İş Sağlığı ve Güvenliği Semineri

İş Sağlığı ve Güvenliği Semineri İş Sağlığı ve Güvenliğinde Türkiye nin AB Müktesebatına Uyumu Emre Gönen Stratejik Danışman Corporate & Public Strategy Advisory Group 4 Mayıs 2011 1

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Türkiye nin AB Müktesebatına Uyumu I. Türkiye nin AB Katılım Süreci II. III. IV. Müzakere Başlıklarında Son Durum AB nin İstihdam, Sosyal İşler ve İçerme Politikası ve Yasal Zemin AB nin İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı V. Türkiye nin AB İş Sağlığı ve Güvenliği Müktesebatına Uyum Durumu VI. 2010 Türkiye İlerleme Raporu nda İş Sağlığı ve Güvenliği VII. AB Katılım Sürecinde Sosyal Politika ve İstihdam Faslı 2

Türkiye nin AB Katılım Süreci 9 Kasım 2010: İlerleme Raporu ve Genişleme Stratejisi Son olarak açılan müzakere başlıkları: Gıda Güvenliği, Veterinerlik ve Bitki Sağlığı (30 Haziran 2010 İspanya) Çevre (21 Aralık 2009 İsveç) Açılan toplam başlık sayısı: 13/33 Geçici olarak kapatılan başlık sayısı: 1/33 Askıya alınan başlık sayısı:18/33 Açılış kriterleri belirlenen başlık sayısı: 8/33 3

Müzakere Başlıklarında Son Durum Açılan Fasıllar (13) Geçici olarak Kapatılan Fasıllar (1) Mevcut Durumda Açılabilecek Fasıllar (3) Sermayenin Serbest Dolaşımı Şirketler Hukuku Fikri Mülkiyet Hukuku Bilgi Toplumu ve Medya Vergilendirme İstatistik İşletme ve Sanayi Politikası Trans-Avrupa Şebekeleri Bilim ve Araştırma Tüketicinin ve Sağlığın Korunması Mali Kontrol Çevre Gıda Güvenliği, Veterinerlik ve Bitki Sağlığı Bilim ve Araştırma Müzakere Pozisyonu sunulan Fasıllar (2) Ekonomik ve Parasal Politika Eğitim ve Kültür Rekabet Politikası Kamu Alımları Sosyal Politika ve İstihdam 4

Askıya Alınan Müzakere Başlıkları (18) Ankara Antlaşması Ek Protokolü nün Tam Uygulanmaması sebebi ile Avrupa Konseyi nin 2006 yılında askıya aldığı Fasıllar (8) Üyelik ile doğrudan ilgili olması sebebi ile Fransa tarafından açılışı engellenen Fasıllar (5) Açılışı Güney Kıbrıs tarafından 2009 yılında engellenen Fasıllar (6) Malların Serbest Dolaşımı Yerleşme ve Hizmet Sunma Özgürlüğü Mali Hizmetler Tarım ve Kırsal Kalkınma Balıkçılık Taşımacılık Politikası Gümrük Birliği Dış İlişkiler Tarım ve Kırsal Kalkınma Ekonomik ve Parasal Politika Bölgesel Politika ve Yapısal Araçların Eşgüdümü Mali ve Bütçesel Hükümler Kurumlar İşgücünün Serbest Dolaşımı Enerji Eğitim ve Kültür Adalet, Özgürlük ve Güvenlik Yargı ve Temel Haklar Dış, Güvenlik ve Savunma Politikaları 5

AB İstihdam ve Sosyal Politikası ve Yasal Zemin AB Antlaşması; Madde 3 (eski Madde 2): (RG C 83, 30.3.2010) Birlik bir İç Pazar tesis eder. Dengeli ekonomik büyüme ve fiyat istikrarı, tam istihdam ve sosyal gelişimi hedefleyen yüksek ölçüde rekabetçi bir sosyal piyasa ekonomisi ve çevrenin yüksek seviyede korunması ve kalitesinin arttırılmasına dayanan bir Avrupa nın sürdürülebilir kalkınması için çalışır. Avrupa Birliği nin İşleyişine ilişkin Antlaşma: (RG C 83, 30.3.2010) Madde 4; Madde 5 (2) ve (3); Madde 45-48; İstihdam (Başlık 9) Madde 145-150; Sosyal Politika (Başlık 10) Madde 151-161; (İş sağlığı ve güvenliği) Avrupa Sosyal Fonu (Başlık 11) 162-164. Avrupa Sosyal Şartı (1961) ve Ek Protokoller Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı (1996) ve Ek Protokoller Çalışanların Temel Sosyal Hakları Topluluk Şartı (1989) 6

AB İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası ve Yasal Zemin Avrupa Birliği nin İşleyişine ilişkin Antlaşma Madde 151 ve Madde 153: Madde 151 - Birlik ve Üye Devletler, Avrupa Sosyal Şartı (1961) ve İşçilerin Temel Sosyal Hakları Şartı nı (1989) dikkate alarak, istihdamın geliştirilmesi, iyileştirilmiş yaşam ve iş koşulları, uygun sosyal güvenlik, yönetim ve çalışanlar arasında diyalog, yüksek seviyede devam eden istihdam ve dışlama ile mücadele anlayışı içerisinde insan kaynaklarının geliştirilmesi hedeflerini benimser. Madde 153 - Birliğin, koşulları uyumlaştırmak suretiyle işçilerin sağlık ve güvenliğini korumak için özellikle çalışma ortamı ve iş koşullarının iyileştirilmesi için bu yöndeki gelişmeleri destekleyeceğini ortaya koymaktadır. 7

AB İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası İş Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin Topluluk Stratejisi (2007-2012) mesleki kaza ve hastalıkların AB de %25 oranında azaltılması: İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin mevcut mevzuatın geliştirilmesi ve sadeleştirilmesi ve uygulamanın geliştirilmesi; Üye Devletlerin ulusal stratejilerinin belirlenmesi ve uygulanması; Diğer ulusal ve AB politika alanları ile iş sağlığı ve güvenliği düzenlemeleri arasında ortak bir yol kurarak sinerjiler oluşturulması; Daha fazla araştırma, bilgi değişimi ve sonuçların pratikte uygulanması yoluyla potansiyel risklerin daha iyi bir yöntemle ele alınması. Avrupa İşyerinde Güvenlik ve Sağlık Ajansı (EU-OSHA) (European Agency for Safety and Health at Work) OSHA, iş sağlığı ve güvenliğinde teknik, bilimsel ve ekonomik bilgileri toplama ve yayma konusunda aktif faaliyet göstermektedir. Ayrıca, Üye Devletler arası bilgi değişimini desteklemektedir. 8

AB İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı Konu: Çerçeve Mevzuat Ekipman, İşaret ve Yüklemeler İşyeri Belirli Grup Çalışanların Korunması Kimyasal, Fiziksel ve Biyolojik Etkenler ve Maruziyet İlgili Mevzuat: İşçilerin çalışırken sağlık ve güvenliğine yönelik iyileştirilmiş tedbirlerin alınmasının teşvikine ilişkin 89/391/AET sayılı Yönerge -İş Ekipmanlarının Kullanımı -Kişisel Koruyucu Donanımların Kullanımı -El ile Taşıma -Ekranlı Araçlarla Çalışma -İşyerinde Sağlık ve Güvenlik İşaretleri -Asgari Sağlık ve Güvenlik Gereksinimleri -Geçici ve Mobil Şantiyeler -Sondajla Maden çıkarılan İşletmeler -Yerüstü ve yeraltı Maden İşletmeleri -Hamile, Lohusa ve Emzikli Kadın Çalışanlar -Belirli Süreli veya Geçici İş İlişkisiyle Çalışanlar -Çalışan gençler -Serbest Çalışanlar -Asbest -Kimyasal Maddeler -Patlayıcı Ortamlar -Biyolojik Ajanlar -Kanserojenler ve Mutajenler -Elektromanyetik Alan -Optik Radyasyon -Gürültü -Mekanik Titreşim -İyonize Radyasyon 9

İstihdam ve Sosyal Politika Faslında AB Müktesebatına Uyum Durumu AB Müktesebatı Muadil Türk Mevzuatı Uyum Durumu Avrupa Sosyal Şartı (1961) Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartı (1996) Çalışanların Temel Sosyal Hakları Topluluk Şartı (1989) Avrupa Sosyal Şartı nın Onaylanması hakkında Kanun (RG 14.10.1989, 20312) Avrupa Sosyal Şartı nın Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (RG 4.7.1989, 20215) Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartının Beyan ile Onaylanması hakkında Karar (RG 9.4.2007, 26488) Gözden Geçirilmiş Avrupa Sosyal Şartının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (RG 3.10.2006, 26308) Bazı maddelere (Madde 2; Madde 3; Madde 4; Madde 5; Madde 6; Madde 7; Madde 8; Madde 15) çekince konarak onaylanmıştır. Bazı maddelere (Madde 2 Fıkra 3; Madde 4 Fıkra 1; Madde 5 ve Madde 6) çekince konarak onaylanmıştır. 2008 UP de herhangi bir uyum öngörülmemiştir. 10

İş Sağlığı ve Güvenliğinde AB Müktesebatına Uyum Durumu İşçi Sağlığı ve İş Güvenliğinde AB Çerçeve Yönergesi (89/391/AET) ile Türkiye mevzuatı halihazırda tam uyum göstermemektedir. Tam uyum için Türkiye 2008 Ulusal Programı nda, (UP) bir İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nun (İSG) yürürlüğe konması öngörülmüştür. 2009 yılında çıkarılması öngörülen İSG Kanunu ve Kamu Görevlilerinin İş Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin Yönetmelik henüz yürürlüğe girmemiştir. Bu durum, 89/391/AET sayılı Yönergenin ilgili Maddeleri uyarınca AB düzeyinde yürürlükte olan Bireysel Yönergelere uyum açısından da sorun oluşturmaktadır. Halihazırda iç hukuka aktarılmış olan söz konusu mevzuatın uygulanması bakımından önemli bir eksiklik teşkil etmektedir. İSG Kanunu temelinde Kamu Görevlilerinin İş Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin bir Yönetmeliğin yürürlüğe konması ve iç hukuka aktarılan diğer Yönetmeliklerin dayanak maddelerinde değişiklik yapılması öngörülmektedir. Bu çerçevede, iş sağlığı ve güvenliği alanında tam uyum süreci henüz tamamlanmamıştır. 11

Türkiye 2010 İlerleme Raporu Avrupa Komisyonu nun 1998 yılından beri hazırladığı Türkiye Düzenli İlerleme Raporları; Türkiye-AB Katılım Ortaklığı Belgesi ndeki (2008) üyelik hazırlıklarına ilişkin siyasi ve ekonomik kriterler temelinde yıllık değerlendirme yapmaktadır. Rapor, müzakere başlıklarının büyük bölümünde belirli düzeyde ilerleme olduğunu kaydetmektedir. Bununla birlikte, Türkiye, Ortaklık Anlaşması Ek Protokolü nden doğan yükümlülüklerini üye devletlere tam ve ayrımcı olmadan uygulamadığı (deniz ve limanlarını GKRY ne açmadığı için) Avrupa Komisyonu, 2006 yılında kabul ettiği sekiz başlığın askıya alınması tedbirinin ilerleme kaydedilene kadar yürürlükte kalmasına karar vermiştir. 12

2010 İlerleme Raporu nda İş Sağlığı ve Güvenliği İş Kanunu kapsamının sınırlı olması ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının uygulanması konusunda endişeler bulunmaktadır. İş sağlığı ve güvenliği konusunda çok sınırlı ilerleme kaydedilmiştir. AB fonlarıyla gerçekleştirilen faaliyetlerin katkısıyla, idari kapasite ve farkındalık düzeyiartmıştır. Sadece kayıtlı işçileri kapsayan resmi istatistiklere göre, 2007 yılındaki iş kazası sayısına göre çok az bir farkla, 2008 yılında 72.963 adet iş kazası meydana gelmiştir. Kayıt dışı sektörün de dahil edilmesi durumunda, rakam çok daha yüksek olacaktır. İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin Çerçeve Direktifin iç hukuka aktarılması konusunda ilerleme kaydedilmemiştir. Bu durum, halihazırda iç hukuka aktarılmış olan mevzuatın uygulanması bakımından önemli bir eksiklik teşkil etmektedir. Bu konuda bir öncelik oluşturan İş Teftiş Kurulu nun kapasitesinin güçlendirilmesine, ilave personel alınması ve bunların eğitilmesi yoluyla devam edilmiştir. Bununla birlikte, ekonominin ve işgücü piyasasının büyüklüğüne kıyasla, iş müfettişlerinin sayısı çok düşük kalmaktadır. Madenlerde ve taşocaklarında yaşanan ölümcül dramatik iş kazaları, mevzuatın uygulanması ve kamu kurumları tarafından yapılan denetimler bakımından endişe yaratmıştır. Kot kumaşı kumlama tesislerindeki kötü çalışma koşullarından kaynaklanan ölümcül silikosis hastalıkları görülmeye devam etmiştir. 13

Türkiye nin AB Katılım Sürecinde Sosyal Politika ve İstihdam Sosyal Politika ve İstihdam, siyasi engel bulunmayan ve teknik olarak açılabilecek üç fasıl (Rekabet Politikası ve Kamu Alımları ile birlikte) arasında yer almaktadır. İki açılış kriteri bulunan ilgili başlıkta müzakerelerin açılması için çalışmalar devam etmektedir. Sosyal Politika ve İstihdam faslının açılması için, özellikle; 2821 sayılı Sendikalar Kanunu nda, AB standartları ve ILO Konvansiyonları ile uyumlu olacak ve hem kamu hem de özel sektörü kapsayacak şekilde değişiklik yapılması gerekmektedir. İkinci açılış kriteri ise AB müktesebatının aşamalı olarak iç hukuka aktarılması, uygulanması ve yürütülmesini içeren bir eylem planının Avrupa Komisyonuna sunulmasıdır. Eylem Planı, Nisan 2010 tarihinde iletilmiştir. İş Sağlığı ve Güvenliği özelinde tam uyum için ise İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Kamu Görevlilerinin İş Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin Yönetmeliğin yürürlüğe konması ve ilgili Bireysel Yönetmeliklerde bu kapsamda değişiklik yapılması gerekmektedir. 14