vii İçindekiler Ön Söz Çeviri Editörünün Ön Sözü x xi 1 GİRİŞ 1 1.1 Seçilmiş Genel Kitaplar ve Jeoloji Üzerine Kaynak Malzemeler 2 1.2 Jeolojik Saha Teknikleri ile İlgili Kitaplar 3 2 ARAZİ DONANIMLARI VE GÜVENLİK 4 2.1 Giriş 4 2.2 El mercekleri ve dürbünler 5 2.3 Pusula eğimölçer 6 2.3.1 Eğimli/dalımlı düzlemin yönünün belirlenmesi 11 2.3.2 Çizgisel/doğrusal yapıların yönelimi 16 2.3.3 Üçgenleme (Nirengi): Pusula kullanarak konum belirleme 20 2.4 Küresel konum sistemleri (GPS) ve altimetreler 25 2.5 Mesafe ve kalınlık ölçümü 26 2.5.1 Standart mesafe ve kalınlık ölçümleri 26 2.5.2 Eğimli tabakaların ölçümünde Jacob sehpasının kullanımı 27 2.6 Sınıflandırma ve renk çizelgeleri 28 2.7 Çekiç, keskiler ve diğer donanımlar 31 2.8 Basılı arazi defteri 33 2.9 Dizüstü bilgisayar, netbook veya defter şeklinde kullanılan Kişisel Dijital Asistan (PDA) 34 2.10 Yazma donanımları, haritalar ve ilgili kaynaklar 35 2.10.1 Yazma donanımları 35 2.10.2 Haritalar ve ilgili kaynaklar 35 2.11 Rahatlık, arazi güvenliği ve arazi güvenlik donanımları 36 2.11.1 Kıyafetler, sırt çantası kişisel malzemeler 36 2.11.2 Arazi güvenliği 36 2.11.3 Arazi güvenlik donanımları 39 2.12 Koruma, saygı gösterme ve izin alınması 40 2.13 Ek okumalar 41 3 ÇEŞİTLİ ÖLÇEKLERDE SAHA ÇALIŞMALARINA BAŞLANGIÇ 42 3.1 Giriş: Ne, nerede, nasıl? 42 3.1.1 Saha çalışmalarının hedefi 42 3.1.2 Saha çalışmasının nerede yapılacağına karar vermek 43 3.1.3 Mevki tayini 45 3.2 Araştırmanın ölçeği, başlama noktası ve temel gözlemler 45 3.2.1 Bölgesel bakış 45 3.2.2 Mostra başında 46 3.2.3 El numuneleri 49 3.3 Olağan veri biçimlerine genel bir bakış 51
viii 4 ARAZİ DEFTERİ 53 4.1 Giriş: Arazi defteri kullanmanın amacı 53 4.2. Arazi defterinin düzeni 54 4.2.1 İlk sayfalar 54 4.2.2 Günlük notlar 54 4.2.3 Yararlı bazı tavsiyeler 56 4.3 Saha skeçleri (taslakları): Bir şekil bin kelimeye bedeldir 57 4.3.1 Genel ilkeler: Amaç, boş alan ve kullanılan araçlar 59 4.3.2 Mostra skeçleri 63 4.3.3 Metre-santimetre boyutlu yapıların skeç çizimi 67 4.3.4 Skeç haritalar 68 4.4 Yazılı notlar: Verilerin, fikirlerin ve yorumların yazıyla kaydedilmesi 72 4.4.1 Verileri ve gözlemleri yazıyla kaydetmek 72 4.4.2 Yorumları, tartışmaları ve fikirleri yazıyla kaydetmek 72 4.5 Diğer veri setleri ve yorumlarla korelasyon yapmak 77 5 PALEONTOLOJİK BİLGİNİN KAYDEDİLMESİ 79 5.1 Giriş: Fosiller akıllı parçacıklardır 79 5.1.1 Fosiller neden önemlidir? 79 5.1.2 Fosil verilerinin derlenmesi 80 5.2 Fosil tipleri ve korunmaları 82 5.2.1 Fosil sınıflaması 82 5.2.2. Fosilin korunması 82 5.2.3 İz fosiller 85 5.2.4 Moleküler fosiller 87 5.3 Fosil dağılımı ve fosillerin bulunduğu yerler 87 5.3.1 Taşınmış mı yoksa yaşadığı yerde mi? 88 5.4 Örnekleme stratejileri 90 5.4.1 Biyostratigrafi veya evrim çalışmaları için örnekleme 90 5.4.2 Katman yüzeylerinin örneklenmesi ve paleoekoloji 92 5.5 Bolluk tahmini 95 5.5.1 Varlık/yokluk ve kalitatif bolluk tahminleri 96 5.5.2 Bolluğun nicel ölçümleri 96 5.5.3 Kaç örnek gerekir? 99 5.6 Özet 100 5.7 Ek okumalar 101 6 TORTUL KAYAÇLARIN ÖZELLİKLERİNİN KAYDI VE GRAFİK LOG OLUŞTURULMASI 102 6.1 Giriş 102 6.2 Tortul birimleri ve tortul yapıları tanıma, tanımlama ve kayıt 104 6.2.1 Tortul litoloji kaydı 104 6.2.2 Tortul yapıların kaydı 109 6.3 Grafik loglar 117 6.3.1 Grafik loglar için bilinen kurallar 119 6.3.2 Bir grafik log kurulumu veya çizimi 121 6.4 Sahada kayalar: Tortul ortam kurulumu (inşa edilmesi) ve tanımsal özellikleri 127
ix 6.5 İklim değişimi ve deniz düzeyi (seviyesi) değişimi yorumu için tortul kayaların kullanımı 133 6.5.1 İklim değişimi 134 6.5.2 İstif stratigrafisi ve göreceli deniz düzeyi (seviyesi) değişimi 134 6.6 Ek okuma 137 7 MAGMATİK KAYAÇLARIN ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ 139 7.1 Ekipman, bazı kısa bilgiler ve güvenlik 139 7.2 Magmatik kayaların saha ilişkileri 140 7.2.1 Çevre kayalarla ilişkiler 140 7.2.2 İçsel yapı: Eklemler ve damarlar 144 7.2.3 İçsel yapı: Büyük ölçekli diğer yapılar 146 7.3 Magmatik kayaların mineralojisi ve küçük ölçekli dokuları 154 7.3.1 Petrolojik tip 155 7.3.2 Mineral dokusu ve yapısı 155 7.4 Güncel ve aktif volkanlar 159 7.4.1 Ekipman ve güvenlik 159 7.4.2 Erişim 160 7.4.3 Gözlemler 160 7.5 Ek okumalar 161 8 YAPISAL JEOLOJİ VERİLERİNİN KAYDEDİLMESİ 163 8.1 Ekipman ve ölçüm 164 8.1.1 Yapısal ölçümler ve bunların not edilmesi 164 8.2 Kırılgan yapılar: Faylar, eklemler ve damarlar 165 8.2.1 Düzlemsel kırılgan yapılar - yönelim 165 8.2.2 Kırılgan yapılar yardımıyla geçmiş hareketlerin belirlenmesi 170 8.3 Sünek yapılar: Makaslama zonları, foliasyonlar ve kıvrımlar 176 8.3.1 Düzlemsel sünek yapıların yönelimi 176 8.3.2 Makaslama/gerilme yönü: Gerilme lineasyonları 180 8.3.3 Makaslama türü: Kinematik belirteçler/indikatörler 182 8.3.4 Makaslama yamulmasının (shear strain) büyüklüğü/miktarı 185 8.3.5 Kıvrım analizi 185 8.4 Ek okumalar 191 9 BAŞKALAŞIM KAYAÇLARININ ÖZELLİKLERİNİN KAYDEDİLMESİ 192 9.1 Başkalaşım kayaçlarının arazi çalışmaları için temel yetenek ve aletler 192 9.1.1 Arazi ilişkileri ve içerik 192 9.2 Dokular 194 9.2.1 Bantlaşma 194 9.2.2 Tane dokuları 196 9.2.3 Tepkime dokuları 197 9.3 Mineraloji 198 9.3.1 Yaygın başkalaşım minerallerinin belirlenmesi 198 9.3.2 Mineral topluluklarını kullanmak 198 9.3.3 Başkalaşım kayaçlarının sınıflandırılması 200 9.4 Başkalaşım ve deformasyonun aydınlatılması 201 9.4.1 Kinematik öncesi özellikler 202 9.4.2 Kinematikle eş zamanlı özellikler 202 9.4.3 Kinematikle sonrası özellikler 203 9.5 Ek okumalar 205
x 10 JEOLOJİK HARİTALAMA 206 10.1 İlkeler ve amaçlar 206 10.2 Hazırlık ve malzemeler 207 10.2.1 Taban haritaları ve diğer yardımcılar 207 10.2.2 Haritalama ekipmanları 212 10.3 Lokasyon, lokasyon, lokasyon 214 10.3.1 Ekipman 214 10.3.2 Taban haritalarının kullanımı 214 10.4 Arazi haritası yapmak 216 10.4.1 Arazi haritası üzerine kaydedilen bilgiler 216 10.4.2 Haritayı geliştirmek 218 10.4.3 Şematik bir enine kesit çizme 221 10.5 Haritalama teknikleri 222 10.5.1 Travers haritalama 223 10.5.2 Dokanak haritalaması 225 10.5.3 Yüzlek haritalaması 226 10.5.4 Diğer belirtileri kullanma 228 10.6 Jeolojik harita 233 10.6.1 Arazi haritasını temize çekme 233 10.6.2 Enine kesitler 235 10.6.3 Temize çekilmiş nihai haritalar 235 10.6.4 Dijital haritalar ve CBS 239 10.7 Ek okumalar 240 11 SAYISAL VERİLERİN KAYDI VE CİHAZLARIN SAHADA KULLANIMI 241 11.1 Veri toplama 241 11.1.1 Cihaz kalibrasyonu ve baz (temel) istasyonları 244 11.1.2 Araştırma kılavuz çizgileri 244 11.2 Cihazların taşınması ve korunması 245 11.3 Diğer veri setleriyle karşılaştırma 245 11.4 Ek okumalar 246 12 FOTOĞRAFÇILIK 247 13 ÖRNEKLEME 250 13.1 Örneklerin Seçilmesi ve Etiketlenmesi 250 13.1.1 İnce kesit için örnekler 251 13.1.2 Yönlü örnekler 251 13.1.3 Jeokimyasal analizler için örnekler 253 13.1.4 Mineral ayıklama için örnekler 253 13.1.5 Fosiller için örnekler 253 13.1.6 Bölgesel çalışmalar için örnekleme 254 13.1.7 Yüksek-çözünürlü örnek setleri 254 13.1.8 Örnekleri etiketleme ve ambalajlama 255 13.2 Pratik Öneriler 256 13.2.1 Materyallerin işaretlenmesi ve ambalajlanması 256 13.2.2 Örneklerin çıkarılması (alınması) 257 14 SON SÖZLER 259 14.1 Bilimsel rapor yazımı üzerine ileri düzeyde ek okumalar 260
xi KAYNAKLAR 261 EK A1: GENEL 263 EK A5: FOSİLLER 265 EK A6: TORTUL 273 EK A7: MAGMATİK 293 EKLER A8: YAPISAL 296 EK A9: BAŞKALAŞIM 302 EK A10: HARİTALAMA 306 Dizin 310