PROF. DR. AYŞE SUMER TİCARET HUKUKU DERS KİTABI İSTANBUL, 2015 Beta
Yayın No : 3327 Hukuk Dizisi : 1609 1. Baskı Kasım 2015 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 333-473 - 6 Cop yright Bu ki ta bın bu ba sı sı nın Tür ki ye de ki ya yın hak la rı BE TA Ba sım Ya yım Da ğıtım A.Ş. ye ait tir. Her hak kı sak lı dır. Hiç bir bö lü mü ve pa rag ra fı kıs men ve ya ta ma men ya da özet ha lin de, fo to ko pi, fak si mi le ve ya baş ka her han gi bir şe kil de ço ğal tı la maz, da ğı tı la maz. Nor mal öl çü yü aşan ik ti bas lar ya pı la maz. Nor mal ve ka nu nî ik ti bas lar da kay nak gös te ril me si zo run lu dur. Dizgi Baskı - Cilt : Beta Basım A.Ş. Kapak Tasarım : Fatih Polat : İnkılâp Kitabevi Yayın San. Tic. A.Ş. Çobançeşme Mah. Sanayi Cad. Altay Sok. No: 8 Yenibosna - İSTANBUL (Sertifika No: 10614) Tel: (0212) 496 11 81 Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (Sertifika No: 16136) Narlıbahçe Sokak No. 11 Cağaloğlu - İSTANBUL Tel : (0-212) 511 54 32-519 01 77 Fax: (0-212) 513 87 05-511 36 50 www.betayayincilik.com
Temmuz 2015 te kaybettiğim babam İnş. Yük. Müh. A.Vasfi Cankat a
ÖNSÖZ Akademik yaşantıya adım attığım ilk günden beri, hukuk fakültesi öğrencisi olmayanlara Ticaret Hukuku dersleri veriyorum. Tavsiye ettiğim kitaplar, hukuk fakültesi öğrencilerine ve hukukçulara yönelik hazırlandığından, ders verdiğim öğrenciler için daha pratik ve özet bir ders malzemesi bulmakta zorlanıyordum. İşte elinizdeki Ticaret Hukuku ders kitabı, bu düşüncelerle önce teksir/ders notu olarak, sonra da kitap olarak ortaya çıktı. Her bir alt başlığı bile derya gibi derinlemesine incelebilecek nitelikte olan geniş Ticaret Hukuku konularını, İşletme/İktisat/İİBF öğrencileri için özetlemeye çalışmak, onların gözlerini korkutmayacak, ama yine de temel bilgileri atlamadan bir ders kitabı hazırlamak gerekti. Ticaret Kanunundaki değişikliklerle gelen yenilikler üzerine, kanunun hazırlık aşamalarında ve yayımından sonra çok sayıda değerli eserler, çalışmalar üretildi. Ancak ders kitabı olması nedeniyle, konuları fazla ayrıntıya girmeden, net bir şekilde anlatmak kaygısıyla doktrinde yer alan görüşlere yeterince yer verilememiştir. Bu süreçte katkıda bulunan, değerli kürsü arkadaşlarım, genç meslektaşlarım Yrd. Doç. Dr. Diğdem Göç Gürbüz, Yrd. Doç. Dr. Seniha Dal ve Yrd. Doç. Dr. Ferah Türkoğlu Utku ya çok teşekkür ederim. Kitabın baskıya hazırlanmasında yardımcı olan Av. Dr. Başak Someren Alp e ve son düzeltmeleri üstlenen oğlum Av. M. Onur Sumer e de teşekkürü zevkli bir görev sayıyorum. Hatalar ise şahsıma aittir. Her zaman olduğu gibi, evdeki çalışma ortamıma katkıda bulunan sevgili ailem, eşim Prof. Dr. Haluk Sumer ile evlatlarım Onur ve Emre ye teşekkür ederim. Ayrıca kapak tasarımını yapan Fatih Polat a ve sayın Seyhan Satar ın şahsında, eserin kısa sürede yayımlanmasını sağlayan Beta Basım Yayın Dağıtım A.Ş. çalışanlarına içtenlikle teşekkür ediyorum. Kitabın öğrencilerimize ve ticaret hukukuyla ilgilenen herkese yararlı olmasını dilerim. Kızıltoprak, Ekim 2015
İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM TİCARET HUKUKUNUN GENEL ESASLARI 1. TİCARET HUKUKUNA GİRİŞ... 1 I. Ticaret Hukuku Kavramı ve Gelişimi... 1 II. Ticaret Hukukunun Diğer Hukuk Dallarıyla İlişkisi... 3 2. TİCARET HUKUKUNUN UYGULAMA ALANINA İLİŞKİN SİSTEMLER... 6 3. TİCARİ İŞ... 7 I. Ticari İş Kavramı... 7 II. Ticari İşin Sonuçları... 8 1. Ticari İşlerde Müteselsil Sorumluluk (Teselsül Karinesi)... 8 2. Ticari İşlerde Faiz... 9 A. Ticari İşlerde Önceden Öngörülmemiş Olsa da Faize Hak Kazanılması... 9 B. Ticari İşlerde Faize Faiz Yürütülmesi (Bileşik Faiz)... 9 C. Daha Yüksek Oranda Temerrüt Faizi İstenebilmesi... 10 D. Ticari İşlerde Faiz Oranları... 10 3. Ticari İşlerde Zamanaşımı... 11 4. En Yüksek Sınırı Aşan Ticari İşlemler... 12 4. TİCARİ HÜKÜMLER VE SONUÇLARI... 12 I. Ticari Hüküm Kavramı... 12 II. Ticari Hükümlerin Uygulama Sırası... 13 1. Emredici Hükümler... 13 2. Sözleşme Hükümleri... 13 3. Ticari Hükümler... 13 4. Ticari Örf ve Adet... 13 5. Genel Hükümler... 14 5. TİCARİ YARGI VE TİCARİ DAVALAR... 14 I. Ticari Yargı... 14 II. Ticari Davalar... 15
VIII Sumer / Ticaret Hukuku Ders Kitabı 1. Mutlak Ticari Davalar... 15 2. Nisbi Ticari Davalar... 16 6. TİCARİ İŞLETME... 16 I. Ticari İşletme Kavramı... 16 1. Gelir Sağlama Amacı (İktisadi Amaç)... 17 2. Devamlılık... 17 3. Bağımsızlık... 17 4. Esnaf Sınırının Aşılması... 18 II. Ticari İşletmenin Bütünlüğü... 18 1. Ticari İşletmenin Ekonomik Kapsamı... 18 A. Ticari İşletmenin Maddi Unsurları... 19 B. Ticari İşletmenin Gayrimaddi Unsurları... 19 2. Ticari İşletmede Merkez ve Şube... 19 III. Ticari İşletmenin Hukuki İşlemlere Konu Olması... 21 1. Ticari İşletmenin Devri... 21 A. Kavram... 21 B. Devir Sözleşmesinin Kurulması ve Kapsamı... 21 C. Devrin Sonuçları... 22 2. Ticari İşletmenin Rehni... 23 A. Kavram... 23 B. Rehnin Kuruluşu ve Kapsamı... 24 C. Hükümleri... 25 a. Rehin Veren Açısından... 25 b. Rehin Alan Açısından... 25 D. Rehnin Sona Ermesi... 26 7. TACİR... 26 I. Gerçek Kişi Tacir... 26 1. Ticari İşletmenin Varlığı... 26 2. Ticari İşletmenin Faaliyete Başlaması... 27 3. Ticari İşletmenin Kısmen Dahi Olsa Kendi Adına İşletilmesi... 27 4. Küçük ve Kısıtlıların Tacir Sıfatı... 28 5. Ticaretten Men Edilenler... 28 II. Tüzel Kişi Tacirler... 28 1. Ticaret Ortaklıkları... 29 2. Dernek ve Vakıfların Tacir Sıfatı... 29 3. Kamu Tüzel Kişileri Tarafından Kurulan Kurum ve Kuruluşlar... 30 4. Donatma İştiraki... 30 5. Ortaklıklar Topluluğunda Hakim Teşebbüs... 30 III. Tacir Olmanın Sonuçları... 31 1. İflasa Tabi Olma... 31
İçindekiler IX 2. Ticaret Siciline Kaydolma... 32 3. Ticaret ve Sanayi Odalarına Kayıt Olma... 32 4. Ticaret Unvanı Seçme ve Kullanma... 32 5. Ticari İş Karinesine Tabi Olma... 32 6. Ticari Örf ve Adetin Uygulanması... 33 7. Ticari Defter Tutma Yükümü... 33 8. Basiretli İş Adamı Gibi Davranma Yükümü... 34 9. Ücret ve Faiz İsteme... 34 10. Ücret ve Cezanın İndirimini İsteyememe... 35 11. Fatura Düzenleme Yükümü... 35 12. Fatura ve Teyid Mektubuna İlişkin Özel Hükümler... 35 13. İhtar ve İhbarlarda Şekle Uyma Zorunluluğu... 36 14. Hapis Hakkı... 37 15. Ticari Satışlarla İlgili Özel Hükümler... 37 A. Kısım Kısım İfa... 37 B. Alıcının Temerrüdü... 38 C. Satılanın Ayıplı Olması... 38 D. TK m. 1530 a Göre Mal ve Hizmet Tedariklerindeki Durum... 38 8. TİCARET SİCİLİ... 39 I. Ticaret Sicili Teşkilatı... 39 II. Ticaret Siciline Kayıt İşlemleri... 40 1. Kaydı Gereken Hususlar... 40 2. Tescil İşlemleri... 41 A. Tescil Talebinde Bulunacak Kişiler... 41 B. Tescilin Şekli... 41 C. Tescil Süresi... 42 D. Sicil Müdürünün İnceleme Görevi ve Sonuçları... 42 E. İtiraz Yolları... 43 3. Tescil ve İlanın Üçüncü Kişilere Etkisi... 43 4. Tescil ve İlanın Sonuçları... 43 9. ESNAF... 44 10. TİCARET UNVANI... 44 I. Ticaret Unvanını Belirleyen Sistemler... 44 II. Ticaret Unvanının Oluşturulması... 45 1. Gerçek Kişi Tacirlerde Ticaret Unvanı... 45 2. Adi Ortaklıklarda Ticaret Unvanı... 45 3. Tüzel Kişi Tacirlerde Ticaret Unvanı... 46 A. Ticaret Ortaklıklarında Ticaret Unvanı... 46 B. Ticaret Ortaklıkları Dışında Kalan Diğer Tüzel Kişi Tacirlerde Ticaret Unvanı... 48 III. Ticaret Unvanının Ekleri... 48 IV. Ticaret Unvanı ile İlgili Yükümlülükler... 49
X Sumer / Ticaret Hukuku Ders Kitabı 1. Tescil ve İlan... 50 2. Kullanma... 50 V. Tacirin Ticaret Unvanı İle İlgili Hakları... 50 VI. Ticaret Unvanının Hukuki İşlemlere Konu Olması... 51 1. Devir... 51 2. Rehin... 51 VII. Ticaret Unvanının Devamı... 51 11. İŞLETME ADI... 52 I. Genel Olarak... 52 II. İşletme Adının Ticaret Unvanından Farkları... 52 12. MARKALAR... 53 I. Tanım... 53 II. Marka Hukukunun Gelişimi... 53 III. Markanın Fonksiyonları... 54 IV. Marka Türleri... 55 1. Ticaret Markaları... 55 2. Hizmet Markaları... 56 3. Garanti Markaları... 56 4. Ortak Markalar... 56 5. Tanınmış Markalar... 57 V. Markanın Tescili... 58 1. Tescile Engel Mutlak Red Nedenleri (MarKHK m. 7)... 58 2. Tescile Engel Nisbi Red Nedenleri (MarKHK m. 8)... 60 3. Tescil İşlemleri... 62 A. Başvuru Yapacak Kişiler... 62 B. Başvurunun İncelenmesi... 62 C. İncelemenin Sonuçları ve İtirazlar... 63 VI. Marka Sahibinin Hakları ve Yükümlülükleri... 64 VII. Markanın Hükümsüzlüğü... 65 VIII. Marka Üzerindeki Hukuki İşlemler... 66 1. Markanın Devri... 66 2. Markanın Rehni... 66 3. Markanın Haczi... 67 4. Markanın Lisans Sözleşmesine Konu Olması... 67 IX. Marka Hakkının Korunması... 68 X. Marka Üzerindeki Hakların Sona Ermesi... 70 13. HAKSIZ REKABET... 71 I. Türk Hukukunda Haksız Rekabetin Düzenlenişi... 71 II. Haksız Rekabet Tanımı ve Şartları... 71 III. Başlıca Haksız Rekabet Halleri... 72
İçindekiler XI 1. Dürüstlük Kuralına Aykırı Reklamlar ve Satış Yöntemleri ile Diğer Hukuka Aykırı Davranışlar... 73 2. Sözleşmeyi İhlale veya Sona Erdirmeye Yöneltmek... 75 3. Başkalarının İş Ürünlerinden Yetkisiz Yararlanma... 76 4. Üretim ve İş Sırlarını Hukuka Aykırı Olarak İfşa Etmek... 76 5. İş Şartlarına Uymamak... 77 6. Dürüstlük Kuralına Aykırı İşlem Şartları Kullanmak... 77 IV. Haksız Rekabetin Sonuçları... 78 1. Hukuki Sorumluluk... 78 A. Davalar ve İhtiyati Tedbirler... 78 B. Davacı ve Davalılar... 79 a. Haksız Rekabet Davalarında Davacılar... 79 b. Haksız Rekabet Davalarında Davalılar... 80 2. Cezai Sorumluluk... 80 3. Zamanaşımı... 81 14. REKABETİN KORUNMASI HAKKINDAKİ DÜZENLEMELER... 81 I. Kavram... 81 II. Rekabet Hukuku ve Amacı... 82 III. Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanunun Kapsamı... 82 IV. Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanunda Düzenlenen Rekabete Aykırılık Halleri... 83 1. Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma Uyumlu Eylem ve Kararlar... 83 2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılması... 86 3. Birleşme ve Devralmalar... 86 15. TACİR YARDIMCILARI... 87 I. Ticari Temsilci... 87 1. Ticari Temsilcinin Tanımı, Atanması... 87 2. Temsil Yetkisi... 88 A. Temsil Yetkisinin Kapsamı... 88 B. Temsil Yetkisinin Sınırlandırılması... 89 C. Temsil Yetkisinin Sona Ermesi... 90 II. Ticari Vekil... 91 1. Ticari Vekilin Tanımı ve Atanması... 91 2. Ticari Vekilin Temsil Yetkisi... 92 A. Ticari Vekilin Temsil Yetkisinin Kapsamı... 92 B. Ticari Vekilin Temsil Yetkisinin Sınırlandırılması... 92 C. Ticari Vekilin Temsil Yetkisinin Sona Ermesi... 93 III. Pazarlamacı... 93 1. Pazarlamacı Tanımı ve Atanması... 93 2. Pazarlamacının Görev ve Yetkileri... 94 3. Pazarlamacılığın Sona Ermesi... 94
XII Sumer / Ticaret Hukuku Ders Kitabı IV. Acente... 95 1. Acentenin Tanımı ve Unsurları... 95 2. Acentenin Borçları... 97 A. Müvekkilin İşini Görme Menfaatlerini Koruma... 97 B. Müvekkile Bilgi Verme... 98 C. Rekabet Yapmama... 98 D. Talimatlara Uyma... 99 E. Tahsil Ettiği Parayı Zamanında Ödeme... 99 F. Gerekli Tedbirleri Alma... 99 3. Acentenin Hakları... 100 A. Ücret Hakkı... 100 B. Hapis Hakkı... 101 C. Tekel Hakkı... 101 D. Masrafları Talep Hakkı... 102 E. Bilgi Alma Hakkı... 102 4. Acenteliğin Sona Ermesi ve Zamanaşımı... 102 V. Simsar... 103 1. Simsarın Tanımı ve Unsurları... 103 2. Simsarın Hakları... 104 3. Simsarın Borçları... 105 4. Simsarlığın Sona Ermesi ve Zamanaşımı... 105 VI. Alım Satım Komisyoncusu... 105 1. Alım Satım Komisyoncusunun Tanımı ve Unsurları... 105 2. Alım Satım Komisyoncusunun Borçları... 107 3. Alım Satım Komisyoncusunun Hakları... 107 4. Alım Satım Komisyonculuğunun Sona Ermesi ve Zamanaşımı... 109 16. TİCARİ İŞLETMENİN MALİ YÖNÜ... 109 I. Ticari Defterler... 109 1. Defter Tutma Yükümlülüğü... 110 2. Tutulması Gereken Ticari Defterler... 110 3. Ticari Defterlerin Açılış ve Kapanış Onayları... 111 4. Ticari Defterlerin İbrazı ve Teslimi... 111 5. Ticari Defter ve Belgelerin Saklanması... 112 6. Ticari Defterlerin Delil Niteliği... 113 A. Ticari Defterlerin Tacir Lehine Delil Olması... 113 B. Ticari Defterlerin Tacir Aleyhine Delil Olması... 113 II. Cari Hesap... 114 1. Tanımı... 114 2. Cari Hesap Sözleşmesinin Hükümleri... 115 A. Alacakların Hesaba Geçirilmesi... 115 B. Alacakların Takası... 116
İçindekiler XIII 3. Cari Hesabın Bütünlüğü... 116 4. Hesap Bakiyesinin Tespiti ve Kabulü... 116 5. Cari Hesabın Sona Ermesi... 117 İKİNCİ BÖLÜM ORTAKLIKLAR HUKUKU 17. ORTAKLIKLARA GİRİŞ... 119 I. Ortaklık Kavramı... 119 II. Türk Hukukunda Ortaklıklar ve Sınıflandırılması... 119 18. ADİ ORTAKLIK... 121 I. Adi Ortaklık Kavramı... 121 II. Adi Ortaklığın Tanımı ve Unsurları... 121 1. Kişi Unsuru... 121 2. Sözleşme Unsuru... 122 3. Sermaye Unsuru... 122 4. Müşterek Amaç Unsuru... 123 5. Sınırsız Sorumluluk... 123 III. Adi Ortaklığın Kuruluşu... 124 IV. Adi Ortaklık Hükümlerinin Uygulama Alanı... 124 1. Adi Ortaklık Hükümlerinin Tamamlayıcı Fonksiyonu... 124 2. Adi Ortaklık Hükümlerinin İş Ortaklıkları (Joint Venture) nda Uygulanması... 125 V. Adi Ortaklıkta Ortaklar Arasındaki İlişkiler... 126 1. İç İlişkiler, Ortakların Hak ve Borçları... 126 A. Denetleme Hakkı... 126 B. Kar Payı Hakkı... 127 C. Ücret ve Masrafları İsteme Hakkı... 127 D. Sermaye Koyma Borcu... 128 E. Özen ve Sadakat Borcu... 128 F. Rekabet Yasağı... 129 G. Yönetim Hakkı (Borcu) ve Yönetici Ortağın İtiraz Hakkı... 129 2. Dış İlişkiler, Ortakların Üçüncü Kişilerle İlişkileri... 130 3. Ortaklar Arası Değişiklikler... 130 4. Adi Ortaklığın Sona Ermesi ve Tasfiyesi... 131 19. TİCARET ORTAKLIKLARI... 132 I. Ticaret Ortaklıklarının Genel Özellikleri:... 132 1. Tüzel Kişilik ve Sonuçları... 132 2. Ticaret Ortaklıklarının Ehliyeti... 133 3. Bağımsız Malvarlığı... 133 4. Bağımsız İkametgah... 134 5. Tabiiyet... 134 6. Tacir Olmanın Hak ve Yükümlülüklerine Tabi Olma... 134
XIV Sumer / Ticaret Hukuku Ders Kitabı II. Ticaret Ortaklıklarında Sermaye... 135 20. TİCARET ORTAKLIKLARININ BİRLEŞME, BÖLÜNME VE TÜR DEĞİŞTİRMESİ... 136 I. Ticaret Ortaklıklarında Birleşme... 136 1. Temel Esaslar ve Birleşme Çeşitleri... 136 2. Birleşme İşlemleri... 138 3. Kolaylaştırılmış Birleşme... 139 II. Ticaret Ortaklıklarının Bölünmesi... 140 1. Temel Esaslar ve Bölünme Çeşitleri... 140 2. Bölünme İşlemleri... 141 III. Ticaret Ortaklıklarının Tür Değiştirmesi... 142 1. Tür Değiştirme Temel Esasları... 142 2. Tür Değiştirme İşlemleri... 142 IV. Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirmede Ortak Hükümler... 143 1. Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirmede Denkleştirme Davası... 143 2. Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirme Kararlarında Eksiklikler ve İptal Davası... 144 3. Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirmede Sorumluluk Davası... 145 4. Ticari İşletmenin Konu Olduğu Birleşme ve Tür Değiştirmeler... 145 21. ORTAKLIKLAR TOPLULUĞU... 145 I. Hakim Ortaklik - Hakimiyet Kavramı... 145 II. Hakim Ortaklığın Durumu... 148 22. KOLLEKTİF ORTAKLIKLAR... 149 I. Tanımı ve Unsurları... 149 1. Tüzel Kişilik... 149 2. Ticari İşletme İşletmek Amacı... 149 3. Ticaret Unvanı... 149 4. Gerçek Kişi Ortaklar... 150 5. Sınırsız Sorumluluk... 150 II. Kollektif Ortaklığın Kuruluşu... 151 1. Ortaklık Sözleşmesinin Hazırlanması... 151 2. İmzaların Noterce Tasdiki... 152 3. Tescil ve İlan... 152 III. Kollektif Ortaklıkta İç İlişkiler... 153 1. Ortaklığın Yönetimi... 153 A. Yönetim Hakkı... 153 B. İtiraz Hakkı... 154 C. Sermaye Payının Ödenmesi... 154 D. Kar ve Zarara Katılma... 155 E. Rekabet Yasağı... 155
İçindekiler XV a. Kapsamı... 156 b. Yaptırımı... 156 c. Zamanaşımı... 156 F. Sadakat ve Özen Borcu... 157 2. Kollektif Ortaklıkta Ortakların Hakları... 157 A. Tasfiye Payına Katılma... 157 B. Ücret, Faiz ve Masrafları İsteme... 157 C. Oy ve Karar Hakkı... 158 D. Denetleme Hakkı... 158 IV. Kollektif Ortaklıkta Dış İlişkiler... 158 1. Ortaklığın Temsili... 158 A. Temsil Yetkisinin Kapsamı ve Sınırlandırılması... 159 B. Temsil Yetkisinin Sona Ermesi... 159 2. Kollektif Ortaklıkta Ortakların Sorumluluğunun Şartları... 159 V. Kollektif Ortaklıkta Ortaklar Arasındaki Değişiklikler... 160 1. Yeni Ortak Girmesi... 160 2. Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarılma... 160 A. Çıkma... 160 B. Çıkarılma... 162 VI. Kollektif Ortaklığın Sona Ermesi... 162 1. Kollektif Ortaklıkta Fesih Nedenleri... 163 2. Kollektif Ortaklıkta İnfisah Nedenleri... 163 3. Kollektif Ortaklıkta Tasfiye... 164 23. KOMANDİT ORTAKLIKLAR... 165 I. Adi Komandit Ortaklık... 165 1. Tanımı ve Unsurları... 165 A. Tüzel Kişilik... 165 B. Ticari İşletme İşletmek Amacı... 165 C. Ticaret Unvanı... 166 D. Bir Komandite ve Bir Komanditer Ortağın Varlığı... 166 2. Kuruluşu... 166 A. Sözleşmenin Hazırlanması... 166 B. İmzaların Noterce Tasdik Edilmesi... 167 C. Tescil ve İlan... 167 II. Komandit Ortaklıkta Ortaklar Arasındaki İlişkiler... 168 1. İç İlişkiler... 168 A. Ortakların Mali Hak ve Borçları:... 168 a. Sermaye Borcu... 168
XVI Sumer / Ticaret Hukuku Ders Kitabı b. Kar ve Zarara Katılma... 168 c. Tasfiye Payına Katılma... 169 B. Ortakların Kişisel Hak ve Borçları... 169 a. Yönetim Hakkı... 169 b. İtiraz Hakkı... 169 c. Denetleme Hakkı... 169 e. Rekabet Yasağı... 170 f. Sadakat ve Özen Gösterme Borcu... 170 2. Komandit Ortaklıkta Dış İlişkiler... 170 A. Komandit Ortaklığın Temsili... 170 B. Ortakların Sorumluluğu... 170 a. Komanditer Ortağın Sorumluluğunun Genişlediği Durumlar... 171 b. Komanditer Ortağın Sorumluluğunun Sınırsız Olduğu Durumlar... 171 3. Komandit Ortaklıkta Ortaklar Arasındaki Değişiklikler... 172 A. Komanditer Ortağın Payının Devri... 172 B. Komanditer Ortağın Ölümü... 173 4. Komandit Ortaklığın Sona Ermesi... 173 24. SERMAYESİ PAYLARA BÖLÜNMÜŞ KOMANDİT ORTAKLIK... 173 I. Tanımı ve Unsurları... 173 1. Sermaye... 174 2. Konu... 174 3. Ortakların Niteliği ve Sorumluluğu... 174 II. Kuruluşu... 174 III. İşleyişi... 175 IV. Komandit Ortaklık ile Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Ortaklık Arasındaki Farklar... 175 25. ANONİM ORTAKLIK... 176 I. Tanımı... 176 II. Unsurları... 176 1. Ortaklar... 176 2. Amaç ve Konu... 177 3. Sermaye... 177 A. Sermaye Sistemleri... 178 B. Sermaye Olarak Getirilebilecek Değerler... 179 4. Unvan... 180 5. Sınırlı Sorumluluk... 180 6. Tüzel Kişilik... 181 III. Türleri... 181
İçindekiler XVII 1. Özel Kanunla Düzenlenen Anonim Ortaklıklar... 181 2. Halka Açık Anonim Ortaklıklar... 181 3. Tek Kişilik Anonim Ortaklıklar... 182 IV. Anonim Ortaklığın Kuruluşu... 183 1. Kuruluş Türleri... 183 2. Kurucular... 184 3. Kuruluş İşlemleri... 185 A. Esas Sözleşmenin (Tek Kişilik Anonim Ortaklıklarda Esas Taahhütnamenin) Hazırlanması İmzalanması... 185 B. İmzaların Noterde Tasdiki... 187 C. Kurucular Beyanı... 187 D. Pay Bedellerinin Ödenmesi... 188 E. Ayni Sermayeye Değer Biçilmesi... 189 F. İzne Tabi Ortaklıklarda Bakanlık İzni... 189 G. Tescil ve İlan... 190 3. Kuruluşta Payların Halka Arzı... 190 4. Kuruluşta Hukuka Aykırılıklar ve Sonuçları... 191 A. Fesih Davası... 191 B. Kanuna Karşı Hile... 191 VI. Anonim Ortaklığın Organları... 192 1. Yönetim Kurulu... 193 A. Görev ve Yetkileri... 193 a. Yönetim Görev ve Yetkisi... 193 b. Temsil Yetkisi... 196 B. Oluşumu... 197 a. Yönetim Kurulu Üyeliğinin Şartları... 197 b. Yönetim Kurulu Üyeliğinin Kazanılması ve Kaybedilmesi... 198 C. Hakları ve Yükümlülükleri... 199 a. Hakları... 199 b. Yükümlülükleri... 200 D. Yönetim Kurulu Toplantıları ve Kararları... 204 a. Yönetim Kurulu Toplantıları... 204 b. Yönetim Kurulu Kararlarının Geçersizliği... 206 2. Genel Kurul... 207 A. Genel Kurulun Görev ve Yetkileri... 208 B. Genel Kurul Toplantıları... 210 a. Olağan Genel Kurul Toplantısı... 210 b. Olağanüstü Genel Kurul Toplantısı... 210 c. Tek Kişilik Anonim Ortaklıkta Genel Kurul... 210 d. Elektronik Genel Kurul... 211 C. Genel Kurul Toplantısına Davet... 211
XVIII Sumer / Ticaret Hukuku Ders Kitabı a. Davete Yetkili Kişiler... 211 b. Davet Zamanı ve Usulü... 212 c. Toplantı Gündemi ve Gündeme Bağlılık... 213 D. Genel Kurul Toplantısına Katılacak Kişiler... 215 E. Genel Kurulda Oy Hakkı... 217 F. Genel Kurulda Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı... 218 G. Genel Kurulda Temsil... 218 H. Toplantı ve Karar Yetersayıları... 221 a. Toplantı Yetersayıları... 221 b. Karar Yetersayıları... 222 I. Genel Kurul Kararlarının Geçersizliği... 222 a. Yokluk... 222 b. Butlan... 223 c. İptal... 223 3. Anonim Ortaklıklarda Denetim... 225 A. Genel Olarak... 225 B. Denetimin Konusu ve Kapsamı... 226 C. Denetçi Olabilecek Kişiler... 226 a. Denetçinin Seçimi... 228 b. Denetçinin Görevinin Sona Ermesi... 229 D. Denetçinin Sorumluluğu... 230 a. Denetçinin Sır Saklamadan Doğan Sorumluluğu... 230 b. Denetçinin Görev Sorumluluğu... 231 E. Denetim Raporları... 231 F. Denetçinin Görüş Yazıları... 232 G. Ortaklık ile Denetçi Arasındaki Görüş Ayrılığı... 233 VII. Anonim Ortaklıkta Esas Sözleşme Değişiklikleri... 233 1. Genel Olarak... 233 2. Sermaye Artırımı... 234 A. Kavram... 234 B. Sermaye Artırım Türleri... 235 C. Sermaye Artırımı İşlemleri... 236 a. Sermaye Taahhüdü Yoluyla Sermaye Artırımı... 236 b. İç Kaynaklardan Sermaye Artırımı... 237 c. Şarta Bağlı Sermaye Artırımı... 237 D. Sermaye Azaltılması... 238 VIII. Anonim Ortaklıkta Pay ve Pay Sahipliği... 239 1. Anonim Ortaklıklarda Payın Türleri... 239 A. Adi Pay - İmtiyazlı Pay... 239 B. Bedelli - Bedelsiz Paylar... 240 C. Oydan Yoksun Paylar... 240
İçindekiler XIX 2. Pay Sahibinin Hakları... 240 A. Mali Haklar... 240 a. Kar Payı Alma Hakkı... 240 b. Tasfiye Payı Hakkı... 241 c. Hazırlık Dönemi Faizi Hakkı... 241 d. Rüçhan (Önalım) Hakkı... 241 e. Ayrılma Akçesi Hakkı... 242 B. Yönetsel Haklar... 242 a. Genel Kurula Katılma ve Toplantıya Çağırma Hakkı... 242 b. Oy Verme Hakkı... 242 c. Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı... 243 d. Sorumluluk Davası Açma Hakkı... 244 e. Yönetim ve Temsil Hakkı... 244 f. Denetleme ve Özel Denetçi İsteme Hakkı... 244 g. İptal ve Butlanın Tespiti Davası Açma Hakkı... 245 h. Yapısal Değişikliklerde Kullanılan Dava Hakları... 246 C. Azlık Hakları... 246 3. Pay Sahibinin Borçları... 250 A. Sermaye Koyma Borcu... 250 B. İkincil Yükümlülükler... 251 C. Sadakat ve Sır Saklama Borcu... 251 IX. Anonim Ortaklıkların Sona Ermesi ve Tasfiyesi... 252 X. Anonim Ortaklıklarda Hukuki Sorumluluk... 255 1. Sorumluluk Halleri... 255 A. Belge ve Beyanların Kanuna Aykırı Olmasından Dolayı Sorumluluk (TK m. 549)... 255 B. Sermaye Hakkında Yanlış Beyanlar ve Ödeme Yetersizliğinin Bilinmesinden Dolayı Sorumluluk (TK m. 550)... 256 C. Ayni Sermayeye Değer Biçilmesinde Yolsuzluk Yapılmasından Dolayı Sorumluluk (TK m. 551)... 257 D. Halktan Para Toplanmasından Dolayı Sorumluluk (TK m. 552)... 257 2. Kurucular, Yönetim Kurulu Üyeleri, Yöneticiler ve Tasfiye Memurlarının Sorumluluğu (TK m. 553)... 257 3. Denetçinin Sorumluluğu (TK m. 554)... 258 4. Sorumluluk Davası... 258 5. Sorumluluğun Sona Ermesi ve İbra... 259 26. LİMİTED ORTAKLIKLAR... 260 I. Tanımı... 260 II. Unsurları... 260 1. Ortaklar... 260 2. Ticaret Unvanı... 261
XX Sumer / Ticaret Hukuku Ders Kitabı 3. Sermaye... 261 4. Tüzel Kişilik... 262 5. Sınırlı Sorumluluk... 262 6. Amaç ve Konu... 263 III. Limited Ortaklığın Kuruluş İşlemleri... 264 1. Ortaklık Sözleşmesinin Hazırlanması... 264 A. Ortaklık Sözleşmesinde Bulunması Gereken Zorunlu Unsurlar... 264 B. Ortaklık Sözleşmesinde Öngörülmeleri Şartıyla Bağlayıcı Olan Kayıtlar... 264 2. Pay Bedellerinin Ödenmesi... 266 3. Ortaklık Sözleşmesinin Onaylanması... 266 4. Kurucular Beyanının Hazırlanması... 266 5. Ortaklığın Tescili... 267 IV. Limited Ortaklığın Organları... 267 1. Müdürler... 267 A. Müdürlerin Atanması ve Görevden Alınması... 268 a. Müdürlerin Atanması... 268 b. Müdürlerin Görevden Alınması... 268 B. Müdürlerin Yönetim ve Temsil Yetki si... 269 a. Müdürlerin Yönetim ve Temsil Yetkisi, Sınırlandırılması ve Geri Alınması... 269 b. Tek Ortaklı Limited Ortaklığın Temsili... 270 c. Limited Ortaklıklarda Ticari Mümessiller ve Ticari Vekiller... 271 C. Müdürlerin Görev ve Yetkileri... 271 D. Müdürlerin Özen ve Bağlılık Yükümü ile Rekabet Yasağı... 273 E. Müdürlerin Toplantıları... 273 a. Fiziki Müdürler Kurulu Toplantıları... 273 b. Elektronik Müdürler Kurulu Toplantısı... 274 F. Müdürlerin Batıl Kararları... 274 2. Genel Kurul... 275 A. Genel Kurulun Görev ve Yetkileri... 275 a. Genel Kurulun Devredilemez Görev ve Yetkileri... 275 b. Tek Kişilik Limited Ortaklıklarda Genel Kurulun Yetkileri... 277 B. Genel Kurul Toplantısı... 277 a. Genel Kurul Toplantısına Davet... 277 b. Genel Kurul Toplantısına Katılacaklar... 278 c. Genel Kurul Toplantısında Gündem... 278 C. Genel Kurul Toplantı Türleri... 279
İçindekiler XXI a. Olağan - Olağanüstü Genel Kurul Toplantıları... 279 b. Çağrılı - Çağrısız GK Toplantıları... 279 c. Elektronik Ortamda (Online) Genel Kurul Toplantısı... 280 D. Genel Kurul Karar Yetersayıları... 280 a. Olağan Genel Kurul Karar Yetersayıları... 280 b. Önemli Genel Kurul Karar Yetersayıları... 280 c. Diğer Genel Kurul Kararları... 281 d. Genel Kurul Toplantısı Yapılmaksızın Karar Alınması... 282 E. Genel Kurul Toplantı Tutanağı... 282 F. Genel Kurul Kararlarının İptali ve Butlanı... 283 V. Ortakların Hakları ve Borçları... 283 1. Ortakların Hakları... 283 A. Mali Hakları... 283 B. Yönetimsel Hakları... 284 2. Ortakların Borç ve Yükümlülükleri... 285 VI. Limited Ortaklıkta Payın Devri... 286 VII. Ortaklıktan Çıkma, Çıkmaya Katılma ve Çıkarılma... 287 1. Ortaklıktan Çıkma... 287 2. Ortaklıktan Çıkarılma... 288 VIII. Limited Ortaklığın Sona Ermesi ve Tasfiyesi... 289 1. Sona Erme... 289 2. Tasfiye... 290 IX. Limited Ortaklığa Uygulanacak Anonim Ortaklık Hükümleri... 291 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM KIYMETLİ EVRAK HUKUKU 27. KIYMETLİ EVRAKA GENEL BAKIŞ... 293 I. Kıymetli Evrakın Tanımı ve Unsurları... 293 II. Kıymetli Evrakın Sınıflandırılması... 294 1. Temsil Ettikleri Hakkın Türü Bakımından... 294 2. Hakkın Senede Bağlı Olup Olmaması Bakımından... 295 3. Devir Şekilleri Bakımından... 295 A. Nama Yazılı Senetler... 295 B. Emre Yazılı Senetler... 296 C. Hamiline Yazılı Senetler... 296 III. Kıymetli Evrakın Tahvili (Nev i Değiştirmesi)... 297 IV. Kıymetli Evraka Giren Senetlerin Ziyaı ve İptali... 297 V. Kıymetli Evrakta Borçlunun Savunmaları... 298 1. Senedin Hükümsüzlüğüne İlişkin Def iler... 299 2. Senet Metninden Doğan Def iler... 299
XXII Sumer / Ticaret Hukuku Ders Kitabı 3. Şahsi Def iler... 300 28. KAMBİYO SENETLERİ... 300 I. Poliçe... 300 1. Poliçenin Tarafları ve Hukuki Niteliği... 300 2. Poliçenin Şekil Şartları... 301 A. Mecburi Şekil Şartları... 301 B. İkame Edilebilen Şekil Şartları... 303 C. İhtiyari (Seçimlik Şartlar)... 303 3. Poliçede Kabul... 304 4. Poliçenin Cirosu... 306 A. Cironun Hukuki Niteliği ve Şartları... 306 B. Cironun Türleri... 307 5. Poliçede Aval... 310 6. Poliçede Ödeme... 311 7. Poliçede Müracaat Hakkı... 312 8. Poliçede Zamanaşımı... 314 II. Bono veya Emre Muharrer Senet... 315 1. Bononun Hukuki Niteliği ve Tarafları... 315 2. Bononun Şekil Şartları... 315 A. Mecburi Şekil Şartları... 315 B. İkame Edilebilen Mecburi Şart... 316 C. Seçimlik Şart... 316 III. Çek... 316 1. Çekin Hukuki Niteliği... 316 2. Çekin Unsurları... 316 3. Çekin Geçerliliği... 317 4. Devir Şekline Göre Çek... 318 5. Çekte Şekil Şartları... 318 A. Mecburi Şekil Şartları:... 319 B. İkame Edilebilen Mecburi Şart:... 320 C. İhtiyari (Seçimlik) Şart... 320 6. Çek Çeşitleri... 320 A. Çizgili Çek... 320 B. Hesaba Geçirilecek Çek... 320 C. Teyitli Çek... 321 7. Çekte Ödeme İçin İbraz Zamanları... 321 8. Çekden Cayma... 321 9. Çek Karşılığının Ödenmemesinin Sonuçları... 322 A. Bankaların Yükümlülükleri... 322 B. Hamilin Müracaat Hakkı... 325 KAYNAKÇA... 327
KISALTMALAR AO BK etk GK GTB HAAO HMK LtdO m Mar KHK MK RKHK S s SerPK SK SMMM SPK SPBK TCMK TİRK TK TOBB TPE TSY TTSG VUK YK YMM : Anonim Ortaklık : Türk Borçlar Kanunu : Eski Ticaret Kanunu : Genel Kurul : Gümrük ve Ticaret Bakanlığı : Halka Açık Anonim Ortaklık : Hukuk Muhakemeleri Kanunu : Limited Ortaklık : Madde : 556 Sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname : Türk Medeni Kanunu : Rekabetin Korunması Hakkında Kanun : Sayı : Sahife : Sermaye Piyasası Kanunu : Sayılı Kanun : Serbest Muhasebeci Mali Müşavir : Sermaye Piyasası Kurulu : Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Ortaklık : Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası : Ticari İşletme Rehni Kanunu : Türk Ticaret Kanunu : Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği : Türk Patent Enstitüsü : Ticaret Sicili Yönetmeliği : Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi : Vergi Usul Kanunu : Yönetim Kurulu : Yeminli Mali Müşavir