Doç. Dr. Onur POLAT
İlk Değerlendirme İşlemleri Mutlak yaşamı (ya da ekstremiteyi) kurtaracak tüm terapötik prosedürlerin oluşturduğu travma resüsitasyonu ile birlikte yapılmalıdır. 2
Uygun Travma Bakım Sırası İlk değerlendirme (Hızlı birincil bakı - AcBCDE) Airway hava yolu açıklığının sağlanması (servikal stabilizasyonla birlikte) Breathing solunumun değerlendirilmesi Circulation kanama kontrolü ile birlikte dolaşımın değerlendirilmesi Disability kısa nörolojik bakı Exposure/envorimental control hastanın soyulması ve hipotermiden korunma 3
İlk Değerlendirme İlk inceleme ve değerlendirmenin her adımı mantıksal olarak bir sonraki adımla devam eder. Hayatı en çok tehdit eden durumlar bir sonraki adıma geçilmeden tanımlanır ve tedavi edilir. İlk inceleme ve ilk acil tedavi ekibi; EKG, kan basıncı ve O2 verme, damar yolu açma ve kan alma gibi girişimleri üstlenir. 4
Hava Yolunun Sağlanması Travmatize hastalarda hava yolunun açık olması fizyolojik solunum yapması; yapamıyorsa bunun sağlanması en önemli (olmazsa olmaz) koşuldur. Bilinci açık olan yaralıda havayolu açıklığının değerlendirilmesi hastaya çok basit sorular sorularak yapılabilir (örn. Adınız nedir?, İyi misiniz? Nasılsınız? vb gibi). Sorduğumuz sorulara uygun ve net cevaplar veren yaralıda hava yolunun açık, solunumun ve beyin perfüzyonunun yeterli olduğunu anlarız (en azından geçici bir süre için). 5
Hava Yolunun Sağlanması Bilinci açık olan yaralı sorduğumuz sorulara cevap veriyor fakat beraberinde kaba ve gürültülü soluyorsa (stridor varsa), yardımcı solunum kaslarını kullanıyorsa, siyanoz, ajitasyon ve terlemesi varsa üst solunum yolunda kısmi tıkanıklığın bulunduğunu düşünmeliyiz. 6
Hava Yolunun Sağlanması Hava yolu açıklığının sağlanım gereksinimi üç tip hastaya göre değişkenlik gösterir. Birinci Tip: Hastalar başlangıçta sakin, yavaşça fizyolojik ve nörolojik olarak kötüleşirler. Kötüleşme daha çok yoğun gözlemin yapılamadığı yerlerde (örn: radyoloji odaları) İkinci Tip: İlk başta hava yolu ya da solunum problemi olmayan ama çabuk resüsite edilemeyen değişken instabiliteye sahip hastalar Üçüncü Tip: Ajite ve kavgacı hastalar Değerlendirmede airway ve spontan ventilasyon kaybına neden olabilecek sedasyon uygulaması gerekebilir. 7
Aksiyel omurganın immobilizasyonu Yaralanma mekanizması, yaralanma görüntüsü ya da fizik muayenenin omurga yaralanmasına işaret ettiği her durumda immobilizasyon gerekir. 8
Servikal İmmobilizasyon Boyun hareketini en aza indirip, nötr bir pozisyon sağlama girişimidir. 9
Solunum ve Ventilasyon Hava yolu emniyete alındıktan sonra, bu kez dikkatler solunum düzenine, oksijenizasyonun yeterlilik derecesine ve ventilasyonun sürdürülme şekline çevrilir. Boyun ve göğüsteki yaralanmaları değerlendirme Solunum oranı ve sayısının kaydedilmesi Her iki göğüs solunuma eşit katılıyor mu? 10
Solunum ve Ventilasyon Solunumu etkileyen ve saptanıp tedavi edilmesi gereken acil durumlar Tansiyon pnömotoraks Açık pnömotoraks Masif hemotoraks Pulmoner kontüzyon Yelken göğüs Kardiyak tamponad 11
Solunum ve Ventilasyon Toraks üzerinde solunum seslerinin kaybolması ve matite alınması masif hemotoraksı gösterebilir. Tansiyon pnömotoraks klinik bir tanıdır ve şüphelenildiğinde başlangıçta sadece kalın bir iğne kullanılarak hızla dekomprese edilebilir. 12
Dolaşım ve Kanama Kontrolü Hava yolu sağlanıp, solunum ile ilgili sorunlar ortadan kaldırıldıktan sonra dolaşım sistemi durumunun değerlendirmesine geçilir. Sistemik kan basıncı Nabız durumu Cildin genel görünümü Kalp ritm ve seslerinin değerlendirilmesi EKG ile bu işe başlanır 13
Dolaşım ve Kanama Kontrolü Ciddi dış kanamalarda öncelikle kanama kontrol altına alınmalıdır. Bunun için açık yara temiz bir bezle kapatılır ve dışarıdan basınç uygulanır. Turnike distalde iskemi yaptığı için pek tercih edilmez. Büyük skalp kesilerinin kanamalarının kontrolünde güçlük varsa devamlı sutür ya da stapler kullanılabilir. 14
Dolaşım ve Kanama Kontrolü Şok kontrolü Hipovolemik Vazojenik Nörojenik Septik Obstrüktif şok Tansiyon pnömotoraks Kardiyak tamponad Kardiyojenik şok Yapılacaklar: İki büyük Damar yolu aç Uygun sıvıyı başla 15
Dolaşım ve Kanama Kontrolü Eğer hastada şok bulguları varsa en az 2 tane 14-16 G lik intraketle damaryolu açılmalı ve sıvı replasmanı yapılmalıdır. Bu arada şokun nedeni araştırılmalıdır. Travma hastalarında en olası şok nedeni hipovolemidir. Şokun erken dönemde en güvenilir göstergeleri Nabız Taşikardi Evre 2 de çıkar Bilinç Durumu Erken şokta güvenilir olmayan göstergeler Kan Basıncı güvenilir değil Hipotansiyon Evre 3 te çıkar Kapiller Geri Dolum (KGD) 16
Şok Evrelemesi Evre Kan kaybı % Sistolik KB Diastolik KB NB Tedavi 1 < 750 0-15 N N < 100 Kristalloid 2 750-1000 15-30 N >100 Kristalloid, kan? 3 1500-2000 30-40 >120 Kristalloid ve kan 4 >2000 > 40 > 140 Hızlı sıvı, kan, cerrahi 17
Disabilite (kapsamlı nörolojik durum) Travmatik hastalarda oluşacak beyin hasarı, ölüme yol açabilecek önemli nedenlerden biridir. Hastanın hemodinamik stabilitesi sağlanmalı; Mini nörolojik muayene sırasında; Glascow skalası Pupil büyüklüğü-reaksiyonu Lateralizan Nörolojik Defisit değerlendirilmelidir. 18
Hastanın Soyulup, Çevresel Kontrolü İlk inceleme ve değerlendirmenin son bölümünü oluşturur. Hastanın gözle görülebilir tam durumunun tespitidir. Boyun, göğüs, üst ekstremite birinci bakıda öncelikli Hastalar özellikle çocuk hastalar sıcak tutulmalı Hipotermiye dikkat 19
Travmada ilk ve acil yardım - Özet Hava yolu güvenliğinin sağlanması Önce Boynu sabitle, Temel Havayolu Kontrolü,İleri Havayolu Kontrolü, Cerrahi Havayolu, Oksijen başla, Balon-Valv-Maske ile solut Solunum sorunlarının giderilmesi Solunumun hızı, derinliği, düzeni, Cilt altı amfizem, krepitasyon, penetran yaralar, Pulsoksimetre, Oksijen ver Dolaşım sorunlarının giderilmesi Dış kanama kontrolü, Şok kontrolü, İki büyük Damar yolu aç, Uygun sıvıyı başla Monitörizasyon KB, NB, SS, Saturasyon, EKG, Üriner output Kısa Nörolojik Değerlendirme Elbiselerin çıkarılması 20
İLGİNİZE TEŞEKKÜR EDERİM