2804 sayılı Kanunun 2. maddesinde Ülkemizde işletmeye elverişli maden ve taş ocağı sahalarının bulunup bulunmadığını, işletilen maden ve taş ocaklarının daha faydalı şekilde işletilme koşullarını araştırmak, buna yönelik arama işlemleri, bilimsel, jeolojik ve teknolojik tetkikleri yapmak, harita, plan ve kesitler hazırlamak, proje, fen raporları ve kârlılık hesapları yapmak ve madencilik sektörüne kalifi ye eleman yetiştirmek olarak belirtilmiştir. Maden aramacılığı, madenciliğin kapısını aralayan ve sürdürülebilirliğini sağlayan en önemli faaliyettir. Yüksek risk, arama yatırımlarının en belirgin özelliğidir. Riski kabul edilebilir düzeye düşürebilmenin ve maden aramayı defi neciliğe dönüştürmekten kurtarmanın tek yolu bilimselliğe dayanan yöntemleri kullanmaktadır. Karmaşık jeolojik yapısı nedeniyle arama problemleri zor olan ülkemizde bilimselliğin önemi daha da büyüktür. Anadolu da madencilik ve maden aramacılığı binlerce yıl öncesine dayanmasına rağmen bilimsel ve sistemli maden aramacılığı 1935 te MTA Genel Müdürlüğünün kurulmasıyla başlamıştır. MTA, kuruluşundan bu yana geçen 70 yıllık sürede ülkemizin jeolojik yapısının belirlenmesi ve buna dayalı olarak maden potansiyelinin açığa çıkarılması için büyük hizmetler yapmıştır. Günümüze kadar yaklaşık 1.5 milyon m 3 linyit, 310 bin m 3 taş kömürü, 725 bin m 3 metalik madenler, 280 bin m 3 endüstriyel ham madde, 380 bin m 3 uranyum ve toryum, 140 bin m 3 petrol, 250 bin m 3 jeotermal için olmak üzere toplam 4 milyon m 3 e yaklaşan sondaj yapılmıştır. Ülkemizin bilinen tüm maden yataklarının hemen hemen hepsinin ilk bulunuşlarında ya da rezervlerinin arttırılmasında MTA nın katkıları vardır. Demir çelik, ferro krom, bakır, alüminyum, krom kimyasalları, bor ürünleri, seramik, cam, çimento gibi ülkemizde birçok madene dayalı sanayinin kurulması ve geliştirilmesi, MTA nın bulduğu ya da bulunmalarına destek verdiği maden rezervleri sayesinde mümkün olmuştur. Ülkemizin ilk bulunan petrol sahaları olan Raman ve 1954 te bulunan Garzan petrol sahaları MTA tarafından bulunmuştur. http://www.mta.gov.tr/v1.0/index.php?id=vizyon&m=1 17.10.2008 Cevaplayın 1. Parçaya göre MTA nın temel görevi nedir? Açıklayınız. 2. Araştırma ve bilim arasındaki ilişkiyi MTA açısından nasıl değerlendirebilirsiniz? 24

1. ETKİNLİK Aşağıdaki boş alanların sol tarafını mevcut bilgilerinizi kullanarak doldurmaya çalışınız. Sağ tarafını ise çeşitli araştırma kaynaklarından yardım aldıktan sonra doldurmaya çalışınız ve alt kısımdaki soruları cevaplayınız. Araştırma yapmadan önce Araştırma yaptıktan sonra Kanser hastalığı ne tür bir hastalıktır?............ Kanser tedavisinde hangi tür yöntemler izlenmektedir?......... Kanser riskini azaltan bitkiler hangileridir?............ Bu bitkilerden hangi şekilde yararlanmaktayız?............ Kanser hastalığı ne tür bir hastalıktır?............ Kanser tedavisinde hangi tür yöntemler izlenmektedir?......... Kanser riskini azaltan bitkiler hangileridir?............ Bu bitkilerden hangi şekilde yararlanmaktayız?............ 1. Yukarıda yazdıklarınızdan hangilerinin daha doğru olduğuna inanıyorsunuz? Neden? 2. Araştırmalarınız sonucu kanser hastalığı hakkında hangi yeni bilgileri edindiniz? 3. Araştırma yaparken hangi bilgi kaynaklarından yardım aldınız? Aşağıya yazınız. İnternet 25

Yorumlayın Bilgiye sahip olarak doğmuş birisi değilim. Öğretmeyi seviyorum ve öğrenmeye çalışıyorum. Konfüçyüs 2. ETKİNLİK Sallanan Millenyum Köprüsü 12 Haziran 2000 Londra da yeni tamamlanan köprü sallandığı için kapatıldı. www.yapirehberi.net/projehotdi.htm Dulles Havaalanındaki tünelin çöküşü 1 Kasım 2000 Uluslararası Dulles Havaalanında inşa hâlindeki yaya tüneli çöktü. www.yapirehberi.net/dulles.htm Çiftçinin mahsülü düşük 12 Kasım 2004 Adana da çiftçiler yanlış ürün ekimi nedeniyle zor anlar yaşıyor. www.e-karaman.com Kansas City Hyatt Regency Hotel de kopan asma yaya köprüleri 17 Temmuz 1981 Amerika Birleşik Devletleri nde bir mühendislik hatası sonucu meydana gelen kazada tam 114 kişi öldü, 200 kişi kalıcı şekilde yaralandı. www.yapirehberi.net/konsai.htm Kansai Uluslararası Havaalanı Ekim 2000 Yapımından 6 yıl sonra Japonya nın 2. büyük havaalanı planlanandan daha hızlı suya gömülüyor! Teksas da hendek inşaatının çökmesi 28 Ekim 2000 Teksas daki hendeğin çökmesi sonucu 3 işçi öldü. Yukarıda çeşitli gazete ve İnternet haberleri görmektesiniz. Sizce bu gazete haberlerindeki ortak sorun nedir? Araştırma yapmamanın bu sonuçların ortaya çıkmasındaki etkisi nedir? Düşüncelerinizi aşağıya yazınız....! Unutmayın www.yapirehberi.net/konsai.htm www.yapirehberi.net/collogsetexas.htm Bugün insanoğlunun kullandığı birçok teknolojik ürün, büyük ve itinalı araştırmalar sonucu geliştirilmiştir. 26

Performans Ödevi Ödevin Adı Süre Beklenen Performans Performans Ödevi Hedefi Performans Ödevinde Yararlanılacak Kaynaklar Performans Ödevi Soruları Kaynak Tarama, İnceleme ve Raporlaştırma Performans Ödevinin Etkinlikleri Performans Ödevi Raporu/Sunusu Ölçme ve Değerlendirme Ulusal ve uluslararası düzeydeki araştırma merkezlerinin ve akademik veri tabanlarının tanıtılması 1 hafta Araştırma, yazma becerisi, sunu Bu ödevle sizden ulusal veya uluslararası düzeyde çalışmalar yapan araştırma merkezleri veya akademik veri tabanlarından birini tespit ederek bu birim hakkında ayrıntılı bir araştırma yapmanız ve bulgularınızı arkadaşlarınızla paylaşmanız beklenmektedir. Gazete, İnternet, dergi, kitap, DVD, VCD vb. Üniversiteler Öğretmenleriniz Ödevinizi aşağıdaki sorulara cevaplar arayacak biçimde şekillendiriniz. 1. Araştırma merkezleri ve akademik veri tabanlarının görevleri nelerdir? 2. Tanıtımını yapacağınız birim hangi çalışmaları yürütmektedir? 3. Tanıtımını yapacağınız birimin araştırmacılara verdiği destek ne ölçüdedir? 4. Tanıtımını yapacağınız birimin en önemli projeleri nelerdir? Sizden bilgi kaynaklarını incelemeniz, inceleme sonuçlarını raporlaştırmanız ve sonuçları bir sunum ortamı oluşturarak arkadaşlarınıza sunmanız istenmektedir. 1. Araştırma merkezleri ve akademik veri tabanlarının görev ve sorumluluklarını belirleyiniz. 2. Tanıtımını yapacağınız birimi tespit ediniz. 3. Bu birimi seçme gerekçelerinizi açıklayınız. 4. Tanıtımını yapacağınız birimin tanıtımını ayrıntılı bir biçimde yapınız. 5. Birimin projelerini kısaca açıklayınız. 6. Birimin araştırmacılara verdiği destek konusunda arkadaşlarınızı aydınlatıcı bilgiler edininiz. Ödevin sunumunu, yazılı, sözlü veya slayt şeklinde yapabilirsiniz. Öğretmeniniz bir sonraki sayfadaki Performans Ödevi Değerlendirme Formunu kullanarak ödevinizi değerlendirecektir. 27

Performans Ödevi Değerlendirme Forumunun Doldurulması Performans Ödevi Değerlendirme Formu öğretmen tarafından doldurulacaktır. Sizin ödevde gösterdiğiniz performans, değerlendirme ölçütlerine göre değerlendirilecektir. Aşağıdaki form ödevinizin nasıl değerlendirileceğine dair size bilgi vermektedir. Ödevinizi hazırlarken aşağıdaki değerlendirme ölçütlerini göz önünde bulundurunuz. Performans Ödevi Değerlendirme Formu Öğrencinin Adı Soyadı:... Tarih:... Sınıfı:...... Öğretmen:... Dereceler Değerlendirme Ölçütleri Çok İyi İyi Orta Zayıf Çok Zayıf 5 4 3 2 1 1. Ödev hedefi ni yerine getirme 2. Ödev sorularını cevaplama 3. Kaynakları tarama 4. Kaynakları inceleme ve raporlaştırma 5. Ödevi zamanında getirme 6. Ödev çalışmalarında istekli olma 7. Yaratıcılık yeteneğini kullanma 8. Zihinsel becerilerini geliştirme 9. Elde edilen bilgilerden çıkarımda bulunma 10. Ödevi sunma Toplam Düşüncelerim............! Unutmayın Performans ödevinizi erişim dosyanızda saklamayı unutmayınız. 28

Biliyor muydunuz? Kurşun kalemin bugün bildiğimiz şeklini Fransız kimyacı Nicolas Conte (Nikolas Kont) vermiştir. Kil ve graphite karışımını yakıp tahtadan silindir çubuklar içine koyan Conte; 1795 te patentini almıştır. İlk kurşun kalem fabrikasını ise 1861 de Eberhard Faber (İbörhırd Fabır), New York ta kurmuştur. Ardından kalem teknolojisi yeni araştırmalar ve buluşlarla günden güne gelişme göstermiştir. Bugün uçlu kalem, tükenmez kalem vb. türde ve görünümde pek çok kalem kullanılmaktadır. Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Araştırma yapmak her zaman yüksek maliyetleri de beraberinde getirir. Proje hazırlama sürecinde araştırma önemli bir yer tutar. Bütün teknolojik ürünler aslında kapsamlı bir araştırmanın ürünüdür B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Ülkemizde faaliyet gösteren ulusal ve uluslararası düzeydeki araştırma merkezlerinin ve akademik veri tabanlarının 5 tanesinin ismini aşağıya yazınız.... 2. Bilgiye ulaşmada araştırmanın gerekliliğini kendi yaşamınızdan bir örnekle açıklayınız.... 29

1. ÜNİTE BİLİM, ARAŞTIRMA VE PROJE 1.5 Niçin Proje Hazırlıyoruz? Konuya Hazırlık 1. Sizce bir deprem tahmini projesi insanlara ne katkılar sağlayabilir? Fikirlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız. 2. Hazırladığımız her projenin bir amacı olmalı mı? Tartışınız. Kyoto Protokolü Küresel ısınma ve iklim değişikliği konusunda mücadeleyi sağlamaya yönelik uluslararası tek çerçeve olan bu protokol, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi içinde imzalanmıştır. Bu protokolü imzalayan ülkeler, karbondioksit ve sera etkisine neden olan diğer beş gazın salınımını azaltmaya veya bunu yapamıyorlarsa salınım ticareti yoluyla haklarını arttırmaya söz vermişlerdir. Protokol, ülkelerin atmosfere saldıkları karbon miktarını 1990 yılındaki düzeylere düşürmelerini gerekli kılmaktadır. 1997 de imzalanan protokol, 2005 te yürürlüğe girebilmiştir. Çünkü protokolün yürürlüğe girebilmesi için protokolü imzalayan ülkelerin atmosfere saldıkları gaz miktarının, toplam gaz emisyonunun % 55 ini bulması gerekmekteydi. Kyoto protokolü şu anda yeryüzündeki 160 ülkeyi ve sera gazı salınımlarının % 55 inden fazlasını kapsamaktadır. Kyoto protokolü ile devreye girecek önlemler, pahalı yatırımlar gerektirmektedir. Sözleşmeye göre; Atmosfere salınan sera gazı miktarı % 5 e çekilecek, Endüstriden, motorlu taşıtlardan, ısıtmadan kaynaklanan sera gazı miktarını azaltmaya yönelik mevzuat yeniden düzenlenecek, Daha az enerji ile ısınma, daha az enerji tüketen araçlarla uzun yol alma, daha az enerji tüketen teknoloji sistemlerini endüstriye yerleştirme sağlanacak, ulaşımda, çöp depolamada çevrecilik temel ilke olacak, Atmosfere bırakılan metan ve karbon dioksitoranının düşürülmesi için alternatif enerji kaynaklarına yönelinecek, Fosil yakıtlar yerine örneğin bio dizel yakıt kullanılacak, Çimento, demir-çelik ve kireç fabrikaları gibi yüksek enerji tüketen işletmelerde atık işlemleri yeniden düzenlenecek, Termik santrallerde daha az karbon çıkartan sistemler, teknolojiler devreye sokulacak, Güneş enerjisinin önü açılacak, nükleer enerjide karbon sıfır olduğu için dünyada bu enerji ön plana çıkarılacak, Fazla yakıt tüketen ve fazla karbon üretenden daha fazla vergi alınacaktır. Cevaplayın Yazar, Ocak 2009 1. Sizce Kyoto Protokolü ile neler hedeflenmektedir? Açıklayınız. 2. Bu protokol çerçevesinde ne tür projeler hayata geçirilmek istenmektedir? 3. Siz bireysel olarak bu hususta ne tür önlemler aldınız? 30

1. ETKİNLİK Radyo Televizyon Üst Kurulu (RTÜK)nun yaptığı projeler hakkında bilgi sahibi oluyorsunuzdur. Siz bu kurumda yetkili bir kişi olsaydınız hangi projelere imza atardınız? Aşağıdaki çizelgeye gerçekleştirmek istediğiniz projeleri, bu projeleri gerçekleştirmekteki amacınızı ve projenizin sonunda elde edebileceklerinizi (projenizin gerekçesini) yazınız. Projenizin adı Projenizin amacı Projenizin gerekçesi! Unutmayın Hazırladığınız projeleri erişim dosyasında saklamalısınız. Biliyor muydunuz? Fırat ve Dicle nehirleri üzerindeki sulama ve hidroelektrik amaçlı projeler olarak 1970 li yıllarda planlanan GAP, 1980 li yıllarda çok sektörlü, sosyoekonomik bir bölgesel kalkınma programına dönüştürülmüştür. Kalkınma programı; sulama, hidrolik, enerji, tarım, kırsal ve kentsel alt yapı, ormancılık, eğitim ve sağlık gibi sektörleri kapsamaktadır. Su kaynakları programı 22 baraj, 19 hidroelektrik santrali ve 1.7 milyon hektar alanda sulama sistemleri yapımını öngörmektedir. Bu alan ülke yüz ölçümünün % 10.2 sine te- Fotoğraf 1.4: Keban Barajı kabül eden 75.358 km 2 lik alanı kapsamaktadır. Toplam maliyeti 32 milyar ABD doları olan projede, enerji santrallerinin toplam kurulu gücü 7476 MW dır. Bu projeden yılda 27 milyar kilovatsaat enerji üretimi öngörülmektedir. Görüldüğü gibi özenle hazırlanmış başarılı projeler ülke ekonomisine büyük katkılar sağlamaktadır. 31

Ders Dışı Etkinlik Aşağıda ülke ekonomimize katkıları olan bazı projeler verilmiştir. Çeşitli kaynaklardan araştırmalar yaparak bu projelerin ülke ekonomimize katkıları ile ilgili sayısal verilere ulaşınız. Tema Vakfı 10 Milyar Meşe Projesi Ülke ekonomisine katkıları İstanbul Teknik Üniversitesi Deprem Tahmini Projesi Ülke ekonomisine katkıları Konya Havzası Sulama Projesi Ülke ekonomisine katkıları Tübitak Pardus Türkçe İşletim Sistemi Projesi Ülke ekonomisine katkıları 32

Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıya Niçin proje hazırlarız? sorusuna cevap oluşturabilecek cümleler yazınız. Ülke ekonomisine katkı sağlayabilmek için,.................................... B. Ülke ekonomimize katkı sağlamış projelerden bir tanesini araştırarak edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız....................................................... 33

OKUMA PARÇASI Bilim İnsanı Gerçeği Aramakla Yükümlüdür Bilimsel düşünce yapısı kazanmış bir kimse, her şeyden önce gerçekçi bir yapıya sahiptir. Olaylara saygılıdır ve her olayın bir nedenden kaynaklandığını bilir. Cemal Yıldırım a göre bilim insanı, yargılamalarında tutarlı ve ihtiyatlı olmasını bilir, olay ve olgulara dayanmayan genellemelerden kaçınır, dogmatik inançlara sapmaz. Bilim bir sistematik öğrenme ve araştırma sanatı olduğuna göre bilim insanlığı ahlakı doğuştan değildir; eğitim ile kazanılacak bir olgudur. Bilim insanının en önemli özelliklerinden biri de onun ahlaki hayatıdır. Bilim insanının ahlaksal hayatı, sürekli bir arayış heyecanıdır, çıkara dayanmayan bir özlemle didinen saf ve onurlu bir hayattır. Sürekli doğruyu aramak, bulguları çarpıtmamak, okumadığını okumuş gibi ve bulmadığı sonucu bulmuş gibi göstermemek, başkalarının düşüncelerini kendi görüşüymüş gibi sahiplenmemek gibi erdemlere sahiptir. Bilim insanının ahlaksal hayatı paraya, üne ve otoriteye önem vermeyen, fakat gerçekleri bulma ateşi ile çırpınan bir hayattır. Bu anlamda bilim insanı, bilimi ve bilgisi ile, ölümünden sonra da yarattığı etkileri yaşayacağı için kutsal bir görev üstlenmektedir. Bu bağlamda bilime ve bilgiye olan saygı, bilim insanına saygıya dönüşmüştür. Türkiye Bilimler Akademisi TÜBA nın 14/04/2001 tarihli duyurusunda, Bilim İnsanı ve Akademik Etkinliklerde Etik başlıklı bölümde bilim insanı şöyle tarif edilmektedir: Bilim insanı, akademik yaşamının bütün evrelerinde ve öğretim, yönetim ve akademik değerlendirmelere ilişkin görevlerde bilimsel liyakati temel ölçüt olarak kabul eder; temel etik kurallarının dışına çıkmaz ve bu kuralların dışına çıkılmasına göz yummaz. Eğitimin eksik verilmesi, kopyacılık, akademik ilerleme ve ödül jürilerinde bilimsel liyakat ölçütlerinin dışına çıkmak, kişileri kayırmak ve benzer davranışlar kabul edilemez. Bilim insanı ahlaki değerleri yüksek olan kişidir. Bilim insanı olayları ve olguları olduğu gibi kabul eden, gerçeğe saygılı kişidir. Esen rüzgârın yönüne veya gücüne göre fikir değiştiren veya anlayışını güçlü olana göre belirleyen kişi değildir. Kendinden zayıfı ezmeyen ve kendinden güçlünün önünde diz çökmeyen, sağlıklı, iç gelişmesini tamamlamış, olgun yapısıyla insanı insan olarak gören ve insan olduğu için saygı duyan ahlaklı ve erdemli kişidir. Bilim insanı kibir, haset, kıskançlık, kendini beğenmişlik gibi insani zayıflıklarını çoktan geride bırakmış ve kendini aşmış kişidir. Anadolu daki halk deyişi ile kemale ermiş bir kişiliği vardır. Bu yönüyle bilim insanı kendini ve dar çevresini aşmış kişidir. Bilim insanı ben merkezli değil, biz merkezli, paylaşımcı kişiliğe sahiptir. Makam ve mevki peşinde koşan değil, toplumun mutluluğu için bilgi üreten kişidir. Öğretim üyesi; bilimsel bakımdan kendisine hedef olarak seçtiği konuda sorun çözmeye kendisini adamış, duruşu olan, yetişkin, belirli bir felsefi bakış açısı olan ve öğrendiklerini ve bulgularını öğrencileri ile paylaşan kişidir. Bilim insanı, Üst makamlardan bir zorlama gelirse yaparım, gelmezse sırt üstü yatarım. anlayışı ile hareket eden bir teknisyen veya memur değildir. Bacon, Bilgiyi, başka kimseler üzerinde üstünlük sağlama, kâr ve şöhret ya da bunun gibi aşağılık şeyler için değil; yaşamda ondan yararlanmak ve kullanmak için ara. diyor. Prof. Dr. İbrahim Ortaş Çukurova Üniversitesi Öğretim Üyesi Pivolka Dergisi 12. Sayı 34

ÜNİTE DEĞERLENDİRME A. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. 1. Aşağıdakilerden hangisi teknik bilgidir? a. Yağmur suyu kirlidir. b. Matkap, delme işlemi yapan bir alettir. c. Bayat yumurta geç kaynar. ç. Tors; kolları, bacakları ve başı olmayan heykel anlamına gelmektedir. d. Rasyonalizm, bilginin doğruluğunun duyum ve deneyimde değil düşüncede ve zihinde temellendirilebileceğini öne süren görüştür. 2. Proje hazırlama ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? a. Araştırmacı olmak proje gerçekleştirebilmenin bir ön koşuludur. b. Herkes kendi yaşantısını kolaylaştıracak bir proje geliştirebilir. c. Proje hazırlarken ülke ekonomimize yapacağımız katkıları sürekli göz önünde bulundurmalıyız. ç. Proje hazırlamak özen isteyen bir süreçtir. d. Proje hazırlamadaki en önemli amacımız, kendi ihtiyacımızı karşılamak olmalıdır. 3. Nane limon kaynatıp içmek soğuk algınlığına iyi gelir. bilgisi ne tür bir bilgidir? a. Bilimsel bilgi b. Teknik bilgi c. Gündelik bilgi ç. Sanat bilgisi d. Felsefi bilgi 4. Aşağıdakilerden hangisi proje hazırlamanın gerekçelerinden birisi olamaz? a. Çevremdeki kişiler beni fark etsinler diye proje hazırlarım. b. Ülke ekonomime katkı sağlamak için proje hazırlarım. c. Bir problemi ortadan kaldırmak için proje hazırlarım. ç. Günlük yaşantımdaki bir problemi çözebilmek için proje hazırlarım. d. Çevremde gözlemlediğim bir aksaklığı gidermek için proje hazırlarım. 5. Aşağıdakilerden hangisi felsefi bilgidir? a. Realizm, nesnelerin var oluşları ve neye benzediklerinin, bizden ve bizlerin onlara ulaşmasından bağımsız olduğunu ileri sürer. b. Bir dik üçgende hipotenüsün karesi dik kenarların karelerinin toplamına eşittir. c. Güzel sanatlar teriminin ortaya çıkış sebebi resim, heykel gibi görsel sanat dallarını; tekstil, seramik gibi zanaat ve uygulamalı sanatlardan ayırmaktı. ç. İlk halife Hz. Ebubekir dir. d. Soğan soyarken gözlerinizin yaşarmaması için soğanı içi su dolu bir tasın içinde soyun. 35

B. Aşağıdaki ifadelerde boş bırakılan yerleri doldurunuz. 1. Felsefi düşünce ile genel geçer ve kesinlikten uzak ama ön yargısız, iyi temellendirilmiş, güvenli ve tutarlı olarak ortaya konan bilgi. bilgidir. 2. Allah ın peygamberler aracılığıyla insanlara bildirdiği emir ve yasaklardan oluşan bilgi. bilgidir. 3. Bilimsel yöntem ve akıl yürütme yoluyla varlıklar hakkında elde edilen bilgi. bilgidir. 4. Belli bir yönteme dayanmadan, sadece duyum ve algıyla elde edilen bilgi bilgidir. 5. İnsanın çevresindeki olaylar ya da nesneler karşısındaki duygulanımlarını, heyecanlarını değişik biçimlerde ifade etmesiyle ortaya çıkan bilgi.. bilgisidir. 6. İnsanın temel ihtiyaçlarını karşılamaya ve günlük yaşamını kolaylaştırmaya yönelik araç gereç yapımı ile ilgili bilgi. bilgidir. ÖZ DEĞERLENDİRME FORMU Aşağıdaki çizelgede bu ünitenin sonunda öğrenmeniz gereken konular listelenmiştir. Bu listeyi dikkatlice okuyarak karşılarına size uygun cevabı veriniz. Bazen ve Hiçbir zaman seçeneklerini işaretlediğiniz konulara tekrar dönüş yaparak eksikliklerinizi gideriniz. ÖLÇÜTLER Her zaman Bazen Hiçbir zaman Bilgi ve çeşitlerini söyleyebilirim. Bilgi çeşitleri arasındaki farklara ilişkin örnekler verebilirim. Bilimin günlük hayattaki yerini ve önemini açıklayabilirim. Bilim, araştırma ve proje arasındaki ilişkiyi açıklayabilirim. Bilgiye ulaşmada araştırma yapmanın gerekliliğini açıklayabilirim. Proje hazırlama sürecinde araştırma yapmanın önemini açıklayabilirim. 36

2. ÜNİTE PROJE HAZIRLAMA BASAMAKLARI Üniteye Başlarken Yaptığınız işlerde planlamaya ne kadar önem verirsiniz? Açıklayınız. Tahminlerinize ne kadar güvenirsiniz? Örneklerle açıklayınız. Bir probleme bulduğunuz çözümün doğruluğunu nasıl kontrol edersiniz? Açıklayınız. 37

2. ÜNİTE PROJE HAZIRLAMA BASAMAKLARI 2.1 Problem Konuya Hazırlık 1. Çevrenizde olup biten olaylara ne kadar ilgilisinizdir? Açıklayınız. 2. Sorunlara pratik çözüm üretmede başarılı mısınızdır? Açıklayınız. Pi Sayısı ve Merak Edilenler Pi sayısının sadece matematik dersleriyle sınırlı kaldığı ara sıra bulmacalarda sorulduğu ve sadece matematikçilerin işi olduğu düşünülür. Dolayısıyla Pi nin ne olduğu, nasıl ortaya çıktığı ve nasıl hesaplandığı merak edilmez. Pi, kabaca bir çemberin çevresinin çapına oranı olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda sadece bir sayı olarak görülebilir ama hiçbir sayıya benzemediği ortadadır. Bugün Pi sayısının evrenin sırlarına dair cevaplar içerdiğini düşünen insanlar vardır. Bazıları hayatlarını Pi nin gizemini çözmeye adamıştır. Hatta Pi kulüpleri kurup Pi sayısının dijitlerini ezberleyen insanlar vardır. Pi sayısı 3500 yıllık bir tarihe sahiptir. Mısırlılar, savaşlarla geçen sayısız yıldan sonra kullandıkları iki tekerlekli savaş arabalarının tekerleklerinin yarattığı sorunu çözmek için defalarca toplanmış Pi yi 31/7 olarak hesaplamış ve bu değer Ahmes adlı bir katip tarafından MÖ 1650 de kayıtlara geçirilmiştir. MÖ 500 civarında Yunanlılar çemberin içine bir çokgen koyup çokgenin alanını hesaplayarak çemberin çapına oranını kabaca hesaplamaya çalıştılar. Kullandıkları çokgenin kenar sayısı büyüdükçe daireye yaklaşmaya başladılar. MÖ 4. yüzyılda Archimedes (Arşimet), 96 köşeli çokgen kullanarak Pi yi 310/71 ile 31/7 arasında hesapladı. Ptolemy (Ptolemi) ise Pi nin 3377/120 olduğunu iddia etti. Bundan yaklaşık iki yüzyıl sonra Hint Arbhyata (Arbiyata) Pi yi 3.1416 olarak hesapladı. 1100 yılı civarında Adrien Romanus (Adriyen Romanus) Pi nin 15 dijitini doğru olarak hesapladı. 1610 yılına gelindiğinde ise Ludolph Van Ceulen (Ludolf Van Sülen), Pi nin 35 dijitini hesapladı. John Wallis (Con Valis) Pi yi hesaplamak için (infi nite rational) bir metot geliştirdi. Ardından James Gregory (Ceyms Gegori) (arctangent) serileri geliştirdi. Leibniz ise bu iki modeli birleştirerek (infi nite arctangent) bir metot oluşturdu. Bu metot hemen popüler oldu. 1699 yılında Abraham Sharp (Abraham Şarp) bu yöntemle Pi sayısının 72 dijitini hesaplamıştı. Bu tarihten sonra hızlı bir dijit hesaplama yarışına girildi. John Machin (Con Makin) 1706 da 100 dijite ulaşırken 1719 da Thomas Fantet de Lagny (Tamıs Fandet do Lagni) Pi nin 127 dijitini hesaplamıştı. 1794 te Vega 140 dijite ulaşmıştı. 1844 e gelindiğinde Richter (Rihter) 500 dijit hesaplamıştı. 1874 yılında William Shanks (Wilyım Şanks) Pi nin 707 dijitine ulaştı. Fakat 527. dijitinde hata vardı. 1945 tarihine kadar bu hata düzeltilemedi. 1947 de Ferguson bir hesap makinesi yardımıyla 808 dijiti doğru hesaplanmıştı. ENIAC ile 2037 dijit 70 saatte hesaplandı. 10 yıl sonra Naval Ordnance Research Center (Naval Ordnans Resörç Senter) 13 dakikada 3000 den fazla Pi dijiti hesapladı. 1959 da ise IBM 704 16000 dijite ulaştı. 1999 yılında Tokyo Üniversitesi 206,158,430,300 dijiti 817 GB lik bir bilgisayar ile hesapladı. Cevaplayın Tülin Öngel / Pivolka Dergisi 1. Sayı 38 1. Pi sayısı neden bu kadar önemlidir? Açıklayınız. 2. Pi sayısının noktadan sonraki dijitlerine ulaşmak için yapılan bu çalışmalara hangi problem öncü olmuştur? 3. Bilimsel gelişmelerin olabilmesi için mutlaka bir problem olmak zorunda mıdır?

1. ETKİNLİK Aşağıdaki fotoğraflarda anlatılmak istenen problemleri ve bu problemlere çözüm olabilecek görüşlerinizi yanlarındaki ilgili alanlara yazınız. Fotoğraf Problem Çözüm Önerileriniz 39

! Unutmayın Bilim insanı problem olan her konunun projelendirilebileceğini akıldan çıkarmamalıdır. 2. ETKİNLİK Aşağıda değişik projeler geliştirebileceğiniz çeşitli alanlar verilmiştir. Bu alanlardan hangisi ya da hangilerinde bir proje gerçekleştirmek isterdiniz? Sebepleriyle açıklayınız. Matematik Sağlık Bilişim Teknolojileri Çevre Sosyal Sanat Fizik, Kimya, Biyoloji Diğer... Seçtiğiniz alan:... Bu alanı seçme gerekçeniz:... Dipnot Proje hazırlama bir süreçtir. Bu sürecin ilk basamağı proje konusunun yani problemin tespit edilmesidir. Proje konusunu belirlerken bazı hususlara dikkat etmeniz gerekmektedir: Proje konunuz güncel bir konu olmalıdır. Proje konunuz dikkat çekici olmalıdır. Proje konunuz özgün olmalı, daha önce yapılmamış bir proje olmalıdır. Problemin çözümü için gerekli materyallere ulaşılabilmelidir. Proje konusu çözüme ulaşabileceğinize inandığınız bir konu olmalı, hayali bir proje olmamalıdır. Zaman faktörü göz önünde bulundurulmalıdır. Problemin çözümüne yönelik kaynak bulunabilmelidir. Çözüm aşamasında karşılaşılabilecek sorunlar düşünülmelidir. Projeniz bir sorunu ortadan kaldırabilecek nitelikte olmalıdır. Projeniz uygulanabilir olmalıdır. 40

! Unutmayın Kitabın bu kısmından itibaren bazı etkinlikler projenin yapım ve yazım aşamalarının anlatılacağı türden etkinlikler olacaktır. Bu etkinliklerin üst kısmında kitabın örnek proje konusuna ait bilgilere yer verilecektir. Sizler de alt kısımlara kendi projenizin yapım ve yazım aşamalarını içeren bilgileri yazmalısınız. 3. ETKİNLİK Yukarıdaki bilgi notunu ve ilgi alanlarınızı göz önünde bulundurarak Proje Hazırlama dersi çerçevesinde geliştireceğiniz projenizin konusunu belirleyiniz. Projeyi bireysel ya da grup şeklinde hazırlayabileceğinizi unutmayınız. Örnek proje konusu Gürültü Kirliliğinin Ölçüsü ve İnsanlar Üzerindeki Olumsuz Etkilerinin Tespiti Projenin konusunu aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Projenin konusu...............! Unutmayın Siz de bir proje konusu belirleyerek bilim insanı olma yolunda ilk adımı atmış bulunuyorsunuz. Etkinlikler sonucunda elde ettiğiniz materyalleri erişim dosyanızda saklayınız. Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Bilim insanının en önemli özelliği, bir buluş gerçekleştirerek ün kazanacağını bilmesidir. Proje hazırlama sürecinin ilk adımı problemin tespit edilmesidir. Problem olan her konu projelendirilemeyebilir. B. Aşağıdaki soruyu cevaplayınız. 1. Karanlığa kızacağına bir mum yak. cümlesini açıklayınız.... 41

OKUMA PARÇASI CAHİT ARF KİMDİR? 1910 da Selânik te doğan Cahit Arf yükseköğrenimini Paris te, Ecole Normale Superieure de (Ekol Normıl Süperiyır) tamamladı. Galatasaray Lisesinde matematik öğretmeni, İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesinde doçent adayı olarak çalıştı. 1938 yılında Göttingen Üniversitesinden doktorasını aldıktan sonra da İstanbul Üniversitesindeki görevini sürdürdü. 1943 te profesör, 1955 te ordinaryüs profesör oldu. Bu arada Maryland (Marilınd) Üniversitesinde misafir profesör olarak çalıştı ve Mainz (Meinz) Akademisi muhabir üyeliğine seçildi. 1962 yılında İstanbul Üniversitesinden ayrılarak bir yıl süreyle Robert Kolejde öğretim üyeliği yaptı. 1964-1966 yıllarında Princeton da (Prinstın) Institute for Advanced Study de (İnstitut for edvensıd sıtadi) araştırmalarını sürdürdü. California (Kaliforniya) Üniversitesinde misafir öğretim üyesi olarak bulundu. 1967 yılında yurda dönerek Orta Doğu Teknik Üniversitesi Matematik Bölümünde çalışmaya başladı. Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu Bilim Kurulu Başkanlığında bulundu ve bu kurumun kurulması ve gelişmesi yönünde emek harcadı. 1980 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesinden kendi isteği ile emekli oldu. 1985-1989 yılları arasında da Türk Matematik Derneğinin başkanlığını yürüttü, ayrıca TÜBİTAK ın Doğa Turkish Journal of Mathematics ile Turkish Journal of Mathematics adlı dergilerinde yayın kurulu üyeliklerinde de bulundu. Ölümüne dek TÜBİTAK ın Marmara Araştırma Merkezinde ve Bebek-İstanbul daki evinde matematik çalışmalarını sürdürdü. Ölüm tarihi 26.12.1997 dir. 1939 yılında yayınlanan ilk araştırması ile başlayarak Ord. Prof. Dr. Cahit Arf cebir, sayılar kuramı, elastisite kuramı ve analiz gibi matematiğin değişik dallarında yaptığı çalışmalarında özgün ve kalıcı sonuçlar elde etmiştir. Matematik yazınında Arf değişmezleri, Arf halkaları gibi sözcüklerle bugün de karşılaşılmaktadır. 1948 de İnönü Armağanını, 1974 te Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu Bilim Ödülünü kazanan Ord. Prof. Dr. Cahit Arf a 1980 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi ve Karadeniz Teknik Üniversitesi, 1981 yılında da Orta Doğu Teknik Üniversitesi onur doktorası vermişlerdir. Arf, 1988 de Mustafa Parlar Bilim ve Onur Ödülünü, 1989 da Ege Üniversitesi Şükran Plaketini almış, 1933 te Türkiye Bilimler Akademisinde şeref üyesi olmuş, 1994 te Fransa dan Commandeur des Palmes Academiques (Komandır des Palmes Akademiks) nişanını almıştır. Cahit Hoca nın Görüşleri Cahit Hoca nın tüm uğraşısı matematik değildi. O, ülkemizin temel bilim, eğitim, teknoloji alanlarının sorunları kadar toplum yaşamımızı düzenleyen oluşumlar üzerinde düşünür, fikir üretir, söyler ve yazardı. Özgür İnsan dergisinde yayınlanan Özgürlüğün Temeli adlı yazısında (Haziran,1976) şunları yazmıştır: 1932 de matematik eğitiminin okul devresini bitirerek yurda döndüğümde o zamanki Millî Eğitim Bakanlığında bulunan yaşlı bir dostumla ne yapacağımı konuşurken kendisine gençliğin safdil idealizmi ile bir Anadolu kasabasında matematik öğretmenliği yapmak istediğimi ve orada öğrencilerimle matematik hocalığı yaparak ilgilenmek istediğimi, onlara mesela Marx (Marks) ve Nietzsche yi (Niçe) okuyacağımı, elimden geldiği ölçüde münakaşa edeceğimi söyledim. O zamanın heyecanlı bir tarih öğretmeni olan yaşlı dostum, hayretle matematik, Marx ve Nietzsche arasındaki uyumsuzluğu işaret etti. Buna yanıtım şu oldu: Amacım öğrencilerime şu veya bu görüşü telkin değil, özgür insanlar yetiştirmek. O zaman kastettiğim özgürlük bugün mutluluğumuz için bir bakıma en çok gerekli olduğu kanısında olduğum ön yargılardan kurtulma idi. Kanımca Millî Eğitimin temel ilkesi şu veya bu şekilde şartlanmış gelecek kuşakların yetiştirilmesi değil; olayları olduğu gibi gören her olayda, her davranışında neden diye sorabilen ve bu soruya doğal, mantıksal yanıtlar verebilen kişiler yetiştirmek olmalıdır. http://www.msxlabs.org/forum/bilim-tr/16751-cahit-arf-cahit-arf-kimdir-cahit-arf-hakkinda.html 22.10.2008 42

2. ÜNİTE PROJE HAZIRLAMA BASAMAKLARI 2.2 Denence ve Sorular Konuya Hazırlık 1. Bir konu hakkında tahmin yürütürken neleri ön planda tutarsınız? Açıklayınız. 2. Bir konu ile ilgili bilgi toplamak istediğinizde hangi kaynaklara başvurursunuz? Açıklayınız. Denence ve Tahminler Üzerine Proje hazırlama sürecinin bu aşamasında belirlemiş olduğunuz problemle ilgili denenceler oluşturacak ve tahminler ileri süreceksiniz. Ancak problemle ilgili bir ön araştırma yapmadan, bu alanla ilgili daha önceden yapılmış çalışmaları incelemeden denence oluşturmak ve tahminler ileri sürmek yanlış olacaktır. Bunun için öncelikle bir ön araştırma yapınız. Ön araştırma yapmak için aşağıdaki kaynaklardan yararlanabilirsiniz: Makaleler Derleme niteliğinde yıllıklar Bilimsel yazı dizileri İndeks ve özet niteliğindeki dergiler İnternet sayfaları Ansiklopediler Kütüphaneler Literatür kılavuzları Denence; araştırdığınız problemle ilgili olarak öne sürdüğünüz, doğruluğu veya yanlışlığı henüz denenmemiş fakat doğruluğuna önceden güven duyduğunuz önermelerdir. Denence ileri sürmeden önce ayrıntılı bir araştırma yapmalı ve sorular sormalısınız. İleri süreceğiniz denencelerin bazı özellikleri olmalıdır: Basit, açık ve anlaşılır olmalıdır. Denenebilir nitelikte olmalıdır. Araştırmalarınız sonucu elde ettiğiniz verileri desteklemelidir. Tahminlere açık olmalıdır. Esnek olmalıdır.! Unutmayın Denence oluşturmadan önce yapacağınız araştırmada şu iki ayrıntıyı kesinlikle ihmal etmeyiniz: Objektif olmak Güvenilir olmak Denence oluşturulmasının ardından, oluşturulan denencelere uygun tahminler üretmeniz gerekecektir. Tahminler, denencelerden çıkarılabilecek mantıklı sonuçlardır. Tahminler sayesinde denenceleri test etmiş oluruz. Tahmin cümleleriniz genelde Eğer ise.. dır. şeklinde olmalıdır. 43

! Unutmayın Araştırma sonunda elde ettiğiniz dokümanları, denenceleri ve denencelere uygun tahminlerinizi erişim dosyasında saklamalısınız. 1. ETKİNLİK Aşağıdaki ilgili alanlara denence ve tahmin oluşturmadan önce yapmış olduğunuz araştırmada faydalandığınız kaynakları ve bu kaynaklardan edindiğiniz bilgileri yazınız Araştırma esnasında faydalandığım kaynaklar 1............. 2............. 3............. 4............. 5............. Bu kaynaklardan edindiğim bilgiler 1............. 2............. 3............. 4............. 5.............! Unutmayın Yaptığınız ön araştırma sonucunda projenizin sınırlarını belirleyeceksiniz. 44

2. ETKİNLİK Aşağıdaki kutucuklarda bazı cümleler verilmiştir. Bu cümlelerden denence niteliği taşıyanlara D, tahmin niteliği taşıyanlara T yazınız. Düzenli ders çalışmak öğrenci başarısını artırır. Atık pilleri toplamak için okulumuzda bir atık pil kutusu oluşturursak pil toplama konusunda başarılı olabiliriz. Katı cisimler ısıtılınca genleşir. Ağaçlandırma kampanyaları ülke ekonomisine katkı sağlar. Eğer günde en az iki saat çalışırsak başarımızı artırabiliriz. Yağmur suyu damıtılarak içme suyuna dönüştürülebilir. 3. ETKİNLİK Konunun başındaki ve araştırmanızın neticesinde elde ettiğiniz bilgiler ışığında gerçekleştirmek istediğiniz projeye uygun bir denence cümlesi oluşturunuz. Oluşturduğunuz denenceyi aşağıya yazınız. Örnek proje için denence cümlesi Yaşadığımız çevredeki gürültü kirliliğinin ölçülmesi ve çevremizdekilere duyurulması, bu konuda daha bilinçli olunmasını sağlar. Projenizin denence cümlesi... 45

4. ETKİNLİK Bir önceki etkinlikte oluşturduğunuz denenceyi destekler nitelikte tahmin cümleleri oluşturarak aşağıya yazınız. Örnek proje için tahminler Eğer yaşadığımız bölgedeki gürültü kirliliğini ölçen bir yazılım geliştirirsek gürültü kirliliğine dair ölçümler yapabiliriz. Eğer bu yazılımı cepte taşınabilir cihazlara yüklersek insanların da bu ölçümleri yapmalarını sağlayabiliriz. Eğer ölçümleri insanlara duyurabilirsek yaşadığımız bölgede bir bilinç uyandırabiliriz. Projenizin tahmin cümleleri... Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Denenceler tahminlerden daha karmaşık ve ayrıntılı olmalıdır. Denenceye göre tahmin cümleleri oluşturulur. Denencelerin doğrulukları önceden kontrol edilmiştir. Tahminler, denencelerden çıkarılabilecek mantıklı sonuçlardır. Ön araştırmalarda objektif olmak yeterlidir. B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Denence ve tahminler arasındaki farkları aşağıya yazınız.... 2. Ön araştırma aşamasında objektif ve güvenilir olma zorunluluğunun sebepleri nelerdir? Açıklayınız.... 46

OKUMA PARÇASI Gözünüzü Dört Açın! BULUŞÇULARA ÖNEMLİ İPUÇLARI Bazen insanlar gözlerinin önündekini fark edemezler. Bunun en güzel örneği, teleskop ve mikroskopun bulunması. Gözlüğün bulunmasından çok sonra, 1608 yılında bir gözlük yapımcısı olan Hans Lipperhey (Hans Liperey), yeni bir alet yapar. Lipperhey in bu aleti yaptığı tarih, Galileo nun (Galileo) Satürn ün halkalarını ve Jüpiter in dört uydusunu teleskopundan gözleyişinden önceye denk gelir. Bir borunun iki ucuna, birer büyütücü mercek yerleştirir. Bu şekilde uzaktaki cisimler daha ayrıntılı görülebilir. Bu alet, bir teleskoptur. Teleskop sayesinde gök bilimi kısa sürede gelişir ve gökyüzüyle ilgili birçok bilgi de su yüzüne çıkar. Farklı Konular Arasındaki ilişkileri Araştırın! Elektrik ve manyetizma arasındaki ilişki ilk kez 1820 yılında bulunur. Hem de Hans Oersted (Hans Örstıd) adlı bir bilim insanının, elektrik ve manyetizmanın birbirinden farklı konular olduğunu gösteren bir deney yaptığı sırada! Ama bu kez deneyde, onun düşündüğünün tam tersi bir sonuç ortaya çıkar. Elektrik akımı manyetik alan oluşturur. Bu deney, bir fizikçi olan Maxwell e (Maksvel) esin kaynağı olur. Bunun üzerine çalışmaya başlar. Newton un daha önceden bulmuş olduğu elektrikmanyetizma ilişkisi üzerine araştırmalarını sürdürür. Oersted in deneyiyle başlayan çalışmalar elektrik ve elektronik alanlarında yeni buluşlarla sonuçlanır. Basit Sorular, Yaşamı Kolaylaştıran Buluşlara Dönüşebilir. Bu Soruları Hafife Almayın! Fotoğrafçılıkla uğraşan Edward Land, (Edvırd Lend) ailesiyle gezintiye çıktığında kızı ona, çekilen fotoğrafları görmek için neden beklemek gerektiğini sorar. Bu güzel soru babayı düşündürür. Çekilen fotoğrafların anında görülebileceği bir makine yapmak için kolları sıvar ve laboratuvarında çalışmaya başlar. Bir süre sonra fotoğraf makinesini bulur. Öte yandan ünlü bir fotoğraf makinesi firması da bunu yapabilecek güçtedir. Ama yetkililer insanlar için fotoğrafları hemen görmenin önemli olmadığını düşünmüş olduklarından, böyle bir makine geliştirme konusunda çalışmamışlardır. Bu yüzden, firma yeni makineyi üretme hakkını almak için milyonlarca dolar ödemek zorunda kalır. Problemlere Birden Fazla Çözüm Arayın! Bir fizikçi elektron mikroskobunun nasıl bulunduğunu araştırır. Araştırmanın sonunda bu buluşun üç ayrı teknikle yapılabileceğini fark eder. Bu tekniklerden biriyle buluşun patentinin alındığını görür. Gerçekte kendi bulduğu teknik daha iyidir. Bu teknikle elektron mikroskobu yaparak yeni bir patent alır. Basit Bir Düşünce Karmaşık Bir Buluşa Dönüşebilir. Cesaret! Televizyon düşüncesi ABD de yaşayan Philo Farnsworth ün (Filo Fornsvört) aklına, bir tepeden kasabayı izlerken geliverir. Sürülmüş tarlalardaki çizgileri fark eder. Çukur yerler karanlık görünmektedir. Televizyonda da görüntü, cismin karanlık ve aydınlık noktalarını içeren bilginin fotoelektrik hücrelerinden geçmesiyle oluşur. Bunu keşfettiğinde, Philo 14 yaşındadır. Bir yıl sonra buluşunu okulundaki bilimsel proje yarışmasında sunar. 21 yaşındayken çalışan ilk televizyonu yapar. Nesneler Üzerinde Düşünün! Örneğin bir elma! Elma yerken ne gibi zorluklarla karşılaşıyorsunuz? Elmanın kabuğu nasıl daha kolay soyulabilir? Ya da elmayı elma suyu olarak seviyorsanız suyunu çıkarmak için ne gibi yeni yöntemler geliştirilebilir? Elmadan başka nasıl yararlanılabilir? Elmanın atıkları nasıl değerlendirilebilir? Elma deyip geçmeyin, elinize tek bir elma ya da herhangi bir nesne alarak bile birçok yeni buluş ortaya çıkarabilirsiniz. Bu hem bu kadar basit hem de zor ve karışık. Ama zor ve karışık yanından korkmayın. Sizlerin elmaları buluşlara dönüştürecek güçte olduğunuzu biliyoruz. En iyisi tüm bunları yaparken işin zevkine varın ve olabildiğince eğlenin. http://www.biltek.tubitak.gov.tr/cocuk/bulus_senligi/nasilyapilir.html 23.10.2008 47

2. ÜNİTE PROJE HAZIRLAMA BASAMAKLARI 2.3 Planlama Konuya Hazırlık 1. Günlük yaşantınızda planlı mısınızdır? Neden? 2. Planlı yaşamak size neler katabilir? Açıklayınız. Planlama Aşaması Proje hazırlama sürecinin en önemli aşamalarından birisi planlama aşamasıdır. Bu aşamada; Projeyi gerçekleştirirken faydalanacağınız yöntem ve teknikleri, Projede kullanacağınız materyallerin listesini, Projenin yaklaşık maliyetini, Proje hazırlama sürecinin planlamasını yapmalısınız. Projeyi gerçekleştirirken kullanabileceğiniz yöntem ve teknikler aşağıda kısaca açıklanmıştır: Deney: Bilimsel bir gerçeği ortaya çıkarmak, bir varsayımı denemek ya da kanıtlamak, bir yasanın doğruluğunu göstermek gereğiyle yapılan işlemler bütünüdür. Bilim insanlarının sıklıkla yararlandığı bu yöntem, genellikle bu iş için hazırlanmış laboratuvarlarda gerçekleştirilir. Bir deney ortamında bütün değerlerin sabit tutulup sadece bir değerin artırılıp azaltılmasıyla yapılan ölçme işlemine ise kontrollü deney denmektedir. Anket: Belirlenen bir dizi sorunun önceden belirlemiş bir kitleye sunulması ve alınan cevapların yorumlanması yoluyla bilgi toplama işidir. Anket soruları gelişigüzel sorular olmamalı, her sorunun bir amacı olmalıdır. Anketin yapılacağı kitle konuyla alakalı, veri toplanabilecek bir kitle olmalıdır. İstatistik: Bir sonuca ulaşmak amacıyla verileri yöntemli bir biçimde toplayarak sayısal olarak ifade etme işidir. Projenin gerçekleştirilmesi aşamasında hesaplanan, ortaya çıkan tüm sayısal veriler istatistiki yöntemlerle anlamlı hâle getirilir. Dipnot Ülkemizde geniş çaplı istatistiki araştırmalar yapması ve yetkililere ulaştırması için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) kurulmuştur. Alan Araştırması: Hazırlamış olduğunuz proje bir kişinin hayatını araştırmanızı gerektiriyorsa bu yöntemden yararlanabilirsiniz. Çünkü alan araştırması incelenen kişilerin gerçek hayatlarına katılarak veri toplama işidir. Monografi: Ünlü bir kimsenin hayatını, kişiliğini, eserlerini, başarılarını ayrıntılarıyla ele alan veya bilimsel bir alanda özel bir konu ya da sorun üzerine yazılan inceleme yazısına monografi (tek yazı) denir. Monografi de herhangi bir yer, bir eser, bir yazar, tarihî bir olay, bilimsel bir alana ait bir sorun özel bir görüşle veya bakış açısıyla değerlendirilebileceği gibi bir konu üzerinde derinlemesine bir inceleme de yapılabilir. Görüşme: Proje hazırlama sürecinde konuyla ilgisi olduğunu düşünülen kişilerle yapılan toplantı sonuçlarının bir araya getirilmesi ve veri elde edilmesi işidir. Gözlem: Bir nesnenin, olayın veya gerçeğin niteliklerinin belirlenmesi amacıyla dikkatli ve planlı bir şekilde incelenmesidir. Örneğin bir bitkinin büyümesinin incelenip büyüme aşamalarının tespit edilmesi süreci bir gözlemdir. Örnekleme: Anket, görüşme gibi gözlem araçlarının toplumun tümüne değil, belirlenmiş bir grup üzerine uygulanması ve sonuçların toplumun geneline uyarlanması yöntemidir. Örnekleme yöntemi uygulanırken seçilen kitlede, toplumun her kesiminden insanlara rastlamak gereklidir. 48 Derleme: Proje konusu hakkında diğer kişi ve kurumlarca yapılmış çalışmaların, belgelerin, malzemelerin toplanması işidir.

Dipnot Proje hazırlama sürecinde daha projenin başındayken yaklaşık maliyetin ve sürenin hesaplanması oldukça önemlidir. Proje hazırlamanın her zaman büyük maliyetler gerektirmediği, düşük maliyetlerle büyük projelere imza atılabileceği akıldan çıkarılmamalıdır.! Unutmayın Planlama sürecinde, projenin hazırlanmasında kullanacağınız materyallerin belirlenmesi, projede kullanılacak yöntem ve tekniklerin belirlenmesi ve sürecin planlanması ile ilgili tüm dokümanlarınızı erişim dosyanızda saklayınız. 1. ETKİNLİK Aşağıda çeşitli proje konuları ve bu projeler gerçekleştirilirken kullanılabilecek yöntem ve teknikler listelenmiştir. Projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılabilecek yöntem ve teknikleri oklarla eşleştirerek gösteriniz (Bir proje için birden fazla yöntem ve tekniğin kullanılabileceğini unutmayınız.). Cep Telefonu Kullanımının Zararlarının Araştırılması Deney Anket Kaktüs Bitkisinin Gelişim Evrelerinin Gözlenmesi İstatistik Alan Araştırma Monografi Bilim İnsanı Ali KUŞÇU nun Hayatının Araştırılması Gözlem Örnekleme Yağmur Suyunun Bitkilerin Gelişimi Üzerine Etkisi Derleme 49

2. ETKİNLİK Konumuzun başındaki bilgiler ışığında projenizi hazırlarken faydalanacağınız yöntem ve teknikleri belirleyerek aşağıda size ayrılmış olan alana yazınız. Örnek projede yararlanılacak yöntem ve teknikler Gözlem Alan Araştırması Projenizde yararlanacağınız yöntem ve teknikler... Dipnot Proje hazırlama süreci planlanırken aşağıda listelenen proje hazırlama basamaklarına yer verilmelidir. 1. Denenceleri oluşturma 2. Tahminlerde bulunma 3. Materyal ve yöntem belirleme 4. Denenceyi sınama 5. Sonuçları değerlendirme 6. Bilgileri düzenleme 7. Projeyi yazma 8. Projeyi sunma Bu ders süresince şu an geldiğiniz noktada denencelerinizi oluşturdunuz, tahminlerde bulundunuz, materyal ve yönteminizi belirlediniz. 3. ETKİNLİK Aşağıda listelenen materyaller bir projenin gerçekleştirilmesi esnasında yararlanılan materyallerdir. Siz de projenizi gerçekleştirirken kullanacağınız materyalleri size ayrılan alana yazınız. Ağız içi Epitelyum Hücresini İnceleme deneyi için kullanılan materyaller Kalın uçlu kürdan Lam-lamel Kurutma kâğıdı Bir damla su Mikroskop Projenizde kullanacağınız materyaller... 50

3. ETKİNLİK Aşağıdaki daire grafiğinde kitabımızın örnek projesinin planlamasını görmektesiniz. Siz de kendi projenizin planlamasını yaparak sağ taraftaki boş daireye çiziniz. 10% 10% 15% 5% 5% 10% 30% 15% Denenceleri oluşturma Tahminlerde bulunma Materyal ve yöntem belirleme Denenceyi sınama Sonuçları değerlendirme Bilgileri düzenleme Projeyi yazma Projeyi sunma Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Proje geliştirme, büyük maliyet isteyen bir süreçtir. Proje hazırlama sürecinde konuyla ilgisi olduğunu düşünülen kişilerle yapılan toplantılara görüşme denir. Proje hazırlama sürecinde her basamağa eşit zaman verilmelidir. Projeye başlamadan önce süre ve maliyet planlaması yapılmalıdır. Proje hazırlama basamaklarını kendi projenize göre değiştirebilirsiniz. B. Aşağıdaki soruyu cevaplayınız. 1. Proje sürecinin düzgün bir şekilde planlanamaması ne gibi sonuçlar doğurabilir? Açıklayınız.... 51

OKUMA PARÇASI ASRIN DENEYİ Evrenin oluşumu konusunda çalışmalar yapan bilim insanları, asrın deneyi olarak niteledikleri deneyi Fransa-İsviçre sınırında yer alan nükleer araştırma merkezi CERN de başlattı. Albert Einstein ın Big-Bang yani Büyük Patlama teorisini doğrulamayı amaçlayan bilim insanları, bu projeyle evrenin oluşum sırrını çözmeye çalışıyor. Saniyede 800 milyon parçacığın çarpışması beklenen asrın deneyi, yerin 100 metre altında yapıldı. Bilim insanları bu deney ile Evrenin sırrı ne?, Madde neden ve nasıl kütle kazandı?, Maddeyi oluşturan temel parçacıkları bir arada tutan kuvvet ne?, Evrenin yüzde doksanını oluşturan karanlık madde bulmacasının ardında ne var? gibi soruların yanıtlarını arayacak. Evrenin oluşumunu tetikleyen Big Bang teorisinin geçerliliği de bu deneyle birlikte kanıtlanmaya çalışılacak. Deneyde Big Bang anı sonrası koşulların, laboratuvar ortamında yeniden ortaya çıkartılması hedefleniyor. Bunun için de parçacık çarpıştırma işlemi gerçekleştirilecek. Büyük hadron çarpıştırıcısı isimli parçacık hızlandırıcısında atom çekirdeğinde bulunan protonlar çok yüksek enerjiyle çarpıştırılacak. Protonlar, tünelin çevresine yerleştirilmiş yaklaşık 10 bin adet dev süper iletken mıknatıs tarafından yönlendirilecek. Böylece zıt yönlerde dönen iki proton ışını üretilecek. Böylece fizik modellerinin temelini oluşturan ve maddeye kütle özelliğini veren Higgs parçacığı tekrar ortaya çıkarılıp gözlemlenebilecek. Bu deney için tüm hazırlıklar tamamlanırken bazı bilim insanları da deneyin tehlikeli olduğunu savunuyor. Bilim insanları deneyin kontrolden çıkması hâlinde meydana gelebilecek küçük kara deliklerle insanlığın sonunun geleceğini iddia ediyor. CERN ise deney ortamının güvenli olduğunu savunuyor. Aralarında 50 Türk bilim insanının da bulunduğu 5 binden fazla fizikçi ve mühendisin 10 yılı aşkın süredir üzerinde çalıştığı proje, son yılların en büyük bilim projesi olarak gösteriliyor. Yazar, Aralık 2008 52

2. ÜNİTE PROJE HAZIRLAMA BASAMAKLARI 2.4 Denencelerin Sınanması Konuya Hazırlık 1. Günlük hayatta sabırlı olmak sizlere neler kazandırabilir? Fikirlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız. 2. Bir işle uğraşırken karşılaşabileceğiniz olumsuz bir sonuç sizi nasıl etkiler? Açıklayınız. Denenceleri Sınarken Proje hazırlama sürecinin bu aşamasında ileri sürdüğünüz denenceleri sınayacaksınız. Denenceleri sınarken aşağıdaki ilkeleri göz önünde bulundurmalısınız. Güvenilirlik İlkesi: Bir denencenin farklı zamanlarda, aynı koşullar altında sınandığında hep aynı sonuçları vermesi o denencenin güvenilirlik seviyesini gösterir. Sizler de denencelerinizi aynı koşullar altında her sınayışınızda hep aynı sonuçlara ulaşmalısınız. Geçerlilik İlkesi: Bir ölçme aracının ölçmeyi planladığı özelliği başka bir özellikle karıştırmadan doğru olarak ölçebilme derecesidir. Denencelerinizi sınarken olumsuz sonuçlarla karşılaşabileceğinizi unutmayınız. Böyle bir durumda ümitsizliğe kapılmayın. Öncelikle yaptığınız deneyi kontrol edin. Eğer deneyin yapılışında bir hata yoksa denencelerinizi gözden geçirin. Gerekiyorsa denencelerinizi değiştirerek yeni denencelerle deneyinize devam edin. Ders Dışı Etkinlik Sınıfınızda iki ayrı grup oluşturunuz. Gruplardan biri Çimlenme için ışık gereklidir. denencesini, diğeri ise Çimlenme için ışık gerekli değildir. denencesini savunsun. Denencelerinizi ispat etmek için bir deney yapınız (Patatesin çimlenmesini gözlemleyebilirsiniz.) ve deneme sonuçlarınızın denencenizi destekleyip desteklemediğini ortaya koyunuz. I. Grup II. Grup Denence: Çimlenme için ışık gereklidir. Tahmin...... Deneyin yapılışı............... Sonuç............... Denence: Çimlenme için ışık gerekli değildir. Tahmin...... Deneyin yapılışı............... Sonuç............... 53

Dipnot Bilim insanı olma yolunda atılabilecek adımlardan birisi de sabır faktörünü sürekli göz önünde bulundurmaktır. 2. ETKİNLİK Aşağıda bir projenin denencelerinin belirlenen yöntem ve tekniklere göre sınanmasını görmektesiniz. Siz de kendi denencenizi sınayınız. Sınama sürecinizi etkinliğin ilerleyen sayfalarındaki ilgili yerlere not ediniz ve sınama sonuçlarınızın ileri sürdüğünüz denenceyi destekleyip desteklemediğini kontrol ediniz. Doğal veya Sentetik Elyaf Karışımlarından Üretilmiş Tekstil Mamüllerinde Kumaş, İplik, Elyaf Karışım Oranlarının Belirlenmesi isimli denencelerin sınanması aşaması: a) Deney Numunesi Ağırlığı 1-2 g arasında olacak şekilde iki adet numune elyaf karışımı (% 66-67 polyester, % 33.3 viskon) alındı. b) Deney Çözeltileri 100 ml % 70 lik sülfi rik asit çözeltisi için, % 93 lük ve yoğunluğu 1.84 g/ml olan deriğik sülfi rik asitten 75 ml alınıp saf su ile 100 ml ye tamamlanarak hazırlandı. 100 ml % 1 lik sülfi rik asit çözeltisi için, % 93 lük ve yoğunluğu 1.84 g/ml olan deriğik sülfi rik asitten 1.1 ml alınıp üzerine saf su eklenerek 100 ml ye tamamlandı. 2 g sodyum bikarbonat dikkatle tartıldı, 100 ml lik balon jojeye konuldu ve balon jojenin işaret çizgisine kadar saf su eklendi. c) Çözeltilerin Hazırlanması Deney numuneleri hazırlandıktan sonra etüvde 105-110 C de sabit tartıma getirilerek hassas terazide tartıldılar. Bu sonuçlar ilk tartım olarak not alındı. Üç adet numune kullanıldı. Bu numunelerden ikisi sülfi rik asit ile birisi ise fosforik asit ile muamele edildi. Tartımdan sonra bu numunelerden ikisi ayrı cam kaplar içerisinde % 1 lik sülfi rik asit çözeltisi içerisinde 10 dakika kaynatıldı. Bu işlemden sonra asit çözeltisinden deney numuneleri süzülerek çıkarıldı. Deney numuneleri 1 C de, % 70 lik sülfi rik asit çözeltisi soğuduktan sonra 38 dakika karıştırılarak asidin numuneye iyice±içerisinde 60 etkimesi sağlandı. Üç numuneden birisi de fosforik asitle etkileştirildi. Saf sülfi rik asit içerisine deney numunesi konarak 90-95 C de 45 dakika süre ile karıştırıldı. Bu işlemlerden sonra deney numunelerinin kalıntıları süzüldü ve su ile yıkandıktan sonra hazırlanan 100 ml soğuk % 2 lik sodyum bikarbonat çözeltisi ile yıkama amaçlı olarak 5 dakika muamele edildi. Daha sonra tekrar su ile yıkandı ve kalıntılar etüvde kurutuldu. Kurutma işleminden sonra son tartımlar yapılarak not alındı. 54

d) Deneyle ilgili fotoğraflar aşağıda gösterilmiştir. Fotoğraf 2.1: Çözeltilerin hazırlanması Fotoğraf 2.2: Hazırlanmış çözeltiler Fotoğraf 2.3: İki ayrı sülfirik asit çözeltisi Fotoğraf 2.4: Kullanılan kumaş parçaları 55

Projenizin denencelerinin sınanması! Unutmayın Denencelerinizi ve denence sonuçlarınızı (yapmış olduğunuz deneylere ait dokümanları) erişim dosyanızda saklamayı unutmayınız. 56

Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Denencelerin sınanması aşamasında sadece deney yapılır. Proje hazırlama basamaklarının dördüncüsü, denencelerin sınanması basamağıdır. Bir ölçme aracının ölçmeyi planladığı özelliği başka bir özellikle karıştırmadan doğru olarak ölçebilme derecesi güvenilirlik ilkesidir. B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Denencelerinizi sınarken deneyin neticesinde olumsuz bir sonuçla karşılaşırsanız neler yapmalısınız? Açıklayınız.... 2. Denencelerin sınanması aşamasının, proje hazırlama sürecindeki önemini açıklayınız.... Dipnot Birçok problemi çözmek için yılmadan yüzlerce kez deney yapmakta direnen bilim insanları olmasaydı, fen bilimleri birkaç yüzyıl içinde bu kadar ilerleyemezdi. Bu alanda pek çok bilim insanına öncülük yapmış denemeler vardır. Edison u hepimiz biliriz. Edison un elektrik ampulünü icat edinceye kadar yaptığı deneyleri biliyor musunuz? Elektrik ampulünde kullanılan direnç teli için binlerce deney yapan Edison ve arkadaşları günlerce sabahlara kadar çalışmıştır. Aynı zaman- Fotoğraf 2.5: Edison da Fransız bilim insanları bir kaşık radyum elde etmek için bir depoda tonlarca uranyum filizini parçalayarak dört yıl süren dönemde binlerce deney yapmıştır. 57

2. ÜNİTE PROJE HAZIRLAMA BASAMAKLARI 2.5 Denence Sonuçlarının Değerlendirilmesi Konuya Hazırlık 1. İstatistiksel yöntem sözcüğünden ne anlıyorsunuz? Açıklayınız. 2. Verilerin yorumlanmasında çizelge, grafi k vb. unsurların faydası ne olabilir? Tartışınız. Denence Sonuçlarını Nasıl Değerlendiririz? Denencelerin sınanması aşamasından sonra sınama sonucunda elde edilen verilerin sistemli bir şekilde ifade edilmesi gerekir. Aksi takdirde denence sonuçlarını yorumlamakta ve denencemizin amacına ulaşıp ulaşmadığını kontrol etmekte güçlük çekeriz. Denence sonuçlarının değerlendirilmesinde bazı yöntem ve tekniklerden faydalanırız. Bu yöntem ve tekniklerden bazıları şunlardır: Çizelge: Bilgilerin sistemli ve sıralı bir şekilde düzenlenmiş hâlidir. Çizelge satır ve sütunlardan oluşmaktadır. Çizelgenin numarası ve adı çizelgenin üst kısmına yazılmalıdır. Çizelge isimlendirilirken şu format kullanılmalıdır: Çizelge 1: Çizelgenin adı Şekil: Çizelge dışında kalan diğer tüm resim, diyagram, çizim, harita, plan, fotoğraf gibi nesnelere şekil denilmektedir. Şeklin adı ve numarası şeklin altına yazılmalıdır. Şekiller isimlendirilirken şu format kullanılmalıdır: Şekil 1: Şekil adı, Resim 1: Resim adı, Fotoğraf 1: Fotoğraf adı Grafik: Bir olayın, varlığın ya da niceliğin çeşitli durumlarını göstermeye veya değerler arasında karşılaştırma yapmaya yarayan çizimlerdir. Grafi ğin adı ve numarası grafi ğin alt kısmına yazılmalıdır. Çok değişik grafi k türleri olmasına rağmen sıklıkla kullanılanları şunlardır: Pasta Grafiği: Veri grubundaki bir değerin ötekilerine oranını göstermek için yararlanılan grafi k türüdür (Grafi k 2.1). Sütun Grafiği: Veriler arasındaki değerleri karşılaştırmak için kullanılan grafik türüdür (Grafik 2.2). Çizgi Grafiği: Verilerin zaman içerisindeki eğilimlerini göstermek için kullanılan grafi k türüdür (Grafi k 2.3). Alan Grafiği: Birden çok veri kümesi arasındaki farkları bir zaman dönemi boyunca vurgulamak için kullanılan grafi k türüdür (Grafi k 2.4). Grafi k 2.1: Pasta grafi ği Grafi k 2.2: Sütun grafi ği Grafi k 2.3: Çizgi grafi ği Grafi k 2.4: Alan grafi ği 58

1. ETKİNLİK Gazetelerin ekonomi sayfalarından bir grafik örneği bularak sınıf ortamına getiriniz. Bulduğunuz grafiği aşağıdaki alana yapıştırınız ve alt kısımdaki soruları cevaplayınız. Grafiği yapıştıracağınız alan Bulduğunuz grafik türü hangisidir?... Grafikten ne tür sonuçlar çıkarılabilir?... Siz bu grafiği başka hangi tür grafikle ifade ederdiniz? Neden?... 59

2. ETKİNLİK Aşağıda kitabın örnek proje konusuna ait denence sonuçlarının değerlendirilmesini görmektesiniz. Siz de denence sonuçlarınızı değerlendirerek size ayrılmış olan alana yazınız. Örnek projenin denence sonuçlarının değerlendirilmesi Yozgat kent merkezinde yapılan ölçümlere ait veriler aşağıdaki çizelgede gösterilmektedir. Ölçülen örnek- yer Ölçülen zaman Ses şiddetinin seviyesi (desibel) Yozgat Öğretmenevi Düğün Salonu 14.00-16.00 100 Şehitler Fen Lisesi Yemekhanesi 11.30-12.30 85 Devlet Hastanesi 14.00-16.00 85 Şehitler Fen Lisesi Derslikleri 14.00-16.00 70 Bozok Stadyumu 14.00-16.00 100 Çalar Saat Yanı 14.00-16.00 90 Televizyon Yanı 14.00-16.00 100 Telefon Zili Yanı 14.00-16.00 100 Çizelge 2.1: Yozgat ta değişik semtlerde alınan gürültü kirliliği ölçümleri ÖLÇÜMLER SES ŞİDDET (db) 120 100 80 60 40 20 0 Yozgat Öğretmenevi Düğün Salonu Şehitler Fen Lisesi Yemekhanesi Devlet Hastanesi Şehitler Fen Lisesi Derslikleri Bozok Stadyumu Çalar Saat Yanı Televizyon Yanı Telefon Zili Yanı MEKÂNLAR Grafi k 2.5: Ölçümler Bu ölçümler günün her saatinde farklı zamanlarda farklı yerlerde yapılmıştır. Farklılıklar alınmış değişik ölçümler yoğunluğa göre belirlenmiştir. Bu örnekleri mukayese ettiğimizde ortalama değerlerin üzerinde olduğu belirlenmiştir. 60

Projenizin denence sonuçlarının değerlendirilmesi 61

Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Denencelerin sınanması aşamasından sonra denence sonuçlarının değerlendirilmesi aşaması gelmektedir. Denence sonuçları değerlendirilirken grafik türlerinden yalnızca birisi kullanılmalıdır. Veriler arasındaki değerleri karşılaştırmak için kullanılan grafik türü pasta grafiğidir. Denence sonuçlarının değerlendirilmesinde deney fotoğraflarından da yararlanılır. Denence sonuçlarının değerlendirilmesi aşaması, üzerinde önemle durulması gereken bir aşamadır. B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Verilerin çizelge, sütun veya grafiklerle ifade edilmesinin ne gibi faydaları vardır? Açıklayınız.... 2. Denence sonuçlarının değerlendirilmesi aşamasının proje hazırlama süreci açısından önemi nedir? Açıklayınız.... 62

ÜNİTE DEĞERLENDİRME A. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. 1. Proje konusu belirlenirken aşağıdakilerden hangisine dikkat etmemize gerek yoktur? a. Zaman faktörü göz önünde bulundurulmalıdır. b. Problemin çözümüne yönelik kaynak bulunabilmelidir. c. Proje bir fen projesi olmalıdır. ç. Çözüm aşamasında karşılaşılabilecek sorunlar düşünülmelidir. d. Projeniz bir sorunu ortadan kaldırabilecek nitelikte olmalıdır. 2. Aşağıdakilerden hangisi bir denencede olması gereken özelliklerden değildir? a. Denenebilir nitelikte olmalıdır. b. Araştırmalarınız sonucu elde ettiğiniz verileri desteklemelidir. c. Tahminlere açık olmalıdır. ç. Esnek olmalıdır. d. Uzun cümlelerden oluşmalıdır. 3. Belirlenen bir dizi sorunun önceden belirlenmiş bir kitleye sunulması ve alınan cevapların yorumlanması yoluyla bilgi toplama işi aşağıdakilerden hangisidir? a. Anket b. Deney c. Tartışma ç. Gözlem d. Rapor 4. Aşağıdakilerden hangisi proje hazırlama basamaklarından değildir? a. Sonuçları değerlendirme b. Bilgileri düzenleme c. Projeyi yazma ç. Anketleri hazırlama d. Projeyi sunma 5. Aşağıdakilerden hangisi denence sonuçlarını değerlendirirken yararlanılabilecek yöntemlerden değildir? a. Özet b. Fotoğraf c. Harita ç. Çizelge d. Grafik B. Aşağıdaki ifadelerde boş bırakılan yerleri doldurunuz. 1. Bilim insanında olması gereken en önemli özellik; duygusunun çok gelişmiş olmasıdır. 2. Denence oluşturulmasının ardından, denencelere uygun üretmeniz gerekecektir. 3. Bir ölçme aracının ölçmeyi planladığı özelliği başka bir özellikle karıştırmadan doğru olarak ölçebilme derecesine.. denir. 63

4. Veri grubundaki bir değerin ötekilerine oranını göstermek için yararlanılan grafi k türü. grafi ğidir. 5. proje konusu hakkında diğer kişi ve kurumlarca yapılmış çalışmaların, belgelerin, malzemelerin toplanması işidir. ÖZ DEĞERLENDİRME FORMU Aşağıdaki çizelgede bu ünitenin sonunda öğrenmeniz gereken konular listelenmiştir. Bu listeyi dikkatlice okuyarak karşılarına size uygun cevabı veriniz. Bazen ve Hiçbir zaman seçeneklerini işaretlediğiniz konulara tekrar dönüş yaparak eksikliklerinizi gideriniz. Bilgi çeşitlerini sayabilirim. ÖLÇÜTLER Her zaman Bazen Hiçbir zaman Bilgi çeşitleri arasındaki farklara ilişkin örnekler verebilirim. Bilimin günlük hayattaki yerini ve önemini açıklayabilirim. Bilim, araştırma ve proje arasındaki ilişkiyi açıklayabilirim. Bilgiye ulaşmada araştırma yapmanın gerekliliğini söyleyebilirim. Proje hazırlama sürecinde araştırma yapmanın önemini söyleyebilirim. Proje hazırlamanın temel amaçlarını açıklayabilirim. Biliyor muydunuz? Uranüs gezegeni, Herschel (Hershel) tarafından şans eseri bulunduktan sonra bu gezegenin astronomlar tarafından hazırlanmış haritaya göre çizmesi gereken yörüngeden sapmalar gösterdiği gözlenmiştir. Bunun üzerine Uranüs ün hareketinde görülen bu düzensizliklerin onun ötesindeki bir gezegenin varlığına bağlanabileceği varsayımı geliştirilmiştir. Bu varsayımı benimseyenlerden biri olan Leverrier (Leverir), güneş sistemi içinde bilinen gezegenlerin Uranüs ün yörüngesi üzerindeki etkilerini ortaya çıkardıktan sonra geriye kalan saptırıcı etkiden hareketle bu yeni gezegenin yörüngesini hesaplamıştır. Bu hesaplamaların kılavuzlu- Fotoğraf 2.6: Neptün gezegeni ğu ile yapılan astronomik gözlemler sonucu, aşağı yukarı kestirilen yerde Neptün gezegeninin varlığı saptanmıştır. 64

3. ÜNİTE PROJENİN RAPORUNUN YAZILMASI Üniteye Başlarken Yazının bulunması ile tarih sürecindeki değişimi sınıf ortamında tartışınız. Bilimsel verilerin düzenlenmesi ne kadar önem taşır? Tartışınız. Bilimin gelişimi açısından bilimsel verilerin yazılmasının önemini tartışınız. Tez, makale vb. bir rapor yazılırken uyulması gereken kurallar nelerdir? Tartışınız. 65

3. ÜNİTE PROJE RAPORUNUN YAZILMASI 3.1 Proje Yazma Basamakları Konuya Hazırlık 1. Önceki konularda bilimsel bir projenin aşamalarını öğrendiniz. Bu aşamaların hangilerine ait verileri yazılı doküman olarak sakladınız? Neden? 2. Bilimsel bir projenin raporunu yazarken ne tür bir sıra takip edilmelidir? Tartışınız. Aşağıdaki örnek projeyi inceleyiniz. 1. PROJENİN ADI 2. PROJENİN AMACI 1. ETKİNLİK Örnek Proje İnceleme T.C. TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü DEVE KUŞU YETİŞTİREN İŞLETMELERİN EKONOMİK ANALİZİ PROJE KOD NO: TAGEM-HAYSÜD-KKE-02-04 Türkiye de deve kuşu yetiştiriciliği konusunda sorumlu kuruluşun neresi olduğu da bilinmemekle birlikte ülkemizin kaynaklarının boşa gitmemesi, girişimcilerin hayal kırıklığına uğramaması açısından bu yetiştiriciliğin başladıktan sonra hatta başlamadan araştırmasının yapılarak halkımızın bilgilendirilmesi gerekirdi. Ancak geç kalınmasına rağmen Tavukçuluk Araştırma Enstitüsü Araştırmacıları tarafından bu konudaki ihtiyaç göz önünde bulundurularak araştırma planlanmış ve kıt imkânlarla yürütülmüştür. Türkiye de 1995 yılında başlayan deve kuşu yetiştiriciliğinin yapılan reklam ve teşviklere rağmen ekonomikliği ve geleceğinin ne olabileceği konusunda araştırma yapılarak bu alanda yatırım yapmayı düşünen girişimcilerin bilgilendirilmesi amaçlanmış ancak ödenek ayrılamadığı için istenilen düzeyde araştırma yapılamamıştır. 3. GİRİŞ Dünyada çeşitli çiftlik hayvanlarının üretimi ticari işletmeler hâlinde yapılmaktadır. Dünyadaki hayvansal gıda eksikliğini gidermek, daha ekonomik ürün elde etmek ve ürün çeşitliliğini artırmak için alternatif hayvansal üretim kaynakları aranmaktadır. Bu yeni hayvansal kaynaklardan biri de deve kuşu yetiştiriciliğidir. Deve kuşları 1860 lı yıllarda Güney Afrika da tüylerinden yararlanmak amacıyla evcilleştirilmiştir. Fakat Birinci Dünya Savaşı nın başlaması ile birlikte tüy pazarı olumsuz etkilenmiştir. Bu yıllarda derisi daha popüler olmuş, hayvanın en kazançlı ürünü olarak görülmeye başlanmış, bunun sonucunda eti, deri endüstrisinin bir yan ürünü hâline gelmiştir. Daha sonraları deri üretiminden et üretimine doğru bir kayma olmuş ve 1980 li yılların sonlarına doğru et verimi deve kuşunun en önemli ürünü olarak görülmüştür (Jost, 1993; Anonim, 1996a; Anonim, 1996b; Anonim, 2001c). Günümüzde deve kuşlarının aşağıda belirtilen verimlerinden yararlanılmaktadır: Et, Deri, Tüy, Yumurta kabukları, Yan ürünler (tırnak, kornea, yağ, kemik vb.), 66

Turizm sektöründe (binek hayvanı olarak veya deve kuşu ürünlerinin satışı ve hatıra eşya şeklinde (Anonim, 1996a; Dan, 1996; Göbel, 1994). Deve kuşu yetiştiriciliği Güney Afrika dışındaki ülkeler için yeni bir sektördür. Bu sektörün pazarda yavaş fakat önemli bir gelişim göstermesi beklenmektedir (Gillespie ve Schupp, 1998). Deve kuşu yetiştiriciliğinin hızla gelişmesi farklı bölgelerde hayvan verim düzeyinin değişmesi, deve kuşu eti fi yatının tavuk, domuz ve sığıra oranla yüksek olması yetiştiriciler açısından dezavantaj olarak görülmektedir (Lambooij ve Pieterse, 2000). Deve kuşlarının ömürleri 60-70 yıldır. Ekonomik olarak yaklaşık 35 yıl verimli kalabilirler (Anonim, 1997; Anonim 1996b). İyi bir damızlık dişiden yılda 5 ay süren yumurtlama periyodu süresince yaklaşık 30-60 adet yumurta, oldukça değişken olmakla birlikte 15-35 adet civciv elde edilmektedir. Deve kuşları ortalama 11-13 aylık yaşta iken kesime sevk edilebilirler. Bu dönemde ortalama ağırlıkları 100-110 kg, karkas randımanı % 60 civarında olmaktadır (Anonim, 1997). Bir hayvandan yaklaşık 1,2 m 2 deri ve yılda ortalama 1 kg tüy elde edilebilmektedir (Paleari, 1995; Göbel, 1994). Türkiye için çok yeni bir hayvancılık dalı olan deve kuşu yetiştiriciliği geleceği belirsiz bir yetiştiricilik dalıdır. Ürünlerine henüz belirgin bir talep oluşmadığı hâlde ülke çapında hızla ve plansız olarak yayılmaktadır. Bu sektörün durumu, geleceği, ürünlerin fi yat ve pazar imkânları konusunda henüz detaylı bir çalışma yapılmamıştır. Dolayısıyla sektörün durumu ve geleceği ile ilgili kesin bir şey söylemek mümkün olmamaktadır. Bu çalışma ile ilk kez deve kuşu işletmelerinin durumu ortaya konulmuş böylece insanların bu konuda bilgi sahibi olması ve yetiştirici adaylarına yol gösterme amaçlanmıştır. 4. MATERYAL YÖNTEM VE TEKNİKLER Araştırmanın materyalini ilin Tarım İl Müdürlüklerine gönderilen anket formları, Turizm Bakanlığı web sitesinde yer alan 3, 4, 5 yıldızlı otellerle yapılan yazışmalar ve Ankara da faaliyet gösteren büyük mağazalarla yapılan ikili görüşmelerden elde edilen bilgiler oluşturmuştur. Araştırma için ödenek ayrılamadığı için işletmelerin ekonomik analizinden daha ziyade, deve kuşu işletmelerine ait bilgileri içeren anket formları hazırlamış ve bu formlar 81 ilin Tarım İl Müdürlüklerine gönderilmiştir. Bu formlar SPSS programı ile değerlendirilmiştir. Deve kuşu eti tüketimi konusunda Ankara da faaliyet gösteren büyük alışveriş merkezlerine gidilerek ikili görüşmeler yapılmak suretiyle deve kuşu eti satışı hakkında bilgi alınmıştır. Ayrıca Turizm Bakanlığı web sitesinde yer alan 3, 4, 5 yıldızlı otellerle yazışma yapılarak deve kuşu eti tüketimi konusunda bilgi alınmıştır. 5. BULGULAR İlin Tarım il Müdürlüklerinden alınan bilgilerin SPSS paket istatistik programında değerlendirilmesi neticesinde Türkiye çapında bizzat deve kuşu yetiştiriciliği yapan 249 adet işletmenin bulunduğu tespit edilmiştir. İşletmelerin illere göre dağılımı çizelge 3.1 de verilmiştir. Çizelge 3.1 de belirtildiği gibi kurulu bulunan 249 adet işletmede toplam olarak 12127 adet deve İller kuşu bulunmaktadır. En Toplam Toplam Deve Deve Kuşu fazla deve kuşu işletmesi İşletme İller İşletme Kuşu Sayısı Konya, Antalya, Aydın, Bursa, İstanbul ve İzmir illerin- Sayısı Sayısı Sayısı Adana 2 24 Kırşehir 10 321 de bulunmakta olup en yüksek Afyon 4 18 Kocaeli 7 355 kapasite Kırklareli nde Ankara 7 170 Konya 22 1 092 mevcuttur. Antalya 15 748 Kütahya 7 147 Deve kuşu işletmelerinin bölgelere göre dağılı- Aydın 15 579 Malatya 1 49 Balıkesir 3 164 Manisa 6 127 mı çizelge 3.3 te sunulmuştur. Bölgeler bazında deve Bilecik 1 4 K. Maraş 4 107 kuşu işletmeleri değerlendirildiğinde Marmara bölge- Burdur 6 255 Muğla 7 451 Bursa 12 642 Nevşehir 9 198 sinde diğer bölgelere göre Çanakkale 9 108 Niğde 4 24 daha fazla hayvan bulunmaktadır. Çankırı 2 14 Ordu 1 3 Bunu İç Anadolu, 67

Çorum 3 38 Sakarya 1 60 Denizli 3 65 Sinop 1 50 Diyarbakır 1 14 Tekirdağ 1 130 Edirne 1 4 Tokat 3 669 Elâzığ 1 11 Ş. Urfa 1 30 Erzincan 2 31 Uşak 2 61 Eskişehir 5 138 Yozgat 2 37 Gaziantep 4 391 Zonguldak 1 35 Hatay 3 180 Iğdır 1 12 Isparta 4 123 Aksaray 1 31 İçel 2 224 Kırıkkale 1 79 İstanbul 15 999 Batman 1 35 İzmir 15 603 Yalova 3 113 Kastamonu 3 36 Osmaniye 1 217 Kayseri 4 77 Düzce 2 297 Kırklareli 7 1 737 Toplam 249 12 127 Çizelge 3.1: İşletmelerin İllere Göre Dağılımı ve Deve Kuşu Sayıları Bölge İşletme Sayısı Toplam Deve Kuşu Sayısı Damızlık Sayısı Civciv Sayısı Kasaplık Hayvan Sayısı Marmara 60 4 316 1 144 2 458 714 Ege 59 2 051 878 512 661 Akdeniz 37 1 878 668 805 405 İç Anadolu 67 2 181 1 091 807 283 Karadeniz 14 1 128 270 851 7 Doğu Anadolu 5 103 59 38 6 G. Doğu Anadolu 7 470 223 133 114 Toplam 249 12 127 4 333 5 604 2 190 Çizelge 3.2: Bölgelere Göre İşletme ve Deve Kuşu Sayıları Kapasite % Kuruluş Yılı % 1-10 30,1 1995 0,8 11-50 47,0 1996 1,2 51-100 11,6 1998 2,8 101-200 6,8 1999 11,6 201-300 2,4 2000 20,9 301-400 0,4 2001 25,7 401-500 - 2002 32,9 501 < 0,8 2003 3,2 Çizelge 3.3: Deve Kuşu İşletmelerinin Kuruluş Yılları ve Kapasiteleri Irklar Yetiştirilme Oranı (%) Afrika Karası (Str. Camelus domesticus) 65,19 Güney Afrika Deve Kuşu (Str. Camelus australis) 20,89 Kuzey Afrika Deve Kuşu (Str. Camelus camelus) 0,63 Doğu Afrika Deve Kuşu (Str. Camelus massaicus) 1,27 Avustralya Deve Kuşu (Emu) 1,90 Amerika Deve Kuşu (Rhea) 1,27 Melez 2,53 Afrika Karası - Güney Afrika Deve Kuşu 6,33 Afrika Karası - Amerika Deve Kuşu 0,63 Afrika Karası-Güney Afrika Deve Kuşu-Kuzey Afrika Deve Kuşu 0,63 Çizelge 3.4: İşletmelerde Bulunan Deve Kuşlarının Irkları Ege ve Akdeniz bölgeleri takip etmektedir. İç Anadolu bölgesinde diğer bölgelerden daha fazla sayıda işletme bulunmaktadır. Bu bölgemizi sırasıyla Marmara, Ege, Akdeniz, Güney Doğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgeleri izlemektedir. Çizelge 3.3 te görüleceği üzere deve kuşu işletmelerinin % 47 si 11-50 adet, % 30.1 i 1-10 adet hayvan kapasitelidir. Kapasitesi 500 adetten fazla olan işletmeler ise % 0.8 lik bir orana sahiptirler. Türkiye de ilk deve kuşu işletmesi 1995 yılında kurulmuştur. Daha sonraki yıllarda sayı yavaş yavaş artmış ve 1999-2002 yılları arasında hızlı bir artış göstermiş 2003 ve takip eden dönemde bu oran % 32.9 dan % 3.2 ye kadar düşmüştür. Türkiye de mevcut deve kuşu işletmelerinde bulunan Deve kuşlarının ırkları ve yetiştirilme oranları çizelge 3.5 te görülmektedir. Ülkemizde % 65.19 luk payla en fazla yetiştiriciliği yapılan ırk Afrika Karası (Str. Camelus domesticus) dır. İkinci sırada Güney Afrika Deve kuşu (Str. Camelus australis) gelmekte ve % 20.89 luk bir oranda yetiştiriciliği yapılmaktadır. Girişimcilerin deve kuşu yetiştiriciliğine başlamasında etkili olan faktörlere ait bilgiler çizelge 3.5 te verilmiştir. İşletme kuruluşunda en etkili rolü % 27.3 lük bir payla çevreden gelen teşvik ve tavsiyeler, daha sonra % 22.5 lik bir oranda basın ve yayın kuruluşlarında yapılan reklamlar oynamıştır. 68

Faktör % a- Basın yayın kuruluşlarında yapılan reklâmlar 22,5 b- Deve kuşu ürünleri için kurulmuş olan iç ve dış bağlantılar 4,0 c- Çevreden gelen teşvik ve tavsiyeler 27,3 ç- Diğerleri 18,5 a ve b 2,0 a ve c 8,4 a ve ç 4,0 b ve c 0,4 b ve ç 0,4 c ve ç 1,6 a, b ve c 1,6 a, b ve ç 0,8 a, c ve ç 3,6 a, b, c ve ç 0,8 Çizelge 3.5: Deve Kuşu Yetiştiriciliğine Başlamada Etkili Olan Faktörler Toplam olarak a % 34,6; b % 7,9; c % 34,3; ç % 23,3 kez seçilmiştir. Girişimcilerin deve kuşu yetiştiriciliğine başlama şekilleri çizelge 3.6 da verilmiştir. Ülkemizde deve kuşu yetiştiriciliğine % 54.92 gibi yüksek bir oranda ergin damızlık hayvanla başlamış, % 37.70 oranındaki yetiştirici damızlık civciv temin edilecek geri kalan yetiştiriciler ise damızlık yumurta ve diğer şekillerde deve kuşu yetiştiriciliğine başlamışlardır. Yetiştiriciliğe başlama şekli % Damızlık yumurta 3,28 Damızlık civciv 37,70 Ergin damızlık 54,92 Damızlık yumurta - Ergin damızlık 0,41 Damızlık civciv - Ergin damızlık 3,69 Damızlık civciv - Ergin damızlık 3,69 Çizelge 3.6: İşletmelerin Deve Kuşu Yetiştiriciliğine Başlama Şekli Deve kuşu işletmelerinin kuruluş imkânları ile kapasitelerinin karşılaştırılmasında işletme sahiplerinin büyük bir çoğunluğunun kendi imkânlarını kullanarak işletmeleri kurdukları görülmektedir (Çizelge 3.7). Kapasite Kendi İmkânı İle (%) Kredi Kullanımı İle (%) 1-10 100,0 0 11-50 97,4 2,6 51-100 100,0 0 101-200 100,0 0 201-300 100,0 0 301-400 100,0 0 401-500 0 0 500< 100,0 0 Toplam 98,8 1,2 Çizelge 3.7: Deve Kuşu İşletmelerinin Kapasitesi ile Kuruluş Imkânlarının Karşılaştırılması Deve kuşu işletmesi sahiplerinin mesleklerine göre kuruluş imkânları incelendiğinde ticaretle uğraşanların % 2.2, yüksekokul mezunu olanların % 3.4 ünün kredi kullanarak diğerlerinin tamamen kendi imkânları ile işletme kurdukları tespit edilmiştir (Çizelge 3.8). 69

Meslek Kendi İmkânı İle Kuruluş İmkânı Kredi Kullanımı İle Ticaret 97,8 2,2 Turizmci 100,0 0 Restoran işletmecisi 100,0 0 Çiftçilik-hayvancılık 100,0 0 Ücretli çalışan 100,0 0 Yurt dışında çalışan 100,0 0 Emekli 100,0 0 Yüksekokul mezunu 96,6 3,4 Ev Hanımı 100,0 0 Memur 100,0 0 Kamu kuruluşu 100,0 0 Yüksekokul mezunu+ücretli çalışan 100,0 0 Toplam 98,7 1,3 Çizelge 3.8: İşletmeci Meslekleri İle İşletmelerin Kuruluş İmkânlarının Karşılaştırılması İşletme sahiplerinin kuruluş aşamasında fizibilite çalışması yapıp yapmadıkları kapasiteleri dikkate alınarak araştırılmış ve çizelge 3.9 da belirtilen sonuçlar elde edilmiştir. Elde edilen bilgilere göre deve kuşu işletmesi kurulmadan önce % 59.1 oranında fizibilite çalışması yapılmadığı, % 40.9 luk bir orandaki işletme sahibinin fizibilite çalışması yaptığı tespit edilmiştir. Özellikle küçük kapasiteye sahip işletme sahiplerinin büyük çoğunluğunun fizibilite çalışması yapmadan deve kuşu yetiştiriciliğine başladıkları belirlenmiştir. Kapasite Fizibilite Yapılan İşletme (%) Fizibilite Yapılmayan İşletme (%) 1-10 28,2 71,8 11-50 37,5 62,5 51-100 46,4 53,6 101-200 76,5 23,5 201-300 100,0 0 301-400 100,0 0 401-500 0 0 500< 100,0 0 Toplam 40,9 59,1 Çizelge 3.9: Deve Kuşu İşletmelerinin Kapasitesi ile Fizibilite Çalışması Arasındaki İlişkiler İşletmelerin uyguladıkları yetiştirme şeklinin kapasiteye göre dağılımı çizelge 3.10 de verilmiştir. İşletmelerin % 58.2 lik bir kısmı aileler hâlinde, % 38.1 lik bir kısmı sürü hâlinde, % 3.7 lik bir kısmı ise karışık sistemde deve kuşu yetiştiriciliği yapmaktadır. Kapasite Aileler Hâlinde (%) Sürü Hâlinde (%) Aileler Hâlinde+Sürü Hâlinde (%) 1-10 66,2 33,8 0 11-50 53,9 43,5 2,6 51-100 58,6 34,5 6,9 101-200 47,1 41,2 11,8 201-300 66,7 0 33,3 301-400 0 100 0 401-500 0 0 0 500< 100,0 0 0 Toplam 58,2 38,1 3,7 Çizelge 3.10: Deve Kuşu İşletmelerinin Kapasitelerine Göre Yetiştirme Şeklinin Karşılaştırılması 70

İşletmelerin çeşitli alet ve ekipmanlara sahip olma durumları çizelge 3.11 de verilmiştir. Yaklaşık olarak işletmelerin yarısında kuluçka makinesinin olmadığı görülmektedir. Bununla birlikte yem makinesi, jeneratör, taşıma aracı, numaralandırma aleti ve traktör gibi araçlara da işletmelerin büyük çoğunluğunun sahip olmadığı belirlenmiştir. Gelişim makinesi Çıkım makinesi Yem makinesi Jeneratör Taşıma aracı Numaralama aleti Traktör Bulunan işletme sayısı 122 Toplam makine sayısı 215 Bulunan işletme sayısı 130 Toplam makine sayısı 160 Bulunan işletme sayısı 47 Toplam makine sayısı 53 Bulunan işletme sayısı 118 Toplam makine sayısı 121 Bulunan işletme sayısı 53 Toplam makine sayısı 58 Bulunan işletme sayısı 35 Toplam makine sayısı 55 Bulunan işletme sayısı 68 Toplam makine sayısı 74 Çizelge 3.11: Deve Kuşu İşletmelerinde Bulunan Makine ve Ekipmanlar Deve kuşu işletmelerinin eğitim ve danışmanlık hizmetiyle ilgili bilgiler çizelge 3.12 de görülmektedir. Mevcut işletmelerin % 34.1 lik bir kısmının eğitim hizmeti, % 31.7 sinin ise danışmanlık hizmeti aldıkları belirlenmiştir. İşletmelerin % 36.7 lik bir kısmı üniversite ve araştırma kurumlarından, % 26.6 lık bir kısmı diğer üretici firmalar ve yem fabrikalarından, geri kalan ise ziraat mühendisinden veya veteriner hekimden destek almıştır. Bunun yanı sıra danışmanlık hizmeti alanlarının % 34.2 si diğer üretici firmalar ve yem fabrikalarından, % 27.8 lik kısmı üniversite ve araştırma kurumlarından, % 24.1 lik bir kısmı ise ziraat mühendisi veya veteriner hekimlerden,% 13.9 luk bir kısmının diğer kaynaklardan bilgi almıştır. Eğitim Alınan Yerler % a- Diğer üretici firmalar- yem fabrikası 26,6 b- Üniversite - araştırma kurumları 36,7 Eğitim Alan İşletmeler c- Eğitim semineri 7,6 % 34,1 ç- Yurt dışı 16,5 d- Ziraat mühendisi veya veteriner hekim 6,3 a ve b 2,5 b ve c 3,8 Danışmanlık Hizmeti Alınan Yerler % a- Diğer üretici firmalar - yem fabrikası 34,2 b- Üniversite - araştırma kurumları 27,8 Danışmanlık Hizmeti Alan işletmeler ç- Yurt dışı 6,3 % 31,7 d- Ziraat mühendisi veya veteriner hekim 24,1 e- Tarım İl ve İlçe Müdürlükleri 5,1 a ve b 1,3 b, d ve e 1,3 Çizelge 3.12: İşletmelerin Eğitim ve Danışmanlık Hizmeti Alma Durumu Türkiye de kurulu bulunan deve kuşu işletmelerinin kurulduğu tarihten Haziran 2003 ayı sonuna kadar 9743 adet hayvan ölmüştür. Ölümlerin 7735 adedi civciv döneminde, 1446 adedi palaz döneminde ve 562 adedi ergin dönemde gerçekleşmiştir. Hayvanların ölüm nedenleri ile dönemleri çizelge 3.13 de verilmiştir. Civciv döneminde en fazla ölüm % 23.8 lik bir payla bakım hatalarından kaynaklanmaktadır. Palaz dönemindeki ölümlerin % 21.91 lik bir kısmına beslenme hatası ve sindirim bozuklukları ve ergin dönemde ise travma, bakım hatası, enfeksiyon ve parazit ile sindirim bozukluğu gibi faktörler neden olmuştur. 71

Ölüm sebebi Civciv Döneminde (%) Palaz Döneminde (%) Ergin Dönemde (%) Beslenme hatası-sindirim bozukluğu 16,32 21,91 14,82 Kuluçka hatası-nem yüksekliği 4,76 0 0 Travma 2,72 11,43 18,52 Ayak problemi 10,89 16,19 7,41 Enfeksiyon-parazit 14,97 16,19 14,82 Yabancı madde yutulması 4,76 8,57 8,64 Bakım hatası 23,81 17,14 17,28 Diğer 21,77 8,57 18,52 Çizelge 3.13: Çeşitli Nedenlerden Ölen Ortalama Deve Kuşu Sayıları İşletmelerde uygulanan yetiştirme şekline bağlı olarak döllülük ve kuluçka randımanının nasıl etkilendiği çizelge 3.14 te sunulmuştur. İşletmenin yetiştirme şekillerine göre sürü hâlinde yetiştiriciliğin döllülük ve kuluçka randımanı bakımından daha iyi sonuç verdiği görülmektedir. Yetiştirme şekli İşletme Sayısı Döllülük (%) İşletme Sayısı Kuluçka Randımanı (%) Aileler hâlinde 88 64,99 86 60,51 Sürü hâlinde 49 73,24 44 67,09 Aileler hâlinde +Sürü hâlinde 8 72,88 8 65,50 Çizelge 3.14: Yetiştirme Şekli ile Döllülük ve Kuluçka Randımanının Karşılaştırılması Deve kuşu yetiştiriciliğini bölgelere göre değerlendirme yapıldığında bir deve kuşundan bir yılda ortalama olarak alınan yumurta sayısı ile kuluçka randımanı değerleri çizelge 3.15 de verilmiştir. Yumurta verimi bakımından Doğu Anadolu ve Akdeniz bölgeleri, Kuluçka randımanı bakımından Güney Doğu Anadolu ve Marmara bölgeleri daha avantajlı görünmekle birlikte bu değerlere işletmelerde uygulanan yetiştiricilik teknikleri etki etmektedir. Bu konuda araştırma yapılarak aradaki farklılığın ortaya konması daha uygun olacaktır. Bölgeler İşletme Sayısı Ortalama Yumurta Sayısı Kuluçka Randımanı (%) Marmara 46 47 67,63 Ege 31 54 63,61 Akdeniz 39 58 59,00 İç Anadolu 34 50 60,26 Karadeniz 11 45 57,00 Doğu Anadolu 1 60 50,00 Güney Doğu Anadolu 5 55 76,00 Çizelge 3.15: Bölgelere Göre Ortalama Yumurta Verimi ve Kuluçka Randımanı Deve kuşu işletmelerinin kapasitelerine göre yem temin şekli çizelge 3.16 da verilmiştir. Küçük kapasitede çalışan işletmelerin yem ihtiyacını büyük oranda yem fabrikalarından karşıladıkları, 300 adet kapasitenin üzerindeki işletmelerin ise yemi kendi üretimleri ile birlikte yem fabrikalarından temin ettikleri belirlenmiştir. İşletmelerin ihtiyacı olan yemin % 77,5 lik kısmı yem fabrikalarından karşılanmaktadır. Geri kalan kısım ise işletmelerin kendi üretimleri ile yem fabrikalarından temin edilmektedir. Kapasite Kendi Üretimi (%) Yem Fabrikası (%) Kendi Üretimi+Yem Fabrikası (%) 1-10 12,5 76,4 11,1 11-50 8,8 86,0 5,3 51-100 24,1 58,6 17,2 101-200 23,5 70,6 5,9 201-300 16,7 66,7 16,7 301-400 100,0 0 0 72

401-500 0 0 0 500< 0 0 100,0 Toplam 13,3 77,5 9,2 Çizelge 3.16: Deve Kuşu İşletmelerinin Kapasitelere Göre Yem Temin Şekli İşletmelerin meslek gruplarına göre yem temin şekli çizelge 3.17 de görülmektedir. Kapasite ve yem temin şekli ile meslek grupları, yem temin şekli birlikte incelendiğinde yem temin şekli meslek grupları ve kapasitelere göre yaklaşık aynı düzeylerde yem fabrikalarından ve kendi üretimi şeklinde olmaktadır. İşletmelerin % 13.7 si sadece kendi üretimi, % 76.7 si ise sadece fabrikadan aldığı yemi kullanırken % 9.7 lik bir işletme grubu da yem ihtiyacını hem kendi üretiminden hem de fabrikadan alarak karşılamaktadır. Meslek Yem Temin Şekli Kendi Üretimi Fabrikadan Kendi Üretimi + Fabrika Ticaret 12,4 80,9 6,7 Turizmci 9,1 90,9 0 Restoran işletmecisi 0 100,0 0 Çiftçilik-hayvancılık 15,8 71,9 12,3 Ücretli çalışan 0 100,0 0 Yurt dışında çalışan 0 80,0 20,0 Emekli 11,1 72,2 16,7 Yüksekokul mezunu 22,2 59,3 18,5 Ev hanımı 0 100,0 0 Memur 50,0 50,0 0 Kamu kuruluşu 33,3 66,7 0 Yüksekokul mezunu + ücretli çalışan 0 100,0 0 Toplam 13,7 76,7 9,7 Çizelge 3.17: İşletmeci Meslekleri ile İşletmelerin Yem Temin Şeklinin Karşılaştırılması 6. TARTIŞMA VE SONUÇ Haziran 2003 ayı sonu itibariyle elde edilen bu bilgiler doğrultusunda işletmelerin çoğunun iyimser olduğu ve yetiştiriciliğe devam edeceği yönünde izlenim edinilmiş olmakla birlikte, son zamanlarda deve kuşu işletmeleri ile yapılan ikili görüşmeler neticesinde sektörün kötüye gittiği, işletmelerin birer birer hayvanları ellerinden çıkarmaya başladığı yönünde bilgiler alınmıştır. İşletmelerde Haziran 2003 sonu itibariyle 219 işçi, 55 Veteriner Hekim veya Ziraat Mühendisi istihdam edildiği geri kalan iş gücünün ise aile iş gücünden karşılandığı belirlenmiştir. Deve kuşu kesimhanesi resmen faaliyete geçmemiş olmakla birlikte günlük 300 adet kapasiteli kesimhanenin Kayseri ilinde kurulduğu, yakında faaliyete geçeceği öğrenilmiştir. İşletmelerinin bazıları medyada, çeşitli market ve restoranlarda etlerinin satıldığını ve çok rağbet gördüğüne dair bildiriler de bulunmaktadırlar. Türkiye de bulunan 3, 4, 5 yıldızlı oteller ile yapılan yazışmalar ve birebir görüşmeler sonucunda deve kuşu etine talep olmadığı, yeterli düzeyde talep olduğu takdirde belki menülerinde bu ete yer verebileceklerini bildirmişlerdir. Bunların dışında bazı büyük hipermarketlerde deve kuşu etine yer verilmiş fakat ilk günlerde müşterilerin deve kuşu etinin tadına merakı nedeniyle haftalık 50 kg civarında satış gerçekleşmiş ilerleyen zamanlarda talepte azalma meydana gelmiş ve kimi market ilgilileri talep yokluğundan dolayı ellerinde et kaldığını belirterek bu eti satmaktan vazgeçmişlerdir. Sonuç olarak ülkemizde deve kuşu alternatif protein kaynağı olarak gündeme geldiğinden bu yana yapılan reklamlarla öncelikle işletmeler arasında damızlık satışı ile gelişen daha sonra ürünlerinin yeterince değerlendirilememesi neticesinde geriye doğru giden bir yetiştiricilik hâline gelmiş bulunmaktadır. Değişik yerlerden edinilen bilgilerde 700 adet işletme sayısına ulaşıldığı bildirilmesine rağmen ülkemizde gerçekte üretimle uğraşan 249 adet işletmenin olduğu, bu işletmelerin de Marmara, Ege, İç Anadolu bölgelerinde yoğun olarak kurulduğu ve toplam olarak 12127 adet deve kuşu ile üretim yapıldığı tespit edilmiştir. 73

7. TEŞEKKÜR Çalışmaya katkılarından dolayı Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğüne, tarım il müdürlüklerine ve personellerine teşekkür ederiz. 8. KAYNAKLAR Akbay R., Türkiye de Deve Kuşu Yetiştiriciliği Sempozyumu, Açılış Konuşması, Ankara, 1998, 1-4. Ostrich Guide-Euratco. Europan Ratite Consultont, 1996b, Belgium. Ostrich Farming, Information Kit, Australian Ostrich Association, 1997. Balıkçıoğlu T., Türkiye de Deve kuşu Yetiştiriciliği, Türkiye de Deve kuşu Yetiştiriciliği Sempozyumu, Ankara, 1998, 14-16. Cooper, R. G. Zimbabwean manegement practice of ostrich breeding birds. World Poultry, Elsevier Volume 16, No 3, 29-31, 2000a. Cooper, R. G. Ostrich skin is a profitable by-product. World Poultry, Elsevier Volume 16, No 5, 42-43, 2000b. Dan, Z. Ostrich meat in china: just a matter of time. Misset World Poultry. 12 (10): 44-45. 1996. Gillespie, J. M., Schupp, A. R. Ratite production as an agricultural enterprise. Vet. Clin. North Am Food Anim. Pract. Nov; 14(3):373-86, 1998. Göbbel, T. H. Stausse Landwirtschaftliche Nutztiere? Dtsch. Tierärztl. Wschr., 101: 88-91, 1994. Jost, R. Über den Strausse (Struthio camelus) und seine Kommerzielle Nutzung. Vet. Med. Diss., Giessen, 1993. 9. ÖZET Araştırma kapsamında, ülkemizde deve kuşu yetiştiriciliğinin durumunu ortaya koymak üzere anket formları hazırlanmış, bu formlar 81 ilimize gönderilerek doldurulması sağlanmıştır. Ayrıca deve kuşu eti tüketimi konusunda Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarında bulunan 3, 4, 5 yıldızlı otellerle yazışma yapılarak bilgiler istenmiş ve Ankara da bulunan hipermarketlerle görüşülerek deve kuşu eti satışı hakkında bilgiler alınmıştır. Tarım il müdürlüklerinden bağlı ilçeleri de kapsayacak şekilde elde edilen bilgiler SPSS paket istatistik programında değerlendirilmiştir. Elde edilen bilgiler doğrultusunda Türkiye de 249 adet deve kuşu yetiştiriciliği yapan işletme bulunmaktadır. Bu işletmelerde toplam 12127 adet deve kuşu yetiştirilmektedir. Girişimcilerin bu yetiştiriciliğe büyük bir oranda çevreden gelen teşvik ve tavsiyeler, reklamlar ve diğer faktörlerden etkilenerek % 60 oranında fi zibilite çalışması yapılmadan ve % 55 gibi büyük bir oranda ergin damızlıkla başladıkları belirlenmiştir. Sektörde karşılaşılan en büyük sorun ise pazarlama ve ürünlerin değerlendirilmesinde yaşanmaktadır. Ülkemizde son yıllarda deve kuşu alternatif protein kaynağı olarak gündeme gelmiştir. Yapılan reklam çalışmaları neticesinde önce işletmeler damızlık deve kuşu satışına yönelmiş, ancak ürünlerinin yeterince değerlendirilmemesi neticesinde deve kuşu yetiştiriciliği gerilemiş bulunmaktadır. Cevaplayın 1. Yukarıdaki metin ülkemizdeki deve kuşu yetiştiriciliği üzerine bir araştırmayı içermektedir. Bu metni inceleyerek deve kuşu yetiştiriciliğinin geldiği nokta hakkında ne tür bilgilere sahip olduğunuzu tartışınız. 2. Bu bilimsel rapor hazırlanırken herhangi bir kural ya da kurallara uyulmuş mudur? Tartışınız. 74

2. ETKİNLİK 1. Etkinlikte verilen inceleme metni içerisinde yer alan başlıkları sınıf tahtasına sırayla yazınız. Bu başlıkları aşağıda boş bırakılan alanlara da yazınız. Bu başlıkların içeriklerinin neler olduğunu ve neden böyle bir sıralama ile oluşturulduğunu sınıf ortamında tartışınız. Başlıklara ilişkin içerikleri aşağıda ilgili boşluklara yerleştiriniz. 1.... İçeriği:...... 2.... İçeriği:...... 3.... İçeriği:...... 4.... İçeriği:...... 5.... İçeriği:...... 6.... İçeriği:...... 7.... İçeriği:...... 8.... İçeriği:...... 9.... İçeriği:...... 75

! Dipnot Yazının, söylenen sözcüklerin kayda geçirilmesi yöntemi olduğunu, çoğu uzmana göre insanlık tarihinin en önemli buluşu olduğunu ve ilk olarak MÖ 3200 yıllarında Sümer rahipleri tarafından kullanıldığını biliyor musunuz? Bu yazı yumuşak kil üzerine sivriltilmiş uçlu kamış parçaları ile şekiller çizilerek gerçekleştirilmiştir. Kullanılan kil tabletin kızgın fırınlarda pişirilmesi ile ise kalıcı yazı elde edilmişti. Unutmayın Dersinizin şimdiye kadar işlenen kısımlarında oluşturduğunuz erişim dosyasını kullanarak rapor oluşturmanız gerekiyor. Bir sonraki derse bu erişim dosyası ile birlikte geliniz. Hazırladığınız bu erişim dosyası bilimsel raporunuzu oluşturmanız için gerekli malzemeleri içeriyor. Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Proje raporunda araştırma esnasında gerçekleştirilen tüm denencelere yer verilir. Proje yazılırken kullanılmak üzere araştırma esnasında elde edilen tüm verilerle düzenli bir proje dosyası hazırlamak gereklidir. Proje raporu hazırlanırken bazı özel kurallara uyulmalıdır. B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Bir proje raporunun ana bölümlerini sıralayınız.... 2. Projelerin raporlaştırılmasının nedenlerini açıklayınız. 76

3. ÜNİTE PROJE RAPORUNUN YAZILMASI 3.2 Verilerin Düzenlenmesi Konuya Hazırlık 1. Bir bilimsel proje hazırlarken gerekli yerlerde düzenli notlar tutmak ve daha sonra tutulan bu notlardan faydalanmak size neler kazandırabilir? Tartışınız. 2. Düzenli çalışmak sizlere neler kazandırır? Fikirlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız. Araştırmada Biçim ve Rapor Yazma İçerisinde yaşadığımız bilim çağında bilimsel araştırmalar her geçen gün önemini arttırmaktadır. Bu önemden dolayı araştırmalar hem nicelik olarak hem de nitelik olarak gelişme göstermektedir. Yapılan her araştırma insanlığın önünde yeni ufuklar açmaktadır. Bu araştırmalarda içerik kadar araştırmanın şekilsel yapısı da önemlidir. Bir araştırmanın içeriği ne kadar dolu ve ne kadar önemli olursa olsun şekilsel olarak güzel sunulmamışsa alanında yeterli bir etki uyandırması beklenmez. Bu yüzden araştırma raporlarının şekilsel yapısıyla ilgili olarak bazı kurallar benimsenmiştir. Araştırma bir süreç olup amaç problemlere güvenilir çözümler bulmaktır. Bunun için planlı ve sistemli çalışmak gerekir. Ayrıca, bilgide sürekliliği ve denetlenebilirliği sağlamak için sonucun kesinlikle raporlaştırılması gerekir. Araştırma yöntemleri problemin tanımlanmasından çözümüne kadar olan zihinsel çabaların tümünü, bilimsel yöntemi; araştırma teknikleri ise yöntemi somutlaştıran verilerin toplanması ile bunların yazılı bir dökümü olan araştırma raporunun yazılmasını içerir. O hâlde rapor araştırmada elde edilen verilerin belirli kurallara uygun olarak yazıya dökülmesidir. Araştırma raporunun temel amacı, araştırma ile varılan sonucu başkalarına duyurarak bilgide birikimi ve denetlenebilirliği sağlamaktır. Yazılı anlatım; yaratıcı ve öğretici olmak üzere iki türlüdür. Rapor yazma, öğretici yazma türünden olup yazmayla ilgili belirli bilgi ve beceriyi kazanan herkes bu yazı türünde başarılı olabilir. Araştırma raporu eldeki verilerin gelişigüzel yazıldığı bir doküman değildir. Düzensiz ve sistemsiz bir araştırma ne denli özgün buluşlar ve sonuçlar getirmiş olursa olsun, bilimsel çevrelerde hak ettiği ilgiyi göremez. Elde edilen bilgiler, ancak başkalarının yararlanmasına ve eleştirisine sunulduğu zaman bir değer kazanır. O nedenle bilgilerin aktarılış şekli, bilimsel etik açısından önem taşır. Mevlüt Oruç - Mayıs, 2006 Cevaplayın 1. Araştırmanın ve araştırma süreci içerisinde verileri düzenlemenin önemi nedir? 2. Araştırma nedir? Adımları nelerdir? 3. Araştırma raporunun temel amacı nedir?! Unutmayın Erişim dosyanızı daha önce size belirtildiği üzere yanınızda getirdiniz. Erişim dosyası, kitabımızın 2. ünitesi işlenirken yerleştirilen ve rapor yazımında kullanılmak üzere gerekli bilgi, belge ve dokümanlar içermektedir. Bu bilgi, belge ve dokümanların tamamı proje raporunda kullanılmayacaktır. Bu belge ve dokümanların kullanıp kullanılmayacak kısımları bir sonraki konuda tek tek anlatılacaktır. Bu noktada yapılması gereken erişim dosyası içerisinde yer alan bilgi, belge ve dokümanların belirli bir sırada yerleştirilmesidir. 77

1. ETKİNLİK Daha önceki konuları işlerken ve dersimizin önceki bölümlerinde elde edilen verileri belirli bir düzen içerisinde sıralayacaksınız. Bunun için erişim dosyanızda yer alan bilgileri, yine bir önceki konuda öğrenmiş olduğunuz rapor yazma basamaklarına uygun olarak sıralayınız. GRUP ÇALIŞMASI Bir bilimsel projeye grup olarak ya da bireysel imza attınız. Grup olarak bir bilimsel projede yer alanlar erişim dosyasının içerisinde yer alan verileri proje yazma basamaklarına uygun olarak yine grup içerisinde düzenlemelidirler. Verileri düzenledikten sonra grubunuzu aşağıdaki form yardımıyla değerlendiriniz. GRUP DEĞERLENDİRME FORMU Grubun Adı:... Sınıf:... ÖLÇÜTLER Evet Kısmen Hayır 1. Grup üyeleri olarak birbirimizin düşüncelerini dinledik. 2. Grup üyeleri olarak birbirimize saygı gösterdik. 3. Bütün grup üyeleri çalışmada aktif rol aldı. 4. Bütün grup üyeleri bilgilerini birbirleri ile paylaştı. 5. Grup üyeleri olarak birbirimize destek olduk. 6. Grup üyeleri olarak birbirimizin hakkını koruduk. 7. Bütün grup üyeleri bu grupta görev almaktan memnunuz. 8. Çalışmamız sonucunda ortak görüş oluşturduk. 9. Çalışmamız boyunca ihtiyaç duyduğumuz anlarda birbirimize yardımcı olduk. 10. Grubumuz verimli bir şekilde çalıştı. Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Elde edilen materyalleri ve verileri düzenlerken nelere dikkat edilmelidir?... 78 2. Verilerin düzenlenmesinde eldeki verilerin haricinde kullanılabilecek materyalleri sıralayınız.

3. ÜNİTE PROJE RAPORUNUN YAZILMASI 3.3 Raporun Yazılması Konuya Hazırlık 1. Tez, makale, yayın, bildiri, ilan, rapor kelimelerinden anladıklarınızı sınıf ortamında tartışınız. 2. Bilimsel bir makale yazacak olsanız içinde asla olmaması gerekenler neler olurdu? Sınıf ortamında tartışınız. Bilimsel Raporun Nitelikleri Bir bilimsel yayın hazırlanıp kaleme alınırken şunların üzerinde titizlikle durulmalıdır: 1. Bir örneklik, 2. Bağlantı, 3. Sadelik ve açıklık, 4. Yazım kılavuzuna uyma, 5. Sürükleyici bir üslup, 6. Sonuçların iyi değerlendirilmesi. Bir örneklik: Raporlarda bir örneklik çok önemlidir. Doğru ya da yanlış, iyi ya da kötü, benzer konularda kullanılan bir biçim, raporun her yerinde aynı olmalıdır. Sözgelimi çizelgelerin düzeni, kaynak gösterme gibi uygulamalar birbirine benzer özellikler taşımalıdır. Yüzde dağılımı verilirken bir çizelgede kesirleri ifade ederken bir hane, diğer çizelgede iki tane yazılmaz ya da bir çizelge başlığının sadece ilk kelimesinin başını büyük harf, diğer çizelgenin başlığındaki her kelimenin baş harflerini büyük harfle yazmak olmaz. Bağlantı: Bir bilimsel yayında cümle, paragraf ve bölümler arasında bağlantı olmalı, konu dışına çıkılmamalıdır. Sadelik ve açıklık: Bir bilimsel yayın sade ve açık dille yazılmalıdır. Açıklık terim ve tanımlamaların yerinde kullanılması ile sağlanır. Araştırmacının anlaşılması güç kavramları açıklaması gerekir. Yalınlık raporun anlaşılırlığını büyük ölçüde artırır. Yazım kılavuzuna uyma: İmlada doğruluk, noktalama, büyük harflerin yerleri vb. kurallara uyma her yazıda, bilimsel yayında bulundurulması gereken niteliklerdir. Bu amaçla Türk Dil Kurumu Yazım Kılavuzu (2008) rehber olarak muhakkak elde bulundurulmalıdır. Sürükleyici üslup (akıcılık): Bilimsel araştırmalar da diğer yayınlar gibi okuyucuyu sıkmamalı, ilginç noktaları yakalayıp ilgi uyandırır bir üslupla kaleme alınmalıdır. Sonuçların iyi değerlendirilmesi: Bir bilimsel yayında doğruluk, objektif olma, tarafsızlık, kontrol edilebilme, Fikir ve Sanat Eserleri Yasası na uyma gibi nitelikler de aranır. Mevlüt Oruç, Mayıs, 2006 Cevaplayın 1. Bir bilimsel raporun niteliğini ölçebileceğimiz unsurlar nelerdir? 2. Bir bilimsel yayında objektiflik ve doğruluğu arama nedenlerimiz nelerdir? 3. Bir bilimsel rapor yazarken hangi dil kurallarına uyulmalıdır? Neden? 79

! Unutmayın Önceki derslerimizde tüm çalışmalarını tamamladığımız bilimsel projemizin raporunu yazma aşamasına gelmiş bulunmaktayız. Bu aşamada elde ettiğimiz ve belirli bir düzen içerisine soktuğumuz verilerimizi raporlaştıracağız. Raporunuzu hazırlarken konu içerisindeki etkinlikler size yol gösterecektir. Yine size örnek olabilmesi için daha önce hazırlanmış olan bilimsel bir proje raporuna bu kısımda yer verilecektir. Aynı zamanda dikkat etmeniz gereken bazı özel durumlar yine uyarı niteliğindeki kutucuklarda özel olarak belirtilecektir. Bilimsel raporunuzu yazdıktan sonra bu raporu bilgisayar ortamında saklamayı ve bir kopyasını almayı unutmayınız. 1. ETKİNLİK Projenizin adını yazınız. Projenizi ifade edecek kısa, öz ve bir cümleden oluşan proje adını yazın. Eğer projeniz bir yarışmaya katılacak bir proje ise o zaman projenizin başlık kısmı sadece projenizin adı ile oluşturulur. Fakat bir yarışma durumu söz konusu değilse o zaman projenizin adı, sizin adınız ve sizinle ilgili diğer bilgiler bu alanda yer alabilir. Örnek proje adı Gürültü Kirliliğinin Ölçümü ve İnsanlar Üzerindeki Olumsuz Etkilerinin Tespiti Projenizin adını aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Projenin adı!! Unutmayın Başlık konuyu açıkça ifade edecek biçimde kısa, cazip, öz ve anlaşılır biçimde hazırlanmalı ve anlamlı olmalıdır. Unutmayın Projenin yazımı aşamasında karmaşık cümlelerden oldukça sakınmalı, cümleler kısa kısa ve anlaşılır biçimde hazırlanmalıdır. 80

2. ETKİNLİK Projenizin amacını yazınız. Projenizi ifade edecek ve birkaç cümleden oluşan proje amacını yazın. Eğer projeniz bir yarışmaya katılacak bir proje ise o zaman projenizin başlık kısmı sadece projenizin adı ile oluşturulur. Fakat bir yarışma durumu söz konusu değilse o zaman projenizin adı, sizin adınız ve sizinle ilgili diğer bilgiler bu alanda yer alabilir. Örnek proje amacı Bu çalışmanın amacı gürültü kirliliğini ölçen yazılımı oluşturmak, bu yazılımı portatif, hafif ve cepte taşınabilir cihazlara yüklemek ve ölçümleri yaparak incelemektir. Ayrıca bu çalışma Yozgat ta çevre kirliliği içinde gürültü kirliliğini ölçüp çeşitli yerlerdeki gürültü kirliliği örneklerini tespit etmeyi de amaçlamaktadır. Projenizin amacını aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Projenin amacı 3. ETKİNLİK Projenizin giriş bölümünü yazınız. Giriş bölümünde proje konunuzla ilgili olarak son dönemde yapılmış çalışmalarla ilgili örneklere ve buralardan yapılan alıntılara yer verilebilir. Bu bölüm projenin genel hatlarıyla tanıtıldığı bölümdür. Örnek projemizin giriş bölümünü inceleyerek giriş bölümünde olması gerekenleri sınıf ortamında tartışınız. Ardından kendi projenize ait giriş bölümünü aşağıda boş bırakılan yere yazınız. Örnek proje giriş bölümü Yozgat gürültü kirliliği olan şehirler arasında yer alır. Nüfus yoğunluğunun az olmasına rağmen gürültü kirliliğinin önemli bir yer tuttuğu ve bunun da insan sağlığını olumsuz etkilediğini vurgulamak gerekmektedir. Bu çalışmada ses şiddetini ölçen yazılım ile çeşitli yerlerde (lise caddesinde, sobacılar pazarında, Sivas caddesinde, ana yolda, fen lisesi kantininde, kültür merkezi konferans salonunda, derslikler ve laboratuvarlarda) ölçümler yapılmıştır. Yazılım programı dünyada önem kazanan teknolojinin ölçütleri arasında devletlerin ekonomilerine önemli katkılar sağlamaktadır. Bu duygu ve düşünce ile bir de yazılım geliştirilmiştir. Oluşturulan bu yazılım cep telefonumuza uyumlu hâle getirilmiştir. Yozgat ta çeşitli örnekler üzerinde ölçümler yapılmıştır. Projenizin giriş bölümünü aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Giriş 81

4. ETKİNLİK Projenizin materyal - yöntem ve teknikler bölümünü yazınız. Projenizi hazırlarken deney metodundan ve denencelerin sınanmasından faydalandıysanız bu deneylerin amaçlarını, kullanılan malzemeleri, deneyi nasıl gerçekleştirdiğinizi sırayla ve anlaşılır biçimde detaylandırmalısınız. Örnek projemizin materyal-yöntem ve teknikler bölümünü inceleyerek siz de kendi materyalyöntem ve teknikler bölümünüzü aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Örnek proje materyal-yöntem ve teknikler bölümü Gürültü, teknolojisi gelişmiş devletlerde ortaya çıkmış önemli çevre sorunlarından birisidir. Ülkemizde az bilinen bir kirlilik türüdür. Buna rağmen gürültü kirliliğinden önemli oranda etkilenilmektedir. Gürültü, insanların işitme sağlığını ve algılamasını etkilemekte, fi zyolojik, psikolojik dengelerini bozmakta, doğa ve çevrenin sakinliğini yok etmektedir. Yazılımı yaptığımız ses şiddeti seviyesini ölçen program ile ölçümler yaparak bazı alanların olması gerekenden daha fazla gürültü kirliliğine sahip olduğunu tespit ettik. Yazılımını yaptığımız bu programın küçük elektronik aletlere yüklenmesini gerçekleştirdik. Projenizin materyal - yöntem ve teknikler bölümünü aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Materyal - yöntem ve teknikler! Unutmayın Deneme sonuçlarınız, deneylerden elde edilen bulgular ve veriler sadece yazı olarak değil, grafi k, çizelge, şema vb. ögeler kullanılarak da anlatılabilir. Fakat bu deneme sonuçları materyal-yöntem ve teknikler bölümünde yer almaz. 82

5. ETKİNLİK Projenizin bulgular bölümünü yazınız. Projenizi hazırlarken yapılan deneyler sonucunda elde edilen sonuçlar grafikler, şekiller, şemalar ve çizelgeler yardımıyla bu bölümde sunulur. Bulgular elde edilen verilerin sonuçlarının tartışıldığı yer değil sadece anlatıldığı bölümdür. Örnek projemizin bulgular bölümünü inceleyerek siz de kendi projenize ait bulgular bölümünü boş bırakılan yere yazınız. Örnek proje bulgular bölümü Bununla beraber bu yazılımı küçük taşınabilir aletlere yükleyerek Yozgat kent merkezinde değişik ölçümler yapılmıştır. Ölçülen örnek- yer Ölçülen zaman Ses şiddetinin seviyesi (desibel) Yozgat Öğretmenevi Düğün Salonu 14.00-16.00 100 Şehitler Fen Lisesi Yemekhanesi 11.30-12.30 85 Devlet Hastanesi 14.00-16.00 85 Şehitler Fen Lisesi Derslikleri 14.00-16.00 70 Bozok Stadyumu 14.00-16.00 100 Çalar Saat Yanı 14.00-16.00 90 Televizyon Yanı 14.00-16.00 100 Telefon Zili Yanı 14.00-16.00 100 Çizelge 3.18: Yozgat ta değişik semtlerde alınan gürültü kirliliği ölçümleri ÖLÇÜMLER SES ŞİDDET (db) 120 100 80 60 40 20 0 Yozgat Öğretmenevi Düğün Salonu Şehitler Fen Lisesi Yemekhanesi Devlet Hastanesi Şehitler Fen Lisesi Derslikleri Bozok Stadyumu Çalar Saat Yanı Televizyon Yanı Telefon Zili Yanı MEKÂNLAR Grafik 3.1: Ölçümler Bu ölçümler günün her saatinde farklı zamanlarda farklı yerlerde yapılmıştır. Bu örnekler mukayese edildiğinde ortalama değerlerin üzerinde olduğu belirlenmiştir. Bu ölçümlerle beraber yakınlık ve uzaklık mesafelerine göre ölçümlerimizi tespit ettik. Bunların yakınlık ve uzaklığa göre ses şiddetinde azalma ve artmalar olduğunu tespit ettik ve yine sıcaklığa göre ses hızının değiştiğini ölçtük. 83

Pazar yerindeki bağıran bir pazarcının sese şiddeti db cinsinden ölçüldü. Ses hızının tespiti aşağıdaki yöntem ile yapılmıştır: Ses hızı havada 340 metre / saniye olarak alınır. Ses hızı formülü, Sesin Aldığı Yol = Zaman x Ses Hızı olarak hesaplanmaktadır. Bulutlu ve yağmurlu günlerde şimşeğin çaktığı zamanlarda (ışık ve ses arasındaki zamandan yararlanılarak) sesin aldığı yol aşağıdaki örneklerde olduğu gibi tespit edilmiştir. Örnek Şimşek çaktıktan 10 saniye sonra sesi kulağımıza gelmişse, 340 x 10 = 3400 m yani şimşek 3,4 km mesafededir. 340 x 5 = 1700 m yani şimşek 1,7 km mesafededir. 340 x 6 = 2040 m yani şimşek 2,0 km mesafededir. 340 x 7 = 2380 m yani şimşek 2,3 km mesafededir. 340 x 8 = 2720 m yani şimşek 2,7 km mesafededir. Projenizin bulgular bölümünü aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Bulgular! Unutmayın Tartışma bölümünde, elde edilen bulgular bir düzen içinde ve mantıklı bir sırayla o konuda yapılan literatür çalışmalarla karşılaştırılarak tartışılır. 84

6. ETKİNLİK Projenizin tartışma ve sonuç bölümünü yazının. Projenizin sonuç kısmıdır. Yapmak istediğimizin ne olduğunu, uygulamalar, deneyler ve denemeler sonucunda yapmak istediğinize ne derece ulaşıp ulaşmadığınızı kontrol etmek ve sonuçları karşılaştırarak başarınızı değerlendirebilmemizi sağlayan bölümdür. Örnek projenizin tartışma ve sonuç bölümünü inceleyerek siz de kendi projenize ait tartışma ve sonuç bölümünü aşağıda boş bırakılan yere yazınız. Örnek proje tartışma ve sonuç bölümü Ölçülen bazı değerler normal değerler ile karşılaştırdığımızda yemekhanede ölçülen değer 75-85 db arasında iken olması gereken değer 60 db, derslikler ve laboratuarlarda ölçülen değerler 70 db iken olması gereken değer 45 db, hastanelerde yaptığımız ölçümlerde 85 db iken olması gereken değer 35 db dir. Bu gürültü kirliliğinin insan üzerinde; fizyolojik, sosyolojik, fiziksel yönden olumsuz etkileri vardır. Alınması gereken tedbirler şunlardır Sanayi bölgeleri yerleşim bölgelerinden uzak olmalıdır. Yerleşim yerlerinde müzik aletleri yüksek sesle kullanılmamalıdır. Yerleşim yerlerinin yoğun olduğu bölgelerde korna çalınmamalıdır. Projenizin tartışma bölümünü aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Tartışma ve sonuç 85

7. ETKİNLİK Projenizin teşekkür bölümünü yazınız. Projenizi hazırlama esnasında yardımlarını aldığınız, faydalandığınız, maddi ve manevi desteklerini üzerinizden eksik etmeyen kişilere isimleri ile birlikte teşekkür ettiğiniz bölümdür. Örnek proje teşekkür bölümü Projemizin hazırlanmasında tüm çalışmalarımız boyunca yardımlarını eksik etmeyen proje arkadaşlarımız Mehmet Ergin, M. Kurtbey ve Reha Eren e teşekkürü borç bilirim. Projenizin teşekkür bölümünü aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Teşekkür 8. ETKİNLİK Projenizin kaynaklar bölümünü yazınız. Projenizi hazırlama esnasında gerek İnternet ten gerekse kütüphanelerden faydalandığınız basılı materyallerin (tez, makale, rapor, sunu, kitap, dergi vb.) isimlerini, yazarlarını, hangi yıl basıldığını ve basımevlerini tanıttığınız bölümdür. Örnek proje kaynaklar bölümü 1. Wolde, T., 1998, European Commission s Future Noise Policy, Internoise 98 Congress, Christchurch, New Zeland. 2. 18. Karabiber, Z. ve H. Çetin, 1998, Eski Yapılar ve Gürültü Sorunu: İstanbul daki Tarihî Yapılar Üzerine Bir İnceleme, 4. Ulusal Akustik Kongresi, 29-31 Ekim 1998, Antalya. Projenizin kaynaklar bölümünü aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Kaynaklar! Unutmayın Kaynakları yazarken belirli bir sistematik içerisinde yazmamız gerekir. Her bilimsel kuruluş kendisine uygun bir metot belirlemiş olsa bile kaynak yazımında genellikle kabul edilen yöntem TÜBİTAK tarafından oluşturulan kurallara uyulmasıdır. 86

9. ETKİNLİK Projenizin özet bölümünü yazınız. Projeniz hakkında genel bir bilgi veren kısa özlü tanımlama metnidir. Cümleler açık, sade ve yalın olarak yazılır. Projenin tamamı hakkında genel bir fi kir vermesi önemlidir.! Unutmayın Proje özeti, projenin başına ya da sonuna yerleştirilebilir. Örnek proje özet bölümü Yozgat ilinde ses kirliliği çeşitli şekillerde ölçülmüştür. Ölçüm sonuçlarının birçok yerde olması gerekenden fazla olduğu tespit edilmiştir. Yozgat şehir merkezinde gürültü haritalarının oluşturulması, akustik bilgilerinin sistemli bir şekilde ayrıntılı olarak düzenlenmesi önem göstermeye yeterlidir. Gürültüden etkilenme haritasının çıkarılmasında, gürültüden etkilenen alanın büyüklüğü, etkilenen kişi sayısı vb. faktörler büyük önem taşımaktadır. Ayrıca ses hızının değişik hava koşullarında farklılık arz ettiği tarafımızca gözlenmiştir. Projenizin özet bölümünü aşağıda boş bırakılan alana yazınız. Özet 87

10. ETKİNLİK Bilgi notunu göz önünde bulundurarak proje raporunu bilgisayar ortamına aktarınız. Bu işlem için belirli bir sistem kullanmak zorundasınız. Proje raporunu sunacağınız her kurum kendi yazım kurallarını oluşturmuş olduğu için burada Ankara Üniversitesi tez yazım kuralları örnek olarak seçilmiştir. Tez Yazım Kuralları Tez yazımında kullanılacak kâğıtlar A4 boyutunda (210 x 297 mm) ve en az 80 gr birinci sınıf hamur olmalıdır. Yazı büyüklüğü 12 punto olmalıdır. Ancak çizelgelerde ya da formüllerde karşılaşılan zorunlu hâllerde daha küçük punto ile yazılmalıdır. Yazı tipi olarak yaygın kullanıma sahip olan Times New Roman seçilmeli ve Giriş bölümünden itibaren kaliteli bir yazıcı kullanılarak kâğıdın her iki yüzüne çıktı alınmalıdır. Yazımda noktalama işaretlerinden sonra bir karakter boşluk bırakılmalıdır. Tezin yazımında 1.5 satır aralığı kullanılmalıdır. Bir satır aralığı, yazımda kullanılan puntonun karakter büyüklüğü kadar boşluğu ifade eder. Şekillerin ve çizelgelerin açıklamaları ile alıntılar, dipnotlar, eşitlikler, dizinler ve kaynaklar listesinin yazımında ise 1 satır aralığı kullanılmalıdır. Özet, Abstract, İçindekiler, Şekiller Dizini, Çizelgeler Dizini, Simgeler ve Kısaltmalar Dizini ve Kaynaklar gibi ana başlıklar, bölüm başlıkları ve alt bölüm başlıkları ile bunları izleyen ilk paragraf ve metin içerisinde yer alan paragraflar arasında ve bir alt bölümün son satırı ile bir sonraki alt bölüm başlığı arasında 2 aralık boşluk bırakılmalıdır. Bölümler daima yeni bir sayfa ile başlamalıdır. GRUP ÇALIŞMASI Grup olarak bir bilimsel projede yer alanlar erişim dosyasının içerisinde yer alan verileri proje yazma basamaklarına uygun olarak yine grup içerisinde yazmalıdırlar. Rapor yazma işlemi tamamlandıktan sonra grubunuzu grup değerlendirme formu yardımıyla değerlendiriniz. GRUP DEĞERLENDİRME FORMU Grubun Adı:... Sınıf:... ÖLÇÜTLER Evet Kısmen Hayır 1. Grup üyeleri olarak birbirimizin düşüncelerini dinledik. 2. Grup üyeleri olarak birbirimize saygı gösterdik. 3. Bütün grup üyeleri çalışmada aktif rol aldı. 4. Bütün grup üyeleri bilgilerini birbirleri ile paylaştı. 5. Grup üyeleri olarak birbirimize destek olduk. 6. Grup üyeleri olarak birbirimizin hakkını koruduk. 7. Bütün grup üyeleri bu grupta görev almaktan memnunuz. 8. Çalışmamız sonucunda ortak görüş oluşturduk. 9. Çalışmamız boyunca birbirimize yardımcı olduk. 10. Grubumuz verimli bir şekilde çalıştı. 88

Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Proje raporu tüm projelerde hazırlanması gereken bir materyaldir. Proje raporunun yazımında özel kurallara uyulmalıdır. Özet raporun mutlaka başında yer almalıdır. Materyal - yöntem ve teknikler bölümüne deneme sonuçlarına yer verilmelidir. Proje aşamasında elde edilen verilerin tümü raporda yer almalıdır.! Unutmayın Yazdığınız proje raporunu oluşturacağınız bir proje dosyasında saklayınız. B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Proje raporunun kaynaklarını oluştururken nelere dikkat edilmelidir?... 2. Proje raporunun tartışma ve sonuç bölümünde yazılması gerekenler nelerdir? 3. Proje raporunun yazımında özellikle dikkat edilmesi gerekenler nelerdir? 89

ÜNİTE DEĞERLENDİRME A. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. 1. Aşağıdakilerden hangisi rapor yazma basamaklarından değildir? a) Giriş b) Materyal - Yöntem ve Teknikler c) Denencelerin Sınanması ç) Özet d) Başlık 2. Aşağıdakilerden hangisi proje raporunu yazma sebeplerindendir? a) Projeyi ölümsüzleştirmek b) Projenin anlaşılmasını sağlamak c) Projenin tanıtılmasını sağlamak ç) Projenin denencelerinin sınanmasını sağlamak d) Projenin kolay hazırlanmasını sağlamak 3. Aşağıdakilerden hangisi proje raporu hakkında doğru bir bilgi değildir? a) Kaynak yazımında TÜBİTAK tarafından hazırlanan kurallara uyulmalıdır. b) Projenin özeti raporun başında ya da sonunda yer alabilir. c) Tartışma bölümünde, elde edilen bulgular bir düzen içinde ve mantıklı bir sırayla o konuda yapılan literatür çalışmalarıyla karşılaştırılarak tartışılır. ç) Bilimsel bir projenin raporu yazılırken mümkün olduğu kadar karmaşık bir dil kullanılmalıdır. d) Dil kuralları için TDK yazım kılavuzu rehber olarak kullanılabilir. B. Aşağıdaki ifadelerde boş bırakılan yerleri doldurunuz. 1. Proje raporunun yazımında takip edilecek adımlar sırasıyla...,...,...,...,...,...,...,...,... dir. 2. Proje denemeleri ve deneyleri esnasında elde edilen veriler... bölümünde yer almalıdır. 3. Proje hazırlama aşamasında kullanılan tüm araç - gereç ve aygıtlar...... bölümünde yer almalıdır. 4. Proje raporunda bize yardım eden kimselere mutlaka... etmeliyiz. 90

4. ÜNİTE PROJENİN SUNULMASI VE UYGULANMASI Üniteye Başlarken Bilimsel bir projenin başarısında tanıtımın yeri ve önemini sınıf ortamında tartışınız. Ülkelerin kalkınmışlık ölçekleri arasında hazırlanan projelerin uygulama alanına taşınmasının önemini araştırınız. 91

4. ÜNİTE PROJENİN SUNULMASI VE UYGULANMASI 4.1 Projenin Sunulması Konuya Hazırlık 1. Şimdiye kadar sizi çok fazla etkileyen bir sunu izlediniz mi? Bu sunuda sizi etkileyen yönler nelerdir? Sınıf ortamında tartışınız. 2. Hazırladığınız projenizi sınıf arkadaşlarınız ya da etrafınızdakilere ne tür yöntemler yardımıyla sunabileceğinizi tartışınız. Sunum Yaparken Dikkat Edilmesi Gerekenler Sunum yaparken dikkat edilmesi gereken temel nokta iyi bir planlama yapmaktır. Planı özenle yapılmış bir sunum katılımcılara, verilmek istenilen bilgi ve mesajın doğru algılanmasını sağlayacaktır. İyi planlama aynı zamanda sunumu yapan bireyin öz güvenini de artıracaktır. Sunumu konuşma veya konferanstan ayıran temel özellik görselişitsel araçlar ve teknolojik donanım ile desteklenmesidir. Kapsamlı bilgiyi çizelge ve şemalarla, başlıklar altında, özet hâlinde ekranda açıklamak etkin bir anlatımdır. PowerPoint slayt kullanımı renk, hareket ve sesi bir araya getirici özelliği ile çok etkin bir yöntemdir. Ancak anlatımla paralel gidilmesi ve çok fazla yazılı bilgi kullanılmaması gerekmektedir. Ses veya müzikte ise gürültü niteliği taşımayan, konu ile bağlantılı ögeler seçilmesine dikkat edilmelidir. Anlatımı güçlendirecek gör sel malzemeler şunlardır: Diyagramlar Çizelge / haritalar İstatistikler / ölçümler Resimler Posterler / resim kartları Filmlerden kesitler / müzik Denek nesneler 92

Sunumu yapacak kişinin taşıması gereken özellikler ve kullanacağı yöntemler ise şöyle sıralanabilir: Ruh Hâli: Sunumun başında heyecanlı olunabilir. Bu durumda ilk birkaç dakika çok hızlı konuşmamaya dikkat edilmelidir. Yumuşak, kararlı bir ses tonuyla, ilk izlenim in öneminin bilincinde olarak güven veren bir açılış yapılmalıdır. Göz Teması: İyi bir iletişim kurabilmenin bir yolu da direkt göz temasıdır. Bunun yanında katılımcıların duyarlılığını fark ederek sunum esnasında kısa özetleme veya kısaltmalar yapılabilir. Ses Kullanımı, Duruşlar, Tekrarlamalar: Dinleyicilerin sunum yapan kişiyi sunum süresince net bir şekilde duyabilmesi gerekir. Sunum yapan kişinin sesi, cümle sonlarında alçalmamalı, ses tonu iyi ayarlanmalı, sunum boyunca da aynı kalmalıdır. Duru Dil Kullanımı: Sunumlarda duru, düzgün ve yalın bir dil kullanılmalıdır. Abartılı ve yapay dil kullanımının dezavantaj oluşturduğu unutulmamalıdır. Yumuşak Geçişler, Vurgular: Sunumda bir bölümü bitirilip diğerine geçilirken katılımcıların sunum akışını takiplerini kolaylaştıracak belirgin sinyaller verilmelidir. Vücut Dili: Sunum süresince kendinden emin bir şekilde ayakta durulmalı dinleyiciyi rahatsız edebilecek, hoş görünmeyen hareket ve tavırlar sergilenmemelidir. Sunum yapan kişi sırtını seyircilere dönmemelidir. Sunucunun Yeri, Hareketi, Katılımcılara Yakınlığı: Tüm katılımcılara eşit uzaklıkta, rahat hareket edilebilecek bir konumda durup katılımcılara uygun bir mesafede olunmalıdır. Görsel-İşitsel Araçların İzleyici Önünde Kullanımı: Görsel malzemelerin kullanımında, dinleyicilere çizelgelerde, slaytlarda veya saydamlardaki bilgileri kavramaları için zaman tanınmalıdır. Sunumda işitsel ve görsel malzemelerden yararlanırken bu uygulamanın zaman kaybına sebebiyet vermemesine özen gösterilmelidir. İzleyici Katılımcı ile İletişim: Sunumu yapan kişinin coşkulu tavırları ve konuya olan ilgisi, katılımcıların da konuya ilgi duymalarını sağlayacaktır. Sunumun bir paylaşım olduğunu hissettirmeli, dinamik bir tonla sorulan özetleyici sorularla veya grup çalışmalarıyla izleyiciler canlı tutulmalıdır. Sabancı Üniversitesi Kariyer Geliştirme Merkezi - Aralık - 2008 http://career.sabanciuniv.edu/tr (Uyarlanmıştır.) Cevaplayın 1. Etkili bir sunum yapabilmek için yapılması gerekenleri önem sırasına göre sıralayınız. 2. Etkili bir sunum gerçekleştirebilmek için teknolojiden faydalanma yöntemlerini açıklayınız. 93

1. ETKİNLİK Bu etkinlik çeşitli sunum teknikleri hakkında bilgi edinmenizi sağlayacak. Bu etkinliği tamamlamak için bilgi notunu okuyunuz. Bilgi notunun ardından soruları cevaplandırarak bilgilerinizi sınayabilirsiniz. Bilgilendirme Notu AFİŞ POSTER BİLGİSAYAR SUNUSU Sunum Teknikleri Afiş, Türk Dil Kurumunun tanımına göre; bir şeyi duyurmak veya tanıtmak için hazırlanan, kalabalığın görebileceği yere asılmış, genellikle resimli duvar ilanı, ası şeklinde tanımlanmaktadır. Afiş, reklam ya da propaganda yapmak, bir oyun, sergi, ürün ve benzerlerinin duyurulmasında kullanılır. Aynı zamanda güzel sanatlarda bir daldır. Afiş sanatı 19. yy. başında iki ana unsurun bir araya gelmesiyle ortaya çıktı; bir yandan taş baskı sayesinde metin ve resmin birleşmesi, çoğaltılabilir olması (Yüzyılın ikinci yarısında renkli baskı olanağı doğdu.), diğer yandan afişin gelişmesi, tüketim mallarının toplu üretiminin ve rekabete dayalı ekonominin ilerlemesine bağlı kaldı. Başlarda küçük boyutlu olup kitap resimlerini, basın bültenlerini andıran afiş, modern sanat anlayışıyla beraber kendi estetiğini oluşturdu. Kısa ve çarpıcı bir metnin, sade ve resimle beraberliği afişin temel kavramıdır. Bilim insanlarının verilerini astıkları, deneylerini tanımladıkları sergi panolarına poster denir. Normal şartlarda posterin düzenlenmesi IMRAD formatında olmalıdır. Posterin giriş kısmı, problemi kısa ve net olarak sunmak zorundadır. Poster, tam başlangıçta amacı net bir şekilde ortaya koymazsa başarılı olması imkânsızdır. Yöntemler bölümü çok kısa şekilde, bir veya iki cümle ile kullanılan metodolojiyi tanımlamalıdır. Yazılı bir makalenin birçok zaman en kısa bölümü olan sonuç, iyi tasarlanmış bir posterin ana noktasıdır. Kullanılan alanın büyük kısmı sonuç bölümüne ayrılacaktır. Literatür atıfları minumumda tutulmalı, tartışma bölümü ise kısa olmalıdır. Poster hazırlarken bazı kurallara uymakta fayda vardır. Bunlardan bazıları şunlardır: Posterin başlık kısmında posterin adı, yazarları, adres bilgileri yer almalıdır. Posterin büyüklüğü uzak mesafeden okunabilecek nitelikte olmalıdır. Posteri sunduğunuz kurum ya da kuruluşun poster hazırlama kuralları mevcut ise bu kurallara uyulmalıdır. Posterde yer alan her bölüm kısa, öz ve anlaşılır olarak hazırlanmalıdır. Posterde giriş, amaç, metot, bulgular, tartışma ve sonuç bölümlerine yer verilmelidir Günümüzde profesyonel sunular bilgisayar, sunu yazılımı ve projeksiyon aygıtı ile salonlarda yapılır. Örneğin PowerPoint programı bir sunu yazılımıdır. Slaytların hazırlanıp görsel zenginlikle sunulmasını sağlar. Bu noktada konuşmacıya düşen görev PowerPoint programını öğrenip sunusunu oluşturacak slaytları hazırlamaktır. Bunun dışında programdaki geçişler ve efektler sunuya canlılık katar. 94

Bilgilendirme Notu BROŞÜR KONFERANS PANEL, AÇIK OTURUM, FORUM SERGİ Sunum Teknikleri Tasarımıyla dikkat çekmeyi amaçlayan, marka veya ürünün tanıtımı için kullanılan basılı malzemeye broşür denilmektedir. Broşür kısa zamanda tüketilmesine rağmen tanıtım için en etkili tasarım ürünlerinden biridir. Kısa zamanda verilmek istenilen mesajı hedef kitleye ulaştırması bakımından broşür grafik tasarım ürünleri arasında farklı bir yere sahiptir. Broşür çok çeşitli boyutlarda tasarlanabilir. Ancak çoğunlukla A4 (21cm x 29.7cm) ebadında tek veya iki kırımlı olarak hazırlanır. Bunun sebebi bu boyutun her gün evimize giren gazete veya dergiler aracılığı ile dağıtılması için ideal formlardan biri olmasıdır. Çoğunlukla A4 formatında hazırlanması başka boyutlarda tasarlayamayacağımız anlamına gelmez. Konferans (Latince: conferre = toplamak, benzetmek), ilim, sanat, hukuk, edebiyat gibi çeşitli konularda bilgi vermek amacıyla yapılan uzun konuşma. Bir hitap çeşidi olan konferans, bilgi verme esasına dayanmaktadır. Konferans, bir tezi veya görüşü, bir konuyu açıklamak için daha çok akademik ortamlarda gerçekleştirilir. Konferans veren kimseden, bir hatibin özelliklerinden ziyade derin ve geniş malumat, orijinal ve sağlam bir görüş sahibi olması beklenir. Konferansçı heyecanlı konuşmalar yapmak ve dinleyicileri galeyana getirmek yerine, onların merak ve araştırma, öğrenme arzusuna seslenen bir hatiptir. Toplumu ilgilendiren bir konunun dinleyiciler önünde, sohbet havası içinde, uzmanları tarafından tartışıldığı konuşmalara panel denir. Açık oturum ile panel, özellikleri yönüyle birbirlerine çok benzerler. Hatta bazı kitaplarda panel ile açık oturum aynı konuşma türü olarak verilir. Arada sadece üslup farkı vardır. Panelde amaç bir konuda karara varmaktan ziyade sorunu çeşitli yönleriyle aydınlatmak, farklı görüşleri, farklı anlayışları ortaya koymaktır. Panelde de bir başkan bulunur. Konuşmacı sayısı 3 ile 6 arasında değişebilir. Konuşmacılar, uzmanı oldukları konunun ayrı birer yönünü ele alırlar. Konuşmalar, açık oturumda olduğu gibi başkanın verdiği sıraya ve süreye göre yapılır. Alıcının görmesi, seçmesi için dizilmiş şeylerin tümü ve bu nesnelerin serildiği yer. Halkın gezip görmesi, tanıması için uygun biçimde yerleştirilmiş ürünlerin, sanat yapıtlarının tümü. Bir yerin, bir ülkenin ya da çeşitli ülkelerin kendine özgü, tarım, sanayi vb. ürünlerini tanıtmak için bunların uygun bir biçimde gösterildiği yer, meşher. Yaygı, kilim. Sorular 1. Her sunum tekniği aynı etkiyi gösterir mi? 2. Neden farklı sunum teknikleri oluşturulma ihtiyacı hissedilmiştir? 3. En etkili sunum tekniği hangisidir? Neden? 4. Sizin projeniz için en uygun sunum tekniği hangisidir? Neden? 95

! Unutmayın Önceki sayfada tanımlanan sunum tekniklerinden birini ya da birkaçını projenizin tanıtımı aşamasında kullanabileceğinizi unutmayın. Yorumlayın Hayatın asıl amacı, bilgi değil eylemdir. Thomas Henry Huxley (Tamıs Henri Hoksley) 2. ETKİNLİK Bu etkinlik projenize en uygun olan sunum tekniğine uygun sunumunuzu hazırlamanıza yardımcı olacaktır. Aşağıdaki soruları evet / hayır biçiminde cevaplayarak size en uygun sunum tekniğini bulabilirsiniz. 1. Projeniz bilimsel bir içeriğe sahip midir? ( E ) ( H ) 2. Projeniz teknolojiyi destekler nitelikte midir? ( E ) ( H ) 3. Projenizin sonucunda bir ürün ortaya çıkmakta mıdır? ( E ) ( H ) 4. Projeniz uluslararası niteliğe sahip bir proje midir? ( E ) ( H ) 5. Projenizin özel bir hedef kitlesi var mıdır? ( E ) ( H ) 6. Projeyi hazırlarken çoğunlukla yerli kaynaklardan mı faydalandınız? ( E ) ( H ) 7. Proje daha önce hazırlanmış ve sunulmuş bir projeden esinlenerek mi hazırlandı? ( E ) ( H ) 8. Projeyi hazırlarken deneye ve denencelere sıkça başvurdunuz mu? ( E ) ( H ) 9. Projenizin mali bir değeri var mıdır? ( E ) ( H ) 10. Projenizin tanıtıma ihtiyacı var mıdır? ( E ) ( H ) Şimdi cevaplarınızı puanlamaya geçelim: 1-3 arası evet cevabı vermişseniz Projenizi birkaç afi ş ile tanıtmanız yeterli olacaktır. Bunun yanında çevrenizdekilerle paylaşmak açısından bilgisayar sunusu da hazırlayabilirsiniz. 4-7 arası evet cevabı vermişseniz Projenizin bilimsel toplantılarda poster yardımıyla tanıtılması faydalı olacaktır. Proje içeriğinizi kapsayan bir poster hazırlamanızda fayda var. Bunun yanında bilgisayar sunusu, broşür ve afi şler de yardımcı olabilir. 8-10 arası evet cevabı vermişseniz Projenizin kesinlikle bilimsel bir toplantıda açık oturum, panel vb. bir organizasyonda tartışılması, sonuç olarak ise bildirge biçiminde yayımlanması faydalı olabilir. Aynı zamanda projenizi ulusal ve uluslararası kuruluşlara göstermenizde fayda olabilir. 96! Unutmayın Ticari bir değeri olduğu düşünülen projelerinizi halka açık bir ortamda sergilemeden önce patent için gerekli başvuruları yapmanızda fayda var. Projelerinizin daha sonra bir başkasının projesi olarak karşınıza çıkmaması için kendi adınıza kaydettirmelisiniz. Bu işlem için ülkemizde Türk Patent Enstitüsü isimli bir kuruluş hizmet vermektedir.

3. ETKİNLİK Örnekte verilen görsel hangi tasarım türüne aittir? Bu üründe sizin dikkatinizi çeken en önemli unsurlar nelerdir? Alt kısımdaki boşluğu doldurunuz. Dikkatimi çeken en önemli unsurlar 97

4. ETKİNLİK Yanda herhangi bir etkinliğe davet amacıyla hazırlanmış bir davetiye örneği verilmiştir. Siz de kendi projenizin sunumuna ait dinleyicilere verilmek üzere bir davetiye hazırlayınız. Bu davetiye üzerindeki tarih, yer vb. bilgileri 5. Etkinlikte hazırlayacağınız afi ş tasarımı için de kullanabilirsiniz. Biliyor muydunuz? Proje hazırlamak uzun, zahmetli ve bir o kadar da masrafl ı bir süreçtir. Fakat devletler ve hükümetler başarıyı desteklemek amacıyla geçerli projeleri desteklemektedirler. Bu tür kuruluşların amacı sadece başarılı bireylerin başarısını desteklemektir. Kâr amacı gütmeden bu kuruluşlardan maddi ve manevi her türlü desteği talep edebilirsiniz. Ülkemizde faaliyet gösteren ve proje desteği veren kuruluşlardan bazıları şunlardır: TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojilk Araştırma Kurumu) ULAKBİM (Ulusal Akademik Ağ ve Bilim Merkezi) ULUSAL AJANS BELEDİYELER KOSGEB (Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme İdaresi Başkanlığı) TSE (Türk Standartları Enstitüsü) DPT (Devlet Planlama Teşkilatı) MPM (Millî Prodüktüvite Merkezi) Uluslararası platformda faaliyet gösteren ve proje desteği veren kuruluşlardan bazıları ise şunlardır: NASA ( Amerika Ulusal Havacılık Dairesi) BİRLEŞMİŞ MİLLETLER UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilatı) UNICEF (Dünya Çocuklarını Koruma Kurumu) AVRUPA BİRLİĞİ ISO (International Standart Organization) CE (Avrupa Kalite Belgesi) TÜV (Teknik Gözetim Kurumu) 98

5. ETKİNLİK Hazırlamış olduğunuz projeyi tanıtmak amacıyla bir broşür hazırlamanız istenmektedir. Bu broşürü broşür, hazırlama kurallarına uygun olarak dilerseniz bilgisayar ortamında broşür hazırlama programlarını kullanarak dilerseniz kâğıt üzerinde renkli kalemler kullanarak hazırlayınız. Hazırladığınız bu broşürü öğretmeninizle birlikte okul panosunda sergileyiniz. Yaptığınız bu çalışmayı değerlendirme ölçeğini kullanarak değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçeği Aşağıdaki kriterlere göre çalışmanızı değerlendiriniz. AÇIKLAMA: Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri EVET ve HAYIR kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. Değerlendirme Ölçüleri EVET HAYIR Broşürün ebadını hesapladınız mı? Broşürü tam boyutunda çizdiniz mi? Boyanacak yerleri boyadınız mı? Resim ve yazıları dergiden kestiniz mi? Kompozisyon kurallarına göre resim ve yazıları yerleştirdiniz mi? Resim ve yazıları yapıştırdınız mı? Broşürü çizmiş olduğunuz alanın dışından kestiniz mi? Broşürü katladınız mı? Kontrollerinizi yaptınız mı? Değerlendirme Uygulama faaliyetinde kazandığınız davranışlarda işaretlediğiniz evet ler kazandığınız becereleri ortaya koyuyor. Hayır larınız için ilgili faaliyetleri tekrarlayınız. Tamamı Evet ise diğer öğrenme faaliyetine geçiniz. 99

6. ETKİNLİK Yukarıdaki iki görsel aynı afişe ait iki ayrı çalışma şeklidir. Çalışmalardan birisi kâğıt üzerinde eskiz biçiminde yapılmış olan çalışma diğeri ise bilgisayarda yapılmış tasarımdır. Bu iki tasarım arasındaki farkları ve bağlantıları boş bırakılan alana yazınız. Dikkatimi çeken en önemli unsurlar... Dikkatimi çeken en önemli unsurlar... Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Poster bilimsel bir projeyi tanıtan duvar ilanıdır. Hazırlanan her proje mutlaka bilimsel toplantılarda sunulmalıdır. Panel ve açık oturum birbirine benzer toplantı şekilleridir. Sunum tekniklerinin tümü dinleyici üzerinde aynı etkiyi gösterir. Proje aşamasında elde edilen verilerin tümü raporda yer almalıdır. B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Bir ürünü tanıtabilmek amacıyla kullanılabilecek yöntemleri sıralayınız.... 2. İyi bir afişte bulunması gereken özellikler nelerdir? 3. Bir sunuyu daha kuvvetli hâle nasıl getirebilirsiniz? Maddeler hâlinde sıralayınız. 100

4. ÜNİTE PROJENİN SUNULMASI VE UYGULANMASI 4.2 Projenin Uygulanması Konuya Hazırlık 1. Uygulanmayan projelerin ülke ekonomisine zararlarını tartışınız. 2. Yapılan her proje uygulanmalı mıdır? Neden? İzmir Ticaret Odası, Şehri Dünya Markası Hâline Getirmeyi Hedefleyen 427 Sayfalık İki Proje Hazırladı İzmir, Türkiye nin en önemli şehirlerinden biridir. Bu önem hem ekonomiye olan katkısından hem tarihteki yerinden hem de bir turizm merkezi olmasından kaynaklanmaktadır. İzmir in bu yerini dünya çapında belgelemek isteyen İzmir Ticaret Odası (İTO), şehirlerini New York, Barselona ve Paris gibi bir dünya markası yapmayı kendine amaç edindi ve bu doğrultuda büyük bir proje hazırladı. 2007 yılını Her Şey Güzel Bir Yaşam, Güzel İzmir ve Güzel Türkiye İçin Çalışma Yılı ilan eden İTO Yönetim Kurulu, bu amaçla 427 sayfalık 2007 çalışma programında Marka Kent: Güzel İzmir başlıklı ayrıntılı bir harekât ve öneri planı sundu. Fotoğraf 4.1: İzmir den bir görünüş İzmir i simgeleyip sembolize edecek bir logo hazırlamak için bütçesinden 400 bin TL ayıran İTO, zeplin ve balonları kullanarak turizmde fark yaratılabileceğini düşünüyor. Bu proje hayata geçirilirse turistler İzmir in tarihî ve turistik yerlerini zeplin ve balonlarla gezebilecek, İzmir dünyada zeplin ve balonlar kenti olarak anılmaya başlayacak ve rakiplerine fark atacak. Bu, İzmir in dünya çapındaki imajına yeni bir güç katacak. İTO Yönetim Kurulu, projeyle ilgili raporda, şu görüşleri dile getiriyor: Benzer durumdaki birçok dünya kenti arasında kıyasıya rekabet sürmektedir. Üstelik bu kentler yarışa çok önceden başlamış ve oldukça yol almışlardır. Dolayısıyla kent turizmine ivme kazandıracak yaratıcı girişimlere ihtiyaç duyulmaktadır. İzmir yerleşim alanı ve coğrafi konumu gereği günün değişik saatlerinde farklı panoromik görünümlere sahip bir şehirdir. Öte yan- Fotoğraf 4.2: İzmir den bir görünüş dan İzmir de gelen konukların gezebileceği çeşitli yükseltilerde ve farklı uzaklıklarda birtakım cazibe noktaları mevcuttur. İşte bu noktalara hem ulaşımı daha sorunsuz sağlayacak hem de farklı bir kent motifi olacak balon/zeplin gibi hava araçları kullanılabilir. Liman, Kadifekale, Agora, Konak, Balçova, İnciraltı, Tepekule, Liman gibi bir güzergâh tespit edilerek uygun iniş platformları yapılacak ve hava araçlarını kullanan konuklarımızın bu merkezlere rahatlıkla inip gezi ve alışverişlerini yaptıktan sonra tekrar limana ulaşmaları sağlanmış olacaktır. Proje geliştirilerek daha büyük ölçeklerde hava araçlarıyla ziyaretçiler İzmir üzerinden Selçuk ve Efes gibi noktalara da ulaştırılabilir. İzmir in sahip olduğu değerlerin dünyaya tanıtılması ve bunun artı değere dönüştürülmesi zamanının geldiğini belirten İTO yetkilileri, İzmir, Akdeniz de üzeri tozla örtülmüş, benzersiz güzellikte bir prenses gibidir. Yapmamız gereken kentin güzelliklerini örten toz bulutunu silkelemek ve İzmir i marka bir kent yapmaktır. İzmir, geleneksel, tarihsel ve kültürel özelliklerini ön plana çıkaran, fark yaratan, tüm bu özelliklerinin yanı sıra değişime ayak uydurabilen, modern bir kent markasıyla ve bu kapsamda yaratacağı fi rma markalarıyla küresel rekabet ortamında yerini alacaktır. şeklinde İzmir ile ilgili hedeflerini dile getirmektedirler. Öyle görünüyor ki İzmir de sosyal, ekonomik ve tarihî anlamda birçok proje ortaya konacak ve bu projeler çok kısa sürede hayata geçirilmeye çalışılacak. http://www.yeniasir.com.tr - İzmir - 2007 101

Cevaplayın 1. İzmir Ticaret Odası bu projeye neden ihtiyaç duymuştur? 2. Bu proje hayata geçirilebilir bir proje midir? Açıklayınız. 3. Projenin kolay ve zor yanları nelerdir? 1. ETKİNLİK Hazırlamış olduğunuz projeyi hayata geçirebilmek için gerekli kurum ve kuruluşları araştırınız. Hayata geçiş aşamasında karşınıza çıkabilecek zorlukları, size destek verecekleri ve projenizin hayata geçirilmesi aşamasını adım adım anlatan bir sunu hazırlayınız. Sunuyu okulda öğretmenleriniz ve arkadaşlarınıza sununuz. Aldığınız olumlu ya da olumsuz eleştirileri aşağıya not ediniz.... Dipnot Proje ürünlerini gerek seri üretim olarak gerekse özel üretimle günlük hayata geçirebilirsiniz. Konu Sonu Değerlendirme A. Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Bu ifadelerden doğru olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Doğru kutucuğuna, yanlış olarak kabul ettiklerinizin karşısındaki Yanlış kutucuğuna X işareti koyunuz. İfade Doğru Yanlış Hazırlanan her proje mutlaka uygulanmalıdır. Ülkeler kalkınmışlıklarını hazırladıkları başarılı projelerle ifadelendirirler. Hazırlanan her proje ürünü mutlaka patenleştirilmelidir. B. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Atatürk ün Benim en büyük eserim Türkiye Cumhuriyeti dir. sözü ile anlatmak istediğini açıklayınız.... 2. Projenizi hayata geçirebilmek için yapılması gerekenleri sıralayınız. 102

OKUMA PARÇASI TÜRK MUCİTLER VE YAPTIKLARI Yakın tarihimizde pek çok Türk bilim insanı dünya çapında önemli projelere imza attılar. Bunlar aramızda yaşayan ve bizden olan insanlardı. Bu insanlardan bazılarını tanıyalım istedik. Tabii ki bu listeyi çok çok uzatmak mümkün ama burada ismine yer veremediğimiz bilim insanlarımızı da sevgi ve saygıyla anıyor onlara teşekkürü bir borç biliyoruz. Ali Erdemir: Türk bilim insanıdır. Malzeme bilimi, yüzey mühendisliği ve triboloji üzerine yaptığı araştırmalarla tanınmıştır. Erdemir yaptığı sürtünme deneyleriyle bu alanda bir rekor kırdı. Üzerinde çalıştığı ve teflondan 40 kat daha kaygan olan karbon kaplama ile sürtünme kat sayısını 20 kat düşürmeyi başardı. Argonne (Argon) Laboratuvarı nı triboloji alanında önemli bir araştırma merkezi hâline getiren Erdemir, 1991, 1998 ve 2003 te R&D (Ar&Ge) ödülü dâhil olmak üzere birçok uluslararası ödül aldı. Sürtünme, malzemeler, kaplama ve yağlama üzerine yüzden fazla makalesi yayımlandı. 1998 de Eskişehir Anadolu Üniversitesi tarafından fahri doktora unvanı verildi. Son olarak yağın içine borik asit parçacıkları katarak sürtünmenin azalmasını ve yakıt tasarrufu sağlayan bir buluşa imza attı. Hakan Gürsu: 1959 yılında İstanbul da doğan Hakan Gürsu, 1984 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü nü birincilikle bitirdi. 1987 yılında Mimarlık Fakültesi, Bina Bilgisi Ana Bilim dalında yüksek lisansını tamamladı. 1988 yılında başladığı doktora çalışmasına; 1991 yılında Japonya da proje çalışmaları ile devam etmiş ve 1996 yılında doktora derecesini tamamlamıştır. Nokta dönüşü yapabilen ilk deniz aracı olan Volitan ı da tasarlayan Designnobis ekibinin kurucusu olan Dr. Hakan Gürsu, hâlen ODTÜ de öğretim üyesidir. Prof. Dr. Orhun Muratoğlu: Hâlen Massachusetts General Hospital da (Masaçusets Cenirıl Hospitıl) çalışmaktadır. Eklem hastalıklarında kullanılan protezler ile ilgili buluş sahibidir. Orhun Muratoğlu ortopedik protezler konusunda dünyanın en önde gelen bilim insanlarından birisidir. Hâlen Harvard (Harvırd) Üniversitesinde büyük bir laboratuvarın başında olan Prof. Muratoğlu bu konuda 18 patente sahiptir. 19 yıldır Amerika da yaşayan ve 12 yıldır Harvard Üniversitesinde görev yapan Muratoğlu nun geliştirdiği ve patentini aldığı protezler dünya çapında bir milyondan fazla hastada kullanılmış durumdadır. Prof. Dr. Halil Mete Soner: Sabancı Üniversitesi Yönetim Bilimleri Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Halil Mete Soner, Avrupa Araştırma Konseyi İleri Düzey Araştırmacı Desteği ne layık görüldü. Soner, her yıl Avrupa da sınırlı sayıda bilim insanına verilen ve sonuçları Nobel e aday olabilecek projelerin desteklendiği dünyanın en prestijli araştırma ödüllerinden biri olarak kabul edilen Avrupa Araştırma Konseyi İleri Düzey Araştırmacı Desteği ne layık görüldü. Soner, bu desteği alan ilk Türk bilim insanı oldu. Türkiye de TÜBİTAK tarafından koordine edilen AB 7. Çerçeve Programı kapsamında (Finansal Risk Yönetimi İçin Matematiksel Yöntemler) konulu projesi için 880 bin Euro destek almayı başardı. ABD nin Princeton (Pırinstın) ve Carnegie Mellon (Kornıç Melın) Üniversitelerinde matematik ve finans konularında araştırma ve öğretim faaliyetlerinde bulunan Soner, 2007 yılından bu yana Sabancı Üniversitesinde çalışmalarını yürütüyor. Yazar, Ocak, 2008 103

ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME A. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. 1. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar sunusu hazırlarken dikkati toplamak için yapılması gerekenlerden değildir? a) Yazı tipi özelliği b) Renk özelliği c) Grafik ve ses desteği ç) Slayt sayısı d) Resimlerin yazılara oranı 2. Aşağıdakilerden hangisi bir tanıtım tekniği değildir? a) Afiş b) Broşür c) Konferans ç) Slayt d) Poster 3. Aşağıdakilerden hangisi projelerinizi tescil ettireceğiniz kurumdur? a) Türk Patent Enstitüsü b) Türkiye İstatistik Kurumu c) TÜBİTAK ç) TSE d) Devlet Malzeme Ofisi B. Aşağıdaki ifadelerde boş bırakılan yerleri doldurunuz. 1. Bir şeyi duyurmak veya tanıtmak için hazırlanan, kalabalığın görebileceği yere asılmış, genellikle resimli duvar ilanı dır. 2. Sunumlarda kullanılan dil...,...,... olmalıdır. 3. Bilim insanlarının verilerini astıkları, deneylerini tanımladıkları sergi panolarına... denir. 4. Posterde...,...,...,...,... bölümlerine yer verilmelidir. 5. Toplumu ilgilendiren bir konunun dinleyiciler önünde, sohbet havası içinde, uzmanları tarafından tartışıldığı konuşmalara... ya da... denir. 6. En etkili sunum tekniği... 104

EKLER ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME (ÖRNEK FORMLAR) PROJE DEĞERLENDİRME FORMU Grup veya öğrenci adı:... Projenin adı:... Sınıfı:... PROJEYİ HAZIRLAMA SÜRESİ Zayıf (1) Geliştirilmiş (2) Orta (3) İyi (4) Çok İyi (5) 1. Grup içinde görev dağılımı yapma 2. Problem durumu belirleme 3. Problem durumu ile ilgili inceleme ve araştırma yapma 4. Hazırlayacakları proje konusuna karar verme 5. Projenin sınırlılıklarını belirleme, projeye isim verme 6. Projenin amacını belirleme 7. Kullanılacak araç-gereç ve malzemeleri belirleme 8. Proje maliyetini hesaplama 9. Projeye uygun plan yapma, zaman çizelgesi hazırlama 10. Konu ile ilgili önceden yapılmış proje örneklerini veya çalışmaları inceleme 11. Denenceleri belirleme 12. Denencelerin sınanmasına uygun yöntem ve teknikleri belirleme ve kullanma 13. Denenceleri sınama ve sonuçları kaydetme 14. Projeyi plana göre gerçekleştirme 15. Projeyle ilgili olarak kaynak kişiler ve öğretmeniyle iletişim kurma 16. Grupla uyumlu çalışma 17. Proje çalışmasına istekli olma TOPLAM 105

PROJEYİ SUNUMU Zayıf (1) Geliştirilmiş (2) Orta (3) İyi (4) Çok İyi (5) 1. Türkçeyi doğru ve etkili kullanma 2. İçerik listesinin hazırlanması 3. Bilgilerin doğruluğu 4. Toplanan bilgilerin değerlendirilmesi ve analizi 5. Elde edilen bilgilerden çıkarımda bulunma 6. Toplanan bilgilerin düzenlenmesi 7. Yöntem ve tekniklerin uygun kullanılması 8. Sonuçların fotoğraf, çizelge, grafik, şekil, çizim vb. ile ifadelendirilmesi 9. Yaratıcı ve estetik yönden değer taşıması 10. Elde edilen sonucun ekonomik olması 11. Projenin kullanılabilirliği 12. Kaynakçanın belirtilmesi TOPLAM 106

PROJEYİ SUNUMU Zayıf (1) Geliştirilmiş (2) Orta (3) İyi (4) Çok İyi (5) 1. Türkçeyi doğru ve etkili kullanma 2. Projeye uygun sunu hazırlama 3. Konuyu dinleyicilerin ilgisini çekecek şekilde sunma 4. Sorulara cevap verebilme 5. Sunuyu hedefe yönelik materyalle destekleme 6. Sunuda beden dilini kullanma 7. Sunuyu verilen sürede yapma 8. Sunum sırasında öz güven gösterme 9. Sunuyu severek yapma 10. Gelecekte sergide kullanmak üzere proje sunularını arşivleme TOPLAM PROJE DEĞERLENDİRME BÖLÜMLERİ PUAN I. PROJEYİ HAZIRLAMA SÜRECİ II. PROJENİN İÇERİĞİ III. SUNU YAPMA GENEL TOPLAM YORUMLAR VE ÖNERİLER... 107

ERİŞİM (GELİŞİM) DOSYASI DEĞERLENDİRME FORMU Öğrencinin Adı ve Soyadı:... Sınıfı:... Numarası:... ÖLÇÜTLER 1 2 3 4 5 1. Çalışmaların tam olması 2. Çalışmalardaki çeşitlilik 3. Yeterli miktarda çalışmayı içermesi 4. Çalışmaların amaçları karşılaması 5. Çalışmaların amaca uygunluğu 6. Çalışmaların doğruluğu 7. Dosyanın düzenliliği 8. Harcanan çabaları gösterme 9. Niteliği gösterme 10. Yaratıcılığı gösterme 11. Çalışmaların seçiminde risk alma 12. Öğrencinin gelişimini gösterme 13. Kendini değerlendirme YORUMLAR VE ÖNERİLER... 108

Bölüm CEVAP ANAHTARI Cevap Anahtarı 1. ÜNİTE-BİLİM, ARAŞTIRMA VE PROJE 1.1. Bilgi ve Çeşitleri A. D, Y, D, D 1.2. Bilimin Hayatımızdaki Yeri ve Önemi A. Y, D, Y, Y, D 1.3. Bilim, Araştırma ve Proje İlişkisi A. Y, D, D, Y, D 1.4. Proje Hazırlamada Araştırmanın Önemi A. Y, D, D A. 1) b 2) d 3) c 4) a 5) a Ünite Sonu Değerlendirme B.1) felsefi 2) dinî 3) bilimsel 4) gündelik 5) sanat 6) teknik 2. ÜNİTE- PROJE HAZIRLAMA BASAMAKLARI 2.1. Problem A. Y, D, Y 2.2. Denence ve Sorular A. Y, D, D, D. Y 2.3. Planlama A. Y, D, Y, D, Y 2.4. Denencelerin Sınanması A. Y, D, Y 2.5. Denence Sonuçlarının Değerlendirilmesi A. D, Y, Y, D, D A.1) c 2) d 3) a 4) ç 5) a Ünite Sonu Değerlendirme B. 1) merak 2) tahmin 3) geçerlilik 4) pasta 5) derleme 3. ÜNİTE- PROJENİN YAZILMASI 3.1. Proje Yazma Basamakları A. Y, D, D 3.2. Verilerin Düzenlenmesi A. D, D 3.3. Raporun Yazılması A. D, D, Y, Y, D A. 1) d 2) b 3) ç B. 1) projenin adı, amacı, giriş, materyalyöntem ve teknikler, bulgular, tartışma ve sonuç, teşekkür, kaynakça, özet Ünite Sonu Değerlendirme 2) bulgular 3) materyal-yöntem ve teknikler 4) teşekkür 4. ÜNİTE- PROJENİN SUNULMASI VE UYGULANMASI 4.1. Projenin Sunulması A. D, Y, D, Y 4.2. Projenin Uygulanması A. D, D, Y A. 1) d 2) c 3) a B. 1) afiş 2) duru, düzgün, yalın 3) poster Ünite Sonu Değerlendirme 4) giriş, amaç, metot, bulgular, tartışma ve sonuç 5) panel, açık oturum 6) bilgisayar sunusu 109

SÖZLÜK aksiyon animasyon antropolog astronomi başat batıl bildiri bulgu cevher çözelti dalalet denence devingen dinamizm diyagram dizge A : Kendiliğinden apaçık ve bundan dolayı öteki önermelerin ön dayanağı sayılan temel önerme. : Canlandırma. : İnsan bilimi uzmanı, insan bilimci. : Gök bilimi. B : Baskın. : (1) İnançlar bakımından gerçek olmayan, (2) çürük, (3) temelsiz, (4) asılsız. : Bilimsel bir konuyu ele alan ve bilimsel bir toplantıda okunup tartışılan yazı, tebliğ. : (1) Araştırma verilerinin çözümlenmesinden çıkarılan bilimsel sonuç, (2) netice. C : (1) Bir şeyin özü, (2) mecaz iyi yetenek. Ç : Çözünme sonucu ortaya çıkan madde. D : Doğru yoldan ayrılma. : Varsayım. : Hareketli. : Davranışları canlı ve hareketli olan canlının özelliği. : Herhangi bir olayın değişimini gösteren grafik. : Bir bütün oluşturacak biçimde birbirine bağlı ögelerin bütünü, manzume, sistem. E edimselleşme : Edim niteliğinde olan, gerçek olarak var olan fiilî. efsun : Büyü, sihir. emisyon : Çıkarma. entegrasyon : Bütünleşme. entegre : Bütünleşmiş. epidemiyolojik : Bulaşıcı hastalıkların ortaya çıkışında, bunların görülme sıklığında ve yayılmalarında rol alan faktörleri konu alan bilim dalı ile ilgili. ergitme : Ergitmek işi. fizyolojik fosil graphite hemzemin hidroelektrik F : Fizyoloji ile ilgili, vücutla ilgili. : (1) Geçmiş yer bilimi zamanlarına ilişkin hayvanların ve bitkilerin, yer kabuğu kayaçları içindeki kalıntıları veya izleri, (2) müstehase, (3) taşıl. G : Kurşun kalemin ve bazı araç parçalarının yapımında kullanılan, yumuşak, kolay toz durumuna gelebilen, gri siyah renkli, yapay olarak billurlaşabilen bir çeşit doğal karbon. H : Aynı düzeyde olan. : Su gücüyle elde edilen elektrik enerjisi. içtimai ikâme ivme İ : Toplumla ilgili, toplumsal, sosyal. : Yerine koyma, yerine kullanma. : Hareket eden nesnenin kısa bir zaman içinde, hızında oluşan değişmenin bu zamana oranı. 110

jeoloji jeopolitik kalifiye kümülüs literatür mahiyet metodoloji mevzuat neşter oligopol Öklit patent potansiyel prodüktivite punto realizm rezerv salınım sendrom sicim slayt statü sübvansiyon terakki triboloji veri tabanı yeğlemek zeplin J : Yer bilimi. : Coğrafya, ekonomi, nüfus vb. nin bir devletin politikası üzerindeki etkisi. : Nitelikli. : Küme bulut. : (1) Edebiyat, (2) kaynak. K L M : Nitelik, vasıf, öz, asıl, esas. : Yöntem bilimi. : Bir ülkede yürürlükte olan yasa, tüzük, yönetmelik vb. nin bütünü. N : Kan almak, aşı yapmak veya küçük apseleri açmak için kullanılan ufak bıçak. O : Sunumun birkaç satıcı tarafından yapıldığı ve bu az sayıdaki satıcının birbirlerinin üretim kararlarından piyasa türü. Ö : Milattan 300 sene evvel yaşamış olan Yunanlı geometri bilgini. P : Buluş belgesi. : Gizil güç. : Üretkenlik. : Matbaacılıkta, bilgisayarda harflerin büyüklük ve küçüklüklerine göre aldığı ad. : Gerçekçilik. : Saklanmış, biriktirilmiş şey. R S : Düzenli olarak hep aynı konumlardan aynı hızla geçen bir nesnenin hareketi. : Özel bir bozukluğu belirleyen, bir arada görülen, teşhisi kolaylaştıran bulgu ve belirtilerin tümü. : Keten, kenevir vb. bitkilerin liflerinden yapılan ince ip. : Üzerindeki resim ve şekilleri beyaz bir zemin üzerine yansıtmak amacıyla tepegöz ve projeksiyona konan şeffaf, ışığı geçiren kâğıt veya madde, saydam. : Bir kimsenin, bir kurum veya bir toplum içindeki durumu. : Destekleme. T : İlerleme, yükselme, gelişme. : Sürtünme bilimi. V : Bilgisayar kullanımında çözüme erişmek için işlenebilir duruma getirilmiş bilgi ortamı. Y : Diğerlerinden daha üstün görüp bir şeye yönelmek, tercih etmek. : Hava gemisi. Z 111

KAYNAKÇA Bilim ve Çocuk dergisi, TÜBİTAK, Ankara, Mayıs, 2005. Bilim ve Teknik dergisi, TÜBİTAK, Ankara, Mayıs, 1992. CEBECİ, Suat, Bilimsel Araştırma ve Yazma Teknikleri, Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul, 2002. ÇETİN, Müjgan, Proje Yapabilsem / Gençler İçin Proje Yönetimi, Optimist Yayın Dağıtım, İstanbul, 2007. GİRAY, Adil, Proje Hazırlama ve Değerlendirme Yöntemleri, Gazi Büro Kitabevi, Ankara, 1993. HARRE, Rom, Büyük Bilimsel Deneyler, TÜBİTAK, Ankara, 1999. ÖZDAMARLAR, Metin, Çılgın Kaşifler, Timaş Yayınları, İstanbul, 2007. RUSELL, Bertrand, Sorgulayan Denemeler, TÜBİTAK, Ankara, 2005. SHLESINGER, Edward, Buluş N asıl Yapılır?, TÜBİTAK, Ankara, 2001. TDK Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları: 549, Ankara, 2005. TDK Yazım Kılavuzu, Türk Dil Kurumu Yayınları: 859, Ankara, 2008. THORPE, Scott, Einstein Gibi Düşünmek, Beyaz Yayınları, İstanbul, 2004. YALÇIN, Kemal, Bilim Tutkusu, Doğan Kitapçılık, İstanbul, 2004. İNTERNET KAYNAKLARI http://www.genelfizik.com/makale3.htm, 16.10.2008 http://www.ebilge.com/6526/ataturk un_yaptigi_bilimsel_calismalari_ve_tarihleri_nelerdir.html, 17.10.2008 http://www.marmaray.com.tr, 17.10.2008 http://www.mta.gov.tr/v1.0/index.php?id=vizyon&m=1, 17.10.2008 http://www.bilgihazinem.blogcu.com/cam-tavan_6632571.html, 19.10.2008 http://www.genbilim.com/index.php?option=com_content&task=view&id=2814, 21.10.2008 http://www.biltek.tubitak.gov.tr/cocuk/bulus_senligi/nasilyapilir.html, 23.10.2008 http://www.carreer.sabanciuniv.edu/tr, 22.10.2008 http://www.yapirehberi.net, 06.08.2009 http://www.yeniasir.com.tr, 12.12.2008 http://www.ataturktoday.com, 16.09.2009 112 02 111