ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ Özgür FIRAT Oreochromis niloticus TA METAL (Zn, Cd) VE METAL KARIŞIMININ (Zn+Cd) KAN DOKUSUNDA FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELER ÜZERİNE ETKİSİ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI ADANA, 2007

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ Oreochromis niloticus TA METAL (Zn, Cd) VE METAL KARIŞIMININ (Zn+Cd) KAN DOKUSUNDA FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELER ÜZERİNE ETKİSİ Özgür FIRAT DOKTORA TEZİ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI Bu tez.../.../2007 Tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği/Oyçokluğu İle Kabul Edilmiştir. İmza:... İmza:... İmza:... Prof. Dr. Ferit KARGIN Prof. Dr. İskender EMRE Prof. Dr. Seyhan TÜKEL DANIŞMAN ÜYE ÜYE İmza:... Doç. Dr. Hatice K. GÜVENMEZ ÜYE İmza:... Doç. Dr. Bedii CİCİK ÜYE Bu tez Enstitümüz Biyoloji Anabilim Dalında hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü İmza ve Mühür Bu Çalışma Çukurova Üniversitesi Araştırma Fonu tarafından desteklenmiştir. Proje No: FEF2006D16 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunundaki hükümlere tabidir.

ÖZ DOKTORA TEZİ Oreochromis niloticus TA METAL (Zn, Cd) VE METAL KARIŞIMININ (Zn+Cd) KAN DOKUSUNDA FİZYOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELER ÜZERİNE ETKİSİ Özgür FIRAT ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI Danışman: Prof. Dr. Ferit KARGIN Yıl: 2007, Sayfa 248 Jüri: Prof. Dr. Ferit KARGIN Prof. Dr. İskender EMRE Prof. Dr. Seyhan TÜKEL Doç. Dr. Bedii CİCİK Doç. Dr. Hatice K. GÜVENMEZ Bu araştırmada farklı sürelerde çinko, kadmiyum ve çinko+kadmiyumun farklı ortam derişimlerine bırakılan Oreochromis niloticus un kan parametreleri üzerine metallerin etkisi incelenmiştir. Balıklar 0.5 ve 5.0 mg/l Zn ve 0.1 ve 1.0 mg/l Cd ve 0.5 mg/l Zn+0.1 mg/lcd ve 5.0 mg/l Zn+1.0 mg/l Cd karışımlarına 7, 14 ve 28 günlük sürelerle bırakılarak kan dokusunda metal birikimi ile fizyolojik ve biyokimyasal parametreler belirlenmiştir. Deney süresince balıklarda ölüm gözlenmemiştir. Kan dokusunda metal birikimi ortamda metal derişiminin artışı ve etkide kalınan sürenin uzamasıyla artmıştır. Metallerin kan dokusunda birikimi metallerin tek tek etkisiyle karşılaştırıldığında metal karışımında daha düşük olduğu belirlenmiştir. O. niloticus da Zn, Cd ve Zn+Cd karışımı kan ve serum parametrelerinde değişikliğe neden olmuştur. Etkide kalınan süre ve ortam derişiminin artışıyla alyuvar, akyuvar, hematokrit, hemoglobin, kolesterol, trigliserid, Ca, Na ve Cl düzeyleri ile ChE aktivitesi azalmış, CAT, G6PD, ALT, AST, ALP, LDH ve LP aktivitesi ile GSH, serum albumin, transferrin, seruloplazmin, IgA, IgG, kortizol, glukoz, total protein ve K düzeyleri artış göstermiştir. İncelenen bütün kan parametreleri üzerine metallerin etkisinin düşük derişimlerine oranla yüksek derişimlerinde daha fazla ve bu etkilerinin Zn+Cd>Cd>Zn şeklinde olduğu saptanmıştır. O. niloticus un hemoglobin ve plazma proteinleri Selüloz Asetat Elektroforez yöntemiyle belirlenmiştir. Çalışılan tüm konsantrasyonlarda hemoglobinde 3 band ve plazmada ise 8 protein bandı saptanmıştır. hemoglobin bandlarından (hb1, hb2, hb3), 2 si anodic, 1 katodik olarak belirlenmiştir. Plazma proteinlerinde 60-94 kda arasında orta molekül ağırlıkta (OMAP) 4 band ve 120-273 kda arasında yüksek molekül ağırlıkta (YMAP) 4 band saptanmıştır. 60, 78 ve 94 kda OMAP ve 120, 132 ve 176 kda YMAP bandlarının protein yoğunluğunun arttığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler : Çinko, Kadmiyum, Oreochromis niloticus, Kan Parametreleri, Elektroforez I

ABSTRACT PhD THESIS EFFECTS OF METAL (Zn, Cd) AND METAL MIXTURES (Zn+Cd) ON PHYSIOLOGICAL AND BIOCHEMICAL PARAMETERS IN BLOOD TISSUES OF Oreochromis niloticus Özgür FIRAT DEPARTMENT OF BIOLOGY INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF ÇUKUROVA Supervisor: Prof. Dr. Ferit KARGIN Year: 2007, Pages: 248 Jury: Prof. Dr.Ferit KARGIN Prof. Dr. İskender EMRE Prof. Dr. Seyhan TÜKEL Assoc. Prof. Dr. Bedii CİCİK Assoc. Prof. Dr. Hatice K. GÜVENMEZ In this study, effects of zinc, cadmium and zinc+cadmium on blood parameters of Oreochromis niloticus were investigated at varying concentrations of metal in the medium and over different periods of time. Fish were exposed to 0.5 and 5.0 mg/l Zn, 0.1 and 1.0 mg/l Cd and 0.5 mg/l Zn+0.1 mg/l Cd and 5.0 mg/l Zn+0.1 mg/l Cd mixtures for 7, 14 and 28 days to observe metal accumulation and physiological and biochemical parameters in blood tissue. Cadmium and zinc accumulation in blood tissue were determined using atomic absorbtion spectrofotometric, serum and blood parameters were measured using spectrophotometric and electrophoretic techniques. No mortality was observed during the experiments. Metal accumulation in blood tissue increased with increasing concentrations of metal in the medium and with increasing exposure periods. Blood tissue accumulation of metals were lower when exposed to the mixture of metals compared with single metal. In O. niloticus, blood and serum parameters were altered by exposure Zn, Cd and Zn+Cd mixtures. Increasing exposure metal concentrations and periods caused a decrease in the levels of RBC, WBC, hematocrit hemoglobin, cholesterol, triglyceride, Ca, Na and Cl and in the ChE activity, and an increase in the activity of CAT, G6PD, ALT, AST, ALP, LDH and LP and in the levels of GSH, serum albumin, transferrin, ceruloplasmine, IgA, IgG, cortisol, glucose, total protein and K. The effects of metals on all blood parameters were always higher in the high concentrations than in the low concentrations and the order of their effects found Zn+Cd>Cd>Zn. Hemoglobin and plasma proteins of O. niloticus were determined by Celulose Acetate Electrophoresis. In all concentrations tested electrophoretic pattern of hemoglobin and plasma proteins consist of 3 and 8 bands, respectively. The 3 bands for hemoglobin (Hb1, Hb2, Hb3) are 2 anodic and 1 cathodic bands. The 8 bands for plasma proteins between 60-94 kda medium molecular weight proteins (MMWP) for 4 bands and between 120-273 kda high molecular weight proteins (HMWP) for 4 bands. Plasma protein density of 60, 78 and 94 kda MMWP bands and 120, 132 and 176 kda HMWP bands a significant increase were determined. Key Words : Zinc, Cadmium, Oreochromis niloticus, Blood Parameters, Electrophoresis II

TEŞEKKÜR Öncelikle çok sevdiğim, kendileriyle çalışmaktan her zaman onur duyduğum, Yülsek Lisans ve Doktora çalışmalarımda bana hep destek olup yol gösteren ve beni bu akademik süreçte yetiştiren Sayın Hocam Prof. Dr. Ferit KARGIN a sonsuz teşekkür ederim. Çalışmalarımda bilgi ve görüşlerinden faydalandığım Sayın Prof. Dr. Seyhan TÜKEL e ve Doç. Dr. Hatice K. GÜVENMEZ e çok teşekkür ederim. Deneysel çalışmalarımda laboratuar olanaklarından yararlandığım ve yapıcı eleştirileri ve desteklerini gördüğüm Ç. Ü. Tıp Fakültesi Biyokimya Anabilim Dalı Başkanı Sayın Prof. Dr. Kıymet AKSOY a ve Balcalı Hastanesi Merkez Laboratuarı sorumlusu Sayın Yrd. Doç. Dr. Tamer İNAL a içtenlikle teşekkür ederim. Yine yardımları ve destekleri için Biyokimya Anabilim Dalı ve Merkez Laboratuarının değerli çalışanlarına özellikle de Sayın Ali SÖNMEZ e ve Sayın Ebru YELLİ ye teşekkür ederim. Çalışmalarımda büyük ilgi ve desteğini gördüğüm, her zaman bende ayrı bir yeri olacak olan Araş. Gör. Hikmet Y. ÇOĞUN a içtenlikle teşekkür ederim. Yine yardımları için Araş. Gör. Tüzin A. YÜZEREROĞLU na teşekkür ederim. Doğduğum günden bu yana hayatımın her anında olan, eşsiz sevgileri ve destekleriyle beni onurlandıran ve her zaman çocukları olmaktan gurur duyduğum Sevgili annem Vahide FIRAT ve babam Haydar FIRAT a ve diğer aile üyelerime özellikle de canım ablam Zeliha FIRAT ve abim Gülabi FIRAT a sonsuz teşekkür ederim. Ayrıca her sıkıntımda, sevincimde yanımda olan can dostum Sayın Akan KIRGIL a da teşekkür ederim. Sadece çalışmalarımda değil her an yanımda olan büyük ilgi, sevgi ve desteğini gördüğüm, bu dünyadaki tek hazinem Sayın Özge ÖZDİŞ e içtenlikle teşekkür ederim. Ayrıca çalışmalarımızı maddi olarak destekleyen Ç. Ü: Araştırma Fonuna da teşekkür ederim. III

İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ I ABSTRACT II TEŞEKKÜR...III İÇİNDEKLER IV ÇİZELGE DİZİNİ.VII ŞEKİL DİZİNİ..XIV SİMGELER VE KISALTMALAR...XXIV 1. GİRİŞ...1 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR..12 3. MATERYAL VE METOD.23 3.1. Kan Örneklerinin Alınması ve İncelenmesinde Kullanılan Yöntemler 24 3.1.1. Tam Kanda İncelenecek Parametrelerin Analiz Yöntemleri.25 3.1.1.1. Fizyolojik Parametreler 25 3.1.1.2. Elektroforez Deneyleri ve Eritrositte Enzimatik Antioksidan Sistemler için Örneklerin Hazırlanması......25 3.1.1.2.(1). Plazma Protein Elektroforezi..26 3.1.1.2.1.(1).Protein Bandlarının Moleküler Ağırlığının Hesaplanması.27 3.1.1.2.(1).(2). Protein Bandlarının Dansitometrik Ölçümleri...27 3.1.1.2.(2). Hemoglobin Elektroforezi (Kohn, 1969) 27 3.1.1.2.(2).(1). Hemoglobin Bandlarının Dansitometrik Ölçümleri..29 3.1.1.2.(3). Glukoz 6-fosfat Dehidrojenaz Aktivite Tayini...29 3.1.1.2.(4). Katalaz Aktivite Tayini...31 3.1.1.3. Redükte Glutatyon Düzeyinin Tayini...34 3.1.1.4. Hemaolizatta Hemoglobin Tayini.36 3.1.1.5. Metal (Zn ve Cd) Düzeyinin Tayini..36 3.1.2. Serum Parametrelerinin Analiz Yöntemi..37 3.2. İstatistik..38 4. BULGULAR...39 4.1. Metal Düzeyleri..39 IV

4.1.1 Çinko Düzeyi....39 4.1.2. Kadmiyum Düzeyi 43 4.2. Metal ve Metal Karışımlarının Kanın Fizyolojik Parametreleri Üzerine Etkileri..47 4.2.1. Alyuvar Sayısı...47 4.2.2 Akyuvar Sayısı...52 4.2.3. Hemoglobin Düzeyi..56 4.2.4. Hematokrit Düzeyi 60 4.3. Metal ve Metal Karışımının Kan Dokusunda Elektroforetik Separasyonlar Üzerine Etkisi..65 4.3.1. Hemoglobin Elektroforezi.65 4.3.2. Protein Elektroforezi.75 4.4. Metal ve Metal Karışımlarının Kan Dokusunda Enzimatik Antioksidant Aktivitesine Etkileri...89 4.4.1. Katalaz Aktivitesi..89 4.4.2. G6PD Enzim Aktivitesi.94 4.5. Metal ve Metal Karışımının Kan Dokusundaki Enzimatik Olmayan Antioksidant Düzeyi Üzerine Etkisi...98 4.5.1. Glutatyon Düzeyi.98 4.5.2. Serum Albumin Düzeyi..103 4.5.3. Transferrin Düzeyi..107 5.4.4. Seruloplazmin Düzeyi.112 4.5.5. Serum IgA Düzeyi...116 4.5.6. Serum IgG Düzeyi...120 4.6. Metal ve Metal Karışımlarının Serum Enzim Aktiviteleri Üzerine Etkileri.124 4.6.1. AST Aktivitesi 124 4.6.2 ALT Aktivitesi.....128 4.6.3. ChE Aktivitesi....132 4.6.4. LDH Aktivitesi 136 4.6.5. ALP Aktivitesi.140 V

4.6.6. LP Aktivitesi...144 4.7. Metal ve Metal Karışımının Serum Elektrolit Düzeylerine Etkileri...148 4.7.1. Kalsiyum Düzeyi...148 4.7.2. Sodyum Düzeyi...153 4.7.3. Potasyum Düzeyi.157 4.7.4. Klor Düzeyi..161 4.8. Metal ve Metal Karışımının Diğer Serum Bileşenlerine Etkisi...165 4.8.1. Kortizol Düzeyi 165 4.7.3. Total Protein Düzeyi...170 4.7.4. Glukoz Düzeyi.174 4.7. 5. Kolesterol Düzeyi...179 4.7.6. Trigliserid Düzeyi...183 5. TARTIŞMA VE SONUÇ..188 KAYNAKLAR..213 ÖZGEÇMİŞ...248 VI

ÇİZELGE DİZİNİ SAYFA Çizelge 3.1. Eritrositte G6PD aktivite tayini için örneklerin hazırlanması.. 30 Çizelge 3.2. Eritrositte CAT aktivite tayini için örneklerin hazırlanması. 33 Çizelge 3.3. Eritrositte GSH düzeyinin tayini için tüplerin hazırlanışı. 35 Çizelge 3.4. O. niloticus ta her bir serum parametresinin hangi otoanalizatörde okunduğu ve cihazın bir parametreyi okuması sırasında gereksinim duyduğu serum miktarı (µl)... 38 Çizelge 4.1. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki çinko düzeyi (µg/ml kan)... 40 Çizelge 4.2. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki kadmiyum düzeyi (µg/ml kan).. 44 Çizelge 4.3. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta alyuvar sayısı (10 6 /µl) üzerine çinkonun etkisi 48 Çizelge 4.4. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta alyuvar sayısı (10 6 /µl) üzerine kadmiyumun etkisi 49 Çizelge 4.5. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta akyuvar sayısı (10 3 /µl) üzerine çinkonun etkisi... 53 Çizelge 4.6. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta akyuvar sayısı (10 3 /µl) üzerine kadmiyumun etkisi 54 Çizelge 4.7. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta hemoglobin düzeyi (g/dl) üzerine çinkonun etkisi.. 57 Çizelge 4.8. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta hemoglobin düzeyi (g/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 58 Çizelge 4.9. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta hemotokrit düzeyi (%) üzerine çinkonun etkisi. 61 VII

Çizelge 4.10. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta hemotokrit düzeyi (%) üzerine kadmiyumun etkisi 62 Çizelge 4.11 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus taki hemoglobin bandlarının elektroforetik protein analizi 67 Çizelge 4.12 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus taki hemoglobin bandlarının elektroforetik protein analizi 68 Çizelge 4.13 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 7 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi 78 Çizelge 4.14 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 14 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi 78 Çizelge 4.15 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 28 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi 79 Çizelge 4.16 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 7 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi 80 Çizelge 4.17 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 14 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi 80 Çizelge 4.18 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 28 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi 81 Çizelge 4.19 28. günde yüksek Zn, Cd ve Zn+Cd ortam derişiminin etkisinde O. niloticus un plazmasındaki elektroforetik bandların protein yoğunluğunda kontrol grubuna oranla gözlenen yüzde (%) artışlar. 81 VIII

Çizelge 4.20 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki CAT aktivitesi (U/mg Hb) üzerine çinkonun etkisi 90 Çizelge 4.21 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki CAT aktivitesi (U/mg Hb) üzerine kadmiyumun etkisi... 91 Çizelge 4.22 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki G6PD aktivitesi (U/g Hb) üzerine çinkonun etkisi 95 Çizelge 4.23 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki G6PD aktivitesi (U/g Hb) üzerine kadmiyumun etkisi.. 96 Çizelge 4.24 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki GSH düzeyi (µmol/g Hb) üzerine çinkonun etkisi 99 Çizelge 4.25 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki GSH düzeyi (µmol/g Hb) üzerine kadmiyumun etkisi 100 Çizelge 4.26 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum albumin düzeyi (g/dl) üzerine çinkonun etkisi 104 Çizelge 4.27 Kadmiyumun ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum albumin düzeyi (g/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 105 Çizelge 4.28 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum transferrin düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi 108 Çizelge 4.29 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum transferrin düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 109 Çizelge 4.30 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. IX

niloticus ta seruloplazmin düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi 113 Çizelge 4.31 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta seruloplazmin düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 114 Çizelge 4.32 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum IgA düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi. 117 Çizelge 4.33 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum IgA düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 118 Çizelge 4.34 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum IgG düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi. 121 Çizelge 4.35 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum IgG düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 122 Çizelge 4.36 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum AST aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi 125 Çizelge 4.37 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum AST aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi.. 126 Çizelge 4.38 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ALT aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi 129 Çizelge 4.39 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ALT aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi.. 130 Çizelge 4.40 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ChE aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi 133 Çizelge 4.41 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine X

bırakılan O. niloticus ta serum ChE aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi.. 134 Çizelge 4.42 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum LDH aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi 137 Çizelge 4.43 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum LDH aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi 138 Çizelge 4.44 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ALP aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi 141 Çizelge 4.45 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ALP aktivitesi (U/L) üzerine etkisi 142 Çizelge 4.46 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum LP aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi... 145 Çizelge 4.47 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum LP aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi.. 146 Çizelge 4.48 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi 149 Çizelge 4.49 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 150 Çizelge 4.50 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum sodyum düzeyi (mmol/l) üzerine çinkonun etkisi 153 Çizelge 4.51 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum sodyum düzeyi (mmol/l) üzerine kadmiyumun etkisi.. 154 Çizelge 4.52 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. XI

niloticus ta serum potasyum düzeyi (mmol/l) üzerine çinkonun etkisi. 158 Çizelge 4.53 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum potasyum düzeyi (mmol/l) üzerine kadmiyumun etkisi.. 159 Çizelge 4.54 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum klor düzeyi (mmol/l) üzerine çinkonun etkisi 162 Çizelge 4.55 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum klor düzeyi (mmol/l) üzerine kadmiyumun etkisi.. 163 Çizelge 4.56 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kortizol düzeyi (µg/dl) üzerine çinkonun etkisi 166 Çizelge 4.57 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kortizol düzeyi (µg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 167 Çizelge 4.58 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum total protein düzeyi (g/dl) üzerine çinkonun etkisi 171 Çizelge 4.59 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum total protein düzeyi (g/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 172 Çizelge 4.60 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum glukoz düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi 175 Çizelge 4.61 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum glukoz düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 176 Çizelge 4.62 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun XII

etkisi 180 Çizelge 4.63 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 181 Çizelge 4.64 Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi... 184 Çizelge 4.65 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi.. 185 XIII

ŞEKİL DİZİNİ SAYFA Şekil 4.1. Çinko derişimi ve absorbans arasındaki doğrusal ilişki.. 39 Şekil 4.2. 7. günde O. niloticus un kan dokusunda çinko birikimi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 42 Şekil 4.3. 14. günde O. niloticus un kan dokusunda çinko birikimi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 42 Şekil 4.4. 28. günde O. niloticus un kan dokusunda çinko birikimi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 43 Şekil 4.5. Kadmiyum derişimi ve absorbans arasındaki doğrusal ilişki. 43 Şekil 4.6. 7. günde O. niloticus un kan dokusunda kadmiyum birikimi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 46 Şekil 4.7. 14. günde O. niloticus un kan dokusunda kadmiyum birikimi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 46 Şekil 4.8. 28. günde O. niloticus un kan dokusunda kadmiyum birikimi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 47 Şekil 4.9. 7. günde O. niloticus ta alyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi.. 50 Şekil 4.10 14. günde O. niloticus ta alyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi.. 51 Şekil 4.11 28. günde O. niloticus ta alyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi.. 51 Şekil 4.12 7. günde O. niloticus ta akyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi.. 55 Şekil 4.13 14. günde O. niloticus ta akyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 55 Şekil 4.14 28. günde O. niloticus ta akyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 56 XIV

Şekil 4.15 7. günde O. niloticus ta hemoglobin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 59 Şekil 4.16 14. günde O. niloticus ta hemoglobin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 59 Şekil 4.17 28. günde O. niloticus ta hemoglobin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 60 Şekil 4.18 7. günde O. niloticus ta hematokrit düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 63 Şekil 4.19 14. günde O. niloticus ta hematokrit düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 63 Şekil 4.20 28. günde O. niloticus ta hematokrit düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 64 Şekil 4.21 Hemoglobin moleküllerinin Selüloz Asetat Elektroforezi ile analizi. 65 Şekil 4.22 7. günde kontrol balıklarının hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 69 Şekil 4.23 7. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 69 Şekil 4.24 7. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 69 Şekil 4.25 7. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 70 Şekil 4.26 7. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 70 Şekil 4.27 7. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 70 Şekil 4.28 7. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 71 Şekil 4.29 14. günde kontrol balıklarının hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 71 Şekil 4.30 14. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin XV

bandlarının dansitometrik ölçümleri... 71 Şekil 4.31 14 günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 72 Şekil 4.32 14. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 72 Şekil 4.33 14. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 72 Şekil 4.34 14. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 73 Şekil 4.35 14. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri 73 Şekil 4.36 28. günde kontrol balıklarının hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 73 Şekil 4.37 28. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 74 Şekil 4.38 28. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 74 Şekil 4.39 28. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 74 Şekil 4.40 28. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 75 Şekil 4.41 28. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri 75 Şekil 4.42 28. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri... 75 Şekil 4.43 Plazma porteinlerinin Selüloz Asetat Elektroforezi ile analizi... 76 Şekil 4.44 7. günde kontrol balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri. 82 Şekil 4.45 7. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 82 Şekil 4.46 7. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki XVI

Şekil 4.47 Şekil 4.48 Şekil 4.49 Şekil 4.50 Şekil 4.51 Şekil 4.52 Şekil 4.53 Şekil 4.54 Şekil 4.55 Şekil 4.56 Şekil 4.57 Şekil 4.58 Şekil 4.59 Şekil 4.60 Şekil 4.61 protein bandlarının dansitometrik ölçümleri... 82 7. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 83 7. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 83 7. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 83 7. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 84 14. günde kontrol balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 84 14. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 84 14. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 85 14 günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri. 85 14. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 85 14. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 86 14. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri. 86 28. günde kontrol balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 86 28. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 87 28. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 87 28. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki XVII

Şekil 4.62 Şekil 4.63 Şekil 4.64 Şekil 4.65 Şekil 4.66 Şekil 4.67 Şekil 4.68 Şekil 4.69 Şekil 4.70 Şekil 4.71 Şekil 4.72 protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 87 28. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 88 28. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 88 28. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri.. 88 7. günde O. niloticus un kan dokusunda CAT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 92 14. günde O. niloticus un kan dokusunda CAT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 93 28. günde O. niloticus un kan dokusunda CAT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 93 7. günde O. niloticus un kan dokusunda G6PD aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 97 14. günde O. niloticus un kan dokusunda G6PD aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 97 28. günde O. niloticus un kan dokusunda G6PD aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 98 7. günde O. niloticus un kan dokusunda GSH düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 101 14. günde O. niloticus un kan dokusunda GSH düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 102 XVIII

Şekil 4.73 28. günde O. niloticus un kan dokusunda GSH düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 102 Şekil 4.74 Şekil 4.75 Şekil 4.76 Şekil 4.77 Şekil 4.78 Şekil 4.79 Şekil 4.80 7. günde O. niloticus ta serum albumin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 106 14. günde O. niloticus ta serum albumin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 106 28. günde O. niloticus ta serum albumin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 107 7. günde O. niloticus ta serum transferrin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 110 14. günde O. niloticus ta serum transferrin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 111 28. günde O. niloticus ta serum transferrin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 111 7. günde O. niloticus ta serum seruloplazmin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 115 Şekil 4.81 14. günde O. niloticus ta serum seruloplazmin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 115 Şekil 4.82 28. günde O. niloticus ta serum seruloplazmin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 116 Şekil 4.83 Şekil 4.84 Şekil 4.85 7. günde O. niloticus ta serum IgA düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 119 14. günde O. niloticus ta serum IgA düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 119 28. günde O. niloticus ta serum IgA düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 120 Şekil 4.86 7. günde O. niloticus ta serum IgG düzeyi üzerine çinko, XIX

kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 123 Şekil 4.87 Şekil 4.88 Şekil 4.89 14. günde O. niloticus ta serum IgG düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 123 28. günde O. niloticus ta serum IgG düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 124 7. günde O. niloticus ta serum AST aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 127 Şekil 4.90 14. günde O. niloticus ta serum AST aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 127 Şekil 4.91 28. günde O. niloticus ta serum AST aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 128 Şekil 4.92 7. günde O. niloticus ta serum ALT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 131 Şekil 4.93 14. günde O. niloticus ta serum ALT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 131 Şekil 4.94 28. günde O. niloticus ta serum ALT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 132 Şekil 4.95 7. günde O. niloticus ta serum ChE aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 135 Şekil 4.96 14. günde O. niloticus ta serum ChE aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 135 Şekil 4.97 28. günde O. niloticus ta serum ChE aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin XX

etkisi 136 Şekil 4.98 7. günde O. niloticus ta serum LDH aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 139 Şekil 4.99 14. günde O. niloticus ta serum LDH aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 139 Şekil 4.100 28. günde O. niloticus ta serum LDH aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 140 Şekil 4.101 7. günde O. niloticus ta serum ALP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 143 Şekil 4.102 14. günde O. niloticus ta serum ALP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 143 Şekil 4.103 28. günde O. niloticus ta serum ALP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 144 Şekil 4.104 7. günde O. niloticus ta serum LP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 147 Şekil 4.105 14. günde O. niloticus ta serum LP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 147 Şekil 4.106 28. günde O. niloticus ta serum LP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 148 Şekil 4.107 7. günde O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 151 Şekil 4.108 14. günde O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 152 Şekil 4.109 28. günde O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 152 Şekil 4.110 7. günde O. niloticus ta serum sodyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 155 Şekil 4.111 14. günde O. niloticus ta serum sodyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 156 Şekil 4.112 28. günde O. niloticus ta serum sodyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 156 XXI

Şekil 4.113 7. günde O. niloticus ta serum potasyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 160 Şekil 4.114 14. günde O. niloticus ta serum potasyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 160 Şekil 4.115 28. günde O. niloticus ta serum potasyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 161 Şekil 4.116 7. günde O. niloticus ta serum klor düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 164 Şekil 4.117 14. günde O. niloticus ta serum klor düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 164 Şekil 4.118 28. günde O. niloticus ta serum klor düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 165 Şekil 4.119 7. günde O. niloticus ta serum kortizol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 168 Şekil 4.120 14. günde O. niloticus ta serum kortizol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 169 Şekil 4.121 28. günde O. niloticus ta serum kortizol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 169 Şekil 4.122 7. günde O. niloticus ta serum total protein düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 173 Şekil 4.123 14. günde O. niloticus ta serum total protein düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 173 Şekil 4.124 28. günde O. niloticus ta serum total protein düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 174 Şekil 4.125 7. günde O. niloticus ta serum glukoz düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 177 Şekil 4.126 14. günde O. niloticus ta serum glukoz düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 178 Şekil 4.127 28. günde O. niloticus ta serum glukoz düzeyi üzerine çinko, XXII

admiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 178 Şekil 4.128 7. günde O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 182 Şekil 4.129 14. günde O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 182 Şekil 4.130 28. günde O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 183 Şekil 4.131 7. günde O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 186 Şekil 4.132 14. günde O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 187 Şekil 4.133 28. günde O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 187 XXIII

SİMGELER VE KISALTMALAR CAT: Katalaz G6PD: Glukoz-6-Fosfat Dehidrojenaz GSH: Glutatyon ALT: Alanin Aminotransferaz AST: Aspartat Aminotranferaz ALP: Alkalen Fosfataz LDH: Laktat Dehidrojenaz ChE: Kolinesteraz LP: Lipaz OMAP: Orta Molekül Ağırlıkta Protein YMAP: Yüksek Molekül Ağırlıkta Protein hb: Hemoglobin bandı MT: Metallothionein MBP: Metal Bağlayıcı Protein IgA: İmmünoglobulin A IgG: İmmünoglobulin G CAE: Selüloz Asetat Elektroforezi EDTA: Etilen Diamin Tetra Asetikasit NADPH: Nikotinamid Adenin Dinükleotid Fosfat XXIV

1. GİRİŞ Özgür FIRAT 1. GİRİŞ Günümüzde çevreye verilen toksik maddeler, doğanın ekolojik dengesini bozacak düzeye ulaşmıştır. Antropojenik aktivitenin yoğun olduğu kentsel alanlardan ve çeşitli endüstri kuruluşlarından ortama yayılan toksik maddeler, çevre kirliliğine neden olmaktadır. Meydana gelen bu kirliliğin önemli kaynaklarından birini de ağır metaller oluşturmaktadır. Yeryüzünde belirlenmiş olan en tehlikeli 20 toksik maddeden beşini Cd, Cr, Hg, Pb ve As gibi ağır metaller oluşturmaktadır (ATSDR, 2006). Doğal ya da antropojenik kaynaklarla su ekosistemlerine giren ağır metaller, besin zincirinde birikebilmekte, ekolojik zararlara neden olmakta ve hatta insan sağlığını tehdit edebilmektedir (Adams ve ark., 1992; Ermosele ve ark., 1995). Birçok insan hastalıklarının artan ağır metal kirliliğiyle ilişkili olduğu bilinmektedir; örneğin, Hg nörolojik etkilere, Cd ve Pb kanserojenik etkilere, Sr kemik dokularında patolojiye ve Cu ise anemiye neden olmaktadır (Kovalsky, 1974; Alabaster ve Lloyd, 1982; Foulkes, 1990; IPCS,1992). Su ekosistemlerinin ağır metallerle kirlenmesi en kritik çevresel sorunlardan biridir. Endüstriyel ve evsel atıklar ve diğer kirleticilerin ortama gelişigüzel boşaltılması çevrenin kirlenmesine ve hedef organizmaların fizyolojik ve biyokimyasal aktivitelerinin olumsuz etkilenmesine neden olmaktadır. Ortamda bulunan ağır metal iyonları canlılar için oldukça toksiktir. Aşırı metal konsantrasyonları: 1. Hücre zarlarının geçirgenliğini değiştirerek 2. sülfidril (-SH) gruplarıyla tepkimeye girerek 3. Fosfat grupları ve aktif ADP ya da ATP gruplarına tepkime ilgisiyle 4. Gerekli iyonlarla yer değiştirerek toksisiteye neden olmaktadır (Patra ve ark., 2004). Bununla birlikte metallerin toksik etkileri; metalin kimyasal formuna, biyolojik bulunurluğuna, alınım yoluna, metalin aksiyon etkisine ve metabolizmasına, diğer metallerle etkileşimine, metalin kısa ve uzun dönemli etkisine, toksik etkisini göstereceği hedef bölgeye, hücre içi fizyolojik proseslere ve genetik adaptasyonlara bağlıdır. Metallerin bu toksik etkilerine karşı gösterilen yanıt mekanizmaları; 1. Özel olarak üretilen organik bileşiklerce metallerin depolanması 2. 1

1. GİRİŞ Özgür FIRAT Hücreler tarafından detoksifikasyon mekanizmasıyla 3. Metal iyonlarının tekrardan dışarı atılmasıyla olmaktadır. Zn, hücre bölünmesi, büyüme ve immün sistemde bütünleyici bir rol oynadığından (Coleman, 1992; Prasad, 1995; Cousins, 1998) tüm canlı organizmalar için gerekli bir iz elementtir (Eisler, 1993). Zn aynı zamanda, karbonik anhidraz, alkalen fosfataz ve alkol dehidrojenaz gibi Zn-bağlı spesifik enzimlerin aktivitelerinin düzenlenmesinde (Moore ve Ramamoorthy, 1984) ve yağ asidi, protein, karbonhidrat ve nükleik asitlerin metabolizmasında rol oynayan (Hogstrand ve Wood, 1996) 300 den fazla proteinin fonksiyonlarını yerine getirmesinde de görev yapan bir elementtir (Vallee ve Falchuk, 1993). Zn hem doğal (erozyon gibi) hem de antropojenik kaynaklardan (metal alaşımları, otomotiv üretiminde, ilaç yapımı gibi) (Shuilleabhain ve ark., 2004) su ekosistemlerine karışmaktadır. Balıklar çinkoyu solungaçları ve barsakları aracılığıyla almakta (Carino ve ark., 1987) ve kan yoluyla depolanacak organlara taşımaktadırlar (Grober-van Heerden ve ark., 1991). Kan dokusunda çinkonun yaklaşık %99 u proteinlere bağlanmaktadır; bu bağlanmanın yaklaşık %85 i gevşek bir şekilde albuminlere, %15 i sıkı bir şekilde α 2 -makroglobulinlere olmaktadır (Naber ve ark., 1994). Geriye kalan %1 lik kısmı ise düşük molekül ağırlıklı hücre bileşenlerine bağlanmaktadır (Akahori ve ark., 1999). Balık kanındaki total Zn düzeyi 13 (Grober-van Heerden ve ark., 1991) 1.15 mm (Lovegrove ve Eddy, 1982) arasında değişmektedir. Çinkonun balıklar tarafından alınım düzeyi, derişime, etki süresine, balığın büyüklüğüne, suyun sertliğine ve balığın beslenme düzeyine bağlı olarak değişiklik göstermektedir (Sorensen, 1991). Çinko solungaç, karaciğer, böbrek, kalp ve beyin gibi dokularda önemli miktarlarda birikim göstermektedir (Seghal ve Saxena, 1986). Zn hücresel fonksiyonların yerine getirilmesi için eser düzeyde gerekli bir metaldir. Ancak belirli bir konsantrasyondan sonra balıkları da içeren sucul organizmalar için oldukça toksik olmaya başlamaktadır. Zn çeşitli enzimlerin bağlanma bölgelerinde bulunan diğer metallerle yer değiştirerek (Roche ve Boge, 1993), tiyol ve/veya bazı aminoasitlere bağlanıp polipeptid zincirinde yapısal değişikliklere yol açarak (Kellogg ve Hof, 1996), hücrelerin enerji metabolizmasını etkileyerek (Borghesi ve Lynes, 1996) ve tüm zarlardaki iyon-taşıma kanallarıyla 2

1. GİRİŞ Özgür FIRAT etkileşime girerek (Mc Geer ve ark., 2000) biyokimyasal düzeylerde toksik etkilerini göstermektedir. Cd, yüksek derecedeki toksik etkisi (Faroon ve ark., 1994), çevredeki geniş yayılımı (Cinier ve ark., 1999) ve düşük düzeylerde bile organizmalara olumsuz etkileri (Cope ve ark., 1994) nedeniyle çevresel çalışmalarda yaygın olarak kullanılan toksik bir ağır metaldir. Cd endüstriyel aktiviteler (boya sanayisi, plastikler ve akümülatör üretiminde) (Drastichova ve ark., 2004), madencilik ve uygulamaları ve pestisid olarak tarımsal kullanımına bağlı olarak (Chowdhury ve ark., 2004) antropojenik kaynaklardan su ortamlarına karışmaktadır. Balıklar ağır metalleri, suyla ilk temas halinde olması nedeniyle daha çok solungaçları aracılığıyla almaktadır. Cd solungaçlarda, Ca +2 kanallarıyla alınmaktadır (Wood, 2001). Solungaç epitelyumunu geçtikten sonra Cd daha yüksek omurgalılarda da olduğu gibi kan plazmasındaki taşıyıcı proteinlere bağlanmakta (Zalups ve Ahmad, 2003) ve depolama, detoksifikasyon ve atılımın yapılacağı iç organlara dolaşım sistemiyle taşınmaktadır (Roesijadi ve Robinson, 1994). Cd, çevredeki en toksik ağır metallerden biri olup (Dunnick ve Fowler, 1988), 1993 te insanlar için 1. dereceden kanserojenik elemanlar grubuna dahil edilmiştir. Cd nin balıklarda farklı organ sistemleri üzerine çeşitli yapısal ve fonksiyonel hasarlara neden olduğu bilinmektedir. Cd biyokimyasal düzeyde DNA, RNA ve ribozom sentezini olumsuz etkileyerek (Gerhard ve ark., 1998), bazı enzim aktivitesini engelleyerek (Doi ve ark., 1993), ozmotik ve iyon dengesini bozarak (Heath, 1987) ve immün yanıtlarda değişikliğe neden olarak (Saxena ve ark., 1992) toksik etkisini göstermektedir. Cd nin neden olduğu toksik etkilerin süresi ve yoğunluğu; çalışılan balık türüne, derişime ve etki süresine bağlıdır (Sörensen, 1991; Heath, 1995). Cd dokularda önemli bir birikime sahip olması, çok uzun bir süre vücutta kalabilmesi ve atılımının az olması nedeniyle detoksifikasyonu oldukça yavaştır (Pitter, 1999). Bu nedenle Cd doku ve organlarda önemli hasarlara neden olmaktadır. Artan endüstriyel ve tarımsal faaliyetler sonucunda hem iz hem de toksik ağır metallerin su ekosistemlerindeki düzeyi artmıştır. Ortama verilen atık sularda bir çok metal iyonları birlikte yani karışım halinde bulunmaktadır (Dethloff ve ark., 1999). 3

1. GİRİŞ Özgür FIRAT Bu nedenle akuatik organizmalar bu metal karışımlarının yüksek ortam derişimlerinin etkisinde kalmaktadır (van Dyk ve ark., 2007). Metal karışımlarının balıklar üzerine olan toksik etkileri, spesifik kompozisyonlarına, derişimlerine ve etki sürelerine bağlıdır (Kazlauskiene ve ark., 1996; Vosyliene ve ark., 2004). Cd ve Zn gibi metaller akuatik ortamlarda sıklıkla birlikte bulunmaktadır (Glynn, 2001). Balıklarda Cd ve Zn en toksik etkilerini solungaç epitelyumundaki iyon taşıma sistemini bozarak solungaçlar üzerinde göstermektedir (Hogstrand ve ark., 1994). Laboratuar çalışmaları, Zn nin, Cd toksisitesine karşı balıkları belirli bir dereceye kadar koruduğunu göstermektedir (Klaverkamp ve ark., 1984; Hamilton ve Mehrle, 1986). Cd ve Zn alındıktan sonra metal bağlayıcı proteinler özellikle de metallothioneninlerin (MT) sistein artıklarına bağlanarak dokularda birikim göstermektedir. Cd metabolizması, Zn metabolizmasıyla yakından ilişkili olduğundan MT ler hem Cd hem de Zn bağlanmasından ve taşınmasından sorumludur (El-Demerdash ve ark., 2004). Cd bazı önemli reaksiyonlarda Zn ile yer değiştirerek enzim aktivitesini bozmakta yada durdurmaktadır (Moore ve Ramamoorthy, 1984). Balıklar, ağır metalleri de içeren çevresel kirleticiler için biyoindikatör türler olarak akuatik sistemlerin kalitesinin değerlendirilmesinde geniş çapta kullanılan organizmalardır (Kock ve ark., 1996). Hayvanlardaki kan kimyası parametrelerinin değerlendirilmesi, rutin ve klinik uygulamalarda oldukça yararlıdır. Bu parametrelerin değerlendirilmesi hayvanın fizyolojik durumu hakkında önemli bilgiler sağlamaktadır (Chen ve ark., 2003). Balıklarda çoğu çevresel faktörler; örneğin, ortam faktörleri (sıcaklık, ışık, yoğunluk, tuzluluk gibi), fizyolojik faktörler (üreme peryodu, yaş, besin) (Chen ve ark., 2003) ve ağır metaller (Lauren ve Mc Donald, 1985; Munoz ve ark., 1991) balık kan parametrelerini etkilemektedir. Akuatik ortamlara giren toksik ağır metal katyonlarının çoğu, subletal düzeylerde bile akuatik organizmaların iç dinamiklerinde değişikliklere neden olmaktadır. Çevresel kirleticilerin subletal etkileşiminde balıkların kanında meydana gelen fizyolojik ve biyokimyasal değişikliklerin ölçülmesi, balığın hayatta kalma, üreme ve büyüme gibi prosesleri hakkında yararlı bilgiler sağlamaktadır (Nussey ve ark., 1995). Bu nedenle kan parametreleri, iç yada dış değişikliklere balıkların 4

1. GİRİŞ Özgür FIRAT fizyolojik yada subletal stres yanıtlarının belirteçleri olarak geniş çapta kullanılmaktadır (Cataldi ve ark., 1998). Balığın fizyolojik durumunun izlenmesi ve hastalıklarının tanısı için balık kan biyokimyasının, hücrelerinin ve hormonlarının incelenmesi oldukça önemlidir (Stoskopf, 1993). Toksik bileşenler (Van Vuren, 1986) ve metallerin (Van der Merwe, 1992) birer belirteci olarak hematolojik değişikliklerin kullanılması değişen dış çevre koşullarına karşı balığın verdiği fizyolojik yanıtın belirlenmesine olanak sağlamaktadır (Nussey ve ark., 1995). Araştırıcılar çevresel kirleticilere balığın verdiği fizyolojik yanıtlar üzerine hematolojik parametrelerin yararlı bilgiler sağlayabilmesini şu önemli nedenlere bağlamışlardır: 1. dış ortamla dolaşım sisteminin yakın ilişkide olması 2. ortamdaki değişikliklere karşı duyarlı olması 3. balık kanının kolay elde edilmesi (Houston, 1997; Lohner ve ark., 2001; Gabriel ve ark., 2004). Hematolojik parametrelerdeki değişiklikler, balığın türüne, yaşına ve sağlık durumuna bağlıdır (Golovina, 1996; Luskova, 1997; Hrubec ve ark., 2001). En çok kullanılan hematolojik parametreler; alyuvar, akyuvar, hemoglobin ve hematokrit olup kan dokusunda önemli görevler yerine getirmektedirler. Alyuvarlar, diğer hücrelere oranla balık kanında en fazla sayıda bulunan kan hücresi olup en önemli görevleri içerdikleri hemoglobin sayesinde solungaçlardan dokulara O 2 ve dokulardan solungaçlara CO 2 taşımalarıdır. Akyuvarlar, vücudun hastalıklara karşı önemli bir savunma mekanizmasını oluşturmaktadır. Alyuvarların %33 ünü oluşturan ve bir solunum pigmenti olan hemoglobin O 2 ve CO 2 taşıma dışında kan ph nın sabit tutulmasında tampon görevi de yapmaktadır. Hematokrit ise kanın şekilli elemanlarının plazmaya oranını ifade eden bir değer olup genellikle aneminin belirlenmesinde kullanılmaktadır. Balıkların alyuvar, akyuvar ve hemoglobin gibi hematolojik parametreleri iç ve dış ortam faktörlerinden etkilenebilmektedir (Nespolo ve Rosenmann, 2002; Rios ve ark., 2002), Laboratuar koşullarında balık hematolojisi üzerine ağır metallerin toksik etkilerini belirlemeye yönelik bir çok çalışma (Harikrishnan ve ark., 2003; Riberio ve ark., 2006) yapılmıştır. Çoğu çalışmalarda alyuvar, hemoglobin ve hematokrit düzeylerinde ağır metallerin etkisinde düşüşlerin gözlendiği ve bunun da 5

1. GİRİŞ Özgür FIRAT anemiye neden olduğu rapor edilmiştir ( Haney ve ark., 1992; Greenburg, 1996; Hendy ve ark., 2001). Ağır metallerin olumsuz etkilerinden biri de oksidatif reaksiyonları katalizleme ve böylece reaktif oksijen türlerinin (ROT) oluşumuna neden olmasıdır. ROT lar; süperoksit, singlet oksijen, hidrojen peroksit ve hidroksil radikallerinden oluşmaktadır. ROT lar oldukça yüksek reaktif bileşikler olup DNA, protein ve lipid gibi hücresel yapılara saldırarak fonksiyonlarını bozmaktadır (Yu, 1994). ROT un zararlı etkileri antioksidan savunma sistemleri tarafından nötralize edilmektedir. Daha yüksek omurgalılarda olduğu gibi balıklarda da antioksidan savunma sistemleri; hem süperoksid dismutaz (SOD), katalaz (CAT), glutatyon peroksidaz (GPx) ve glukoz 6 fosfataz dehidrojenaz (G6PD) gibi enzimatik olan hem de glutatyon (GSH), spesifik proteinler (serum albumin, transferin, seruloplazmin) ve vitaminler gibi enzimatik olmayan iki savunma mekanizması tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu savunma sistemleri tüm dokular gibi kanında önemli bir savunma sistemini oluşturmaktadır. Antioksidanlar, ROT oluşumunu önleyerek ya da ROT ları etkisiz hale getirerek etkilerini göstermektedir (Benzie, 2000). Kirleticilerin etkisine yanıtta antioksidan sistem aktivasyonu çeşitli balık türlerinde belirlenmiştir (Filho, 1996; Hai ve ark., 1997; Ahmad ve ark., 2000). Enzimatik ve enzimatik olmayan antioksidan sistemler, metal iyonları tarafından oluşturulan oksidatif strese karşı biyolojik savunmada önemli roller oynamaktadır (Lopes ve ark., 2001). Balıklarda oksidatif stres biyomarkırları özellikle de antioksidan enzimler sulardaki kirliliğin indikatörleri olarak kullanılmaktadır (Pandey ve ark., 2003). CAT, hidrojen peroksiti (H 2 O 2 ) su ve oksijene katalizleyen önemli bir antioksidan enzimdir. Katalizlediği reaksiyon 2H 2 O 2 2H 2 O + O 2 şeklindedir. H 2 O 2 membran lipitlerinde lipit peroksidasyonuna, SOD un aktivitesinin engellenmesine ve DNA hasarlarına neden olmakta (Joence, 1989; Lunec, 1990) ve Fenton reaksiyonlarıyla daha tehlikeli ve reaktif olan hidroksil radikalini oluşturmaktadır (Fe +2 + H 2 O 2 OH - + OH + + Fe +3 ) (Dantas ve ark., 1996). Bu nedenle CAT, antioksidan savunma sisteminde önemli bir rol oynamaktadır. CAT enzim aktivitesindeki artışlar kirleticilerin etkisindeki organizmalarda gözlenmiştir (Dimitrova ve ark., 1994; Gül ve ark., 2004). 6

1. GİRİŞ Özgür FIRAT Glukoz-6-fosfat dehidrojenaz (EC 1.1.1.49, G6PD), pentoz fosfat yolunun ilk enzimi olup glukoz-6-fosfatın 6-fosfoglukonata oksidasyonunu katalizleyerek NADPH üretimini sağlar. NADPH, redükte glutatyonun (GSH) sentezinde rol oynayan glutatyon redüktaz enzimi için bir koenzim görevi görmesi (Griffith, 1999) ve lipit biyosentezinde rol almasıyla (Kurutas ve ark., 1999) hücre için oldukça gerekli bir bileşiktir. Oksidatif stres etkisinde artan G6PD aktivitesi rapor edilmiştir (Garcia-Alfonso ve ark., 1995). Organizmalar antioksidan enzim aktivitelerini artırarak ROT üretimindeki artışlara adaptasyon sağlamaktadırlar (Stephensen ve ark., 2002). Glutatyon ( L - γ -glutamil-sistenil-glisin, GSH), sülfidril bakımından zengin bir tripeptid olup metal alınım ve atılım oranlarını değiştirerek (Foulkes, 1993), hücre içi metal şelatörü olarak davranıp metal iyonlarının hücre için önemli olan yapılarla etkileşime girmesini engelleyerek (Meister, 1985), metal katalizli redoks reaksiyonları sonucunda oluşan oksidatif strese karşı koruma göreviyle (Sugiyama, 1994), metallerin neden olduğu bozulmalara karşı hücresel Ca +2 homeostazisini düzenlemede rol alarak (Thomas ve Juedes., 1992) ve metallothioneinler (MT) gibi tiyol bakımından zengin proteinlerin sentezini etkileyerek (Maracine ve Segner, 1998) toksik metallerle etkileşime girmekte ve metallerin toksik etkilerini önlemektedir. Hüre içi GSH düzeyinin korunması normal hücre fonksiyonları için gereklidir (Li ve ark., 2003). Bu amaçla GSH, ya γ -glutamil sistein sentetaz enzimi aracılığıyla doğrudan sentezlenmekte ya da pentoz yolunda oluşturulan NADPH ın kullanılmasıyla GR tarafından okside glutatyonun (GSSG) redükte glutatyona dönüştürülmesiyle sağlanmakatdır (Meister ve Anderson, 1983; Carlberg ve Mannervik, 1985). GSH ın antioksidan savunma sistemindeki en önemli rollerinden birisi oldukça reaktif olan hidroksil radikaliyle doğrudan etkileşime girerek daha az zararlı ve başka antioksidanların kullanabileceği ürünlere dönüştürme yeteneğidir (Arteel ve Sies, 2001); GSH + OH H 2 O + GS (1.1) GS + GSH GSSG - + H + (1.2) GSSG - + O 2 GSSG + O 2 - (1.3) 2 O 2 - + 2H + SOD H 2 O 2 + O 2 (1.4) CAT 2H 2 O 2 2H 2 O + O 2 (1.5) 7

1. GİRİŞ Özgür FIRAT Metallerin organizmaya alındıktan sonra iç organlara taşınması kan yoluyla olmaktadır. Plazma proteinleri hem omurgalılarda (Putnam, 1975) hem de omurgasızlarda (Martin ve Rainbow, 1998) metal taşınmasından sorumlu olan esas elemanlardır (Nair ve Robinson, 1999). Omurgalılarda serum albumin Zn, Cd ve Ca nın taşınmasından sorumlu olan esas proteindir (Scott ve Bradwell, 1984). Yine histidin bakımından zengin glikoprotein, α 2 -makroglobulin, transferrin, IgA, IgG ve prealbumin omurgalıların diğer önemli plazma proteinleri olup Cd bağlama yeteneğine sahiptirler (Guthans ve Morgan, 1982; Scott ve Bradwell, 1984). Seruloplazmin ise Cu nun taşınmasından sorumlu olan bir önemli plazma proteinidir (Linder ve Hazegh-Azam, 1996). Balık plazmasındaki metal bağlayıcı proteinler hakkında fazla bir bilgi yoktur. Bununla birlikte transport mekanizmasının memelilerdekine benzer olduğu öne sürülmektedir (De Smet ve ark., 2001). Yapılan çalışmalarda Zn nin Pseudopleuronectes americanus ta esas olarak albumine (Fletcher ve Fletcher, 1979), Cd nin de Cyprinus carpio da transferrine bağlandığı (De Smet ve ark., 2001) belirtilmiştir. Akuatik organizmalardaki metabolik ve enzimatik aktivitelerin çalışılması, tatlı su ve deniz ortamına giren kirleticilerin ekolojik etkilerini anlamaya olanak verdiği için önemlidir. Fizyolojik ve biyokimyasal belirteçler olan enzimler, akuatik organizmaların sağlığının ciddi bir şekilde kirleticilerden etkilenmeden önce olası bir çevre kirliliğinin belirlenmesinde kullanılmaktadır (Jiminez ve Stegeman, 1990). Enzim yanıtlarının çoğu ikincil stres yanıtları olup hücresel hasarlarla ortaya çıkmakta ve kirleticilerin daha yüksek biyolojik mekanizmalara geri dönüşümsüz zarar vermeden önce stresin erken tanısına olanak sağlamaktadır (Barnhoorn ve van Vuren, 2004). Enzimler üzerine kirleticilerin etkileri ya spesifik yada spesifik olmayan düzeylerde olmaktadır. Spesifik etkiler, moleküler düzeyde meydana gelen doğrudan bir etkiye bağlı olarak oluşurken (örneğin, enzimlerin SH foksiyonel gruplarının ağır metaller tarafından inhibe edilmesi gibi) spesifik olmayan etkiler, diğer fizyolojik ve biyokimyasal sistemlerdeki enzimler üzerine dolaylı bir etkinin sonucunda ortaya çıkmaktadır (Golovanova ve ark., 1999). Serum enzim aktivitelerinin ölçülmesi balıklar üzerine sudaki kirleticilerin etkisini belirlemede önemlidir (Bucher ve Hofer, 1990). Bu nedenle serum enzimleri 8

1. GİRİŞ Özgür FIRAT (kolinesteraz, alanin aminotransferaz, aspartat aminotransferaz, laktat dehihrojenaz ve alkalen fosfataz gibi) çeşitli araştırıcılar (Cajaraville ve ark., 2000; Hamed ve ark., 2003) tarafından hem kirleticilerin biyokimyasal belirteçleri hem de su ekosistemlerindeki kirleticilerin varlığı için duyarlı parametreler olarak kabuledilmektedir. Kolinesterazlar, asetilkolin ve diğer kolin-esterleri hidroliz eden polimorfik enzimlerdir. Omurgalı dokularında karakterize edilmiş iki türü vardır; asetilkolinesteraz (AChE, EC 3.1.1.7) ve butirilkolinesteraz (BChE, EC 3.1.1.8) (Sanchez-Chavez ve Salceda, 2001). Alanin aminotransferaz (EC 2.6.1.2, ALT) ve aspartat aminotranferaz (EC 2.6.1.1, AST), aminoasit metabolizmasına katılan en önemli enzimlerdir (Cowey ve Walton, 1988). Çevresel kirleticilerin olumsuz etkileri ALT ve AST enzim aktivitelerinin ölçülmesiyle gösterilmiştir (Nemcsok ve ark., 1987). Plazmadaki ALT ve AST aktivitelerindeki artışların başta karaciğer olmak üzere diğer organların (böbrek ve/ya da solungaç) zarar görmesi sonucu oluştuğu belirtilmektedir (Nemcsok ve Hughes, 1988). Alkalen fosfataz (EC 3.1.3.1, ALP) (bazı organlardaki hücre ölümlerinden sonra kana girmektedir) ve laktat dehidrojenaz (EC 1.1.1.27, LDH) da önemli serum enzimleridir ve karaciğer ve böbrek doku hasarlarının belirteci olarak kullanılmaktadır (Nemcsok ve Boross, 1982; Kalender ve ark., 2005). Lipazlar (EC 3.1.1.3 LP), trigliseridlerdeki alifatik asitlerin ester bağlarını hidroliz eden çoğu türlerde bulunan bir enzimdir (Lopez ve ark., 2003). LP, yağların sindirimi, alınımı ve lipoprotein metabolizmasında önemli roller oynamaktadır (Sharma ve ark., 2001). Kan plazması yada serumun biyokimyasal analizi, iç organlar (karaciğer ve böbrek gibi), proteinler (albuminler, globulinler), besleyici ve metabolik parametreler (kolesterol, trigliserid, glukoz gibi) ve elektrolitler (Na, Cl, K, Ca, P) hakkında bilgiler sağlamaktadır (Jain, 1986; Allen, 1988; Duncan ve ark., 1994). Bu nedenle plazma/serum parametreleri ağır metallerin toksik etkilerinin belirteçleri olarak kullanılmaktadır (Bergdahl ve ark., 1997). İyonlar (Na, Cl, K ve Ca gibi) balıkların büyümeleri ve iyon dengelerinin sağlanması için gerekli olup çoğu sudan solungaçlar aracılığıyla alınmaktadır (Eddy, 1982). Sudaki ağır metallerle etkileşimde iyon alınımı hasar görmekte ve iyon dengesi bozulmaktadır (McDonald ve Wood, 1993). Yapılan çalışmalarda Cd nin en 9

1. GİRİŞ Özgür FIRAT çok Ca (Reid ve McDonald, 1988) ve Na metabolizmasını (Giles, 1984) etkilediği belirlenmiştir. Yapılan diğer bir çalışmada (McGeer ve ark., 2000) Cd etkisinde balıklarda tüm vücut yada plazma iyon regülasyonunun bozulduğu rapor edilmiştir. Kortizol, glukoz, total protein, kolesterol ve trigliserid serumun diğer önemli bileşenleri olup kirleticilerin etkisindeki balıklarda fizyolojik durum ve doku hasarları hakkında bilgiler sağlamaktadır. Kortizol, doğrudan ve/ve ya dolaylı olarak balıkların iç metabolizma, iyonik ve ozmotik regülasyon, büyüme, stres ve immün fonksiyonunda önemli bir rol oynamaktadır (McCormick, 1995; Wendelaar Bonga, 1997; Mommsen ve ark., 1999). Ağır metallerin balıklarda meydana getirdiği olumsuzluklarla organizmanın mücadele edebilmesi için enerji gereksinimi oldukça önemlidir. Glukoz, stres metabolitlerine karşı dokuların gereksinimi olan enerjiyi sağlamaktadır. Bir stres hormonu da olan kortizol balıklarda glukoneojenez ve glikojenoliz yoluyla glukoz üretimini artırdığı ve bu yolla plazma glukoz düzeyinde artışlara neden olduğu bilinmektedir (Iwama ve ark., 1999). Total protein, kolesterol ve trigliserid organizmadaki beslenme durumunun belirteçleridir (Yang ve Chen, 2003). Serum total proteini karaciğerde sentezlenen esas serum proteinleri olup karaciğer hasarının bir belirteci olarak ifade edilmektedir. Kolesterol akut ve kronik stres etkisindeki balıklarda çevresel stres yapıcıların etkilerini değerlendirmek için yararlıdır (Wedemeyer ve McLeay, 1981). Yapılan çalışmalarda (O Neill, 1981; Cyriac ve ark., 1989; Munoz ve ark., 1991) bazı metallerin hemoglobin, hematokrit, plazma protein, iyon düzeyi, kortizol, glukoz ve kan enzimlerini ya arttırdığı yada azalttığı rapor edilmiştir. Plazma glukoz düzeyleri derişime bağlı olarak Cu etkisinde alabalıklarda arttığı gözlenmiştir (Lauren ve Mc Donald, 1985). Ellsaesser ve Clem (1987), Ictalurus nebulosus ta normal ve akut streste kan serum kimyasının ölçümlerinde serum enzimlerinde, serum bileşenlerinde ve serum elektrolitlerinde değişikliklerin meydana geldiğini gözlemlemişlerdir. Balıklar, insanlar ve diğer organizmaların önemli bir besin kaynağı olması nedeniyle metallerin balıklar üzerine neden olacağı herhangi bir olumsuz etki insanları ve diğer organizmaları da etkileyecektir. Bu nedenle hem iz hem de toksik metallerin balıklarda neden olacağı olası fizyolojik ve biyokimyasal değişikleri 10

1. GİRİŞ Özgür FIRAT belirlemek ekosistemin geleceği açısından önemlidir. Çevresel kirleticilerin etkisinde kan hücreleri, kan biyokimyası ve hormonları gibi kan parametrelerinde değişiklikler organizmanın fizyolojik durumunun belirlenmesine olanak sağlamaktadır. Harr (2002), organizmada meydana gelen spesifik hasarları belirlemek için plazma enzim düzeyleri ve kan biyokimyasal parametrelerinin çalışılmasının bir gereklilik olduğunu belirtmiştir. Metal toksisitesini araştıran çalışmaların çoğu metallerin kısa süreli toksik konsantrasyonları (Chapman, 1978; Allien, 1993) ve/ve ya tek bir metalin etkisi üzerine (Baatrup, 1991; Sörensen, 1991; Hogstrand ve ark., 1994) yoğunlaşmıştır. Oysaki balıklar doğal ortamlarında tek bir metalin değil birden çok metal karışımının etkisinde kalmaktadırlar. Tek bir metalin etkisiyle karşılaştırıldığında metal karışımlarının etkileriyle ilgili çalışmalar (Finlayson ve Verrue, 1982; Buhl ve Hamilton, 1990; Hickie ve ark., 1993) oldukça sınırlıdır. Bu nedenle, bu çalışmada tatlı su ekosistemlerinde sıklıkla birlikte bulunan çinkonun ve kadmiyumun tek başına ve birlikte Oreochromis niloticus un hematolojisi (alyuvar, akyuvar, hemoglobin ve hematokrit), kan antioksidan enzimleri (CAT ve G6PD) ve serum enzimlerinin (ALT, AST, ChE, ALP, LDH ve LP) aktiviteleri, metal taşıyıcı plazma proteinleri, enzimatik olmayan antioksidanlar (glutatyon, serum albumin, serulopolazmin ve transferrin), serum immünoglobulin A ve G, serum elektrolitleri (Na, Cl, K, ve Ca) ve diğer serum bileşenleri (kortizol, glukoz, total protein, kolesterol ve trigliserid) gibi kan biyokimyası üzerine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. 11

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Martin ve ark. (1977), Carcinus maenas (Decapod, Crustacea) nın hemolenf dokusunu elektroforetik separasyonu ve diğer test teknikleri kullanılarak incelemişlerdir. kan dokusunda bakırın büyük bir çoğunluğunun hemosiyanine Zn nin ise üç farklı kan bileşenine (%68 i hemosiyanine, %10 u kan hücreleri; lipitler ve karotenoidlere; %15 i ise hemolifte) bağlandığı saptanmıştır. Araştırıcılar, C. maenas ın serumunda spesifik Zn-bağlayıcı proteinlerinin bulunmadığını bununla birlikte Zn nin hemosiyaninlerdeki yüksek molekül ağırlıklı proteinlere bağlandığını belirlemişlerdir. Arillo ve ark. (1984), Salmo gairdneri yi 4 ay süreyle 1 ve 10 µg/l Cd ve 30 ve 100 µg/l Cu derişiminin etkisine bıraktıkları çalışmalarında biyokimyasal parametrelerdeki değişimleri incelemişlerdir. Metale duyarlı bazı enzim aktivitelerinde (kan katalaz ve karbonik anhidraz) Cu nun düşük ve yüksek; Cd nin ise yalnızca yüksek derişimlerinin etkisinde önemli değişikliklerin meydana geldiği saptanmıştır. Sjöbeck ve ark. (1984), kadmiyum kontamine olmuş Eman Nehrinde (İsveç) yakalanan tatlı su levreği (Perca fluviatilis) üzerinde yaptıkları biyokimyasal ve hematolojik çalışmada kadmiyumlu bölgelerdeki balıklarda anemi ve plazma karbonhidrat ve iyon kompozisyonunda bozukluklar belirlemişlerdir. Araştırıcılar, alan çalışmalarında kadmiyumun neden olduğu bu etkilerin laboratuar çalışmalarındaki etkilerine benzer olduğunu vurgulamışlardır. Viale ve Calamari (1984), Cd, Cr ve Cu nun düşük ortam derişimlerinin etkisine 4 ay süreyle bıraktıkları Salmo gairdneri de immün yanıtların oluştuğunu ve metallerin balıklarda immün sistemi etkilediğini belirlemişlerdir Hilmy ve ark. (1985), Mugil cephalus un kan, karaciğer, solungaç ve kalp dokularındaki aspartat aminotransferaz, alanin aminotransferaz, alkalen fosfataz ve laktat dehidrojenaz gibi enzim aktiviteleri üzerine Cd nin toksik etkilerini araştırmışlardır. Çalışmada Cd etkisindeki balıkların farklı dokularındaki enzim aktiviteleriyle ilgili farklı duyarlılıklar saptanmıştır. Solungaç ALT ve AST enzimleri 12

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT Cd etkisine en duyarlı enzimler olup, karaciğer ALP ve kalp LDH aktivitesi yüksek Cd derişimlerinin etkisinde oldukça yüksek bir azalma göstermiştir. Suzuki ve ark. (1986), albumin eksikliği olan sıçanlara intraperitonal olarak enjekte ettikleri bakırın taşınması ve dağılımını incelemişlerdir. Albumin eksikliği olan bireylerinin kan ve karaciğer dokularında kontrol grubuna (albumin eksikliği olmayan bireyler) oranla Cu düzeyi daha düşük saptanmış ve bu durumun kanda Cu taşınmasında albuminin önemli bir rol oynadığını kanıtlamıştır. Benson ve ark. (1987), tatlı su balığı Notemigonus crysoleucas ı 96 saat süreyle 1.35 ve 2.40 mg/l Cd derişimlerinin etkisine bırakarak kan biyokimyası parametrelerindeki değişimleri incelemişlerdir. Cd nin kan glukoz, ALT ve AST düzeyinde istatistiksel bakımdan önemli değişikliklere neden olduğu saptanmıştır. Araştırıcılar glukoz ve transaminazların akuatik organizmalardaki Cd etkisinin belirleme testleri için yararlı olabileceğini vurgulamışlardır. Tort ve ark. (1987), Scyliorhinus canicula da hematolojik parametreleri üzerine bakırın etkilerini incelemişlerdir. Çok düşük Cu derişimlerinde hemoglobin düzeyi değişmezken eritrosit ve hematokrit düzeyinde azalma, yüksek Cu derişimlerinde ise incelenen tüm hematolojik parametrelerin düzeylerinde azalmaların olduğu saptanmıştır. Benson ve ark. (1988), kadmiyumun etkisine bırakılan N. crysoleucas daki glukoz, hematokrit ve aminotransferazları içeren hematolojik ve biyokimyasal parametreleri incelemişlerdir. Kadmiyum etkisi, hematokrit düzeyinde önemli bir değişikliğe neden olmamışken glukoz, ALT ve AST düzeylerinde önemli değişikliklere neden olmuştur. Nath ve Kumar (1988), Colisa fasciatus ta karbonhidrat metabolizması üzerine kromun etkilerini incelemişlerdir. subletal Cr derişimlerinin etkisindeki balıklarda 3 saat süre sonunda karaciğer glikojen düzeyinde önemli azalışların; 6 saat sonrada kan glukoz düzeyinde önemli artışların olduğu ve 72 saatlik etki süresinin sonunda ise kan glukoz düzeyinin pik yaptığı saptanmıştır. Ruparelia ve ark. (1989), 7, 14 ve 21 günlük sürelerle 18.0, 24.0 ve 3 mg/l Pb nin etkisine bıraktıkları O. mossambicus un kan dokusundaki biyokimyasal parametrelerdeki değişiklikleri incelemişlerdir. İncelenen parametrelerden plazma 13

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT kolesterol düzeyi kurşunun etkisindeki balıklarda kontrol grubuna oranla önemli düzeylerde azalmalar göstermiştir. Bentley (1991), I. punctatus ta yaptığı bir çalışmada kan dokusunda Zn ye ilgisi yüksek bir metal bağlayıcı protein belirlemiştir. Devam eden analizlerle Znbağlayıcı bu proteinin bir serum albumin olabileceği ve proteindeki Zn bağlama bölgelerinin 35x10-8 M Zn/mg protein bağlama kapasitesine sahip olduğu rapor edilmiştir. Araştırıcılar, bu proteinin insan, tavuk ve tavşan albuminlerine oranla Zn için daha fazla ilgi ve bağlama kapasitesi gösterdiğini vurgulamışlardır. Gwozdziski ve ark. (1992), insan ve bir deniz balığı olan Dicentrarchus labrax ın eritrositlerinde CAT, SOD, peroksidaz, GPx gibi enzimlerin aktiviteleri ve eritrosit hemolizi üzerine CuSO 4 ve HgCl 2 nin etkilerini araştırmışlardır. Her iki metalin eritrositlerdeki antioksidan enzim aktivitelerine ve hemoliz üzerine etkileri insanlara oranla balıklarda daha fazla olduğu belirlenmiştir. Kargın ve Erdem (1992), O. niloticus u Zn (200 ppm), Cu (60 ppm) ve Zn+Cu (100+30 ppm) etkisine 24, 48, 72 ve 96 saatlik sürelerle bırakarak karaciğer, solungaç ve kas dokularındaki metal (Zn,Cu) birikimini çalışmışlardır. Deneyde gözlenen balık ölümlerinin bakır ve çinkoya oranla çinko+bakır karışımının etkisinde daha fazla olduğu saptanmıştır. Belirlenen süreler sonunda en yüksek bakır birikimi karaciğerde, en yüksek çinko birikimi ise solungaçlarda gözlemlenmiştir. Araştırıcılar, bakır birikimin çinko varlığında azaldığını ancak ortamda bulunan bakırın dokulardaki çinko birikimini etkilemediğini vurgulamışlardır. Nikinmaa (1992), kadmiyumu da içeren çevresel kirleticilerin balıklarda alyuvarların fonksiyonlarında önemli değişikliklere neden olduğunu, bu nedenle de alyuvarlardaki iyon düzeyinin ve eritrositlerdeki enzim aktivitelerinin belirlenmesinin çevresel kirliliğin izlenmesi çalışmalarına önemli katkılar sağlayacağını vurgulamıştır. Allien (1993), 1 ve 7 günlük sürelerle O. aureus u Cd ve Pb nin etkisine bıraktıkları çalışmalarında metallerin hematolojik parametreler üzerine etkilerini incelemişlerdir. Araştırmada plazma osmolalitesinin en duyarlı kan parametresi olduğu ve diğer kan parametrelerinden önce metallerden etkilendiği, Cd nin Pb ye oranla daha toksik ve kan parametreleri üzerine olumsuz etkilere neden olduğu 14

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT belirlenmiştir. Buna ek olarak Cd nin toksik etkilerinin erken tanısında hemoglobin düzeylerinin izlenmesinin yararlı olacağı rapor edilmiştir. Filho ve ark. (1993), farklı ekolojik karaktere sahip altı farklı deniz balığının kan, kalp, karaciğer ve kas dokularındaki CAT, SOD ve glutatyon peroksidazı içeren enzimatik antioksidan savunma mekanizmalarını araştırmışlardır. Çalışmada katalazın en yüksek kan dokusunda olduğu (300-1000 pmol/ghb) bunu karaciğerin (100-250 pmol/g y.a.) izlediği belirlemişlerdir. Araştırıcılar, kan, kalp, karaciğer ve kas dokularındaki antioksidan enzim düzeyinin balıkların yüzme ve metabolik aktiviteleriyle doğrudan ilişkili olduğunu da belirtmişlerdir. Rombout ve ark (1993), C. carpio nun serum ve mukus örneklerinin elektroforetik separasyonları sonucunda farklı yapısal özelliklere sahip (tetramerik, dimerik ve monomerik formda) immünoglobulinleri saptamışlardır. Albergoni ve Viola (1995), I. melas da 10, 20 ve 30 µg/l CdCl 2 etkisinde kan dokusunda meydana gelen immün yanıtları incelemişlerdir. İki haftalık etki süresinden sonra Cd nin İmmünoglobulinlerin düzeyinde artışlara neden olduğu belirlenmiştir. Balint ve ark. (1995), C. Carpio ları birer insektisit olan methidathion ve deltamethrine maruz bıraktıkları çalışmalarında biyokimyasal ve hücresel düzeyde meydana gelen değişmeleri incelemişlerdir. 6 saatlik uygulamadan sonra serum glukoz düzeyi %30 düzeyinde artış; 72 saatlik uygulamadan sonra ise serum LDH aktivitesi 2.5 katlık bir artış; AchE aktivitesi ise %20 düzeyinde bir azalış göstermiştir. Nussey ve ark. (1995), 0.16 ve 0.40 mg/l Cu etkisine 4 ve 28 günlük sürelerle bıraktıkları O. mossambicus ta hematolojik parametrelerde ve osmoregülasyonda değişikliklerin meydana geldiğini rapor etmişlerdir. Bakır etkisinden kan hücreleri olumsuz etkilenmiş ve plazma Na, K, Ca ve Cl düzeyleri azalış göstermiştir. Serra ve ark. (1995), Cd nin etkisine bıraktıkları Scapharca inaequivalvis deniz tarağının dokularında Cd düzeyini ve metal bağlayıcı proteinleri çalışmışlardır. Cd nin özellikle böbrek, solungaç, kas ve kan gibi dokularda biriktiği gözlenmiştir. Cd nin dokularda metal bağlayıcı proteinlere bağlandığı ve belirlenmiştir. Jel 15

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT filtrasyonu, bu Cd-bağlayıcı proteinin 10 kda ağırlığında olup bir MT olabileceğini göstermiştir. İyon değiştirici kromatografiği ile bu proteinin en az iki Cd bağlayıcı izoformlarının olduğunu saptanmıştır. Bainy ve ark. (1996), Billing Barajının (Sao Paulo, Brezilya) kirlenmiş bölgelerinden yakalanan O. niloticus un karaciğer, böbrek, solungaç ve eritrositlerinde oksidatif stresi çalışmışlardır. Eritrositlerde oksidatif stres ve buna bağlı olarak oksidatif zararların meydana geldiği; G6PD, SOD ve glutatyon peroksidaz aktivitesinin artığı, CAT aktivitesi ve GSH düzeyinin ise azaldığı belirlenmiştir. Hai ve ark. (1997), C. Carpio ve I. nebulosus taki antioksidan enzimler ve diğer oksidatif ve redoks parametreleri üzerine bir organofosfat insektisit olan Diklorvosun etkilerini araştırmışlardır. Araştırmada doku (karaciğer, böbrek, solungaç, kalp, beyin ve kas) homojenatlarındaki CAT, SOD, AChE ve glutatyon peroksidaz aktivitesindeki, GSH, süperoksit ve hidroksit radikalleri düzeylerindeki değişimler ve lipit peroksidasyonu çalışılmıştır. Araştırıcılar, organofosfatın balıklarda oksidatif strese neden olduğunu ve bu strese bağlı olarak da incelenen parametrelerde önemli değişikliklerin meydana geldiğini vurgulamışlardır. Akahori ve ark. (1999), in vitro koşullarda C. carpio eritrositlerini çinko derişimlerinin etkisine bırakarak hücrede meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişimleri incelemişlerdir. Çinkonun sazan eritrosit zarlarındaki lipitlerin akışkanlığını azalttığı ve hücrelerin hemolize dirençliliğini önemli ölçüde engellediği saptanmıştır. Nair ve Robinson (1999), Mytilus edulis in hemolenfinde kadmiyumları bağlayan histidin bakımından zengin glikoproteinleri karakterize etmişlerdir. İmmobilize metal-iyon ilgi kromatografisiyle elde ettikleri bu metal bağlayıcı proteinin 63 kda molekül ağırlığa sahip ve pi sının 4.8 olduğu saptanmıştır. Molekül özelliği (M A ve pi), karbonhidrat içeriği (%11.6), zengin histidin içeriği (%13.7) ve iyi bir Cd bağlayıcı özlliği (log K 5.4) bu proteinin memelilerdeki histidin bakımından zengin glikoproteinlere benzediğini göstermiştir. Rodriquez-Ariza ve ark. (1999), bakır, paraquat, malathion gibi çevresel kirleticilerin etkisine bıraktıkları Sparus aurata da oksidatif stres biyomarkırlarını 16

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT çalışmışlardır. İncelenen oksidatif stres parametrelerinden G6PD aktivitesinin paraquat etkisindeki balıkların karaciğerinde artığı belirlenmiştir Vosyliene ve Kazlauskiene (1999), Oncorhynchus mykiss i Cu+Zn+Cr+Ni+Fe nin 005+01+025+05+05 mg/l karışımının etkisine 10 gün süreyle bıraktıkları çalışmalarında alyuvar sayısı ve hemoglobin düzeyi gibi kanın fizyolojik parametrelerinde azalışların meydana geldiği ve metal karışımının balıklardaki homeostazisi bozduğu rapor edilmiştir. Kirby ve ark. (2000), Ukrayna Körfezindeki nörotoksik kirlenmenin bir belirteci olarak dil balığının (Platichthys flesus) kas dokusundaki kolinesteraz (ChE) aktivitesini incelemişlerdir. körfezin kirlenmiş bölgelerinde yakalanan balıklarda ChE aktivitesinde kontrol bölgelerindekine oranla azalışların olduğu belirlenmiştir. Araştırıcılar, ChE aktivitesindeki azalışların bir kirletici etkisinin belirteci olabileceğini vurgulamışlardır. De la Tore ve ark. (2000), genç C. carpio ları kadmiyumun etkisine maruz bıraktıkları çalışmalarında subletal kadmiyum derişimlerinin ozmotik regülasyonu ve iyon dengesini bozarak sazanlarda stres meydana getirdiğini saptamışlardır. Travacio ve ark. (2000), Cr (VI) nın etkisine bıraktıkları farelerin beyin dokusundaki enzimatik ve enzimatik olmayan antioksidan sistemlerdeki değişimleri incelemişlerdir. Cr (VI) nın CAT ve SOD gibi enzimatik antioksidan aktivitesini kontrol grubuna göre sırasıyla %74 ve %72 düzeyinde artırdığı; vitamin E ve sülfidril grupları gibi enzimatik olmayan antioksidan düzeylerini ise sırasıyla %35 ve %32 düzeyinde azalttığı belirlenmiştir. Araştırıcılar, antioksidan enzim aktivitesindeki artışların oksidatif strese karşı bir adaptasyon yanıtını gösterdiğini, enzimatik olmayan antioksidan düzeyindeki azalışların ise oluşan ROT ların olumsuz etkilerinin sonucu olduğunu vurgulamışlardır. Rie ve ark. (2001), Chrysemys picta üzerinde yaptıkları çalışmalarında Cd nin kan, karaciğer, böbrek, pankreas ve gastrointestinal gibi dokularda biriktiği ve başta karaciğer olmak üzere dokulardaki metal bağlayıcı protein sentezini artırtığı belirlenmiştir. Araştırıcılar, metal bağlayıcı protein sentezindeki artışın Cd etkisine karşı adaptasyon yanıtı olarak oluştuğunu vurgulamışlardır. 17

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT Cerqueira ve Fernandes (2002), 96 saatlik bakır etkisinden sonra Prochilodus scrofa da alyuvar, hematokrit, hemoglobin ve plazma K düzeylerinin artığını bununla birlikte plazma Na ve Cl düzeylerinin ise düştüğünü gözlemlemişlerdir. Pillet ve ark. (2002), Halichoerus grypus un kan lökositlerini in vitro koşullarda çinko ve kadmiyumunun etkisine maruz bırakarak MT lerin indüksiyonunun incelemişlerdir. Araştırıcılar, in vitro Zn ve Cd etkisinde lökosit hücrelerinde iki tane MT izoformunun (MT1 ve MT2) sentezinin meydana geldiğini ve metallerin regülasyonunda bu proteinlerin önemli roller üstlendiğini belirtmişlerdir. Teresa ve ark. (2002), C. carpio ları ZnSO 4 (1-1.0 mm) ün etkisine 20 saat süreyle bırakarak eritrositlerin lipit bileşimi üzerine çinkonun etkisini incelemişlerdir. Sonuçlar, yüksek çinko derişimlerinin sazan eritrositlerinin membran lipitlerinin yapısını ve bileşimini önemli ölçüde değiştirdiğini göstermiştir. Campana ve ark. (2003), Halobatrachus didactylus un kan, karaciğer ve böbrek dokularındaki metal ve metallothionein düzeyleri, lipid peroksidasyonu ve ALA-D aktivitesi üzerine kurşunun etkisini inceledikleri çalışmalarında dokulardaki kurşun düzeyinin böbrek > karaciğer > kan şeklinde olduğunu rapor etmişlerdir. Hamed ve ark. (2003), çevresel ve endüstriyel atıklarla kirlenmiş Nil Nehrinin (Mısır) bazı bölgelerinden yakalanan balık türlerinde kirliliğin indikatörleri olan çeşitli antioksidan enzim aktivitelerindeki değişimleri çalışmışlardır. İncelenen türlerden O. niloticus un karaciğer ve böbrek dokularındaki GR, GST ve GPx aktivitesinin kirlenmiş bölgelerdeki balıklarda kontrol grubu balıklarına oranla daha yüksek olduğu gözlenmiştir. SDS-PAGE ile O. niloticus ve Clarias lazera nın karaciğer ve böbrek örneklerinin elektroforetik separasyonuyla elde edilen metal bağlayıcı proteinlerin yoğunluğunda artışlar saptanmıştır. Lionetto ve ark. (2003), İtalya deniz kıyı sahasındaki M. galloprovincialis ve Mullus barbatus türlerinde yaptıkları çalışmada AChE ve antioksidan enzimlerinin (katalaz ve glutatyon peroksidaz) kimyasal kirleticilerin olası etkilerinin belirlenmesi için deniz kıyılarının incelenmesinde yararlı parametreler olabileceğini vurgulamışlardır. 18

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT Pandey ve ark. (2003), Yamuna Nehrindeki (Hindistan) Wallago attu da oksidatif stres biyomarkırlarını çalışmışlardır. Nehrin kirli bölgelerinde toplanmış olan balıkların karaciğer ve solungaç dokularındaki CAT ve G6PD enzim aktivitesinde artışlar olduğu belirlenmiştir. Araştırıcılar ayrıca, oksidatif stres biyomarkırlarının kullanımının, akuatik ekosistemlerdeki kirliliğin izlenmesinde önemli olacağını da vurgulamışlardır. Piao ve ark. (2003), sıçanların çeşitli doku ve organlarında çinkonun kısa süreli toksik etkilerini inceledikleri çalışmalarında serum kortizol düzeyinin çinkonun etkisinde artığı saptamışlardır. Sonuçlar, daha önceki çalışmalarla paralel olarak yüksek çinko derişimlerinin hematopoietik, sitogenetik, biyokimyasal ve endokrin sistemler düzeyinde doku ve organlarda toksik etkilere neden olduğunu göstermiştir. Sayeed ve ark. (2003), bir insektisit olan deltametrinin etkisindeki Channa punctatus balığında oksidatif stresin meydana geldiğini ve buna bağlı olarak da karaciğer, böbrek ve solungaç dokularındaki glutatyon miktarının önemli düzeylerde artığını belirtmişlerdir Tandon ve ark. (2003), Cd nin sıçanlarda neden olduğu oksidatif stresi inceledikleri çalışmalarında Cd etkisindeki sıçanların kan dokusunda CAT ve SOD aktivitesinde ve beyin, karaciğer ve kan dokularındaki redükte glutatyon (GSH) ve okside glutatyon (GSSH) düzeylerinde artışların olduğu saptanmıştır. Yang ve Chen (2003), C. carpio ları 2.0, 4.0 ve 8.0 mg/l gallium derişimlerinin etkisine 28 günlük süreyle bıraktıkları çalışmalarında kan dokusunun biyokimyasal parametrelerdeki değişimleri incelemişlerdir. Kontrol grubuna oranla metal etkisindeki balıkların glukoz, kolesterol ve trigliserid gibi serum parametrelerinde önemli değişikliklerin ve eritrosit hücrelerinde hasarların olduğu saptanmıştır. Gül ve ark. (2004), Seyhan Baraj Gölündeki (Türkiye) Cyprinidae familyasına ait tatlı su balıklarında antioksidan sistemlerin kirlenmiş bölgelerle ilişkisini araştırmışlardır. Çalışmada CAT, G6PD, SOD, GST, MDA ve LDH aktivitesinin istatistiksel bakımdan önemli ölçüde ortamda bulunan kirleticilerden etkilendiği rapor edilmiştir. 19

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT Wu ve Chen (2004), Litepenaeus vannamei türü karideslerde osmoregülasyon ve oksijen tüketimi üzerine kadmiyum ve çinkonun etkilerini inceledikleri çalışmalarında Zn ve Cd nin kontrol grubuna göre oksijen tüketimini %75.9 ve %91.3 düzeyinde engellediği ve osmoregülasyonda bozukluklara neden olduğu saptanmıştır. Shah ve Altındağ (2005), Tinca tinca kadife balıklarının kan dokusundaki immünolojik parametreler üzerine Cd, Hg ve Pb nin etkilerini araştırmışlardır. Toplam lökosit sayısının Cd ve Hg etkisinde önemli derece azaldığı saptanmıştır. Alves ve Wood (2006), kalsiyum ve kurşun içeren besinlerle beslenen O. mykiss de Pb nin kronik etkisi üzerine Ca +2 etkisini incelemişlerdir. çalışmada eritrositlerde biriken Pb miktarının plazmada biriken miktarından 100 kat daha fazla ve Pb ve Ca nın etkisindeki balıklarda plazma Na ve Ca düzeyinde azalmaların olduğu belirlenmiştir. Araştırıcılar, kalsiyumun balıklardaki kurşun birikimini azalttığını ve kurşunun olumsuz etkilerine karşı bir koruma görevi yaptığını rapor etmişlerdir. Fulladosa ve ark. (2006), S. sabra nın kan hücrelerini in vitro koşullarda Cd, Pb ve Cr nin farklı subletal derişimlerinin etkisine bıraktıkları çalışmalrında HSP70 gibi stres proteinlerinin önemli ölçüde sentezlendiği ancak MT indüksiyonunun fazla olmadığı belirlenmiştir Araştırıcılar, balık kan hücrelerinin özellikle çevresel kirlilik durumlarında deneysel ve toksikolojik uygulamalar için biyolojik modeller olabileceğini vurgulamışlardır. Ribeiro ve ark. (2006), kirleticilerin balık sağlığı üzerindeki çeşitli etkilerinin belirlenmesi için hematolojik parametrelerdeki değişmeleri inceledikleri çalışmalarında Hoplias malabaricus u metilciva, inorganik kurşun ve tributiltin içeren besinlerin etkisine bırakmışlardır. Araştırma sonuçları eritrosit, lökosit, hemoglobin ve hematokrit düzeylerinde kirleticilerin etkisinde değişikler meydana geldiğini göstermiştir. Vosyliene ve Jankaite (2006), 6 farklı metalden oluşan karışımın etkisine bıraktıkları O. mykiss de biyolojik parametrelerdeki değişiklikler araştırılmıştır. Balıklar Cu+Zn+Pb+Ni+Cr+Mn nin 0.874+0.93+4.7+0.66+0.33+18.0 mg/l sinin etkisine bırakıldığı çalışmada kan parametrelerinin (hematokrit düzeyi, eritrosit ve 20

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT lökosit sayısı) olumsuz etkilendiği ve özellikle eritrosit sayısında önemli azalışların meydana geldiği rapor edilmiştir. Abebe ve ark. (2007), deniz midyesi M. edulis in hemolenfinde metal bağlayıcı bir protein olan histidin-bakımından zengin bir glikoproteini (HRG) saptamışlardır. HRG nin total plazma proteinlerinin miktar olarak %41-61 ini oluşturduğu ve kabukluların hemolenfindeki metal bağlanmasında sorumlu esas protein olduğu belirtilmiştir. Agrahari ve ark. (2007), C. punctatus un organofosfat türü bir pestisit olan azodrinin (monokrotofos) subletal derişimlerinin (0.96 ve 1.86 mg/l) etkisine 15 ve 60 günlük sürelerle bırakmışlar ve kan dokusundaki biyokimyasal değişikleri incelemişlerdir. İncelenen tüm biyokimyasal parametrelerde derişime bağlı olarak önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Karaciğer doku hasarının oluştuğunun göstergesi olan artan bir GOT, GPT, asit ve alkalen fosfataz aktivitesi plazmada gözlenmiştir. Plazma LDH aktivitesi ve trigliserid düzeyi ise ortam derişimlerinin etkisinde azalış göstermiştir. Araştırıcılar, kirlilik izleme programı çalışmalarında balık kanındaki biyokimyasal parametrelerin incelenmesinin yararlı olabileceğini vurgulamışlardır. Artacho ve ark. (2007), Cygnus melanocoryphus ta kötü beslenmeye bağlı olarak kan biyokimyası parametrelerindeki değişimleri inceledikleri çalışmalarında glukoz, total protein, albumin, globulin, üre, ürik asit, trigliserid gibi plazma bileşenlerinin ve aspartat aminotransferaz ve kreatin kinaz gibi plazma enzim aktivitelerinin incelenmesinin, organizmaların sağlık durumları hakkında bilgi sağlayacağından oldukça önemli olduğunu vurgulamışlardır. Hoyle ve ark (2007), C. gariepinus balığını besin yoluyla verilen bakırın etkisine 30 gün süreyle bıraktıkları çalışmalarında barsaktaki glutatyon düzeyinin deney süresinin sonunda kontrol grubuna oranla Cu etkisindeki balıklarda iki kat artığı saptanmıştır. Liu ve ark. (2007), sıçanlar üzerinde yaptıkları bir çalışmada kan plazmasında transkupreinler adı verilen spesifik makroglobulinleri incelemişlerdir. Araştırıcılar, bu proteinlerin kan dokusunda yalnızca Zn taşınmasından değil Cu taşınmasından da sorumlu olduğunu ve Cu ve Fe nin varlığında sentezlerinin artığını belirtmişlerdir. 21

2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Özgür FIRAT Loumbourdis ve ark. (2007), Rana ridibunda türü kurbağalarda kromun tek başına ve krom + kadmiyum karışımının etkisinde karaciğer, böbrek ve barsaklardaki metal (Cr, Cd) birikimini ve MT sentezini çalışmışlardır. Her iki metalin incelenen dokular arasında en çok böbreklerde biriktiği ve bu dokuda saptanan Cr düzeyinin Cr + Cd karışımının etkisinde kromun tek başına etkisinde oranla iki kat daha fazla olduğu gözlenmiştir. MT sentezinin Cr + Cd karışımının etkisindeki organizmalarda kontrol grubuna oranla 2-6 katlık artış gösterdiğini saptamıştır. Araştırıcılar, barsakta gözlenen bu yüksek MT sentezindeki artışın, bu proteinlerin metal iyonlarının barsaktan kan dokusuna geçişinde etkili olmasından kaynaklandığını belirtmişlerdir. Schmitt ve ark. (2007), kurşun ve çinko madenlerinin bulunduğu Güneydoğu Missouri (Amerika) bölgesindeki üç balık türünde (Campostoma oligolepis, Lepomis megalotis, Hypentelium nigricans) yaptıkları çalışmalarında balıkların kan dokusundaki metal düzeylerinin özellikle de kurşun düzeyinin çok yüksek olduğunu ve karaciğer dokusunda MT indüksiyonun özellikle çinkonun etkisinde artığını belirlemişlerdir. Van Dyk ve ark. (2007), O. niloticus tatlı su çupralarının 18+0.16 mg/l ve 3+0.3 mg/l Cd+Zn (CdCl 2 +ZnCl 2 ) karışımlarının etkisine 24 ve 672 saat sürelerle bıraktıkları çalışmalarında metal karışımının etkisinde karaciğer dokusundaki histopatolojik değişiklikleri incelemişlerdir. Araştırıcılar, her iki metal karışımının ortam derişimlerinin etkisinde de benzer histolojik değişiklerin meydana geldiğini ve bu değişikliklerin; hyalinizasyon, hepatositlerde vakuol oluşumu, hücresel şişme ve kan damarlarındaki aşırı kan akışı şeklinde olduğunu saptamışlardır. Urena ve ark. (2007), doğal ortamlarındaki ve yetiştirme havuzlarındaki Anguilla anguilla nın kan, karaciğer, böbrek ve kas dokularında Zn, Cd, Cu, Hg, Fe, Pb ve Mn gibi metallerin ve MT düzeylerinin belirlenmesine yönelik çalışmalarında en yüksek Cd düzeylerine yetiştirme havuzlarındaki balıkların karaciğer ve böbreklerinde saptanırken, doğal ortamlarında yakalanan balıkların kanında Pb, böbreklerinde ise Zn düzeyleri yüksek düzeylerde bulunmuştur. Yetiştirme havuzlarındaki balıkların böbreklerinde Cd ile MT; doğal ortamdaki balıkların ise karaciğerinde Cu ile MT arasında doğrusal bir ilişki saptanmıştır. 22

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT 3. MATERYAL VE METOD Araştırmada kullanılan Nil tilapiası O. niloticus, Ç. Ü. Su Ürünleri Fakültesi balık yetiştirme havuzlarından alınarak kontrollü ortam koşullarındaki laboratuara getirilmiş ve her biri 40x140x40 cm boyutlarında olan içerisinde 120 L dinlenmiş çeşme suyu bulunan 21 stok cam akvaryum içerisinde iki ay süre ile bekletilerek ortam koşullarına adaptasyonları sağlanmıştır. Bu süre içerisinde deneyde kullanılacak balıklar 17.12±0.8 cm boy ve 80.49±0.9 g ağırlığa ulaşmıştır. Kan dokusunda incelenecek olan fizyolojik ve biyokimyasal parametreler, yaş, boy ve ağırlığa bağlı olarak değişim gösterdiğinden çalışmada aynı yaşta ve boy ve ağırlık olarak da birbirine yakın balıklar kullanılarak, bu faktörlerin etkisinin minimum düzeye indirilmesi amaçlanmıştır. Deneyler 25±1 o C sıcaklıkta yürütülmüş, akvaryumlar merkezi havalandırma sistemi ile havalandırılmış ve günde sekiz saat aydınlanma (8 saat gündüz-16 saat gece) periyodu uygulanmıştır. Balıklar, laboratuar koşullarına adaptasyonları süresince hazır balık yemiyle (Pınar Balık Yemi, Türkiye) beslenmiştir. Denemeler başlamadan iki gün önce yem kesilmiş, denemeler süresince balıklar vücut ağırlıklarının %2 si kadar yem ile günde iki defa beslenmiştir. Deney ortam suyunun kimyasal özellikleri; Toplam sertlik: 349.12 ± 2.24 ppm CaCO 3 ph: 8.12 ± 8 Çözünmüş oksijen: 7.38 ± 6 mg/l Su sıcaklığı: 21.09 ± 0.22 o C Deneyler çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının ortam derişimleri dikkate alınarak üç seri olarak yürütülmüştür. Balıklar birinci seride çinkonun 0.5 ve 5.0 ppm; ikinci seride kadmiyumun 0.1 ve 1.0 ppm ve üçüncü seride ise çinko + kadmiyumun 0.5+0.1 ve 5.0+1.0 ppm derişimlerinin etkisine 7, 14 ve 28 gün sürelerle bırakılmıştır. Deneylerin her bir serisinde 40x140x40 cm boyutlarında ve her birinin içerisinde 24 balık bulunan 7 cam akvaryum kullanılmıştır. Deneylerde birinci seride yedi akvaryumun ilk altısına her derişim için üç akvaryum kullanılmak üzere 23

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT çinkonun 0.5 ve 5.0 ppm lik çözeltileri; ikinci seride kadmiyumun 0.1 ve 1.0 ppm lik çözeltileri; üçüncü seride ise çinko + kadmiyum karışımının 0.5+0.1 ve 5.0+1.0 ppm lik çözeltilerinden 120 şer litre ve serilerdeki son akvaryumlar ise kontrol grubu olarak kullanılarak içerisine aynı hacimde (120 L) dinlendirilmiş çeşme suyu konmuştur. Deneyler altı tekrarlı olarak yürütülmüş ve her tekrarda dört balık kullanılmıştır. Deneylerde kullanılan çinko (ZnCl 2 ) ve kadmiyum (CdCl 2 X H 2 O) çözeltilerinin akvaryumlarda homojen dağılması ve akvaryum tabanına çökmesini önlemek amacıyla Trisodyumsitrat (C 6 H 5 Na 3 O 7 x 2H 2 O) çözeltisi kullanılmıştır. Deney akvaryumlarında kullanılan metal çözeltilerinin derişimlerinde buharlaşma, adsorbsiyon ve akümülasyon gibi nedenlerle değişim olabileceği dikkate alınarak çözeltiler her gün taze hazırlanan stok çözeltilerden uygun seyreltmeler yapılarak değiştirilmiştir. 3.1. Kan Örneklerinin Alınması ve İncelenmesinde Kullanılan Yöntemler Belirlenen her sürenin sonunda deney akvaryumlarından rast gele alınan balıklar, çeşme suyu ile iyice yıkanarak temizlenmiş kurutma kağıdı ile yüzeylerinde bulunan su damlacıkları alınmış ve boy ve ağırlıkları saptanarak kan alınımına hazır hale getirilmiştir. Kan alımı öncesinde anestezik maddelerin kan parametreleri üzerindeki azaltıcı ve hücreleri hemoliz edici etkileri dikkate alınarak (Hattingh, 1975; Smith ve Hattingh, 1980) balıklara her hangi bir anestezi uygulanmamıştır. Balıklarda kan, vücut ve ekstremitelerine dorsal aorta ve onun kollarından gitmektedir. Solungaçların hemen arkasında yer alan aorta yayları birleşip tek olarak dorsale uzanır ve dorsal aortayı oluşturur. Dorsal aorta da omurganın ventralinde bulunur ve kuyruk bölgesinde hemal yaylar içinde yoluna devam eder (Sarıhan, 1990). Bu durum dikkate alınarak balıklar, kuyruk bölgesinden (kaudal pedinkül) kesilerek dorsal aortadan kanları alınmıştır. Kan örnekleri, tam kanda incelenecek parametrelerin (alyuvar, akyuvar, hemoglobin, hematokrit, CAT, G6PD, GSH, plazma proteinleri) analizi için içinde pıhtılaşmayı engelleyen antikuagülan madde (EDTA) bulunan tüplere; serum parametrelerinin (kortizol, total protein, glukoz, 24

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT kolesterol, trigliserid, kalsiyum, sodyum, potasyum, klor, ALT, AST, ChE, LDH, ALP, LP, serum albumin, seruloplazmin, transferin, IgA, IgG) analizi içinse içinde her hangi bir madde bulunmayan içi boş düz tüplere alınmıştır. EDTA lı tüplerde bulunan kan örneklerinden metal (Zn, Cd), alyuvar, akyuvar, hemoglobin, hematokrit, GSH düzeyleri, protein ve hemoglobin elektroforezi ile CAT ve G6PD enzim aktivitelerinin belirlenmesi amacıyla hemolizat hazırlanması kan örneklerinin alındığı gün yapılırken CAT ve G6PD aktivitesinin belirlenmesi de sonraki ilk üç gün içerisinde yapılmıştır. Düz tüplerde bulunan kan örneklerinden serumların elde edilmesi ve bu serumlarda incelenecek parametrelerin düzeylerinin belirlenmesi de yine kan örneklerinin alındığı gün yapılmıştır. 3.1.1. Tam Kanda İncelenecek Parametrelerin Analiz Yöntemleri 3.1.1.1. Fizyolojik Parametreler Kan örneklerinin alyuvar ve akyuvar sayıları ile hemoglobin ve hematokrit düzeyleri, Ç. Ü. Tıp Fakültesi Balcalı hastanesi Merkez Laboratuarında Coulter LH 750 Analyser aletinde belirlenmiştir. 3.1.1.2. Elektroforez Deneyleri ve Eritrositte Enzimatik Antioksidan Sistemler için Örneklerin Hazırlanması Denenen tüm süre ve derişimlerdeki kan örneklerinin her birinden 400 µl kan alınarak santrifüj tüplerine aktarılmış ve 4 o C de 5000 rpm de 10 dakika süre ile santrifüj (Sorvall RC-2BB) edilerek protein elektroforezi için plazmaları eppendorf tüplere alınarak -20 o C de saklanmıştır. Geriye kalan eritrosit pelletleri üzerine %0.85 lik soğuk serum fizyolojik eklenmiş ve tüpler alt üst edilerek dikkatle karıştırılmış ve tekrar santrifüj edilip süpernatant atılmıştır. Süpernatant aspire edilirken üst kısımda tabaka oluşturan lökosit-trombosit içeriği de uzaklaştırılmıştır. 25

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT İşlem en az üç kez (tamamen berrak süpernatant oluşana dek) tekrarlanmış ve analiz çeşidine göre hemolizat hazırlanmıştır (Wdzieczak ve ark., 1982). 3.1.1.2.(1). Plazma Protein Elektroforezi (Helena Laboratories, 1974) Prensip: Elektroforez yüklü koloit, partikül ve iyonların dışarıdan sağlanan bir akım aracılığıyla oluşturulan elektriksel alanda göç ettirilmesidir. Plazma proteinleri de elektriksel ortamda kendilerini oluşturan amino asitlerinin yan zincirlerinin (-) ve (+) elektrik yük farklılıklarından dolayı anot ya da katoda göç ederler. Bu şekilde protein fraksiyonları birbirinden ayrılmaktadır. Selüloz asetat membran, elektroforetik ayrım için çok homojen bir ortam sağlamakta ve kolayca saydam bir yüzey meydana getirmektedir. Ayrıca plazma proteinlerinin çok küçük miktarlarında yeterli bir ayrım da sağlamaktadır. Ayıraçlar: 1. Elektroforez tamponu, Barbital tamponu (ph 8.6; iyonik kuvvet 45): Bileşimi g Barbital 7.36 Sodyum Barbital 41.20 Yaklaşık bir litre sıcak saf suda çözülür, soğutulur, 1 N NaOH ve 1 N HCl kullanılarak ph ı 8.6 ya ayarlandıktan sonra dört litreye saf suyla tamamlanır. Üzerine koruyucu olarak %5 lik izopropil alkoldeki timol çözeltisinden 20 ml konur. 2. Ponceau-S boyası: Kapsül içeriği (Gelman, bir kapsül 500mg boya içerir) %5 lik trikloroasetik asit içinde çözülür ve aynı solüsyonla 100 ml ye tamamlanır. 3. Yıkama çözeltisi: %5 asetik asit 4. Selüloz asetat şeritler (Gelman Sephraphore III) Yöntem: Elektroforez tankına 200 ml kadar tampon konur, tank 45 o lik açıyla eğilerek her iki küvetteki tampon miktarı eşitlenir. 2.5x15 cm boyutlarındaki selüloz asetat şeritler el değmeden kesilerek ikiye bölünür. Tüm işlemler sırasında şeritlerin üst yüzeyinin sürekli üstte kalmasına dikkat edilir. Kullanmadan önce özel elektroforez 26

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT kalemi ile şeritlere, anot ve katot bölgeleri, aplikasyon noktası ve çalışılacak örneklerin adları kaydedilir. Daha sonra şeritler, tampon içerisinde 5-10 dakika bekletilerek ıslanmaları sağlanır. İki süzgeç kağıdı arasında iyice kurutulup Whatman I üzerine alınır. 1 µl lik aplikatör ile plazmalar uygulanır. Şeritler tanka katodik olarak yerleştirilir, tankın kapağı kapatılır ve akım verilir. Elektroforetik koşullar; a. Köprü aralığı: 4.5 cm b. Akım şiddeti: 0.6 ma/cm şerit c. Süre: 45-50 dakika esas alınarak sürdürülmüştür. Elektroforez işlemi tamamlandıktan sonra tanktan alınan şeritler, 10 dakika Ponceau S boyasında bekletilerek fraksiyonların boyanması sağlanır. Sonra artık boyalardan arındırmak amacıyla yıkama işlemi yapılır. Bu amaçla üç ayrı %5 lik asetik asit çözeltisinde sırasıyla bekletilir. 3.1.1.2.(1).(1). Protein Bandlarının Moleküler Ağırlığının Hesaplanması Selüloz asetat elektroforezinde yapılan ayrımdan sonra ortaya çıkan protein bandları tespit edilmiş ve markır protein (Bovine serum albumine 68 kda) ile bu proteinlerin selüloz asetattaki göç etme mesafeleri karşılaştırılarak moleküler ağırlıkları yaklaşık olarak hesaplanmıştır (Rhyum ve ark., 1994). 3.1.1.2.(1).(2). Protein Bandlarının Dansitometrik Ölçümleri Plazma örneklerinin selüloz asetat elektroforezindeki ayrımından sonra ortaya çıkan protein band örneklerindeki protein miktarları Cliniscan 2-1261 model Scaning Dansitometre kullanılarak 525 nm dalga boyunda ölçülmüştür. 3.1.1.2.(2). Hemoglobin Elektroforezi (Kohn, 1969) Prensip: Elektroforezde kullanılan tamponun belli bir ph sı vardır. Hemoglobinler bu ph da izoelektrik noktasına göre (-) ya da (+) yükle yüklenirler. Tampona elektrik 27

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT akımı uygulandığında oluşan elektriki alanda hemoglobinler yüklerine göre belirli bir hızda ilerlerler. Ayıraçlar: 1. Katot tamponu, ph 8.6: Bileşimi g Na-Barbital 5.15 Barbital 0.92 Bir litre saf suda çözülür. 2. Anot tamponu, ph 9.1: Bileşimi g Tris 25.2 EDTA 2.5 Borik asit 1.9 Bir litre saf suda çözülür. 3. Boya çözeltisi (Ponceau S): 500 mg Ponceau S 100 ml %5 lik trikloroasetik asitte çözülür. 4. Yıkama çözeltisi: 5 ml asetik asit alınır 100 ml saf suya tamamlanır. Yöntem: EDTA lı tüplere alınan kan örnekleri santrifüj edilerek plazmasından ayrılır. Geriye kalan eritrositler serum fizyolojik ile üç defa yıkanır. Hemoliz edici olarak 800 µl saf su 60 µl eritrosit üzerine eklenerek hemolizat hazırlanır ve aşağıda belirtildiği gibi elektroforez işlemine geçilir. Elektroforez tankında anot ve katoda 200 er ml anot ve katot tamponu konur. Selüloz asetat kağıdı eşit hacimdeki anot ve katot tamponu (100 ml + 100 ml) içerisinde 10 dakika ıslatıldıktan sonra filtre kağıdının arasında hafifçe kurutularak üzerine hazırlanan hemolizatlar uygulanır. Örnek uygulaması katodik yapılır. Elektroforez koşulları; a. Köprü aralığı: 4.5 cm b. Akım şiddeti: 0.75 ma/cm şerit c. Süre: 60 dakika alınarak sürdürülmüştür. 28

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT Elektroforez bitiminde kağıtlar 5 dakika Ponceau S içerisinde boyanır. Boya artıkları %5 lik asetik asit ile temizlenir. 3.1.1.2.(2).(1). Hemoglobin Bandlarının Dansitometrik Ölçümleri Kan örneklerinin selüloz asetat elektroforezi ile ayrıştırılmasından sonra ortaya çıkan hemoglobin band örneklerindeki protein miktarları Cliniscan 2-1261 model Scaning Dansitometre kullanılarak 525 nm dalga boyunda ölçülmüştür. 3.1.1.2.(3). Glukoz 6-fosfat Dehidrojenaz Aktivite Tayini Prensip: Glukoz- 6fosfattan 6-fosfoglukonat oluşması sırasında indirgenen NADP miktarı bu tepkimeyi katalizleyen G6PD enziminin aktivitesi ile doğru orantılıdır. Enzim aktivitesi ölçülmesi, in vitro koşullara uyarlanan tepkime sırasında oluşan NADPH ın 340 nm dalga boyunda birim zamanda verdiği absorbans farkının saptanması esasına dayanır (Beutler, 1975). Ayıraçlar: 1. 1 M Tris tamponu (ph 8.0): Bileşimi g Tris baz 5.30 Tris HCl 8.84 Saf suyla 100 ml ye tamamlanır. 2. 0.1 M MgCl 2 : 0.95 g MgCl 2 alınır ve 100 ml ye saf suyla tamamlanır. 3. 2 mm G6P,Na (günlük hazırlanır): 169 g G6P alınır, 10 ml ye saf suya tamamlanır. 4. 6 mm NADP (günlük hazırlanır): 153 g NADP alınır ve 10 ml ye saf suyla tamamlanır. 5. %2 Digitonin: 2 g Digitonin alınır ve 100 ml ye saf suyla tamamlanır. 29

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT 6. 5 mm Na-P tamponu (ph 7.0) hazırlanması: A. Stok tamponu: 5 M Na-P tamponu: Bileşimi g NaH 2 PO 4. H 2 O 3.12 Na 2 HPO 4 4.26 Saf suyla 1000 ml ye tamamlanır. B. Seyreltik tampon: 5mM Na-P tamponu: Bileşimi Stok tampon 100mL Na 2,EDTA 392 mg NADP 15.3 mg Β-merkaptoetanol 7 ml Bir miktar saf su ilave edildikten sonra Ph sı kontrol edilir ve saf suyla 1000 ml ye tamamlanır. Yöntem: 1 hacim eritrosit pelleti üzerine 1 hacim fosfat tamponu ve 2 hacim digitonin ilave edilerek hemolizat hazırlanır. Hazırlanan hemolizattan da hemoglobin ve enzim aktivite tayini yapılır. G6PD aktivite tayini için iki tüp alınır ve Çizelge 3.1 de belirtilen işlemler uygulanır. Çizelge 3.1. Eritrositte G6PD aktivite tayini için örneklerin hazırlanması Çözeltiler Kör (ml) Örnek (ml) NADP, 2 mm 0.3 0.3 G6P, 6 mm 0.3 0.3 Tris Tampon, 1 M ph 8.0 0.3 0.3 MgCl 2 0.3 0.3 Saf su 1.80 1.75 Hemolizat - 5 30

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT Hazırlanan örnek tüplerindeki tepkime 37 o C de 1 cm ışık yolu olan kuvars küvetlerde 10 dakika süreyle spektrofotometrede (Shimadzu UV-260) 340 nm dalga boyunda izlenir. 0., 5. ve 10. dakikalardaki absorbans ölçülür ve doğrusal artış gösteren zaman sürecindeki optik dansite (OD) değerlerinden yararlanılarak aşağıdaki formülden G6PD enzim aktivitesi hesaplanır. Hesaplama: G6PD Aktivitesi (Ü/mL)= ODxVT(3.0mL) 6.22xVH(5mL) ΔOD: Dakikadaki optik dansite değişimi V T : Toplam hacim V H : Hemolizat hacmi 6.22: 1 µmol NADPH ın 1 cm lik ışık yolunda verdiği optik dansite değeri. Ü/mL biriminden ölçülen G6PD aktivitesi daha sonra hemolizatta saptanan hemoglobin (Hb) değerine bölünerek enzimin spesifik aktivite sonucu Ü/g Hb biriminden verilir. G6PD Spesifik Aktivitesi (Ü/g Hb)= G6PDAktivitesi( U / ml) Hb( g / ml) 3.1.1.2.(4). Katalaz Aktivite Tayini Prensip: Katalaz, H 2 O 2 nin yıkımını kataliz eder. H 2 O 2 nin katalaz tarafından yıkım hızı, H 2 O 2 nin 230 nm de ışığı absorbe etmesinden yararlanılarak spektrofotometrik olarak ölçülebilir (Beutler, 1975). Ayıraçlar: 1. 1 M Tris-HCl, 5 mm Na 2 EDTA tamponu, ph 8.0: Bileşimi g Tris-Baz 5.358 Tris-HCl 8.787 31

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT Na 2 EDTA 0.1461 Saf su ile 100 ml ye tamamlanır. 2. 1 M Fosfat tamponu, ph 7.0: Bileşimi g K 2 HPO 4 6.723 KH 2 PO 4 8.344 Saf su ile 100 ml ye tamamlanır. 3. 10 mm H 2 O 2 : %30 luk peroksitten 10 µl alınır ve 9990 µl saf suyla tamamlanır. 4. Stabilize edici çözelti: 5 ml Β-merkaptoetanol alınır ve %10 luk Na 2 EDTA ile 10 ml ye tamamlanır. 5. Etanol (%95 lik) Yöntem: CAT aktivite tayini için eritrosit pelleti 1:20 oranında stabilize edici çözelti ile hemoliz edilir ve bu hemolizattan hemoglobin tayini yapılır. Hazırlanan hemolizat 1:10 oranında saf su ile sulandırılır ve 1 ml sine 20 µl etanol gelecek şekilde ilave edilir, karıştırılır ve aktivite tayini yapılır. Deneye başlamadan önce günlük olarak hazırlanan 10 mm H 2 O 2 konsantrasyonunun doğru ayarlanıp ayarlanmadığı fosfat tamponu ile kontrol edilir. Bunun için fosfat tamponu 1:10 oranında saf su ile sulandırılır, 1 ml lik küvete 900 µl konur ve havaya karşı 230 nm dalga boyunda okunarak absorbansı kaydedilir (OD 1 ). Ölçülen fosfat tamponunun içine hazırlanan 10 mm lık peroksitten konur ve havaya karşı aynı dalga boyunda okunarak absorbansı kaydedilir (OD 2 ). Sonuç, OD 2 -OD 1 =71 olduğunda, hazırlanan peroksitin konsantrasyonu tam 10 mm dır denir ve deney çizelge 3.2 de gösterildiği şekliyle yapılır. 32

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT Çizelge 3.2. Eritrositte CAT aktivite tayini için örneklerin hazırlanması Çözeltiler Kör (µl) Örnek (µl) 1 M Tris HCl, 5mM Na 2 EDTA, ph 50 50 8.0 10 mm H 2 O 2-900 Saf su 930 30 37 o C de 10 dakika inkübe edilir Hemolizat 20 20 Optik dansitedeki düşüş 37 o C de spektrofotometrede (Shimadzu UV-260) 230 nm dalga boyunda köre karşı 10 dakika boyunca ölçülür. Enzim aktivitesinin hesaplanması aşağıdaki formüle göre yapılır. Hesaplama: CAT Aktivitesi (Ü/mL) = ODxVT(1.0mL) 71xVH(2mL) ΔOD: Dakikadaki optik dansite değişimi V T : Toplam hacim V H : Hemolizat hacmi 71: 10 mm H 2 O 2 yıkım hızının verdiği optik dansite değeri. Ü/mL biriminden ölçülen CAT aktivitesi daha sonra hemolizatta saptanan hemoglobin (Hb) değerine bölünerek enzimin spesifik aktivite sonucu Ü/mg Hb biriminden verilir. CATAktivitesi( U / ml) CAT Spesifik Aktivitesi (Ü/mg Hb) = Hb( mg / ml) 33

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT 3.1.1.3. Redükte Glutatyon Düzeyinin Tayini Prensip: Hemen hemen eritrositlerin bütün nonprotein sülfidril grupları, indirgenmiş GSH şeklinde bulunur. 5,5 -ditiyo-bi [2-nitrobenzoik asit] (DTNB), sülfidril bileşikleri tarafından redükte edilmiş bir disülfit bileşiğidir. Oldukça sarı renkli anyon oluşturur. Örnek ile DTNB nin oluşturduğu sarı renkli kompleksin renk şiddeti ortamdaki GSH konsantrasyonu ile doğru orantılıdır; 412 nm de spektrofotometrik olarak değerlendirilir (Beutler, 1975). Ayıraçlar: 1. Çöktürücü çözelti: Bileşimi g Galsiyel metafosforik asit 1.67 Disodyum EDTA 0.20 NaCl 3 Saf su ile 100 ml ye tamamlanır. 2. 0.3 M Na 2 HPO 4 : 42.59 g Na 2 HPO 4 alınır ve saf su ile 100 ml ye tamamlanır. 3. %2 DTNB çözeltisi: 20 mg DTNB alınır ve %1 lik sodyum sitrat ile 100 ml ye tamamlanır. Yöntem: 200 µl kan üzerine 2 ml saf su ilave edilerek hemolizat hazırlanır ve 200 µl si hemoglobin tayini için kullanılır. GSH tayini için iki tüp alınır ve çizelge 3.3 te belirtilen ayıraçlar ilave edilir. 34

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT Çizelge 3.3. Eritrositte GSH düzeyinin tayini için tüplerin hazırlanışı Çözeltiler Kör (ml) Örnek (ml) Hemolizat - 2 Saf su 2 - Çöktürücü 3 3 5 dakika bekletilir, örnek filtre kağıdından süzülür; Süzüntü 2 2 0.3 M Na 2 HPO 4 8 8 412 nm de köre karşı okunur (OD 1 ). Tüplere; %2 DTNB 1 1 İlave edilir 412 nm de köre karşı okunur (OD 2 ). Hesaplama: Kanda GSH miktarı µmol/g Hb biriminden hesaplanır. C ( OD2 OD1) = 1000 13600 11 5 100 x x x 2 2 Hb C (µmol/g Hb) = ( OD2 OD1) x101 Hb( g / dl) 13600: GSH ve DTNB etkileşimi sırasında oluşan sarı rengin molar ekstinksiyon katsatyısı. Hb: Hemoglobin (g/dl) 1000: µmol e dönüşüm katsayısı C: µmol glutatyon OD 1 : DTNB ilave edilmeden önce 412 nm dalga boyunda ölçülen optik dansite OD 2 : DTNB ilave edildikten sonra 412 nm dalga boyunda ölçülen optik dansite 11/2 ve 5/2: Sulandırma katsayısı. 35

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT 3.1.1.4. Hemaolizatta Hemoglobin Tayini Prensip: Hemolizatta hemoglobin tayini, siyanomethemoglobin yöntemi ile yapılmıştır. Hemolizat, potasyum siyanür ve potasyum ferrisiyanür ile muamele edildiğinde ferrisiyanür, hemoglobindeki demiri oksitler ve hemoglobini methemoglobine çevirir. Siyanür ise bunu 540 nm dalga boyunda absorbsiyon piki veren kararlı siyanomethemoglobine dönüştürür. Siyanomethemoglobin yöntemi ile bütün hemoglobin türevleri ölçülebilir (Beutler, 1975). Ayıraçlar: 1. Drabkin çözeltisi: Bileşimi g K 3 Fe(CN) 6 0.198 KCN 52 NaHCO 3 1.00 Yöntem: İki deney tüpü alınır; kör tüpüne 5 ml drabkin çözeltisi, örnek tüpüne ise 20 µl hemolizat ve 5 ml drabkin çözeltisi konur. Oda ısısında 15 dakika bekletilir ve spektrofotometrede 540 nm dalga boyunda optik dansite okunarak standart eğriden hemoglobin miktarı saptanır. 3.1.1.5. Metal (Zn ve Cd) Düzeyinin Tayini Ayıraçlar: 1. %30 luk H 2 O 2 : %35 lik peroksitten 85.8 ml alınır ve saf suyla 100 ml ye tamamlanır. 2. HNO 3 Yöntem: Kan dokusundaki çinko ve kadmiyum düzeylerinin belirlenmesi amacıyla 200 µl taze kan alınarak deney tüplerine aktarılmış ve üzerlerine 0.5 ml (1:1 v/v) %30 luk H 2 O 2 ve HNO 3 (%60; d:1.53) eklenmiş ve su banyosunda 100 o C de bir saat süreyle tutularak tam bir yanmanın gerçekleştiğini gösteren berrak çözelti elde 36

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT edilinceye kadar yakılmıştır (Ince ve Kunc, 1988). Yakımı tamamlanan örnekler polietilen tüplere alınmış ve üzerleri saf suyla 2.5 ml ye tamamlanarak metal analizine hazır hale getirilmiştir. Hazırlanan kan örneklerindeki Zn ve Cd absorbans değerleri, Perkin Elmer AS 3100 marka Atomik Absorbsiyon Spektrofotometresiyle saptanmıştır. 3.1.2. Serum Parametrelerinin Analiz Yöntemi Denenen tüm süre ve derişimlerde içinde her hangi bir antikuagülant madde bulunmayan tüplere alınan kan örnekleri, 3000 rpm de 10 dakika süreyle santrifüj (Hettich EBA 8S) edilmiştir. Bu şekilde kanın şekilli elemanlarının çöktürülmesi, serumun ise üst faza geçmesi sağlanmıştır. Elde edilen serum örnekleri eppendorf tüplerine alınmış ve analize hazır hale getirilmiştir. Serumda belirlenen parametrelerin analizi, Ç.Ü. Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Merkez Laboratuarındaki otoanalizatör cihazlarında yürütülmüştür. Her bir serum parametresinin hangi otoanalizatörde okunduğu ve cihazın bir parametreyi okuması sırasında gereksinim duyduğu serum miktarı Çizelge 3.4. te verilmiştir. 37

3. MATERYAL VE METOD Özgür FIRAT Çizelge 3.4. O. niloticus ta her bir serum parametresinin hangi otoanalizatörde okunduğu ve cihazın bir parametreyi okuması sırasında gereksinim duyduğu serum miktarı (µl) OTOANALİZATÖRLER Modular DPP * Cobas Integra 800* Modular E-170* ALT (7.0) ChE (3.5) Kort (2) AST (7.0) Tran (2.0) ALP (5.0) IgA (5.0) LDH (5.0) IgG (2.0) LP (3.0) Srp (2) TP (4.0) Glu (2.0) Kol (2.0) Trig (2.0) SA (3.5) Ca (7.0) Na (5.0) K (5.0) Cl (5.0) * :ALT (alanin aminotransferaz), AST (aspartat aminotrnasferaz), ALP (alkalen fosfataz), LDH (laktat dehidrojenaz), LP (lipaz), TP (total protein), Glu (glukoz), Kol (kolesterol), Trig (trigliserid), SA (serum albumin), Ca (kalsiyum), Na (sodyum), K (potasyum), Cl (klor), ChE (kolinesteraz), Tran (Transferrin), IgA (immünoglobulin A), IgG (immünoglobulin G), Srp (seruloplazmin), Kort (kortizol). 3.2. İstatistik Deneylerden elde edilen verilerin istatistik analizleri Regresyon Analizi ve Student-Newman Keul s Test (SNK) testleri uygulanarak yapılmıştır (Rohlf ve Sokal, 1969; Sokal ve Rohfl, 1969). 38

4. BULGULAR Bu çalışmada O. niloticus çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının farklı ortam derişimlerinin etkisine 28 gün süreyle bırakılmış ve kan dokusundaki metal düzeyi (Zn, Cd), fizyolojik parametreler (alyuvar, akyuvar, hemoglobin, hematokrit), enzimatik antioksidanlar (CAT, G6PD), enzimatik olmayan antioksidanlar (GSH, serum albumin, seruloplazmin, transferin, IgA, IgG), plazma proteinlerinin ve hemoglobin molekülünün elektroforetik analizi, serum enzimleri (ALT, AST, ChE, ALP, LDH, LP), elektrolitleri (Ca, Na, K, Cl) ve diğer bileşenleri (kortizol, glukoz, total protein, kolesterol, trigliserid) üzerine çinko, kadmiyum ve bunların karışımlarının etkileri araştırılmıştır. 4.1. Metal Düzeyleri 4.1.1. Çinko Düzeyi O. niloticus un kan dokusundaki çinko düzeylerini belirlemek amacıyla çinko standartları ile absorbans arasındaki ilişkiyi gösteren regresyon doğrusu kullanılmıştır (Şekil 4.1). 0,16 0,14 Absorbans 0,12 0,10 0,08 Y=26X+03 0,06 0,04 0,02 0 1 2 3 4 5 6 Çinko Derişimi (ppm Zn) Şekil 4.1. Çinko derişimi ve absorbans arasındaki doğrusal ilişki. 39

Çinko standartlarının absorbans değerlerinden Y= 26X+03 formülü bulunmuştur. Formülde X değeri çinko derişimini, Y değeri de absorbansı göstermektedir. O. niloticus da belirlenen her derişim ve sürede altı tekrarlı olarak saptanan çinko düzeylerinin aritmetik ortalamaları ve standart hataları ile farklı metal kombinasyonlarının ve etkide kalma sürelerinin doku birikimine etkisini saptamak amacıyla veriler SNK testi (Student Newman Keul s Test) ile analiz edilmiş ve sonuçlar Çizelge 4.1 de verilmiştir. Çizelgede a,b ve c harfleri çinko ile karışım arasındaki ayrımı; x, y ve z harfleri ise dokulardaki metal birikimine sürenin etkisini belirtmek için kullanılmıştır. Çizelgede farklı harflerle gösterilen veriler arasında P<5 düzeyinde istatistik ayrım vardır. Çizelge 4.1. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki çinko düzeyi (µg/ml kan) DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 77.37 ± 1.44 ax 79.34 ± 2.73 ax 80.88 ± 1.91 ax 0.5 Zn 100.31 ± 0.98 bx 116.50 ± 2.02 by 138.25 ± 3.06 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 88.29 ± 2.23 cx 93.67 ± 1.87 cx 110.82 ± 0.34 cy 77.37 ± 1.44 ax 79.34 ± 2.73 ax 80.88 ± 1.91 ax 5.0 Zn 148.90 ± 1.22 bx 178.20 ± 1.02 by 211.29 ± 1.62 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 110.67 ± 2.28 cx 119.51 ± 1.78 cx 142.48 ± 2.27 cy * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında O. niloticus un kan dokusundaki çinko düzeyi, hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde artış göstermiştir (Çizelge 4.1; SNK, P<5). Denenen tüm süreler sonunda karışımın 40

etkisindeki balıklarla doğrudan çinkonun etkisine bırakılan balıkların kan dokusundaki çinko düzeyleri arasında önemli bir istatistik ayrım vardır (Çizelge 4.1; SNK, P<5). Belirli bir süre sonunda kan dokusundaki çinko düzeyi karışımın etkisindeki balıklara oranla doğrudan çinkonun etkisinde kalan balıklarda önemli derecede yüksektir. 28 günlük süre sonunda kandaki çinko düzeyi, yüksek çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisindeki balıklarda kontrole göre sırasıyla, %163 ve %78 düzeyinde bir artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişiminde etkide kalma süresi ile çinko düzeyi arasında doğrusal bir ilişki vardır. Sürenin uzamasıyla kandaki çinko düzeyi de artmıştır (Çizelge 4.1; SNK, P<5). Çinko + kadmiyum karışımının belirli bir ortam derişimin de ise 7 ve 14 günlük süreler sonunda kandaki çinko düzeyinde önemli bir değişme olmaz iken 28 günlük süre sonunda çinko düzeyi önemli bir artış göstermiştir. Kan dokusunda süreye bağlı olarak gözlenen çinko düzeyindeki artışlar, metal karışımına oranla çinkonun tek başına etkisinde daha yüksek olmuştur. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla kan dokusundaki çinko düzeyi, yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde sırasıyla, %43 ve %30 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir sürenin sonunda O. niloticus un kan dokusundaki çinko düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum karışımlarının etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.2-4.4 te verilmiştir. Denenen tüm sürelerde çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri artıkça kan dokusundaki çinko düzeyi de artmıştır. Bu artış hem metal hem de metal karışımının tüm ortam derişimleri arasında istatistik önem taşımaktadır (Şekil 4.2-4.4; SNK, P<5). 28 günlük süre sonunda çinko ve çinko + kadmiyumun her birinin ortam derişimindeki 10 katlık bir artışta kan dokusundaki çinko düzeyi sırasıyla, %34 ve %29 düzeyinde bir artış göstermiştir. 41

160 5.0 140 Çinko Düzeyi (µg/ml Kan) 120 100 80 60 40 0.5 0.5+0.1 5.0+1.0 20 0 Zn Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.2. 7. günde O. niloticus un kan dokusunda çinko düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 200 180 5.0 Çinko Düzeyi (µg/ml Kan) 160 140 120 100 80 60 40 0.5 0.5+0.1 5.0+1,0 20 0 Zn Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.3. 14. günde O. niloticus un kan dokusunda çinko düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 42

240 220 5.0 200 Çinko Düzeyi (µg/ml) 180 160 140 120 100 80 60 0.5 5.0+1.0 0.5+0.1 40 20 0 Zn Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.4. 28. günde O. niloticus un kan dokusunda çinko düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.1.2. Kadmiyum Düzeyi O. niloticus un kan dokusundaki kadmiyum düzeylerini belirlemek amacıyla kadmiyum standartları ile absorbans arasındaki ilişkiyi gösteren regresyon doğrusu kullanılmıştır (Şekil 4.5). 0,26 0,24 0,22 0,20 Absorbans 0,18 0,16 0,14 0,12 0,10 0,08 0,06 0,04 Y=58X+04 0 1 2 3 4 5 Kadmiyum Derişimleri (ppm Cd) Şekil 4.5. Kadmiyum derişimi ve absorbans arasındaki doğrusal ilişki. 43

Kadmiyum standartlarının absorbans değerlerinden Y=58X+04 formülü bulunmuştur. Formülde X değeri kadmiyum derişimini, Y değeri de absorbansı göstermektedir. O. niloticus da belirlenen her derişim ve sürede altı tekrarlı olarak saptanan kadmiyum düzeylerinin aritmetik ortalamaları ve standart hataları ile farklı metal kombinasyonlarının ve etkide kalma sürelerinin doku birikimine etkisini saptamak amacıyla veriler SNK testi (Student Newman Keul s Test) ile analiz edilmiş ve sonuçlar Çizelge 4.2 de verilmiştir. Çizelgede a ve b harfleri kadmiyum ve karışım arasındaki ayrımı; x, y ve z harfleri ise dokudaki metal birikimine sürenin etkisini belirtmek için kullanılmıştır. Çizelgede farklı harflerle gösterilen veriler arasında P<5 düzeyinde istatistik ayrım vardır. Çizelge 4.2. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki kadmiyum düzeyi (µg/ml kan) DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 0 0 0 0.1 Cd 0.102 ± 02 ax 0.130 ± 04 ay 0.198 ± 29 az 0.5 Zn+0.1 Cd 90 ± 03 bx 0.106 ± 02 by 0.125 ± 02 bz 0 0 0 1.0 Cd 0.212 ± 01 ax 0.261 ± 01 ay 0.357 ± 37 az 5.0 Zn+1.0 Cd 0.188 ± 02 bx 0.212 ± 01 by 0.285 ± 01 bz * : a ve b harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir süre sonunda O. niloticus un kan dokusundaki kadmiyum düzeyi hem kadmiyumun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde artış 44

göstermiştir. Denenen süreler sonunda karışım etkisindeki balıklarla doğrudan kadmiyumun etkisine bırakılan balıkların kan dokusundaki kadmiyum düzeyi arasında önemli bir istatistik ayrım vardır (Çizelge 4.2; SNK, P<5). Belirli bir süre sonunda kan dokusunda kadmiyum birikimi, karışımın etkisindeki balıklara oranla doğrudan kadmiyumun etkisinde kalan balıklarda daha yüksek olduğu ve çinkonun varlığında azaldığı saptanmıştır. Tüm ortam derişimlerinde kan dokusundaki kadmiyum düzeyi, hem kadmiyumun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak artış göstermiştir (Çizelge 4.2; SNK, P<5). Süreye bağlı olarak kan dokusunda gözlenen kadmiyum düzeyindeki artışlar, metal karışımına oranla doğrudan kadmiyum etkisine bırakılan balıklarda daha yüksek olmuştur. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla kan dokusundaki kadmiyum düzeyi, yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinde sırasıyla, %69 ve %52 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir sürenin sonunda O. niloticus un kan dokusundaki kadmiyum düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.6-4.8 te verilmiştir. Denenen tüm sürelerde kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri artıkça kan dokusundaki kadmiyum düzeyi de artmıştır. Bu artış hem metal hem de metal karışımının tüm ortam derişimleri arasında istatistik önem taşımaktadır (Şekil 4.2-4.4; SNK, P<5). 28 günlük süre sonunda kadmiyum ve çinko + kadmiyumun her birinin ortam derişimindeki 10 katlık bir artışta kan dokusundaki kadmiyum düzeyi sırasıyla, %80 ve %128 düzeyinde bir artış göstermiştir. 45

0,25 1.0 Kadmiyum Düzeyi (µg/ml Kan) 0,2 0,15 0,1 0,05 0.1 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.6. 7. günde O. niloticus un kan dokusunda kadmiyum düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 0,3 1.0 Kadmiyum Düzeyi (µg/ml Kan) 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0.1 0.5+0.1 5.0+1,0 0 Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.7. 14. günde O. niloticus un kan dokusunda kadmiyum düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 46

0,4 0,35 1.0 Kadmiyum Düzeyi (µg/ml) 0,3 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0 0.1 Cd 5.0+1.0 0.5+0.1 Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.8. 28. günde O. niloticus un kan dokusunda kadmiyum düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.2. Metal ve Metal Karışımlarının Kanın Fizyolojik Parametreleri Üzerine Etkileri 4.2.1. Alyuvar Sayısı O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede çinko ve çinko + kadmiyum karışımının alyuvar sayısına etkileri Çizelge 4.3 te verilmiştir. 7 günlük süre sonunda yalnızca yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin, 14 ve 28 günlük süreler sonunda ise tüm ortam derişimlerinin etkisinde alyuvar sayısı azalmıştır (P<5). Alyuvar sayısında gözlenen bu azalma, çinkonun doğrudan etkisine bırakılan balıklara oranla çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan balıklarda daha fazla olmuştur. 28 günlük süre sonunda kandaki alyuvar sayısı yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde kontrole göre sırasıyla, %28 ve %38 düzeyinde azalma göstermiştir. Bu durum Zn+Cd karışımının, çinkoya oranla alyuvar sayısını daha fazla düşürdüğünü göstermektedir. 47

Kan dokusundaki alyuvar sayısı, hem çikonun hem de çinko + kadmiyum karışımının tüm ortam derişimlerinde süreye bağlı olarak azalmış ve bu azalmaların çinkonun tek başına etkisine oranla metal karışımının etkisindeki balıklarda daha yüksek olduğu gözlenmiştir (Çizelge 4.3; SNK, P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla alyuvar sayısı, yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %23 ve %28 düzeyinde azalma göstermiştir. Çizelge 4.3. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta alyuvar sayısı (10 6 /µl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 1.76 ± 2 ax 1.75 ± 2 ax 1.77 ± 5 ax 0.5 Zn 1.71 ± 3 ax 1.63 ± 4 bx 1.50 ± 5 by 0.5 Zn+0.1 Cd 1.70 ± 2 ax 1.48 ± 3 cy 1.25 ± 5 cz 1.76 ± 2 ax 1.75 ± 2 ax 1.77 ± 5 ax 5.0 Zn 1.64 ± 3 bx 1.54 ± 3 by 1.27 ± 8 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 1.52 ± 3 cx 1.19 ± 5 cy 1.10 ± 9 cy * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının alyuvar sayısına etkileri Çizelge 4.4 te verilmiştir. 7 günlük süre sonunda yalnızca yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin, 14 ve 28 günlük süreler sonunda ise tüm ortam derişimlerinin etkisinde alyuvar sayısı azalmıştır (P<5). Alyuvar sayısında gözlenen bu azalma, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının arasında 28 günlük süre sonunda önemli olduğu (P<5) ve bu süre sonunda kadmiyumun doğrudan etkisine (%33 düzeyinde azalış) 48

oranla metal karışımının etkisine bırakılan balıklarda (%38 düzeyinde azalış) alyuvar sayısındaki azalmanın daha fazla olduğu gözlenmiştir. Alyuvar sayısı hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının tüm ortam derişimlerinde süreye bağlı olarak azalmış (P<5) ve bu azalmaların, kadmiyumun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisindeki balıklarda daha fazla olduğu gözlenmiştir (Çizelge 4.4). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla alyuvar sayısı, yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %22 ve %28 düzeyinde azalma göstermiştir. Çizelge 4.4. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta alyuvar sayısı (10 6 /µl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 1.76 ± 2 ax 1.75 ± 2 ax 1.77 ± 5 ax 0.1 Cd 1.68 ± 4 ax 1.54 ± 3 by 1.35 ± 6 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 1.70 ± 2 ax 1.48 ± 3 by 1.25 ± 5 cz 1.76 ± 2 ax 1.75 ± 2 ax 1.77 ± 5 ax 1.0 Cd 1.54 ± 2 bx 1.22 ± 9 by 1.20 ± 8 by 5.0 Zn+1.0 Cd 1.52 ± 3 bx 1.19 ± 5 by 1.10 ± 9 cy * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürenin sonunda O. niloticus un kan dokusundaki alyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve bunların karışımlarının etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.9-4.11 te verilmiştir. Denenen tüm sürelerde, ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimi artıkça kan dokusundaki alyuvar sayısı azalma göstermiştir. Bu azalma hem metal hem de metal karışımının tüm ortam derişimleri arasında istatistik önem 49

taşımaktadır (P<5). Yüksek ortam derişimleri baz alındığında 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum etkisinde alyuvar sayısı sırasıyla, %28, %33 ve %38 düzeyinde azaldığı belirlenmiştir. Bu durum alyuvar sayısının azalışı üzerine metallerin etkisinin; çinko+kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. Alyuvar Sayısı (10 6 /µl) 2 1,8 1,6 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.9. 7. günde O. niloticus ta alyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 50

Alyuvar Sayısı (10 6 /µl) 2 1,8 1,6 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0,2 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.10. 14. günde O. niloticus ta alyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 2 1,8 Alyuvar Sayısı (10 6 /µl) 1,6 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0,2 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.11. 28. günde O. niloticus ta alyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 51

4.2.2 Akyuvar Sayısı O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede çinko ve çinko + kadmiyum karışımının akyuvar sayısına etkileri Çizelge 4.5 te verilmiştir. 7 günlük süre sonunda yalnızca yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin, 14 ve 28 günlük süreler sonunda ise tüm ortam derişimlerinin etkisinde akyuvar sayısı azalmıştır (P<5). Akyuvar sayısında gözlenen bu azalma, yalnızca 28 günlük süre sonunda hem çinkonun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan balıklarda birbirinden istatistiksel olarak bir ayrım göstermiştir (P<5).. 28 günlük süre sonunda kandaki akyuvar sayısı kontrole göre yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde sırasıyla, %27 ve %36 düzeyinde azalma göstermiştir. Bu durum çinkonun kadmiyum varlığında akyuvar sayısını daha fazla düşürdüğünü göstermektedir. Belirli bir ortam derişiminde balıklarda akyuvar sayısı hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak azalmış (P<5) ve bu azalmaların, çinkonun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisindeki balıklarda daha fazla olduğu gözlenmiştir (Çizelge 4.5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla alyuvar sayısı, yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %22 ve %29 düzeyinde azalma göstermiştir. 52

Çizelge 4.5. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta akyuvar sayısı (10 3 /µl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 47.80 ± 8 ax 48.07 ± 0.20 ax 47.94 ± 0.10 ax 0.5 Zn 48.97 ± 4 ax 42.21 ± 8 by 49 ± 7 by 0.5 Zn+0.1 Cd 45.23 ± 5 ax 40.42 ± 3 by 34.10 ± 4 cz 47.80 ± 8 ax 48.07 ± 0.20 ax 47.94 ± 0.10 ax 5.0 Zn 44.21 ± 2 bx 43 ± 5 by 34.61 ± 9 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 42.18 ± 6 bx 37.01 ± 8 by 30.12 ± 0.11 cz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının akyuvar sayısına etkileri Çizelge 4.6 da verilmiştir. 7 günlük süre sonunda yalnızca yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin, 14 ve 28 günlük süreler sonunda ise tüm ortam derişimlerinin etkisinde akyuvar sayısı azalmıştır (P<5). Akyuvar sayısında gözlenen bu azalmanın, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımı arasında istatistiksel bir ayrım göstermediği belirlenmiştir (P>5). Belirli bir ortam derişiminde balıklarda akyuvar sayısı hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımınının etkisinde süreye bağlı olarak azalmış (P<5) ve bu azalmaların kadmiyum derişiminin etkisine oranla metal karışımının etkisindeki balıklarda daha fazla olduğu gözlenmiştir (Çizelge 4.6). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla akyuvar sayısı, yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %23 ve %29 düzeyinde azalma göstermiştir. 53

Çizelge 4.6. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta akyuvar sayısı (10 3 /µl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 47.80 ± 8 ax 48.07 ± 0.20 ax 47.94 ± 0.10 ax 0.1 Cd 45.12 ± 5 ax 40.27 ± 7 by 35.12 ± 6 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 45.23 ± 5 ax 40.42 ± 3 by 34.10 ± 4 bz 47.80 ± 8 ax 48.07 ± 0.20 ax 47.94 ± 0.10 ax 1.0 Cd 43.02 ± 4 bx 37.27 ± 9 by 33.02 ± 6 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 42.18 ± 6 bx 37.01 ± 8 by 30.12 ± 0.11 bz * : a ve b harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürenin sonunda O. niloticus un kan dokusundaki akyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve bunların karışımlarının etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.12-4.14 te verilmiştir. 7 günlük sürenin sonunda yalnızca yüksek çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinde, 14 ve 28 günlük süreler sonunda ise tüm metal ve metal karışımlarında ortam derişimindeki artışa paralel olarak akyuvar sayısı azalmıştır. Bu azalma yalnızca 28 günlük süre sonunda çinko ve çinko + kadmiyum karışımının ortam derişimleri arasında istatistiksel bir ayrım göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişimleri baz alındığında 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum etkisinde akyuvar sayısı sırasıyla, %28, %31 ve %38 düzeyinde azaldığı belirlenmiştir. Bu durum akyuvar sayısının azalışı üzerine metallerin etkisinin; çinko+kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. 54

60 Akyuvar Sayısı (10 3 /µl) 50 40 30 20 10 0 0.5 5.0 0.1 0.5+0.1 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.12. 7. günde O. niloticus ta akyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 60 Akyuvar Sayısı (10 3 /µl) 50 40 30 20 10 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.13. 14. günde O. niloticus ta akyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 55

60 Akyuvar Sayısı (10 3 /µl) 50 40 30 20 10 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.14. 28. günde O. niloticus ta akyuvar sayısı üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.2.3. Hemoglobin Düzeyi O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede çinko ve çinko + kadmiyum karışımının hemoglobin düzeyine etkileri Çizelge 4.7 de verilmiştir. Düşük ortam derişimlerinde çinkonun tek başına etkisinde hemoglobin düzeyi tüm sürelerde artarken çinko + kadmiyum karışımının etkisinde azalış göstermiştir. Yüksek ortam derişimlerinde ise çinkonun doğrudan etkisinde hemoglobin düzeyi 7. günde artmış 14 ve 28. günlerde ise azalmışken çinko + kadmiyum karışımının etkisinde denenen tüm sürelerde azalmıştır (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde hemoglobin düzeyi sırasıyla, %17 ve %29 düzeyinde azalış göstermiştir. Bu durum çinko ve kadmiyumun birlikte hemoglobin düzeyini daha fazla düşürdüğünü göstermektedir. Hemoglobin düzeyi, süreye bağlı olarak 0.5 mg/l Zn ortam derişiminde artarken denenen diğer tüm ortam derişimlerinde azalma göstermiştir (Çizelge 4.7; SNK, P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla hemoglobin 56

düzeyi, yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %21 ve %26 düzeyinde azalış göstermiştir. Çizelge 4.7. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta hemoglobin düzeyi (g/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 8.43 ± 2 ax 8.39 ± 3 ax 8.41 ± 4 ax 0.5 Zn 8.61 ± 3 ax 8.75 ± 4 bx 9.64 ± 5 by 0.5 Zn+0.1 Cd 8.33 ± 3 ax 8.18 ± 3 ax 7.51 ± 6 cy 8.43 ± 2 ax 8.39 ± 3 ax 8.41 ± 4 ax 5.0 Zn 8.89 ± 5 bx 8.12 ± 3 by 7.01 ± 4 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 8.10 ± 4 cx 7.95 ± 5 cx 5.98 ± 8 cy * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının hemoglobin düzeyine etkileri Çizelge 4.8 de verilmiştir. Kadmiyum ortam derişimlerinin tek başına etkisinde hemoglobin düzeyi 14. günde artmış, 28. günde ise bir azalma gösterirken çinko + kadmiyum ortam derişimlerinde denenen tüm süreler sonunda azalma göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde hemoglobin düzeyi sırasıyla, %27 ve %30 düzeyinde azalış göstermiştir. Hemoglobin düzeyi, süreye bağlı olarak yalnızca düşük kadmiyum ortam derişiminde önce artmış sonra da azalmışken diğer metal ve metal karışımının tüm ortam derişimlerinde azalma göstermiştir (Çizelge 4.8; SNK, P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla hemoglobin düzeyi, yüksek kadmiyum ve 57

çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %30 ve %26 düzeyinde azalış göstermiştir. Çizelge 4.8. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta hemoglobin düzeyi (g/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 8.43 ± 2 ax 8.39 ± 3 ax 8.41 ± 4 ax 0.1 Cd 8.68 ± 3 ax 8.90 ± 4 bx 8.06 ± 5 by 0.5 Zn+0.1 Cd 8.33 ± 3 ax 8.18 ± 3 cx 7.51 ± 6 cy 8.43 ± 2 ax 8.39 ± 3 ax 8.41 ± 4 ax 1.0 Cd 8.71 ± 4 bx 8.06 ± 3 by 6.11 ± 5 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 8.10 ± 4 cx 7.95 ± 5 bx 5.98 ± 8 by * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürenin sonunda O. niloticus ta hemoglobin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve bunların karışımlarının etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.15-4.17 te verilmiştir. Denenen tüm sürelerde çinkonun düşük ortam derişiminin etkisinde hemoglobin düzeyleri artarken yüksek ortam derişiminin etkisinde 7. günde artmış 14 ve 28. günlerde ise azalmıştır. Kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde ise önce bir artış daha sonrada bir azalış gözlenmiştir. Çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde ise hemoglobin düzeyi azalma göstermiştir. Yüksek ortam derişimleri baz alındığında 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum etkisinde hemoglobin düzeyi sırasıyla, %17, %27 ve %29 düzeyinde 58

azalma göstermiştir. Bu durum hemoglobin düzeyinin azalışı üzerine metallerin etkisinin; çinko+kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. 12 Hemoglobin Düzeyi (g/dl) 10 8 6 4 2 5.0 1.0 0.5 0.1 0.5+0.15.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.15. 7. günde O. niloticus ta hemoglobin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 12 Hemoglobin Düzeyi (g/dl) 10 8 6 4 2 0 0.5 0.1 5.0 1.0 0.5+0.15.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.16. 14. günde O. niloticus ta hemoglobin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 59

12 Hemoglobin Düzeyi (g/dl) 10 8 6 4 2 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.17. 28. günde O. niloticus ta hemoglobin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.2.3. Hematokrit Düzeyi O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede çinko ve çinko + kadmiyum karışımının hematokrit düzeyine etkileri Çizelge 4.9 da verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında çinkonun doğrudan etkisinde hematokrit düzeyleri kontrol düzeylerine göre bir artış gösterirken, çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sadece azalma göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko + kadmiyum karışımının etkisinde hematokrit düzeyi %30 oranında bir azalma göstermiştir. Hematokrit düzeyi, süreye bağlı olarak yüksek ortam derişimlerinde hem çinkonun hem de metal karışımının etkisinde azalma göstermiştir (Çizelge 4.9; SNK, P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla hematokrit düzeyi, yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %25 ve %26 düzeyinde bir azalma göstermiştir (P>5). 60

Çizelge 4.9. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta hemotokrit düzeyi (%) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 29.01 ± 0.10 ax 29.17 ± 9 ax 28.97 ± 4 ax 0.5 Zn 34.96 ± 0.15 bx 33.28 ± 0.14 bx 30.47 ± 0.11 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 27.38 ± 0.13 ax 26.23 ± 6 ax 23.12 ± 0.10 bx 29.01 ± 0.10 ax 29.17 ± 9 ax 28.97 ± 4 ax 5.0 Zn 36.49 ± 0.34 bx 32.10 ± 0.19 ay 27.04 ± 0.23 az 5.0 Zn+1.0 Cd 26.99 ± 0.15 ax 24.05 ± 9 bx 20.21 ± 0.14 by * : a ve b harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının hematokrit düzeyine etkileri Çizelge 4.10 da verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında hematokrit düzeyleri hem kadmiyumun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde azaldığı ve bu azalışların metal ve metal karışımlarının düşük ortam derişimlerinde 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde ise 14. günden itibaren istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde hematokrit düzeyi kontrole göre sırasıyla, %20 ve %30 düzeyinde azalma göstermiştir. Kadmiyumun doğrudan etkisine oranla çinko + kadmiyum un etkisinde hematokrit düzeyininin daha fazla azaldığı belirlenmiştir. Hematokrit düzeyi, süreye bağlı olarak yüksek ortam derişimlerinde hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde azaldığı ve bu azalışların kadmiyumun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisindeki balıklarda daha fazla olduğu gözlenmiştir (Çizelge 4.10; SNK, P<5). 28 günlük 61

süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla hematokrit düzeyi, yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %17 ve %26 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Çizelge 4.10. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta hemotokrit düzeyi (%) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 29.01 ± 0.10 ax 29.17 ± 9 ax 28.97 ± 4 ax 0.1 Cd 28.13 ± 0.12 ax 27.50 ± 0.10 ax 25.17 ± 0.15 bx 0.5 Zn+0.1 Cd 27.38 ± 0.13 ax 26.23 ± 6 ax 23.12 ± 0.10 bx 29.01 ± 0.10 ax 29.17 ± 9 ax 28.97 ± 4 ax 1.0 Cd 28.00 ± 9 ax 25.01 ± 5 by 23.12 ± 0.16 by 5.0 Zn+1.0 Cd 26.99 ± 0.15 ax 24.05 ± 9 by 20.21 ± 0.14 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir süre sonunda O. niloticus ta hematokrit düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve bunların karışımlarının etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.18-4.20 de verilmiştir. Çinko ortam derişimlerinin etkisinde hematokrit düzeyi, kontrol değerlerine göre genelde bir artış gösterirken, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımında ise düşük derişimlerde 28. günde yüksek ortam derişimlerinde ise 14 ve 28. günde bir azalma göstermiştir. Yüksek ortam derişimlerinde çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında hematokrit düzeyi sırasıyla, %7, %20 ve %30 düzeyinde azalma göstermiştir. Bu durum hematokrit düzeyinin azalışı üzerine metallerin etkisinin; çinko+kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. 62

Hematokrit Düzeyi (%) 40 35 30 25 20 15 10 5 0 0.5 5.0 0.1 0.5+0.15.0+1.0 1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.18. 7. günde O. niloticus ta hematokrit düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Hematokrit Düzeyi (%) 35 30 25 20 15 10 5 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.19. 14. günde O. niloticus ta hematokrit düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 63

Hematokrit Düzeyi (%) 35 30 25 20 15 10 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 5 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.20. 28. günde O. niloticus ta hematokrit düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 64

4.3. Metal ve Metal Karışımının Kan Dokusunda Elektroforetik Separasyonlar Üzerine Etkisi 4.3.1. Hemoglobin Elektroforezi O. niloticus ta kan dokusunun Selüloz Asetat Elektroforezi (CAE) ile separe edilmesi sonucunda, yoğunlukları farklı birçok hemoglobin bandı elde edilmiştir. 1 2 3 4 5 6 7 (-) hb3 hb2 hb1 Şekil 4.21. Hemoglobin moleküllerinin Selüloz Asetat Elektroforezi ile analizi (+) Şekil 4.21, hemoglobin moleküllerinin elektroforez sonuçlarını göstermektedir. Örnek sırası; 1- kontrol; 2-0.5 ppm Zn; 3-5.0 ppm Zn; 4-0.1 ppm Cd; 5-1.0 ppm Cd; 6-0.5+0.1 ppm Zn+Cd; 7-5.0+1.0 ppm Zn+Cd ortamlarındaki hemoglobin bandlarını (hb1, hb2 ve hb3) göstermektedir. 65

Denenen tüm derişim ve sürelerde balıkların kan dokusunda SAE ile 2 tane anodik, 1 tane de katodik bölgede olmak üzere 3 tane hemoglobin bandı (hb) elde edilmiştir (Şekil 4.21). Bu bandlar kontrol ve metallerin etkisindeki deney gruplarının tamamında gözlenmiştir. Elektroforez ortamındaki hızlarına göre bu hemoglobin bandları, en hızlı hareket edenden en yavaş hareket edene kadar sırasıyla; hemoglobin bandı 1 (hb1), hemoglobin bandı 2 (hb2) ve hemoglobin bandı 3 (hb3) olarak isimlendirilmiştir. Denenen her derişim ve sürede elektroforez sonucu elde edilen bu üç hemoglobin bandındaki protein yoğunluklarının dansitometredeki ölçümleri, şekil 4.22-42 de verilmiştir O. niloticus ta belirlenen her derişim ve süre için çinko ve çinko + kadmiyum karışımının hemoglobin bandlarındaki protein yoğunlukları üzerine etkileri çizelge 4.11 de verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde denenen tüm süreler sonunda protein yoğunluğu bakımından hb2 önemli bir değişim göstermemiş; hb1 azalırken; hb3 ise artış göstermiştir. Yüksek ortam derişimlerinde gözlenen hb1 deki azalışın ve hb3 deki artışın, çinkonun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. 28. günde yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde hemoglobin bandlarının protein yoğunluklarında ki değişimler kontrol grubuyla karşılaştırıldığında hb1 in protein yoğunluğu sırasıyla,%40 ve %53 düzeyinde azalma; hb3 ün protein yoğunluğu ise sırasıyla, %89 ve %107 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişiminde etki süresine bağlı olarak hb1 in protein yoğunluğu çinkonun ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde önce bir artma sonrada bir azalma göstermiş, yüksek ortam derişlimlerinde ise sadece azalma göstermiştir. Hb3 ün protein yoğunluğu ise süreye bağlı olarak çinkonun ve metal karışımının etkisinde artış göstermiştir. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminde hb1 in protein yoğunlğu sırasıyla, %31 ve %24 düzeyinde azalma; hb3 ün protein yoğunluğu ise sırasıyla, %53 ve %138 düzeyinde artış göstermiştir. 66

Çizelge 4.11. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus taki hemoglobin bandlarının elektroforetik protein analizi 7. Gün 14. Gün 28. Gün Hemoglobin Bandları 1 2 3 1 2 3 1 2 3 28.5 51.5 2 28.5 51.5 2 28.5 51.5 2 Her bir 0.5 Zn 21.9 50.7 27.4 23.2 48.9 27.9 10.8 50.5 38.7 Hemoglobin 0.5 Zn+0.1 Cd 22.8 51.3 25.7 26.1 48.1 25.8 21.8 47.1 31.1 Bandındaki Protein Yüzdesi 5.0 Zn 28.5 24.8 51.5 51.3 2 24.6 28.5 22.4 51.5 47.2 2 30.4 28.5 17.0 51.5 49.2 2 37.8 5.0 Zn+1.0 Cd 17.4 52.9 29.7 15.4 45.7 38.9 13.3 45.3 41.4 O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının hemoglobin bandlarındaki protein yoğunlukları üzerine etkileri çizelge 4.12 de verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde denenen tüm süreler sonunda protein yoğunluğu bakımından hb2 önemli bir değişim göstermemiş; hb1 azalırken; hb3 ise artış göstermiştir. Yüksek ortam derişimlerinde gözlenen hb1 deki azalışın ve hb3 deki artışın, kadmiyumun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. 28 günlük süre sonunda hemoglobin bantlarının protein yoğunluklarındaki değişimler kontrol grubuyla karşılaştırıldığında yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde hb1 in protein yoğunluğu sırasıyla, %37 ve %53 düzeyinde azalma; hb3 ün protein yoğunluğu ise sırasıyla, %66 ve %107 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişiminde etki süresine bağlı olarak hb3 ün protein yoğunluğu hem kadmiyum hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde artış göstermiştir. Yüksek ortam derişiminde süreye bağlı olarak gözlenen bu artışın, kadmiyumun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminde hb3 ün protein yoğunluğu sırasıyla, %59 ve %138 düzeyinde artış göstermiştir. 67

Çizelge 4.12. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus taki hemoglobin bandlarının elektroforetik protein analizi 7. Gün 14. Gün 28. Gün Hemoglobin Bandları 1 2 3 1 2 3 1 2 3 28.5 51.5 2 28.5 51.5 2 28.5 51.5 2 Her bir 0.1 Cd 17.9 54.5 27.6 26.1 46.6 27.7 24.3 47.3 28.4 Hemoglobin 0.5 Zn+0.1 Cd 22.8 51.3 25.7 26.1 48.1 25.8 21.8 47.1 31.1 Bandındaki Protein Yüzdesi 1.0 Cd 28.5 20.8 51.5 53.8 2 25.4 28.5 24.4 51.5 47.6 2 28.8 28.5 18.0 51.5 48.9 2 33.1 5.0 Zn+1.0 Cd 17.4 52.9 29.7 15.4 45.7 38.9 13.3 45.3 41.4 68

Hemoglobin Bandları % 1 28.5 2 55.5 3 2 1 2 3 Şekil 4.22. 7. günde kontrol balıklarının hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 21.9 2 50.7 3 27.4 1 2 3 Şekil 4.23. 7. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 24.8 2 51.3 3 24.6 1 2 3 Şekil 4.24. 7. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri 69

Hemoglobin Bandları % 1 17.9 2 54.5 3 27.6 1 2 3 Şekil 4.25. 7. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 20.8 2 53.8 3 25.4 1 2 3 Şekil 4.26. 7. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 22.8 2 51.3 3 25.7 1 2 3 Şekil 4.27. 7. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 70

1 17.4 2 52.9 3 29.7 1 2 3 Şekil 4.28. 7. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 28.5 2 51.5 3 2 1 2 3 Şekil 4.29. 14. günde kontrol balıklarının hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 23.2 2 48.9 3 27.9 1 2 3 Şekil 4.30. 14. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri 71

Hemoglobin Bandları % 1 22.4 2 47.2 3 30.4 1 2 3 Şekil 4.31. 14 günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 26.1 2 46.6 3 27.7 1 2 3 Şekil 4.32. 14. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 24.4 2 47.6 3 28.8 1 2 3 Şekil 4.33. 14. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 72

1 26.1 2 48.1 3 25.8 1 2 3 Şekil 4.34. 14. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 15.4 2 45.7 3 38.9 1 2 3 Şekil 4.35. 14. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 28.5 2 51.5 3 2 1 2 3 Şekil 4.36. 28. günde kontrol balıklarının hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 73

1 10.8 2 50.5 3 38.7 1 2 3 Şekil 4.37. 28. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 17.0 2 49.2 3 37.8 1 2 3 Şekil 4.38. 28. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 24.3 2 47.3 3 28.4 1 2 3 Şekil 4.39. 28. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri 74

Hemoglobin Bandları % 1 18.0 2 48.9 3 33.1 1 2 3 Şekil 4.40. 28. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 21.8 2 47.1 3 31.1 1 2 3 Şekil 4.41. 28. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri Hemoglobin Bandları % 1 13.3 2 45.3 1 2 3 Şekil 4.42. 28. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarda hemoglobin bandlarının dansitometrik ölçümleri 3 41.4 75

4.3.2. Protein Elektroforezi O. niloticus ta plazmanın Selüloz Asetat Elektroforezi (CAE) ile separe edilmesi sonucunda, yoğunlukları farklı birçok protein bandı elde edilmiştir. Bu proteinler, markır proteinine göre değerlendirilip molekül ağırlıkları yaklaşık olarak hesaplanmıştır. M 1 2 3 4 5 6 7 (-) 273 kda 176 kda 132 kda 120 kda 94 kda 87 kda 78 kda 68 kda 60 kda Şekil 4.43. Plazma porteinlerinin Selüloz Asetat Elektroforezi ile analizi (+) Şekil 4.43, plazma proteinlerinin elektroforez sonuçlarını göstermektedir. Örnek sırası; 1- kontrol; 2-0.5 ppm Zn; 3-5.0 ppm Zn; 4-0.1 ppm Cd; 5-1.0 ppm Cd; 6-0.5+0.1 ppm Zn+Cd; 7-5.0+1.0 ppm Zn+Cd ortamlarındaki protein bandlarını ve M harfi ise markır proteini olan serum albumini (68 kda) göstermektedir. Denenen tüm derişim ve sürelerde balıkların plazmasında CAE ile 60, 78, 87 ve 94 kda luk 4 tane orta molekül ağırlıkta ve 120, 132, 176 ve 273 kda luk 4 tane 76

de yüksek molekül ağırlıkta olmak üzere toplam sekiz protein bandı elde edilmiştir (Şekil 4.43). Bu bandlar kontrol ve metallerin etkisindeki deney gruplarının tamamında gözlenmiştir. Her derişim ve sürede plazma örneklerinin elektroforetik analizinden sonra oluşan bu 8 bandın protein yoğunluklarının dansitometredeki ölçümleri, şekil 4.44-64 te verilmiştir. Şekillerde görülen fraksiyon sıralaması (fraksiyon1 fraksiyon 8), aynı zamanda elektroforez ortamındaki büyüklüklerine göre en düşük molekül ağırlığına sahip bandan en yüksek molekül ağırlığına sahip banda kadar olan sıralamayı da (60 kda 273 kda) içermektedir. O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede elektroforetik separasyondan sonra oluşan plazma bandlarının protein yoğunlukları üzerine çinkonun ve çinko + kadmiyum karışımının etkileri çizelge 4.13-15 te verilmiştir. Denenen tüm ortam derişimlerinde hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde protein yoğunluğu; 60, 78 ve 94 kda luk orta molekül ağırlıktaki protein (OMAP) bandlarında denenen tüm süreler; 120, 132 ve 176 kda luk yüksek molekül ağırlıktaki protein (YMAP) bandlarında ise 14 ve 28 günlük süreler sonunda kontrole göre artış göstermiştir. OMAP bandlarının yoğunluklarındaki en yüksek artışlar, 28. gün sonunda gözlenmiştir. Çizelge 4.18 de de görüldüğü gibi 28. gün sonunda yüksek ortam derişiminde OMAP ve YMAP bandlarının protein yoğunluklarında gözlenen artışlar hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde birbirine yakın değerlerde olup metal ve metal karışımı arasında önemli bir fark göstermemiştir. Belirli bir ortam derişiminde etki süresine bağlı olarak yalnızca 78 kda luk OMAP ve 132 kda luk YMAP bandının protein yoğunluğu hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde önemli düzeylerde artış göstermiştir. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminde protein yoğunluğu; 78 kda luk OMAP bandında sırasıyla, %85 ve %104; 132 kda luk YMAP bandında ise sırasıyla, %60 ve %50 düzeyinde artış göstermiştir. 77

Çizelge 4.13. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 7 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi Fraksiyonlar 1 2 3 4 5 6 7 8 13.0 1.4 27.9 11.9 11.7 11.6 15.1 7.9 0.5 Zn 14.4 1.6 24.7 15.1 12.0 10.6 14.2 7.5 Her bir 0.5 Zn+0.1 Cd 15.2 1.8 14.4 19.4 12.8 11.5 17.0 7.7 Fraksiyondaki Protein Yüzdesi 5.0 Zn 13.0 16.1 1.4 2.7 27.9 23.6 11.9 15.2 11.7 12.7 11.6 9.2 15.1 13.4 7.9 7.2 5.0 Zn+1.0 Cd 16.9 2.4 12.8 19.5 12.8 10.8 17.0 6.9 Çizelge 4.14. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 14 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi Fraksiyonlar 1 2 3 4 5 6 7 8 12.1 1.5 29.4 11.2 11.2 10.6 14.2 9.8 0.5 Zn 14.9 1.9 14.2 16.3 14.1 13.9 17.7 8.0 Her bir 0.5 Zn+0.1 Cd 14.7 3.7 5.0 20.6 15.2 15.4 19.5 5.7 Fraksiyondaki Protein Yüzdesi 5.0 Zn 12.1 17.2 1.5 4.0 29.4 7.4 11.2 18.9 11.2 17.1 10.6 13.6 14.2 17.2 9.8 4.4 5.0 Zn+1.0 Cd 16.1 3.5 8.7 20.7 15.7 13.5 17.7 4.2 78

Çizelge 4.15. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 28 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi Fraksiyonlar 1 2 3 4 5 6 7 8 12.7 1.8 29.3 10.4 10.3 10.9 13.7 8.9 0.5 Zn 16.3 4.9 11.2 17.1 14.1 14.5 17.8 4.0 Her bir 0.5 Zn+0.1 Cd 17.2 6.0 5.1 18.7 14.0 17.6 17.4 4.0 Fraksiyondaki Protein Yüzdesi 5.0 Zn 12.7 19.0 1.8 5.0 29.3 6.9 10.4 19.9 10.3 13.6 10.9 14.7 13.7 17.3 8.9 3.7 5.0 Zn+1.0 Cd 20.2 4.9 4.8 19.1 13.2 16.1 17.7 4.3 O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede elektroforetik separasyondan sonra oluşan plazma bandlarının protein yoğunlukları üzerine kadmiyumun ve çinko + kadmiyum karışımının etkileri çizelge 4.16-18 de verilmiştir. Denenen tüm ortam derişimlerinde hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde protein yoğunluğu; 60, 78 ve 94 kda luk OMAP bandlarında denenen tüm süreler; 120, 132 ve 176 kda luk YMAP bandlarında ise 14 ve 28 günlük süreler sonunda kontrole göre artış göstermiştir. OMAP bandlarının yoğunluklarındaki en yüksek artışlar, 28. gün sonunda gözlenmiştir. Çizelge 4.19 da da görüldüğü gibi 28. gün sonunda yüksek ortam derişiminde protein yoğunluğundaki artış; OMAP bandlarında kadmiyumun tek başına etkisine oranla metal karışımının etkisinde; YMAP bandlarında ise metal karışımının etkisine oranla kadmiyumun tek başına etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. Belirli bir ortam derişiminde etki süresine bağlı olarak yalnızca 78 kda luk OMAP ve 132 kda luk YMAP bandının protein yoğunluğu hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde önemli düzeylerde artış göstermiştir. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminde protein yoğunluğu; 78 kda luk OMAP bandında 79

sırasıyla, %66 ve %104; 132 kda luk YMAP bandında ise sırasıyla, %58 ve %50 düzeyinde artış göstermiştir. Çizelge 4.16. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 7 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi Fraksiyonlar 1 2 3 4 5 6 7 8 13.0 1.4 27.9 11.9 11.7 11.6 15.1 7.9 0.1 Cd 14.9 2.1 22.0 15.8 12.2 12.4 13.6 7.0 Her bir 0.5 Zn+0.1 Cd 15.2 1.8 14.4 19.4 12.8 11.5 17.0 7.7 Fraksiyondaki Protein Yüzdesi 1.0 Cd 13.0 14.7 1.4 2.3 27.9 20.2 11.9 16.4 11.7 13.1 11.6 10.3 15.1 16.0 7.9 7.1 5.0 Zn+1.0 Cd 16.9 2.4 12.8 19.5 12.8 10.8 17.0 6.9 Çizelge 4.17. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 14 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi Fraksiyonlar 1 2 3 4 5 6 7 8 12.1 1.5 29.4 11.2 11.2 10.6 14.2 9.8 0.1 Cd 14.8 3.8 11.0 16.7 17.5 13.9 17.2 4.9 Her bir 0.5 Zn+0.1 Cd 14.7 3.7 3.0 20.6 15.2 15.4 19.5 7.7 Fraksiyondaki Protein Yüzdesi 1.0 Cd 12.1 15.0 1.5 3.4 29.4 8.9 11.2 17.8 11.2 17.9 10.6 14.1 14.2 18.1 9.8 4.7 5.0 Zn+1.0 Cd 16.1 3.5 8.7 20.7 15.7 13.5 17.7 4.2 80

Çizelge 4.18. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta 28 günlük süre sonundaki plazma protein bandlarının elektroforetik protein analizi Fraksiyonlar 1 2 3 4 5 6 7 8 12.7 1.8 29.3 10.4 10.3 10.9 13.7 8.9 0.1 Cd 16.0 5.6 12.5 15.2 13.3 14.1 18.8 5.0 Her bir 0.5 Zn+0.1 Cd 17.2 6.0 5.1 18.7 14.0 17.6 17.4 4.0 Fraksiyondaki Protein Yüzdesi 1.0 Cd 12.7 18.8 1.8 3.8 29.3 6.0 10.4 18.0 10.3 14.5 10.9 16.3 13.7 18.6 8.9 4.0 5.0 Zn+1.0 Cd 20.2 4.9 4.8 19.1 13.2 16.1 17.7 4.3 Çizelge 4.19. 28. günde yüksek Zn, Cd ve Zn+Cd ortam derişiminin etkisinde O. niloticus un plazmasındaki elektroforetik bandların protein yoğunluğunda kontrol grubuna oranla gözlenen yüzde (%) artışlar Protein Bandları (kda) METALLER (ppm) 5.0 Zn 1.0 Cd 5.0+1.0 Zn+Cd 60 50 40 60 78 178 111 172 94 91 73 84 120 32 41 28 132 35 50 48 176 27 36 29 81

Fraksiyon % 1 13.0 2 1.4 3 27.9 4 11.9 5 11.7 6 11.6 7 15.1 8 7.9 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.44. 7. günde kontrol balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 14.4 2 1.6 3 24.7 4 15.1 5 12.0 6 10.6 7 14.2 8 7.5 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.45. 7. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 16.1 2 2.7 3 23.6 4 15.2 5 12.7 6 9.2 7 13.4 8 7.2 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.46. 7. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri 82

Fraksiyon % 1 14.9 2 2.1 3 22.0 4 15.8 5 12.2 6 12.4 7 13.6 8 7.0 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.47. 7. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 14.7 2 2.3 3 20.2 4 16.4 5 13.1 6 10.3 7 16.0 8 7.1 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.48. 7. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 15.2 2 1.8 3 14.4 4 19.4 5 12.8 6 11.5 7 17.0 8 7.7 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.49. 7. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri 83

Fraksiyon % 1 16.9 2 2.4 3 12.8 4 19.5 5 12.8 6 10.8 7 17.0 8 6.9 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.50. 7. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 12.1 2 1.5 3 29.4 4 11.2 5 11.2 6 10.6 7 14.2 8 9.8 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.51. 14. günde kontrol balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 14.9 2 1.9 3 14.2 4 16.3 5 14.1 6 13.9 7 17.7 8 8.0 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.52. 14. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri 84

Fraksiyon % 1 17.2 2 4.0 3 7.4 4 18.9 5 17.1 6 13.6 7 17.2 8 4.4 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.53. 14. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 14.8 2 3.8 3 11.0 4 16.7 5 17.5 6 13.9 7 17.2 8 4.9 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.54. 14 günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 15.0 2 3.4 3 8.9 4 17.8 5 17.9 6 14.1 7 18.1 8 4.7 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.55. 14. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 85

1 14.7 2 3.7 3 3.0 4 20.6 5 15.2 6 15.4 7 19.5 8 7.7 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.56. 14. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 16.1 2 3.5 3 8.7 4 20.7 5 15.7 6 13.5 7 17.7 8 4.2 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.57. 14. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 12.7 2 1.8 3 29.3 4 10.4 5 10.3 6 10.9 7 13.7 8 8.9 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.58. 28. günde kontrol balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri 86 Fraksiyon %

1 16.3 2 4.9 3 11.2 4 17.1 5 14.1 6 14.5 7 17.8 8 4.0 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.59. 28. günde 0.5 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 19.0 2 5.0 3 6.9 4 19.9 5 13.6 6 14.7 7 17.3 8 4.3 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.60. 28. günde 5.0 ppm Zn etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 16.0 2 5.6 3 12.5 4 15.2 5 13.3 6 14.1 7 18.8 8 5.0 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.61. 28. günde 0.1 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri 87

Fraksiyon % 1 18.8 2 3.8 3 6.0 4 18.0 5 14.5 6 16.3 7 18.6 8 4.0 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.62. 28. günde 1.0 ppm Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 17.2 2 6.0 3 5.1 4 18.7 5 14.0 6 17.6 7 17.4 8 4.0 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.63. 28. günde 0.5 + 0.1 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri Fraksiyon % 1 20.2 2 4.9 3 4.8 4 19.1 5 13.2 6 16.1 7 17.7 8 4.3 1 2 3 4 5 6 7 8 Şekil 4.64. 28. günde 5.0 + 1.0 ppm Zn + Cd etkisindeki balıklarının plazmasındaki protein bandlarının dansitometrik ölçümleri 88

4.4. Metal ve Metal Karışımlarının Kan Dokusunda Enzimatik Antioksidan Aktivitesine Etkileri 4.4.1. Katalaz Aktivitesi O. niloticus ta denenen derişim ve sürelerde çinko ve çinko + kadmiyum karışımının kan dokusunda CAT aktivitesine etkileri Çizelge 4.20 de verilmiştir. Denenen süreler sonunda hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde CAT aktivitesi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımı arasında düşük ortam derişimlerinde istatistik ayrım göstermezken (P>5). Yüksek ortam derişimlerinde istatistik ayrım göstermiştir (P<5). Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 14 günlük süre sonunda maksimum düzeye aluşan CAT aktivitesi, 28 günlük süre sonunda düşüş göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinin, çinkonun doğrudan etkisine oranla metal karışımın etkisinde daha fazla artığı belirlenmiştir. 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde CAT aktivitesi sırasıyla, %41 ve %84 düzeyde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde kan CAT aktivitesi düşük çinko + kadmiyum karışımında süreye bağlı olarak önemli bir değişim göstermediği (P>5), çinkonun doğrudan ve yüksek metal karışımının etkisinde önce arttığı, sürenin uzamasıyla azaldığı saptanmıştır (P<5). 28 günlük süre sonunda 14 günlük süreye oranla enzim aktivitesi yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerin etkisinde sırasıyla, %27 ve %16 düzeyinde bir azalma göstermiştir. 89

Çizelge 4.20. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki CAT aktivitesi (U/mg Hb) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 2.95 ± 0.17 ax 2.98 ± 0.12 ax 2.92 ± 0.29 ax 0.5 Zn 4.25 ± 0.24 bx 4.89 ± 0.29 by 3.49 ± 0.14 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 4.67 ± 0.26 bx 5.00 ± 0.14 bx 4.72 ± 0.17 bx 2.95 ± 0.17 ax 2.98 ± 0.12 ax 2.92 ± 0.29 ax 5.0 Zn 5.01 ± 0.31 bx 5.66 ± 0.36 by 4.11 ± 0.29 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 6.49 ± 0.13 cx 6.42 ± 0.21 cx 5.40 ± 0.22 cy * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta kan CAT aktivitesi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.21 de verilmiştir. Denenen süreler sonunda hem kadmiyumun doğrudan hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde CAT aktivitesi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). CAT aktivitesi üzerine kadmiyumun ve çinko + kadmiyum karışımının etkilerinin benzer olduğu saptanmıştır. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 14 günlük süre sonunda maksimum düzeyde olan CAT aktivitesi, 28 günlük süre sonunda düşüş göstermiştir (P<5). Belirli bir ortam derişimin etkisinde kan CAT aktivitesi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde süreye bağlı olarak önemli bir değişim göstermediği, yüksek ortam derişimlerinin etkisinde 28. günde azaldığı belirlenmiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla enzim 90

aktivitesi yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %22 ve %16 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Çizelge 4.21. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki CAT aktivitesi (U/mg Hb) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 2.95 ± 0.17 ax 2.98 ± 0.12 ax 2.92 ± 0.29 ax 0.1 Cd 4.28 ± 0.14 bx 4.63 ± 0.20 bx 4.36 ± 0.31 bx 0.5 Zn+0.1 Cd 4.67 ± 0.26 bx 5.00 ± 0.14 bx 4.72 ± 0.17 bx 2.95 ± 0.17 ax 2.98 ± 0.12 ax 2.92 ± 0.29 ax 1.0 Cd 6.58 ± 0.49 bx 6.07 ± 0.28 bx 5.14 ± 0.56 by 5.0 Zn+1.0 Cd 6.49 ± 0.13 bx 6.42 ± 0.21 bx 5.40 ± 0.22 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus un kan dokusundaki CAT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişimine bağlı olarak etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.65-67 de verilmiştir. Denenen süreler sonunda ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimi artıkça CAT aktivitesinin kontrole göre artığı belirlenmiştir (P<5). Çinko, kadmiyum ve metal karışımlarının her birinin ortam derişimlerindeki 10 katlık bir artış, 7 günlük süre sonunda enzim aktivitesinde sırasıyla, %18, %54 ve %39 düzeyinde bir artışa neden olmuştur. 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinin etkisinde CAT aktivitesi sırasıyla, %41, %76 ve %84 düzeyinde artış göstermiştir. Bu da CAT aktivitesindeki 91

artış üzerine metallerin etkisinin; çinko+kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. 8 7 1.0 5.0+1.0 CAT Aktivitesi (U/mg Hb) 6 5 4 3 2 0.5 5.0 0.1 0.5+0.1 1 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.65. 7. günde O. niloticus un kan dokusunda CAT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 92

CAT Aktivitesi (U/mg Hb) 7 6 5 4 3 2 1 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.66. 14. günde O. niloticus un kan dokusunda CAT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi CAT Aktivitesi (U/mg Hb) 6 5 4 3 2 1 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.67. 28. günde O. niloticus un kan dokusunda CAT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 93

4.4.2. G6PD Enzim Aktivitesi O. niloticus ta denenen derişim ve sürelerde çinko ve çinko + kadmiyum karışımının kan dokusunda G6PD aktivitesine etkileri Çizelge 4.22 de verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında G6PD aktivitesi, çinko ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde 14 ve 28 günlük sürelerde; yüksek ortam derişimlerinde ise tüm süreler sonunda kontrol grubuna göre artış göstermiştir (P<5). G6PD aktivitesinde gözlenen artışlar, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde G6PD aktivitesi kontrole göre sırasıyla, %45 ve %50 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde kan dokusundaki G6PD aktivitesinin süreye bağlı olarak hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde arttığı belirlenmiştir (P<5). Yüksek çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde G6PD aktivitesi, 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla sırasıyla, %24 ve %25 düzeyinde bir artış göstermiştir. 94

Çizelge 4.22. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki G6PD aktivitesi (U/g Hb) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 21.40 ± 1 ax 21.22 ± 6 ax 22.12 ± 0.29 ax 0.5 Zn 21.70 ± 0.33 ax 25.15 ± 0.27 by 26.22 ± 0.35 by 0.5 Zn+0.1 Cd 21.21 ± 0.10 ax 25.72 ± 0.14 by 26.79 ± 0.13 by 21.40 ± 1 ax 21.22 ± 6 ax 22.12 ± 0.29 ax 5.0 Zn 26.19 ± 0.25 bx 27.10 ± 0.31 bx 32.29 ± 0.38 by 5.0 Zn+1.0 Cd 26.42 ± 0.26 bx 27.31 ± 0.22 bx 33.08 ± 0.31 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta denenen derişim ve sürelerde kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının kan dokusunda G6PD aktivitesine etkileri Çizelge 4.23 te verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında G6PD aktivitesi, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde 14 ve 28 günlük sürelerde; yüksek ortam derişimlerinde ise tüm süreler sonunda kontrol grubuna göre artış göstermiştir (P<5). G6PD aktivitesinde gözlenen artışlar, kadmiyum ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde G6PD aktivitesi kontrole göre sırasıyla, %49 ve %50 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde kan dokusundaki G6PD aktivitesinin hem kadmiyum hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak arttığı belirlenmiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde G6PD aktivitesi, sırasıyla, %25 ve %25 düzeyinde bir artış göstermiştir. 95

Çizelge 4.23. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki G6PD aktivitesi (U/g Hb) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 21.40 ± 1 ax 21.22 ± 6 ax 22.12 ± 0.29 ax 0.1 Cd 21.91 ± 0.22 ax 25.51 ± 0.14 by 26.10 ± 0.35 by 0.5 Zn+0.1 Cd 21.21 ± 0.10 ax 25.72 ± 0.14 by 26.79 ± 0.13 by 21.40 ± 1 ax 21.22 ± 6 ax 22.12 ± 0.29 ax 1.0 Cd 26.33 ± 0.36 bx 27.18 ± 0.13 bx 33.01 ± 0.13 by 5.0 Zn+1.0 Cd 26.42 ± 0.26 bx 27.31 ± 0.22 bx 33.08 ± 0.31 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus un kan dokusundaki G6PD aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.68-70 de verilmiştir. Ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimleri artıkça G6PD aktivitesinin de artığı belirlenmiştir (P<5). G6PD aktivitesindeki artış 28. günde çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri arasında istatistik ayrım göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuyla karşılaştırıldığında G6PD aktivitesi çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 28 günlük süre sonunda sırasıyla, %45, %49 ve %50 düzeyinde artış göstermiştir. 96

G6PD Aktivitesi (U/g Hb) 30 25 20 15 10 5 0 5.0 1.0 0.5 0.1 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) 5.0+1.0 Şekil 4.68. 7. günde O. niloticus un kan dokusunda G6PD aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi G6PD Aktivitesi (U/g Hb) 30 25 20 15 10 5 0.5 5.0 0.1 1.0 5.0+1.0 0.5+0.1 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.69. 14. günde O. niloticus un kan dokusunda G6PD aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 97

35 5.0 1.0 5.0+1.0 G6PD Aktivitesi (U/g Hb) 30 25 20 15 10 5 0.5 0.1 0.5+0.1 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.70. 28. günde O. niloticus un kan dokusunda G6PD aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.5. Metal ve Metal Karışımının Kan Dokusundaki Enzimatik Olmayan Antioksidant Düzeyi Üzerine Etkisi 4.5.1. Glutatyon Düzeyi O. niloticus ta denenen derişim ve sürelerde çinko ve çinko + kadmiyum karışımının kan dokusunda GSH düzeyine etkileri Çizelge 4.24 te verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında çinko ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde GSH düzeyi kontrole göre 7 ve 14 günlük süreler sonunda bir değişiklik göstermemiş (P>5), 28 günlük süre sonunda ise artış göstermiştir (P<5). Kan dokusundaki GSH düzeyi, yüksek ortam derişimlerinin etkisinde tüm süreler sonunda artış göstermiştir (P<5). GSH düzeyinde gözlenen bu artışlar, 28. günde metal ve metal karışımı arasında yalnızca yüksek ortam derişimlerinde istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre yüksek çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde GSH düzeyi sırasıyla, %63 ve %110 düzeyinde artış göstermiştir. 98

Belirli bir ortam derişimin etkisinde kan GSH düzeyi çinko ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde artış gösterdiği, yüksek ortam derişimlerin etkisinde 14. günde azaldığı, 28. günde ise artış göstermiştir P<5). Yüksek ortam derişimlerinde çinko ve metal karışımının etkisinde GSH düzeyi, 28 günlük süre sonunda 14 günlük süreye oranla sırasıyla, %40 ve %89 düzeyinde artış göstermiştir. Buda süreye bağlı olarak GSH düzeyinde gözlenen artışın çinkonun doğrudan etkisine oranla metal karışımın etkisinde daha fazla olduğunu göstermektedir. Çizelge 4.24. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki GSH düzeyi (µmol/g Hb) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 3.18 ± 7 ax 2.95 ± 0.10 ax 3.24 ± 0.17 ax 0.5 Zn 3.49 ± 0.13 ax 3.20 ± 7 ax 4.50 ± 9 by 0.5 Zn+0.1 Cd 3.40 ± 9 ax 3.25 ± 8 ax 4.61 ± 0.12 by 3.18 ± 7 ax 2.95 ± 0.10 ax 3.24 ± 0.17 ax 5.0 Zn 4.59 ± 6 bx 3.80 ± 0.11 by 5.30 ± 0.14 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 4.33 ± 0.11 bx 3.60 ± 6 by 6.39 ± 0.17 cz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta kan GSH düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.25 te verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında kadmiyumun etkisinde düşük ortam derişiminde 7 günlük süre sonunda kontrole göre değişim göstermeyen GSH düzeyi (P>5) 14 ve 28 günlük süreler sonunda artmış, yüksek ortam derişimlerinde tüm süreler sonunda artmış göstermiştir (P<5). GSH düzeyinde gözlenen bu artışlar, 28. günde metal 99

ve metal karışımı arasında yalnızca yüksek ortam derişimlerinde istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde GSH düzeyi sırasıyla, %82 ve %97 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde kan GSH düzeyi çinko ve çinko + kadmiyum karışımında süreye bağlı olarak düşük ortam derişimlerinde artış gösterdiği, yüksek ortam derişimlerin etkisinde 14. günde azalma, 28. günde ise artış göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişimlerinde kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde GSH düzeyi, 28 günlük süre sonunda 14 günlük süreye oranla sırasıyla, %66 ve %78 düzeyinde artış göstermiştir. Buda süreye bağlı olarak GSH düzeyinde önce gözlenen artışın metal karışımının etkisine oranla kadmiyumun tek başına etkisinde daha fazla olduğunu göstermektedir. Çizelge 4.25. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus un kan dokusundaki GSH düzeyi (µmol/g Hb) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 3.18 ± 7 ax 2.95 ± 0.10 ax 3.24 ± 0.17 ax 0.1 Cd 3.30 ± 9 ax 3.90 ± 0.12 by 4.85 ± 0.10 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 3.40 ± 9 ax 3.25 ± 8 ax 4.61 ± 0.12 by 3.18 ± 7 ax 2.95 ± 0.10 ax 3.24 ± 0.17 ax 1.0 Cd 4.51 ± 0.10 bx 3.55 ± 8 by 5.90 ± 0.18 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 4.33 ± 0.11 bx 3.60 ± 6 by 6.39 ± 0.17 cz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus un kan dokusundaki GSH düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişimine bağlı etkisini saptamak 100

amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.71-73 te verilmiştir. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinin etkisinde 7 ve 14 günlük süreler sonunda kontrole göre değişim göstermeyen GSH düzeyi, derişimin artışıyla tüm süreler sonunda artış göstermiştir (P<5). Kadmiyumun etkisinde ise GSH düzeyi, düşük ortam derişiminde sürenin uzamasıyla yüksek ortam derişiminde ise tüm süreler sonunda artış göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuyla karşılaştırıldığında GSH düzeyinin; çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %63, %82 ve %110 düzeyinde artığı belirlenmiştir. Bu da GSH düzeyindeki artış üzerine metallerin etkisinin çinko + kadmiyum> kadmiyum >çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. 5 5.0 1.0 5.0+1.0 GSH Düzeyi (µmol/g Hb) 4 3 2 1 0.5 0.1 0.5+0.1 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.71. 7. günde O. niloticus un kan dokusunda GSH düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 101

5 GSH Düzeyi (µmol/g Hb) 4 3 2 1 0.5 5.0 0.1 1.0 5.0+1.0 0.5+0.1 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.72. 14. günde O. niloticus un kan dokusunda GSH düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi GSH Düzeyi (µmol/g Hb) 7 6 5 4 3 2 1 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.73. 28. günde O. niloticus un kan dokusunda GSH düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 102

4.5.2. Serum Albumin Düzeyi O. niloticus ta denenen derişim ve sürelerde çinko ve çinko + kadmiyum karışımının serum albumin düzeyine etkileri Çizelge 4.26 da verilmiştir. Denenen süreler sonunda hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde serum albumin düzeyi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Serum albumin düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımı arasında yalnızca 28 günlük süre sonunda istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde serum albumin düzeyi sırasıyla, %44 ve %73 düzeyinde artış göstermiştir. Bu durum, serum albumin düzeyindeki artışın çinkonun doğrudan etkisine oranla metal karışımın etkisinde daha fazla olduğunu göstermektedir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde serum albumin düzeyi hem çinko hem de metal karışımını etkisinde 14. güne kadar değişmediği (P>5), 28. gün sonunda ise artış göstermiştir (P<5). Süreye bağlı olarak serum albumin düzeyinde gözlenen artışların, çinkonun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla serum albumin düzeyi, yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerin etkisinde sırasıyla, %31 ve %47 düzeyinde artış göstermiştir. 103

Çizelge 4.26. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum albumin düzeyi (g/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 0.96 ± 2 ax 0.99 ± 3 ax 1.00 ± 2 ax 0.5 Zn 1.09 ± 3 bx 1.14 ± 2 bx 1.31 ± 2 by 0.5 Zn+0.1 Cd 1.16 ± 2 bx 1.22 ± 2 bx 1.63 ± 3 cy 0.96 ± 2 ax 0.99 ± 3 ax 1.00 ± 2 ax 5.0 Zn 1.10 ± 3 bx 1.20 ± 2 bx 1.44 ± 3 by 5.0 Zn+1.0 Cd 1.18 ± 1 bx 1.29 ± 2 bx 1.73 ± 2 cy * : a, b ve c harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum albumin düzeyi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.27 de verilmiştir. Denenen süreler sonunda hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde serum albumin düzeyi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Serum albumin düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımı arasında yüksek ortam derişimlerinde istatistik ayrım göstermiştir (P<5). Serum albumin düzeyinin 28 günlük süre sonunda kadmiyumun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla artığı gözlenmiştir. 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde serum albumin düzeyi sırasıyla, %51 ve %73 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum albumin düzeyi hem kadmiyumun hem de metal karışımını etkisinde 14. güne kadar değişmediği (P>5), 28. gün sonunda ise artış göstermiştir (P<5). Süreye bağlı olarak serum albumin düzeyinde gözlenen artışların, kadmiyumun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. 28 günlük süre sonunda 7 104

günlük süre sonuna oranla serum albumin düzeyi, yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerin etkisinde sırasıyla, %32 ve %47 düzeyinde artış göstermiştir. Çizelge 4.27. Kadmiyumun ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum albumin düzeyi (g/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 0.96 ± 2 ax 0.99 ± 3 ax 1.00 ± 2 ax 0.1 Cd 1.13 ± 3 bx 1.19 ± 2 bx 1.40 ± 3 by 0.5 Zn+0.1 Cd 1.16 ± 2 bx 1.22 ± 2 bx 1.63 ± 3 by 0.96 ± 2 ax 0.99 ± 3 ax 1.00 ± 2 ax 1.0 Cd 1.15 ± 2 bx 1.27 ± 4 bx 1.51 ± 4 by 5.0 Zn+1.0 Cd 1.18 ± 1 bx 1.29 ± 2 bx 1.73 ± 2 cy * : a, b ve c harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum albumin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.74-76 da verilmiştir. Ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimi artıkça serum albumin düzeyi de kontrole göre artış göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuyla karşılaştırıldığında serum albumin düzeyi; çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %44, %51 ve %73 düzeyinde artış göstermiştir. Bu da serum albumin düzeyindeki artış üzerine metallerin etkisinin çinko + kadmiyum> kadmiyum >çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. 105

Albumin Düzeyi (g/dl) 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.15.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.74. 7. günde O. niloticus ta serum albumin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Albumin Düzeyi (g/dl) 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0.5 5.0 0.1 1.0 5.0+1.0 0.5+0.1 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.75. 14. günde O. niloticus ta serum albumin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 106

Albumin Düzeyi (g/dl) 1,8 1,6 1,4 1,2 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 5.0+1.0 0.5+0.1 1.0 5.0 0.1 0.5 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.76. 28. günde O. niloticus ta serum albumin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.5.3. Transferrin Düzeyi O. niloticus ta denenen derişim ve sürelerde çinko ve çinko + kadmiyum karışımının serum transferrin düzeyine etkileri Çizelge 4.28 de verilmiştir. Çinkonun doğrudan etkisinde 7. gün hariç denenen tüm süre ve derişimlerde serum transferrin düzeyi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Transferrin düzeyinde gözlenen artışlar metal ve metal karışımı arasında tüm süreler sonunda istatistik ayrım göstermiştir (P<5). Transferrin düzeyinde gözlenen artışlar çinkonun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu gözlenmiştir. 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde transferrin düzeyi sırasıyla, %48 ve %85 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde serum transferrin düzeyi hem çinkonun doğrudan hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak artış göstermiştir (P<5). Ancak transferrin düzeyinde gözlenen bu artışlar, 14 günlük süre sonunda, 28 günlük süreye oranla daha fazla olmuştur. Yüksek çinko ve çinko + 107

kadmiyum karışımının etkisinde 7 günlük süreye oranla transferrin düzeyi 14 günlük süre sonunda sırasıyla, %58 ve %41 düzeyinde artış göstermiştir. Çizelge 4.28. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum transferrin düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 0.22 ± 17 ax 0.23 ± 15 ax 0.21 ± 13 ax 0.5 Zn 0.23 ± 14 ax 0.32 ± 13 by 0.27 ± 16 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 0.28 ± 25 bx 0.39 ± 26 cy 0.33 ± 23 cz 0.22 ± 17 ax 0.23 ± 15 ax 0.21 ± 13 ax 5.0 Zn 0.24 ± 24 ax 0.38 ± 14 by 0.31 ± 17 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 0.32 ± 29 bx 0.45 ± 33 cy 0.39 ± 37 cz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum transferrin düzeyi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.29 da verilmiştir. Denenen süreler sonunda hem kadmiyumun doğrudan hem de metal karışımının etkisinde serum transferrin düzeyi artış göstermiştir (P<5). Transferrin düzeyinde gözlenen bu artışlar metal ve metal karışımı arasında yalnızca yüksek ortam derişimlerinde 28 günlük süre sonunda istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde transferrin düzeyi sırasıyla, %62 ve %85 düzeyinde artış göstermiştir. Transferrin düzeyinde gözlenen artışların, kadmiyumun tek başına etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde serum transferrin düzeyi çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak artış göstermiş (P<5), 108

kadmiyumun etkisinde 14 günlük süre sonunda artış (P<5) 28 günlük süre sonunda ise bir düşüş göstermiştir. Yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 7 günlük süreye oranla transferrin düzeyi 14 günlük süre sonunda sırasıyla, %35 ve %41 düzeyinde artış göstermiştir. Buda süreye bağlı olarak transferrin düzeyinde gözlenen artışların, kadmiyumun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğunu göstermektedir. Çizelge 4.29. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum transferrin düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 0.22 ± 17 ax 0.23 ± 15 ax 0.21 ± 13 ax 0.1 Cd 0.28 ± 12 bx 0.36 ± 11 by 0.30 ± 15 bx 0.5 Zn+0.1 Cd 0.28 ± 25 bx 0.39 ± 26 by 0.33 ± 23 bz 0.22 ± 17 ax 0.23 ± 15 ax 0.21 ± 13 ax 1.0 Cd 0.31 ± 22 bx 0.42 ± 10 by 0.34 ± 11 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 0.32 ± 29 bx 0.45 ± 33 by 0.39 ± 37 cz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum transferrin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.77-79 da verilmiştir. Serum transferrin düzeyi, çinko ortam derişimlerin etkisinde 14 ve 28. günde; kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerin etkisinde ise denenen tüm süreler sonunda kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Transferrin düzeyinde gözlenen artışlar, metal ve metal karışımları arasında 14 ve 28 günlük süreler 109

sonunda istatistik ayrım göstermiştir (P<5). Çinko, kadmiyum ve metal karışımının her birinin ortam derişimlerindeki 10 katlık bir artış transferrin düzeyinde sırasıyla, %19, %17 ve %15 düzeyinde artışa neden olmuştur. 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuyla karşılaştırıldığında transferrin düzeyi; çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %48, %62 ve %85 düzeyinde artış göstermiştir. Bu da serum transferrin düzeyindeki artış üzerine metallerin etkisinin çinko + kadmiyum> kadmiyum >çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. Transferrin Düzeyi (mg/dl) 0,35 0,3 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0 5.0 1.0 5.0+1.0 0.1 0.5+0.1 0.5 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.77. 7. günde O. niloticus ta serum transferrin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 110

Transferrin Düzeyi (mg/dl) 0,5 0,45 0,4 0,35 0,3 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0 5.0+1.0 1.0 5.0 0.5+0.1 0.1 0.5 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.78. 14. günde O. niloticus ta serum transferrin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Transferrin Düzeyi (mg/dl) 0,45 0,4 0,35 0,3 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0 5.0+1.0 5.0 1.0 0.1 0.5+0.1 0.5 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.79. 28. günde O. niloticus ta serum transferrin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 111

5.4.4. Seruloplazmin Düzeyi O. niloticus ta denenen derişim ve sürelerde çinko ve çinko + kadmiyum karışımının seruloplazmin düzeyine etkileri Çizelge 4.30 da verilmiştir. çinkonun ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 7 günlük süre sonunda değişim göstermeyen (P>5) seruloplazmin düzeyi 14 ve 28 günlük süreler sonunda artış göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde seruloplazmin düzeyi sırasıyla, %42 ve %49 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde seruloplazmin düzeyi hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak 14. güne kadar değişim göstermeyen (P>5) seruloplazmin düzeyi, 28 günlük süre sonunda artış göstermiştir (P<5). Süreye bağlı olarak seruloplazmin düzeyinde gözlenen artışlar, çinkonun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olmuştur. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde seruloplazmin düzeyi sırasıyla, %34 ve %40 düzeyinde artış göstermiştir. 112

Çizelge 4.30. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta seruloplazmin düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 12.04 ± 0.49 ax 11.89 ± 0.13 ax 12.19 ± 0.71 ax 0.5 Zn 12.40 ± 0.27 ax 13.39 ± 0.51 bx 15.01 ± 0.49 by 0.5 Zn+0.1 Cd 12.65 ± 0.69 ax 13.91 ± 0.29 bx 16.02 ± 0.31 by 12.04 ± 0.49 ax 11.89 ± 0.13 ax 12.19 ± 0.71 ax 5.0 Zn 12.94 ± 0.10 ax 13.52 ± 0.43 bx 17.34 ± 0.21 by 5.0 Zn+1.0 Cd 12.97 ± 0.11 ax 14.12 ± 0.22 bx 18.12 ± 0.13 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta seruloplazmin düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.31 de verilmiştir. Kadmiyumun ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 7. gün hariç denenen tüm sürelerde seruloplazmin düzeyi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Seruloplazmin düzeyinde gözlenen artışlar, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde seruloplazmin düzeyi sırasıyla, %45 ve %49 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde seruloplazmin düzeyi hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 14. güne kadar değişim göstermediği (P>5), 28 günlük süre sonunda ise artış göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde seruloplazmin düzeyi sırasıyla, %38 ve %40 düzeyinde artış göstermiştir. 113

Çizelge 4.31. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta seruloplazmin düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 12.04 ± 0.49 ax 11.89 ± 0.13 ax 12.19 ± 0.71 ax 0.1 Cd 12.63 ± 0.41 ax 13.31 ± 0.14 bx 15.61 ± 0.27 by 0.5 Zn+0.1 Cd 12.65 ± 0.69 ax 13.91 ± 0.29 bx 16.02 ± 0.31 by 12.04 ± 0.49 ax 11.89 ± 0.13 ax 12.19 ± 0.71 ax 1.0 Cd 12.80 ± 0.13 ax 13.73 ± 0.33 bx 17.69 ± 0.44 by 5.0 Zn+1.0 Cd 12.97 ± 0.11 ax 14.12 ± 0.22 bx 18.12 ± 0.13 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta seruloplazmin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.80-82 de verilmiştir. Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının ortam derişimlerinin etkisinde 7. güne kadar değişim göstermeyen (P>5) seruuloplazmin düzeyi, 14 ve 28 günlük süreler sonunda kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Seruloplazmi düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımları arasında yalnızca 28 günlük süre sonunda istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuyla karşılaştırıldığında seruloplazmin düzeyi; çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %42, %45 ve %49 düzeyinde artış göstermiştir. Bu da seruloplazmin düzeyindeki artış üzerine metallerin etkisinin benzer olduğunu göstermektedir. 114

16 Seruloplazmin Düzeyi (mg/dl) 14 12 10 8 6 4 2 0 5.0 0.5 0.1 1.0 0.5+0.15.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.80. 7. günde O. niloticus ta serum seruloplazmin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Seruloplazmin Düzeyi (mg/dl) 16 14 12 10 8 6 4 2 0 0.5+0.15.0+1.0 0.5 5.0 0.1 1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.81. 14. günde O. niloticus ta serum seruloplazmin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 115

Seruloplazmin Düzeyi (mg/dl) 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 5.0+1.0 5.0 1.0 0.1 0.5+0.1 0.5 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.82. 28. günde O. niloticus ta serum seruloplazmin düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.5.5. Serum IgA Düzeyi O. niloticus ta denenen derişim ve sürelerde çinko ve çinko + kadmiyum karışımının serum IgA düzeyine etkileri Çizelge 4.32 de verilmiştir. Çinkonun ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 7. gün hariç denenen ortam derişimlerinde IgA düzeyi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). IgA düzeyinde gözlenen bu artışlar metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde IgA düzeyi sırasıyla, %31 ve %40 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde serum IgA düzeyi çinko ve çinko + kadmiyum karışımında süreye bağlı olarak düşük ortam derişimlerinde değişiklik göstermediği (P>5), yüksek ortam derişimlerinde ise sürenin uzamasıyla artış göstermiştir (P<5). IgA düzeyinde gözlenen bu artışlar, 14 ve 28 günlük süreler arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde IgA düzeyi sırasıyla, %25 ve %31 düzeyinde artış göstermiştir. Bu da süreye bağlı 116

olarak IgA düzeyinde gözlenen artışın çinkonun tek başına etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğunu göstermektedir. Çizelge 4.32. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum IgA düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 31.21 ± 0.34 ax 30.95 ± 0.70 ax 31.01 ± 0.57 ax 0.5 Zn 32.26 ± 0.25 ax 34.92 ± 0.35 bx 37.95 ± 0.49 bx 0.5 Zn+0.1 Cd 33.72 ± 0.92 ax 35.97 ± 0.31 bx 39.26 ± 0.30 bx 31.21 ± 0.34 ax 30.95 ± 0.70 ax 31.01 ± 0.57 ax 5.0 Zn 32.51 ± 0.81 ax 41.18 ± 0.79 by 40.73 ± 0.84 by 5.0 Zn+1.0 Cd 33.00 ± 0.71 ax 39.27 ± 0.84 by 43.36 ± 1.12 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum IgA düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.33 te verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 7 günlük süre sonunda kontrole göre değişim göstermeyen (P>5) IgA düzeyi 14 ve 28 günlük süreler sonunda artış göstermiştir (P<5). IgA düzeyinde gözlenen bu artışlar metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde IgA düzeyi sırasıyla, %32 ve %40 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde serum IgA düzeyi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımında süreye bağlı olarak düşük ortam derişimlerinde değişiklik göstermediği (P>5), yüksek ortam derişimlerinde ise sürenin uzamasıyla artış 117

göstermiştir (P<5). IgA düzeyinde gözlenen bu artışlar, 14 ve 28 günlük süreler sonunda istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde IgA düzeyi sırasıyla, %22 ve %31 düzeyinde artış göstermiştir. Buda süreye bağlı olarak IgA düzeyinde gözlenen artışın kadmiyumun tek başına etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğunu göstermektedir. Çizelge 4.33. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum IgA düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 31.21 ± 0.34 ax 30.95 ± 0.70 ax 31.01 ± 0.57 ax 0.1 Cd 33.91 ± 0.39 ax 35.09 ± 0.22 bx 38.16 ± 0.49 bx 0.5 Zn+0.1 Cd 33.72 ± 0.92 ax 35.97 ± 0.31 bx 39.26 ± 0.30 bx 31.21 ± 0.34 ax 30.95 ± 0.70 ax 31.01 ± 0.57 ax 1.0 Cd 33.70 ± 0.62 ax 39.95 ± 0.51 by 40.99 ± 0.58 by 5.0 Zn+1.0 Cd 33.00 ± 0.71 ax 39.27 ± 0.84 by 43.36 ± 1.12 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum IgA düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.83-85 te verilmiştir. Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının ortam derişimlerinin etkisinde 7. güne kadar değişim göstermeyen (P>5) IgA düzeyi, 14 ve 28 günlük süreler sonunda kontrole göre artış göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuyla karşılaştırıldığında IgA düzeyi; çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %31, %32 ve %40 düzeyinde artış 118

göstermiştir. Bu da serum IgA düzeyindeki artışın metallerin doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğunu göstermektedir. IgA Düzeyi (mg/dl) 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 0.1 0.5+0.1 0.5 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.83. 7. günde O. niloticus ta serum IgA düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi IgA Düzeyi (mg/dl) 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 5.0 1.0 0.5 0.1 5.0+1.0 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.84. 14. günde O. niloticus ta serum IgA düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 119

IgA Düzeyi (mg/dl) 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 5.0+1.0 0.5 5.0 1.0 0.1 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.85. 28. günde O. niloticus ta serum IgA düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.5.6. Serum IgG Düzeyi O. niloticus ta denenen derişim ve sürelerde çinko ve çinko + kadmiyum karışımının serum IgG düzeyine etkileri Çizelge 4.34 te verilmiştir. Çinkonun ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde IgG düzeyi sadece 28. günde kontrole göre artış göstermiştir (P<5). IgG düzeyinde gözlenen artışlar metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde IgG düzeyi sırasıyla, %23 ve %29 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde serum IgG düzeyi çinko ve çinko + kadmiyum karışımında süreye bağlı olarak düşük ortam derişimlerinde değişiklik göstermediği (P>5), yüksek ortam derişimlerinde ise sürenin uzamasıyla artış göstermiştir (P<5). IgG düzeyinde gözlenen artışlar, 28. günde diğer sürelere göre istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde IgG düzeyi sırasıyla, %16 ve %20 düzeyinde artış göstermiştir. Buda süreye bağlı olarak IgG düzeyinde 120

gözlenen artışın çinkonun tek başına etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğunu göstermektedir. Çizelge 4.34. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum IgG düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 68.00 ± 0.21 ax 67.92 ± 0.29 ax 65.18 ± 0.35 ax 0.5 Zn 71.82 ± 0.92 ax 73.29 ± 0.24 ax 78.20 ± 0.40 bx 0.5 Zn+0.1 Cd 74.04 ± 0.92 ax 74.10 ± 0.25 ax 81.08 ± 0.70 bx 68.00 ± 0.21 ax 67.92 ± 0.29 ax 65.18 ± 0.35 ax 5.0 Zn 69.11 ± 0.34 ax 69.81 ± 0.19 ax 80.44 ± 0.21 by 5.0 Zn+1.0 Cd 70.17 ± 0.25 ax 71.11 ± 0.27 ax 84.17 ± 0.92 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum IgG düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.35 te verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde IgG düzeyi sadece 28. günde kontrole göre artış göstermiştir (P<5). IgG düzeyinde gözlenen artışlar metal ve metal karışımının etkisinde istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde IgG düzeyi sırasıyla, %26 ve %29 düzeyinde artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişimin etkisinde serum IgG düzeyi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde süreye bağlı olarak değişim göstermediği (P>5), yüksek ortam derişimlerinde ise sürenin uzamasıyla artış göstermiştir (P<5). IgG düzeyinde gözlenen artışlar, 28. günde diğer sürelere göre 121

istatistik ayrım göstermiştir (P<5).. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde IgG düzeyi sırasıyla, %23 ve %26 düzeyinde artış göstermiştir. Buda süreye bağlı olarak IgG düzeyinde gözlenen artışın metal ve metal karışımının etkisinde birbirine yakın olduğunu göstermektedir. Çizelge 4.35. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum IgG düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 68.00 ± 0.21 ax 67.92 ± 0.29 ax 65.18 ± 0.35 ax 0.1 Cd 72.81 ± 0.82 ax 73.36 ± 0.31 ax 79.20 ± 0.49 bx 0.5 Zn+0.1 Cd 74.04 ± 0.92 ax 74.10 ± 0.25 ax 81.08 ± 0.70 bx 68.00 ± 0.21 ax 67.92 ± 0.29 ax 65.18 ± 0.35 ax 1.0 Cd 70.44 ± 0.39 ax 70.15 ± 0.21 ax 82.24 ± 0.59 by 5.0 Zn+1.0 Cd 70.17 ± 0.25 ax 71.11 ± 0.27 ax 84.17 ± 0.92 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum IgG düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.86-88 de verilmiştir. Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının ortam derişimlerinin etkisinde serum IgG düzeyi, 7 ve 14 günlük süreler sonunda değişim göstermezken (P>5), 28.gün sonunda kontrole göre artış göstermiştir (P<5). IgG düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımının ortam derişimleri arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuyla karşılaştırıldığında IgG düzeyi; çinko, kadmiyum ve çinko + 122

kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %23, %26 ve %29 düzeyinde artış göstermiştir. Bu da serum IgG düzeyinde gözlenen artışların, metal ve metal karışımının etkisinde birbirine yakın olduğunu göstermektedir. IgG Düzeyi (mg/dl) 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.86. 7. günde O. niloticus ta serum IgG düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi IgG Düzeyi (mg/dl) 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 5.0+1.0 1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.87. 14. günde O. niloticus ta serum IgG düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 123

90 80 0.5 5.0 0.1 1.0 5.0+1.0 0.5+0.1 IgG Düzeyi (mg/dl) 70 60 50 40 30 20 10 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.88. 28. günde O. niloticus ta serum IgG düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.6. Metal ve Metal Karışımlarının Serum Enzim Aktiviteleri Üzerine Etkileri 4.6.1. AST Aktivitesi Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı olarak O. niloticus un serum AST aktivitesine etkileri Çizelge 4.36 da verilmiştir. Belirli bir zaman sürecinde hem çinko hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde AST aktivitesi kontrole göre artış gösterimiştir (P<5). 28. günde çinko ve çinko + kadmiyumun düşük derişimi hariç denenen tüm süre ve derişimlerde serum AST aktivitesi, çinko ve çinko + kadmiyum arasında istatistik ayrım göstermiştir. Metal ve metal karışımının yüksek ortam derişimlerin de AST aktivitesi, çinkonun doğrudan etkisine oranla çinko + kadmiyum karışımının etkisinde daha fazla artış göstermiştir. AST aktivitesi yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinde 14 günlük süre sonunda sırasıyla, %38 ve %44 düzeyinde artış göstermiştir. 124

Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum AST aktivitesi hem çinkonun doğrudan hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 7 ve 14. günde artarken, etkide kalma süresindeki artışa paralel olarak azalmıştır (P<5). Yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde 7 günlük süreye oranla, 28. günde AST aktiviteleri sırasıyla, %12 ve %11 düzeyinde azalış göstermiştir. Çizelge 4.36. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum AST aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 208.65 ± 2.90 ax 207.01 ± 1.52 ax 209.60 ± 0.87 ax 0.5 Zn 248.61 ± 2.35 bx 275.34 ± 2.88 by 224.01 ± 1.12 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 280.30 ± 1.18 cx 298.66 ± 3.95 cy 242.33 ± 4.35 bz 208.65 ± 2.90 ax 207.01 ± 1.52 ax 209.60 ± 0.87 ax 5.0 Zn 260.31 ± 3.32 bx 286.02 ± 4.55 by 228.09 ± 2.34 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 276.68 ± 2.60 cx 299.09 ± 2.76 cy 254.68 ± 4.41 cz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum AST aktivitesi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.37 de verilmiştir. Belirli bir zaman sürecinde hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde AST aktivitesi kontrole göre artış gösterimiştir (P<5). Metal ve metal karışımının yüksek ortam derişimlerinde AST aktivitesi, kadmiyumun doğrudan etkisine oranla çinko + kadmiyum karışımının etkisinde daha fazla artış göstermiştir. AST aktivitesi yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinde 14 günlük süre sonunda sırasıyla, %30 ve %44 düzeyinde artış göstermiştir. 125

Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum AST aktivitesi süreye bağlı olarak hem kadmiyumun doğrudan hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisindeki balıklarda 14. gün sonuna kadar artmış, daha sonra 28. güne kadar ise azalma göstermiştir (P<5). Yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde 14 güne oranla 28. günde AST aktivitesi sırasıyla, %13 ve %12 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Çizelge 4.37. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum AST aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 208.65 ± 2.90 ax 207.01 ± 1.52 ax 209.60 ± 0.87 ax 0.1 Cd 245.33 ± 2.67 bx 268.08 ± 1.86 by 223.03 ± 2.12 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 280.30 ± 1.18 cx 298.66 ± 3.95 cy 242.33 ± 4.35 bz 208.65 ± 2.90 ax 207.01 ± 1.52 ax 209.60 ± 0.87 ax 1.0 Cd 248.39 ± 3.33 bx 269.00 ± 1.16 by 234.33 ± 2.24 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 276.68 ± 2.60 cx 299.09 ± 2.76 cy 254.68 ± 4.41 cz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum AST aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.89-4.91 de verilmiştir. Denenen tüm süreler sonunda ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimi artıkça AST aktivitesinin kontrole göre arttığı belirlenmiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinin etkisinde AST aktivitesi sırasıyla, %9, %12 ve %22 düzeyinde artış gösterdiği 126

saptanmıştır. Bu da serum AST aktivitesinin artışı üzerine metallerin etkisinin; çinko+kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. AST Aktivitesi (U/L) 300 250 200 150 100 50 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.15.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.89. 7. günde O. niloticus ta serum AST aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi AST Aktivitesi (U/L) 350 300 250 200 150 100 50 0 0.5+0.1 5.0+1.0 0.5 5.0 0.1 1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.90. 14. günde O. niloticus ta serum AST aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 127

300 AST Aktivitesi (U/L) 250 200 150 100 0.5 5.0 0.1 1.0 5.0+1.0 0.5+0.1 50 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.91. 28. günde O. niloticus ta serum AST aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.6.2 ALT Aktivitesi Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı olarak O. niloticus un serum ALT aktivitesine etkileri Çizelge 4.38 de verilmiştir. ALT aktivitesi çinkonun doğrudan etkisinde 7 ve 14. günde çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ise tüm süreler sonunda kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Çinkonun etkisinde 7 ve 14 günlük sürenin sonunda artan enzim aktivitesi, 28 günlük süre sonunda kontrol grubu değerlerine düşmüştür. ALT aktivitesi 28 gülük süre sonunda yüksek çinko + kadmiyum karışımının etkisinde %78 düzeyinde artış göstermiştir Bu durum çinkonu doğrudan etkiside ALT aktivitesindeki artışın sürenin uzamasıyla kontrol değerlerine düşmesine rağmen kadmiyumun varlığında devamlı artığını göstermektedir. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum ALT aktivitesi süreye bağlı olarak yalnızca yüksek çinko + kadmiyum karışımının etkiside artarken çinkonun etkisinde ise 14. güne kadar artmış, deneyin sona erdirildiği 28. günde ise kontrol değerlerine düşen bir azalma göstermiştir (P<5). Metal ve metal karışımının 128

yüksek ortam derişimlerinde 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla ALT aktivitesi çinkonun etkisinde %26 düzeyinde bir azalma, çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ise %12 düzeyinde bir artış göstermiştir. Çizelge 4.38. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ALT aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 18.66 ± 0.61 ax 19.70 ± 0.31 ax 20.33 ± 0.19 ax 0.5 Zn 23.67 ± 0.32 bx 27.69 ± 0.25 by 22.60 ± 0.21 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 31.02 ± 1.12 cx 29.61 ± 0.89 bx 32.92 ± 1.21 bx 18.66 ± 0.61 ax 19.70 ± 0.31 ax 20.33 ± 0.19 ax 5.0 Zn 27.33 ± 0.29 bx 33.00 ± 0.19 by 20.39 ± 0.87 az 5.0 Zn+1.0 Cd 32.69 ± 1.10 cx 32.74 ± 1.13 bx 36.36 ± 0.29 by * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum ALT aktivitesi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.39 da verilmiştir. Denenen tüm sürelerde hem kadmiyumun doğrudan hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ALT aktivitesi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Düşük derişimlerde 7. günde yüksek derişimlerde ise denenen tüm sürelerde ALT aktivitesi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımı arasında istatistik bir ayrım göstermiştir (P<5). Metal ve metal karışımının yüksek ortam derişimlerinde ALT aktivitesi, metal karışımının etkisine oranla kadmiyumun tek başına etkisinde daha fazla artış göstermiştir. 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde enzim aktivitesindeki artış sırasıyla, %123 ve %76 düzeyinde olmuştur. Bu kadmiyumun doğrudan etkisinde gözlenen serum ALT 129

aktivitesindeki yüksek artışın çinko varlığında önemli bir düzeyde azaldığını göstermektedir. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum ALT aktivitesi süreye bağlı olarak hem metal hem de metal karışımının etkisi de artış göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar, metal karışımının etkisine oranla kadmiyumun etkisinde daha fazla olmuştur. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde ALT aktivitesi sırasıyla, %15 ve %12 düzeyinde bir artış göstermiştir. Çizelge 4.39 Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ALT aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 18.66 ± 0.61 ax 19.70 ± 0.31 ax 20.33 ± 0.19 ax 0.1 Cd 27.02 ± 0.58 bx 30.33 ± 0.66 by 32.00 ± 0.55 by 0.5 Zn+0.1 Cd 31.02 ± 1.12 cx 29.61 ± 0.89 bx 32.92 ± 1.21 bx 18.66 ± 0.61 ax 19.70 ± 0.31 ax 20.33 ± 0.19 ax 1.0 Cd 41.62 ± 1.68 bx 45.03 ± 1.52 by 47.07 ± 1.87 by 5.0 Zn+1.0 Cd 32.69 ± 1.10 cx 32.74 ± 1.13 cy 36.36 ± 0.29 cz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum ALT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.92-94 te verilmiştir. 28. günde çinko hariç ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimi artıkça ALT aktivitesinin kontrole göre arttığı belirlenmiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda metallerin yüksek ortam derişimlerinde ALT aktivitesi kontrol grubuna göre çinkonun etkisinde bir değişme göstermemişken 130

kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %123 ve %76 düzeyinde bir artış göstermiştir. Bu da serum ALT enzim aktivitesinin artışı üzerine metallerin etkisinin; kadmiyum >çinko+kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. ALT Aktivitesi (U/L) 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 5.0 1.0 0.1 0.5 5.0+1.0 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.92. 7. günde O. niloticus ta serum ALT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi ALT Aktivitesi (U/L) 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 1.0 5.0 5.0+1.0 0.1 0.5+0.1 0.5 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.93. 14. günde O. niloticus ta serum ALT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 131

ALT Aktivitesi (U/L) 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 1.0 5.0+1.0 0.1 0.5+0.1 0.5 5.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.94. 28. günde O. niloticus ta serum ALT aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.6.3. ChE Aktivitesi Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı olarak O. niloticus un serum ChE aktivitesine etkileri Çizelge 4.40 da verilmiştir. Hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ChE aktivitesinin 7 günlük süre sonunda kontrole göre önemli düzeyde azaldığı ve istatistiksel olarak önem taşıdığı belirlenmiştir (P<5). ChE aktivitesi, çinko ortam derişimlerinde 14. günde kontrol değerlerine 28. günde ise kontrole göre artarken (P<5), metal karışımının etkisinde 28 günlük süre sonunda kontrol değerlerine ulaşmıştır. 7. ve 14. günde çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ChE aktivitesindeki azalmanın çinkonun doğrudan etkisine oranla daha fazla olduğu belirlenmiştir. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum ChE aktivitesi süreye bağlı olarak hem çinkonun tek başına hem de yüksek çinko + kadmiyum karışımının etkisinde artış göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artış metal karışımına oranla çinkonun tek başına etkisinde daha fazla olduğu saptanmıştır. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum 132

karışımının etkisinde ChE aktivitesi sırasıyla,%38 ve %33 düzeyinde bir artış göstermiştir. Çizelge 4.40. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ChE aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 720 ± 5.25 ax 724 ± 4.21 ax 722 ± 4.19 ax 0.5 Zn 619 ± 3.21 bx 741 ± 2.38 ay 849 ± 5.21 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 583 ± 3.11 cx 694 ± 2.29 by 739 ± 2.59 az 720 ± 5.25 ax 724 ± 4.21 ax 722 ± 4.19 ax 5.0 Zn 567 ± 2.11 bx 730 ± 3.29 ay 781 ± 2.59 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 530 ± 1.21 cx 672 ± 4.21 by 705 ± 2.03 az * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum ChE aktivitesi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.41 de verilmiştir. Hem kadmiyumun doğrudan hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ChE aktivitesinin 7 günlük süre sonunda kontrole göre önemli düzeyde azaldığı ve istatistiksel olarak önem taşıdığı belirlenmiştir (P<5). Azalan enzim aktivitesi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde 14 günde yüksek ortam derişimlerinde ise 28 günde kontrol değerlerine ulaşmıştır. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum ChE aktivitesi süreye bağlı olarak hem kadmiyumun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde artış göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişimlerinde enzim aktivitesinde gözlenen bu artış kadmiyumun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olmuştur. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek 133

kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ChE aktivitesi sırasıyla, %28 ve %33 düzeyinde bir artış göstermiştir. Çizelge 4.41. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ChE aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 720 ± 5.25 ax 724 ± 4.21 ax 722 ± 4.19 ax 0.1 Cd 571 ± 2.49 bx 705 ± 2.07 ay 791 ± 1.86 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 583 ± 3.11 bx 694 ± 2.29 ay 739 ± 2.59 az 720 ± 5.25 ax 724 ± 4.21 ax 722 ± 4.19 ax 1.0 Cd 543 ± 3.25 bx 652 ± 2.22 by 697 ± 1.15 az 5.0 Zn+1.0 Cd 530 ± 1.21 cx 672 ± 4.21 by 705 ± 2.03 az * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum ChE aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.95-97 de verilmiştir. 7 gün sonunda ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimleri artıkça ChE aktivitesi kontrole göre azalma göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu azalma sadece çinko ortam derişimlerinin arasında önemli olduğu belirlenmiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda ChE aktivitesi, yüksek kadmiyuım ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinde kontrol grubu değerlerine ulaştığı saptanmıştır. 134

ChE Aktivitesi (U/L) 800 700 600 500 400 300 200 100 0 0.5 5.0 0.1 0.5+0.1 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.95. 7. günde O. niloticus ta serum ChE aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi ChE Aktivitesi (U/L) 760 740 720 700 680 660 640 620 600 0.5 5.0 0.1 0.5+0.1 5.0+1.0 1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.96. 14. günde O. niloticus ta serum ChE aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 135

ChE Aktivitesi (U/L) 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0 0.5 5.0 0.1 0.5+0.1 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.97. 28. günde O. niloticus ta serum ChE aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.6.4. LDH Aktivitesi Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı olarak O. niloticus un serum LDH aktivitesine etkileri Çizelge 4.42 de verilmiştir. Çinkonun ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerininde denenen süreler sonunda değişim göstermemiş olan (P>5) LDH aktivitesi, yüksek ortam derişimlerinin etkisinde 14 ve 28 günlük süreler sonunda kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar metal ve metal karışımı arasında istatistik bir ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde LDH aktivitesi kontrole göre sırasıyla, %16 ve %23 düzeyinde bir atış göstermiştir. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum LDH aktivitesi çinkonun ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinde süreye bağlı olarak artış göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek çinko ve metal karışımının etkisinde LDH aktivitesi %16 ve %18 düzeyinde artış göstermiştir. 136

Çizelge 4.42. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum LDH aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 570 ± 2.11 ax 561 ± 2.35 ax 563 ± 3.03 ax 0.5 Zn 571 ± 2.01 ax 569 ± 1.58 ax 575 ± 1.91 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 575 ± 1.29 ax 571 ± 2.02 ax 577 ± 1.72 ax 570 ± 2.11 ax 561 ± 2.35 ax 563 ± 3.03 ax 5.0 Zn 577 ± 2.78 ax 649 ± 3.42 by 670 ± 2.08 by 5.0 Zn+1.0 Cd 582 ± 2.24 ax 655 ± 4.29 by 688 ± 2.19 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum LDH aktivitesi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişime ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.43 te verilmiştir. Kadmiyumun ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerininde denenen süreler sonunda değişim göstermemiş olan (P>5) LDH aktivitesi, yüksek ortam derişimlerinin etkisinde 14 ve 28 günlük süreler sonunda kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar metal ve metal karışımı arasında istatistik bir ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde LDH aktivitesi kontrole göre sırasıyla, %21 ve %23 düzeyinde bir atış göstermiştir. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum LDH aktivitesi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinde süreye bağlı olarak artış göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek kadmiyum ve metal karışımının etkisinde LDH aktivitesi %18 ve %18 düzeyinde artış göstermiştir. 137

Çizelge 4.43. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum LDH aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 570 ± 2.11 ax 561 ± 2.35 ax 563 ± 3.03 ax 0.1 Cd 573 ± 2.71 ax 570 ± 1.49 ax 580 ± 2.21 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 575 ± 1.29 ax 571 ± 2.02 ax 577 ± 1.72 ax 570 ± 2.11 ax 561 ± 2.35 ax 563 ± 3.03 ax 1.0 Cd 577 ± 2.14 ax 657 ± 3.97 by 680 ± 2.11 by 5.0 Zn+1.0 Cd 582 ± 2.24 ax 655 ± 4.29 by 688 ± 2.19 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum LDH aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.98-4.100 de verilmiştir. LDH aktivitesi çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinde 7. gün hariç diğer sürelerde kontrol grubuna göre artış göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuna göre LDH aktivitesinin çinko, kadmiyum ve metal karışımının etkisinde sırasıyla, %16, %21 ve %23 düzeyinde arttığı saptanmıştır. Enzim aktivitesindeki artış üzerine metallerin etkisinin çinko + kadmiyum > kadmiyum >çinko şeklinde olduğunu belirlenmiştir. 138

LDH Aktivitesi (U/L) 700 600 500 400 300 200 100 0 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.15.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.98. 7. günde O. niloticus ta serum LDH aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi LDH Aktivitesi (U/L) 700 600 500 400 300 200 100 0 5.0 1.0 5.0+1.0 0.5 0.1 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.99. 14. günde O. niloticus ta serum LDH aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 139

LDH Aktivitesi (U/L) 800 700 600 500 400 300 200 100 0 5.0 1.0 5.0+1.0 0.5 0.1 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.100. 28. günde O. niloticus ta serum LDH aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.6.5. ALP Aktivitesi Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı olarak O. niloticus un serum ALP aktivitesine etkileri Çizelge 4.44 te verilmiştir. Denenen süreler sonunda hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ALP aktivitesi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). 14. gün hariç enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar metal ve metal karışımı arasında istatistik bir ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde ALP aktivitesi kontrole göre sırasıyla, %12 ve %30 düzeyinde artış göstermiştir. Çinkonun doğrudan etkisine oranla çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ALP aktivitesinin daha fazla artığı belirlenmiştir. Belirli bir ortam derişimininde serum ALP aktivitesi süreye bağlı olarak çinko + kadmiyum karışımının etkisinde önemli bir değişim göstermemiş (P>5), çinkonun etkisinde 14. gün sonuna kadar artmış (P<5), 28. güne kadar ise azalma göstermiştir. 140

Çizelge 4.44. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ALP aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 31.80 ± 0.18 ax 32.02 ± 0.26 ax 32.04 ± 0.24 ax 0.5 Zn 34.80 ± 0.14 bx 39.22 ± 0.33 by 35.16 ± 0.14 bx 0.5 Zn+0.1 Cd 39.38 ± 0.36 cx 39.54 ± 0.17 bx 40.99 ± 0.12 cx 31.80 ± 0.18 ax 32.02 ± 0.26 ax 32.04 ± 0.24 ax 5.0 Zn 35.98 ± 0.27 bx 42.84 ± 0.15 by 35.71 ± 0.39 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 41.05 ± 0.49 cx 41.98 ± 0.26 bx 41.58 ± 0.18 cx * : a, b ve c harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum ALP aktivitesi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.45 te verilmiştir. Denenen süreler sonunda hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ALP aktivitesi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar metal ve metal karışımı arasında tüm süreler sonunda istatistik bir ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde ALP aktivitesi sırasıyla, %19 ve %30 düzeyinde artış göstermiştir. Kadmiyumun doğrudan etkisine oranla çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ALP aktivitesinin daha fazla artığı saptanmıştır. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum ALP aktiviteleri süreye bağlı olarak çinko + kadmiyum karışımı ve yüksek kadmiyum ortam derişiminin etkisinde önemli bir değişim göstermediği saptanmıştır. Düşük kadmiyum ortam derişimin etkisinde 14. günde artış (P<5), 28. günde ise bir azalma göstermiştir. 141

Çizelge 4.45. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum ALP aktivitesi (U/L) üzerine etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 31.80 ± 0.18 ax 32.02 ± 0.26 ax 32.04 ± 0.24 ax 0.1 Cd 35.35 ± 0.15 bx 43.93 ± 0.40 by 37.94 ± 0.17 bx 0.5 Zn+0.1 Cd 39.38 ± 0.36 cx 39.54 ± 0.17 cx 40.99 ± 0.12 cx 31.80 ± 0.18 ax 32.02 ± 0.26 ax 32.04 ± 0.24 ax 1.0 Cd 36.69 ± 0.24 bx 38.60 ± 0.19 bx 38.08 ± 0.21 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 41.05 ± 0.49 cx 41.98 ± 0.26 cx 41.58 ± 0.18 cx * : a, b ve c harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum ALP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.101-103 te verilmiştir. Denenen süreler sonunda ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimi artıkça ALP aktivitesi kontrole göre artış göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuna göre ALP aktivitesi çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %12, %19 ve %30 düzeyinde artış göstermiştir Bu da enzim aktivitesinin artışı üzerine metallerin etkisinin çinko + kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. 142

ALP Aktivitesi (U/L) 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 5.0 1.0 0.5 0.1 5.0+1.0 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.101. 7. günde O. niloticus ta serum ALP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi ALP Aktivitesi (U/L) 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 5.0 0.1 5.0+1.0 0.5 1.0 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.102. 14. günde O. niloticus ta serum ALP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 143

ALP Aktivitesi (U/L) 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 0.5+0.15.0+1.0 0.1 1.0 0.5 5.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.103. 28. günde O. niloticus ta serum ALP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.6.6. LP Aktivitesi Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı olarak O. niloticus un serum LP aktivitesine etkileri Çizelge 4.46 da verilmiştir. Hem çinkonun doğrudan hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 7 günlük süre sonunda önemli bir değişim göstermeyen (P>5) LP aktivitesi, 14 ve 28 günlük süreler sonunda artış göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar metal ve metal karışımı arasında istatistik bir ayrım göstermemiştir (P>5). Metal ve metal karışımının LP aktivitesinde benzer etkiler yaptığı belirlenmiştir. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum LP aktivitesi hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak arttığı saptanmıştır (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar 14 ve 28 günlük süreler arasında istatistik bir ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde LP aktivitesi sırayla, %20 ve %24 düzeyinde artış göstermiştir. 144

Çizelge 4.46. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum LP aktivitesi (U/L) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 4.71 ± 0.14 ax 4.68 ± 0.12 ax 4.74 ± 0.13 ax 0.5 Zn 4.80 ± 0.13 ax 5.40 ± 9 by 5.93 ± 0.10 by 0.5 Zn+0.1 Cd 4.95 ± 0.12 ax 5.80 ± 7 by 6.12 ± 0.11 by 4.71 ± 0.14 ax 4.68 ± 0.12 ax 4.74 ± 0.13 ax 5.0 Zn 4.98 ± 0.15 ax 5.85 ± 0.10 by 6.02 ± 0.19 by 5.0 Zn+1.0 Cd 5.00 ± 0.23 ax 5.92 ± 0.10 by 6.20 ± 0.14 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus ta serum LP aktivitesi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının derişim ve süreye bağlı etkileri Çizelge 4.47 de verilmiştir. Hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 7 günlük süre sonunda önemli bir değişim göstermeyen (P>5) LP aktivitesi, 14 ve 28 günlük süreler sonunda artış göstermiştir (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar metal metal karışımı arasında istatistik bir ayrım göstermemiştir (P>5). Kadmiyumun hem tek başına hem de çinko varlığında LP aktivitesinde benzer etkiler yaptığını göstermektedir. Belirli bir ortam derişiminin etkisinde serum LP aktivitesi hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak arttığı saptanmıştır (P<5). Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar 14 ve 28 günlük süreler arasında istatistik bir ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde LP aktivitesi sırayla, %31 ve %24 düzeyinde artış göstermiştir. Bu da, 145

süreye bağlı olarak enzim aktivitesinde gözlenen artışın, metal karışımına oranla kadmiyum tek başına etkisinde daha fazla olduğunu göstermektedir. Çizelge 4.47. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum LP aktivitesi (U/L) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 4.71 ± 0.14 ax 4.68 ± 0.12 ax 4.74 ± 0.13 ax 0.1 Cd 4.59 ± 0.19 ax 5.59 ± 0.15 by 5.78 ± 0.14 by 0.5 Zn+0.1 Cd 4.95 ± 0.12 ax 5.80 ± 7 by 6.12 ± 0.11 by 4.71 ± 0.14 ax 4.68 ± 0.12 ax 4.74 ± 0.13 ax 1.0 Cd 4.57 ± 0.21 ax 5.77 ± 0.17 by 5.98 ± 0.18 by 5.0 Zn+1.0 Cd 5.00 ± 0.23 ax 5.92 ± 0.10 by 6.20 ± 0.14 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir sürede O. niloticus ta serum LP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının ve derişime bağlı etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.104-106 da verilmiştir. 7. gün düşük Cd derişimleri hariç ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimi artıkça LP aktivitesi kontrole göre artış göstermiştir. Enzim aktivitesinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımının her birinin ortam derişimleri arasında istatistik bir ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde kontrol grubuna göre LP aktivitesi çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %27, %26 ve %31 düzeyinde artış göstermiştir Bu da serum LP aktivitesinin artışı üzerine metallerin etkisinin, çinko + kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. 146

LP Aktivitesi (U/L) 5,1 5 4,9 4,8 4,7 4,6 4,5 4,4 4,3 5.0 0.5 0.1 1.0 5.0+1.0 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.104. 7. günde O. niloticus ta serum LP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 7 6 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.15.0+1.0 LP Aktivitesi (U/L) 5 4 3 2 1 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.105. 14. günde O. niloticus ta serum LP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 147

7 6 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.15.0+1.0 LP Aktivitesi (U/L) 5 4 3 2 1 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.106. 28. günde O. niloticus ta serum LP aktivitesi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.7. Metal ve Metal Karışımının Serum Elektrolit Düzeylerine Etkileri 4.7.1. Kalsiyum Düzeyi O. niloticus un serumunda kalsiyum düzeyi üzerine çinko çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.48 de verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında çinkonun tek başına etkisinde düşük ortam derişiminde değişim göstermeyen (P>5) serum kalsiyum düzeyi, yüksek ortam derişiminde kontrole göre bir azalma göstermiştir (P<5). Çinko ve kadmiyum karışımın etkisinde ise düşük ortam derişiminde 7 günlük süre hariç diğer sürelerde kontrole göre bir azalma gösteren kalsiyum düzeyi, yüksek ortam derişiminde tüm süreler sonunda kontrole göre bir azalma göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek ortam derişimlerinde metal ve metal karışımı arasında kalsiyum düzeyindeki azalmalar istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde kalsiyum düzeyi sırasıyla, %29 ve %37 düzeylerinde bir azalma göstermiştir. Serum kalsiyum düzeyinde gözlenen bu 148

azalmaların, çinkonun doğrudan etkisine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. Serum kalsiyum düzeyleri 0.5 mg/l Zn ve 5.0 mg/l Zn ortam derişimlerinde deney süreleri arasında bir değişim göstermezken (P>5), metal karışımının etkisinde ise bir azalma göstermiştir (P<5). Kalsiyum düzeyinde gözlenen bu azalışlarda, 14 ve 28 günlük süreler arasında istatistik ayrım göstermiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla metal karışımının düşük ve yüksek ortam derişimlerinin etkisinde serum kalsiyum düzeyi sırasıyla, %18 ve %20 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Çizelge 4.48. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 13.96 ± 8 ax 14.10 ± 6 ax 14.21 ± 4 ax 0.5 Zn 13.33 ± 6 ax 13.29 ± 3 ax 12.96 ± 3 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 12.97 ± 6 ax 10.84 ± 3 by 10.67 ± 6 by 13.96 ± 8 ax 14.10 ± 6 ax 14.21 ± 4 ax 5.0 Zn 11.02 ± 8 bx 10.14 ± 6 bx 10.16 ± 6 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 11.13 ± 0.10 bx 9.24 ± 0.15 by 8.90 ± 5 cy * : a, b ve c harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus un serumunda kalsiyum düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.49 da verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında, hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde 7 günlük süre sonunda değişim göstermeyen (P>5) ancak 14 ve 28 günlük süre sonunda kontrole göre bir azalma gösteren serum kalsiyum düzeyi, yüksek ortam derişimlerinde tüm süreler sonunda azalış 149

göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda denenen tüm ortam derişimlerinde metal ve metal karışımı arasında kalsiyum düzeyindeki azalmalar istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde kalsiyum düzeyi sırasıyla, %45 ve %37 düzeylerinde bir azalma göstermiştir. Serum kalsiyum düzeyinde gözlenen azalmaların, metal karışımına oranla kadmiyumun tek başına etkisinde daha fazla olduğu saptanmıştır. Belirli bir ortam derişiminde serum kalsiyum düzeyi hem kadmiyumun doğrudan hem de metal karışımının etkisinde süreye bağlı olarak bir azalma göstermiştir (P<5). Kadmiyumun tek başına etkisinde serum kalsiyum düzeyinde gözlenen azalmalar süreler arasında istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde serum kalsiyum düzeyi sırasıyla, %31 ve %20 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Süreye bağlı olarak serum kalsiyum düzeyinde gözlenen bu azalmaların, metal karışımına oranla kadmiyumun tek başına etkisinde daha fazla olduğu gözlenmektedir. Çizelge 4.49. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 13.96 ± 8 ax 14.10 ± 6 ax 14.21 ± 4 ax 0.1 Cd 12.93 ± 3 ax 10.47 ± 0.12 by 8.92 ± 6 bz 0.5 Zn+0.1 Cd 12.97 ± 6 ax 10.84 ± 3 by 10.67 ± 6 cy 13.96 ± 8 ax 14.10 ± 6 ax 14.21 ± 4 ax 1.0 Cd 11.21 ± 0.10 bx 9.09 ± 0.13 by 7.78 ± 7 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 11.13 ± 0.10 bx 9.24 ± 0.15 by 8.90 ± 5 cy * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata 150

Belirli bir zaman sürecinde O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyleri üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının ortam derişimlerinin etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.107-109 da verilmiştir. Serum kalsiyum düzeyi denenen süreler sonunda çinkonun düşük ortam derişiminde kontrole göre değişim göstermezken (P>5), yüksek ortam derişiminde ise bir azalma göstermiştir (P<5). Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde 14 ve 28 günlük sürelerde yüksek ortam derişimlerinde ise tüm süreler de serum kalsiyum düzeyi kontrole göre bir azalma göstermiştir (P<5). Çinko, kadmiyum ve metal karışımlarının her birinin ortam derişimlerindeki 10 katlık bir artış, 14 günlük süre sonunda serum kalsiyum düzeyinde sırasıyla, %24, %14 ve %15 düzeyinde bir azalmaya neden olmuştur. 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinin etkisinde kalsiyum düzeyi sırasıyla, %29, %45 ve %37 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Serum kalsiyum düzeyindeki azalış üzerine metallerin etkisinin; kadmiyum>çinko+kadmiyum>çinko şeklinde olduğu saptanmıştır. Kalsiyum Düzeyi (mg/dl) 16 14 12 10 8 6 4 2 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.107. 7. günde O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 151

Kalsiyum Düzeyi (mg/dl) 16 14 12 10 8 6 4 2 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.108. 14. günde O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Kalsiyum Düzeyi (mg/dl) 16 14 12 10 8 6 4 2 0 0.5 0.5+0.1 5.0 0.1 5.0+1.0 1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.109. 28. günde O. niloticus ta serum kalsiyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 152

4.7.2. Sodyum Düzeyi O. niloticus un serumunda sodyum düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.50 de verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde denenen süreler sonunda değişim göstermeyen (P>5) serum sodyum düzeyi, yüksek ortam derişimlerinin etkisinde 14 ve 28 günlük süreler sonunda kontrole göre bir azalma göstermiştir (P<5). Sodyum düzeyinde gözlenen bu azalışlar, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde serum sodyum düzeyi sırasıyla, %16 ve %15 düzelerinde bir azalma göstermiştir. Serum sodyum düzeyi, çinko ve çinko + kadmiyum karışımının denenen tüm derişimlerinde süreye bağlı olarak önemli bir değişim göstermemiştir (P>5). Çizelge 4.50. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum sodyum düzeyi (mmol/l) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 164.67 ± 2.32 ax 163.97 ± 2.40 ax 166.84 ± 1.44 ax 0.5 Zn 156.60 ± 1.22 ax 149.67 ± 1.33 ax 160.59 ± 1.49 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 159.01 ± 1.58 ax 148.33 ± 1.29 ax 155.67 ± 0.33 ax 164.67 ± 2.32 ax 163.97 ± 2.40 ax 166.84 ± 1.44 ax 5.0 Zn 150.33 ± 1.33 ax 138.62 ± 1.31 bx 140.12 ± 1.58 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 150.23 ± 1.42 ax 136.11 ± 0.58 bx 141.33 ± 0.59 bx * : a, ve b harfleri derişimler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata 153

O. niloticus un serumunda sodyum düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.51 de verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde serum sodyum düzeyi, denenen süreler sonunda değişim göstermemiştir (P>5). Yüksek ortam derişimlerinde ise kadmiyumun doğrudan etkisinde 7 ve 14 günlük süreler sonunda değişim göstermeyen (P>5), ancak 28 günlük süre sonunda kontrole göre bir azalma gösteren serum sodyum düzeyi, çinko ve kadmiyum karışımının etkisinde ise 14 ve 28 günlük süreler sonunda bir azalma göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda sodyum düzeyinde gözlenen bu azalmalar metal ve metal karışımı arasında istatistiksel ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde serum sodyum düzeyi aynı oranda (%15) bir azalma göstermiştir. Aynı ortam derişiminde serum sodyum düzeyi, hem kadmiyum hem de metal karışımın etkisinde süreye bağlı olarak önemli bir değişim göstermemiştir (P>5). Çizelge 4.51. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum sodyum düzeyi (mmol/l) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 164.67 ± 2.32 ax 163.97 ± 2.40 ax 166.84 ± 1.44 ax 0.1 Cd 158.33 ± 1.47 ax 156.01 ± 1.49 ax 153.67 ± 0.33 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 159.01 ± 1.58 ax 148.33 ± 1.29 ax 155.67 ± 0.33 ax 164.67 ± 2.32 ax 163.97 ± 2.40 ax 166.84 ± 1.44 ax 1.0 Cd 157.61 ± 1.39 ax 155.91 ± 1.58 ax 142.10 ± 0.42 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 150.23 ± 1.42 ax 136.11 ± 0.58 by 141.33 ± 0.59 bx * : a ve b harfleri derişimler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata 154

Belirli bir zaman sürecinde O. niloticus ta serum sodyum düzeyleri üzerine kadmiyum, çinko ve çinko + kadmiyum karışımlarının ortam derişimlerinin etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.110-112 de verilmiştir. Serum sodyum düzeyleri çinko, kadmiyum ve metal karışımının düşük ortam derişimlerinde denenen süreler sonunda kontrole göre değişim göstermemiştir (P>5). Yüksek ortam derişimlerinde ise çinkonun doğrudan ve metal karışımının etkisinde 14 ve 28 günlük sürelerde kadmiyumun etkisinde ise 28 günlük süre sonunda sodyum düzeyi kontrole göre bir azalma göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda sodyum düzeyinde gözlenen bu azalmalar, yalnızca çinko ortam derişimleri arasında istatistik ayrım göstermiştir(p<5). 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinin etkisinde sodyum düzeyi sırasıyla, %16, %15 ve %15 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Serum sodyum düzeyindeki azalma üzerine metallerin etkisinin; genelde birbirlerine yakın düzeylerde olduğu belirlenmiştir. Sodyum Düzeyi (mmol/l) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0.5 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.110. 7. günde O. niloticus ta serum sodyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 155

Sodyum Düzeyi (mmol/l) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0.1 1.0 0.5 0.5+0.1 5.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.111. 14. günde O. niloticus ta serum sodyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Sodyum Düzeyi (mmol/l) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.112. 28. günde O. niloticus ta serum sodyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 156

4.7.3. Potasyum Düzeyi O. niloticus ta belirlenen her derişim ve sürede çinko ve çinko + kadmiyum karışımının serum potasyum düzeyine etkileri Çizelge 4.52 de verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında hem çinkonun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımın etkisinde serum potasyum düzeyleri, 7 ve 14 günlük süreler sonunda artış göstermişken(p<5), 28 günlük süre sonunda önemli bir değişim göstermemiştir (P>5). Potasyum düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımının etkisinde istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). En yüksek artışın gözlendiği 7 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde potasyum düzeyi sırasıyla, %28 ve %32 düzeyde artış göstermiştir Belirli bir ortam derişiminde serum potasyum düzeyi hem çinkonun doğrudan hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak bir azalma göstermiştir. Potasyum düzeyinde gözlenen bu azalmalar, 7 ve 14 süreler arasında istatistik bir ayrım göstermezken (P>5) 28 günlük süre sonunda istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 7 günlük süre sonunda serum potasyum düzeyi oldukça yüksek düzeyde bulunurken etkide kalma süresine bağlı olarak 28 günlük süre sonunda kontrol değerlerine düşmüştür. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla serum potasyum düzeyi yüksek çinko ve metal karışımının ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %20 ve %22 düzeyinde azalma göstermiştir. 157

Çizelge 4.52. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum potasyum düzeyi (mmol/l) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 4.77 ± 2 ax 4.70 ± 3 ax 4.74 ± 2 ax 0.5 Zn 6.03 ± 4 bx 5.75 ± 2 bx 4.81 ± 3 ay 0.5 Zn+0.1 Cd 6.06 ± 2 bx 5.70 ± 1 bx 4.75 ± 1 ay 4.77 ± 2 ax 4.70 ± 3 ax 4.74 ± 2ax 5.0 Zn 6.12 ± 2 bx 5.79 ± 2 bx 4.92 ± 1 ay 5.0 Zn+1.0 Cd 6.29 ± 3 bx 5.88 ± 1 bx 4.89 ± 3 ay * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus un serumunda potasyum düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.53 te verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında hem kadmiyumun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımın etkisinde serum potasyum düzeyleri, 7 ve 14 günlük süreler sonunda kontrole göre artarken (P<5), 28 günlük süre sonunda önemli bir değişimin olmadığı belirlenmiştir (P>5). Potasyum düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımı arasında istatistiksel bir ayrım göstermemiştir (P>5). 7 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde potasyum düzeyi sırasıyla, %22 ve %32 düzeyde artış göstermiştir Belirli bir ortam derişiminde serum potasyum düzeyi hem kadmiyumun doğrudan hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak bir azalma göstermiştir. Potasyum düzeyinde gözlenen bu azalışlar, süreler arasında yalnızca 28 günlük süre sonunda istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 7 günlük süre sonunda en yüksek değerde olan serum potasyum düzeyi etkide kalma süresine bağlı 158

olarak 28 günlük süre sonunda kontrol değerlerine düşmüştür. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla serum potasyum düzeyi yüksek kadmiyum ve metal karışımının ortam derişimlerinin etkisinde sırasıyla, %19 ve %22 düzeyinde azalma göstermiştir. Çizelge 4.53. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum potasyum düzeyi (mmol/l) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 4.77 ± 2 ax 4.70 ± 3 ax 4.74 ± 2 ax 0.1 Cd 5.84 ± 2 bx 5.72 ± 2 bx 4.80 ± 3 ay 0.5 Zn+0.1 Cd 6.06 ± 2 bx 5.70 ± 1 bx 4.75 ± 1 ay 4.77 ± 2 ax 4.70 ± 3 ax 4.74 ± 2 ax 1.0 Cd 5.81 ± 2 bx 5.73 ± 3 bx 4.73 ± 2 ay 5.0 Zn+1.0 Cd 6.29 ± 3 bx 5.88 ± 1 bx 4.89 ± 3 ay * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir zaman sürecinde O. niloticus ta serum potasyum düzeyleri üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının ortam derişimlerinin etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.113-115 te verilmiştir. Ortamda bulunan çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimi artıkça serum potasyum düzeyi de artış göstermiştir (P<5). Potasyum düzeyinde gözlenen bu artışlar istatistik olarak önemli olmadığı saptanmıştır (P>5). 7 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinin etkisinde potasyum düzeyi sırasıyla, %28, %22 ve %32 düzeyinde artış göstermiştir. Serum potasyum 159

düzeyindeki bu artışın kadmiyumun doğrudan etkisine oranla çinkonun tek başına ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. Potasyum Düzeyi (mmol/l) 7 6 5 4 3 2 1 0 0.5 5.0 0.1 1.0 5.0+1.0 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.113. 7. günde O. niloticus ta serum potasyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Potasyum Düzeyi (mmol/l) 7 6 5 4 3 2 1 0 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.114. 14. günde O. niloticus ta serum potasyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 160

7 Potasyum Düzeyi (mmol/l) 6 5 4 3 2 1 0 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.15.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.115. 28. günde O. niloticus ta serum potasyum düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.7.4. Klor Düzeyi O. niloticus un serumunda klor düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.54 te verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinin etkisinde tüm süreler sonunda değişim göstermeyen (P>5) serum klor düzeyi, yüksek ortam derişimlerinin etkisinde 14 ve 28 günlük süreler sonunda bir azalma göstermiştir (P<5). Klor düzeyinde gözlenen bu azalmalar, çinko ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde serum klor düzeyi sırasıyla, %18 ve %20 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Serum klor düzeyi, çinko ve çinko + kadmiyum karışımının hem düşük hem de yüksek derişimlerinde süreye bağlı olarak önemli bir değişim göstermemiştir (P>5). 161

Çizelge 4.54. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum klor düzeyi (mmol/l) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 152.34 ± 2.33 ax 155.21 ± 2.22 ax 156.01 ± 1.42 ax 0.5 Zn 144.67 ± 1.29 ax 143.33 ± 1.32 ax 148.39 ± 1.09 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 141.00 ± 1.12 ax 142.67 ± 1.33 ax 147.42 ± 0.49 ax 152.34 ± 2.33 ax 155.21 ± 2.22 ax 156.01 ± 1.42 ax 5.0 Zn 141.33 ± 1.31 ax 131.19 ± 1.33 bx 128.12 ± 1.04 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 138.67 ± 0.60 ax 129.00 ± 0.58 bx 125.94 ± 2.67 bx * : a ve b harfleri derişimler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus un serumunda klor düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.55 te verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında hem kadmiyumun hem de çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde denenen süreler sonunda serum klor düzeyi önemli bir değişim göstermemiştir (P>5). Yüksek ortam derişimlerinin etkisinde ise 7 günlük süre sonunda değişim göstermeyen (P>5) serum klor düzeyi, 14 ve 28 günlük süreler sonunda bir azalma göstermiştir (P<5). Klor düzeyinde gözlenen bu azalmalar, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde serum klor düzeyi sırasıyla, %17 ve %20 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Belirli bir ortam derişiminde serum klor düzeyi hem kadmiyumun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak önemli bir değişim göstermemiştir (P>5). 162

Çizelge 4.55. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum klor düzeyi (mmol/l) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 152.34 ± 2.33 ax 155.21 ± 2.22 ax 156.01 ± 1.42 ax 0.1 Cd 143.33 ± 1.27 ax 142.60 ± 1.42 ax 150.14 ± 1.33 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 141.00 ± 1.12 ax 142.67 ± 1.33 ax 147.42 ± 0.49 ax 152.34 ± 2.33 ax 155.21 ± 2.22 ax 156.01 ± 1.42 ax 1.0 Cd 140.31 ± 1.32 ax 132.24 ± 1.38 bx 129.02 ± 0.57 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 138.67 ± 0.60 ax 129.00 ± 0.58 bx 125.94 ± 2.67 bx * : a ve b harfleri derişimler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir zaman sürecinde O. niloticus ta serum klor düzeyleri üzerine kadmiyum, çinko ve çinko + kadmiyum karışımlarının ortam derişimlerinin etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.116-117 de verilmiştir. Çinko, kadmiyum ve metal karışımının düşük ortam derişimlerinde denenen süreler sonunda kontrole göre değişim göstermeyen (P>5) klor düzeyi, yüksek ortam derişimlerinde 14 ve 28 günlük süre sonunda bir azalma göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinin etkisinde klor düzeyi sırasıyla, %18, %17 ve %20 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Serum klor düzeyindeki azalma üzerine metallerin etkisinin; genelde birbirlerine yakın düzeylerde olduğu belirlenmiştir. 163

Klor Düzeyi (mmol/l) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.116. 7. günde O. niloticus ta serum klor düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Klor Düzeyi (mmol/l) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.117. 14. günde O. niloticus ta serum klor düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 164

Klor Düzeyi (mmol/l) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.118. 28. günde O. niloticus ta serum klor düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.8. Metal ve Metal Karışımının Diğer Serum Bileşenlerine Etkisi 4.8.1. Kortizol Düzeyi O. niloticus un serumunda kortizol düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.56 da verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında, düşük ortam derişimlerinde çinkonun tek başına etkisinde 7 günlük süre sonunda kontrole göre artış gösteren (P<5), ancak 14 ve 28 günlük süreler sonunda değişim göstermeyen (P>5) kortizol düzeyi, çinko + kadmiyum karışımının etkisinde 7 ve 14 günlük süreler sonunda bir artış göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişimlerinde ise hem çinkonun hem de metal karışımının etkisinde kortizol düzeyi, tüm süreler sonunda artış göstermiştir (P<5). 7. gün sonunda metal ve metal karışımında kortizol düzeyindeki artışlar istatistik olarak önem taşımaktadır (P<5). 7 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde kortizol düzeyi sırasıyla, %116 ve %174; 28 günlük süre sonunda ise sırasıyla %21 ve %29 düzeyinde bir artış göstermiştir. 165

Belirli bir ortam derişiminde kortizol düzeyi hem çinkonun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak bir azalma göstermiştir (P<5). 7 günlük süre sonunda oldukça yüksek değerde olan kortizol düzeyi, 28. günde çinkonun ve metal karışımının yüksek ortam derişiminde sırasıyla %45 ve %54 düzeyinde bir azalma gösterirken düşük ortam derişimlerinde kontrol grubu değerlerine yaklaşmıştır. Çizelge 4.56. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kortizol düzeyi (µg/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 10.51 ± 1.01 ax 9.69 ± 2.04 ax 10.12 ± 1.02 ax 0.5 Zn 14.34 ± 1.03 bx 10.11 ± 2.15 ay 9.49 ± 1.06 ay 0.5 Zn+0.1 Cd 17.59 ± 0.99 cx 13.24 ± 1.24 by 9.29 ± 2.07 az 10.51 ± 1.01 ax 9.69 ± 2.04 ax 10.12 ± 1.02 ax 5.0 Zn 22.72 ± 2.13 bx 17.49 ± 2.14 by 12.29 ± 1.04 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 28.84 ± 2.42 cx 19.29 ± 2.15 by 13.04 ± 1.28 bz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus un serumunda kortizol düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.57 de verilmiştir. Belirli bir zaman sürecinde kadmiyumun ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişimlerinde 7 ve 14 günlük süre sonunda kontrole göre artış gösteren (P<5), kortizol düzeyi yüksek ortam derişimlerinde tüm süreler sonunda bir artış göstermiştir (P<5). Metal ve metal karışımı arasında kortizol düzeyindeki bu artışlar istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 7 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde kortizol düzeyi, 166

sırasıyla, %156 ve %174; 28 günlük süre sonunda ise sırasıyla %30 ve %29 düzeyinde bir artış göstermiştir. Belirli bir ortam derişiminde kortizol düzeyi hem kadmiyumun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak bir azalma göstermiştir (P<5). Kortizol düzeyinde gözlenen bu azalmaların denenen süreler arasında istatistik ayrım gösterdiği saptanmıştır (P<5). 7. gün sonunda oldukça yüksek değere ulaşan kortizol düzeyi, 28. günde kadmiyumun ve metal karışımının yüksek ortam derişiminde sırasıyla %51 ve %54 düzeyinde bir azalma gösterirken düşük ortam derişimlerinde ise kontrol grubu değerlerine yaklaşmıştır. Çizelge 4.57. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kortizol düzeyi (µg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 10.51 ± 1.01 ax 9.69 ± 2.04 ax 10.12 ± 1.02 ax 0.1 Cd 17.21 ± 1.04 bx 13.00 ± 2.16 by 9.78 ± 1.01 az 0.5 Zn+0.1 Cd 17.59 ± 0.99 bx 13.24 ± 1.24 by 9.29 ± 2.07 az 10.51 ± 1.01 ax 9.69 ± 2.04 ax 10.12 ± 1.02 ax 1.0 Cd 26.92 ± 2.11 bx 24 ± 2.08 by 13.12 ± 1.24 bz 5.0 Zn+1.0 Cd 28.84 ± 2.42 bx 19.29 ± 2.15 by 13.04 ± 1.28 bz * : a ve b harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir zaman sürecinde O. niloticus ta kortizol düzeyleri üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının ortam derişimlerinin etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.119-121 de verilmiştir. Düşük ortam derişimlerinde çinkonun etkisinde 7. günde kadmiyumun ve metal karışımının etkisinde 7 ve 14. günde; yüksek ortam 167

derişimlerinde ise tüm süreler sonunda metal ve metal karışımnın etkisinde kortizol düzeyi kontrole göre bir artış göstermiştir (P<5). Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerindeki 10 katlık bir artış, 7 günlük süre sonunda kortizol düzeyinde sırasıyla, %58, %56 ve %63 düzeyinde bir artışa neden olmuştur. En yüksek artışın gözlendiği 7 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında yüksek çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının ortam derişimlerinin etkisinde kortizol düzeyinde sırasıyla, %116, %156 ve %174 düzeyinde artış gözlenmiştir. Çinkoya oranla kadmiyumun ve metal karışımının etkisinde kortizol düzeyindeki artışın daha fazla olduğu belirlenmiştir. 35 30 1.0 5.0+1.0 Kortizol Düzeyi (µg/dl) 25 20 15 10 0.5 5.0 0.1 0.5+0.1 5 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.119. 7. günde O. niloticus ta serum kortizol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 168

25 Kortizol Düzeyi (µg/dl) 20 15 10 5 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.120. 14. günde O. niloticus ta serum kortizol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 20 Kortizol Düzeyi (µg/dl) 15 10 5 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.121. 28. günde O. niloticus ta serum kortizol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 169

4.7.3. Total Protein Düzeyi O. niloticus un serumunda total protein düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.58 de verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında hem çinkonun hem de çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günde yüksek ortam derişimlerinin etkisinde ise tüm süreler sonunda kontrole göre serum total protein düzeyi artış göstermiştir (P<5). Total protein düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). En yüksek artışın gözlendiği 14 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde total protein düzeyi, sırasıyla, %32 ve %33 düzeyinde artış göstermiştir. Serum total protein düzeyi belirli bir ortam derişiminde çinko ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günde değişim göstermemiş (P>5), etkide kalma süresindeki artışa paralel olarak azalmıştır. 28 günlük süre sonunda azalış gösteren (P<5) serum total protein düzeyi yüksek ortam derişiminde ise etki süresine bağlı olarak önemli bir değişim göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla düşük çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişminde total protein düzeyi sırasıyla %21 ve %20 düzeyinde azalmalar göstermiştir. 170

Çizelge 4.58. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum total protein düzeyi (g/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 3.22 ± 3 ax 3.24 ± 1 ax 3.20 ± 3 ax 0.5 Zn 4.04 ± 1 bx 4.02 ± 2 bx 3.18 ± 1 ay 0.5 Zn+0.1 Cd 4.07 ± 1 bx 4.08 ± 3 bx 3.24 ± 3 ay 3.22 ± 3 ax 3.24 ± 1 ax 3.20 ± 3 ax 5.0 Zn 4.20 ± 3 bx 4.29 ± 2 bx 4.01 ± 1 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 4.19 ± 1 bx 4.30 ± 2 bx 4.04 ± 3 bx * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus un serumunda total protein düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.59 da verilmiştir. Belirli bir zaman süreci dikkate alındığında hem kadmiyumun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günde, yüksek ortam derişiminde ise tüm süreler sonunda kontrole göre total protein düzeyi artış göstermiştir (P<5). Total protein düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). En yüksek artışın gözlendiği 14 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde total protein düzeyi, sırasıyla, %32 ve %33 düzeyinde artış göstermiştir. Serum total protein düzeyi belirli bir ortam derişiminde kadmiyumun ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günde değişim göstermemiş (P>5), etkide kalma süresindeki artışa paralel olarak azalmıştır (P<5). Yüksek ortam derişiminde ise etki süresine bağlı olarak önemli bir değişim göstermemiştir (P>5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla düşük 171

kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişminde total protein düzeyi sırasıyla %22 ve %20 düzeyinde azalma göstermiştir. Çizelge 4.59. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum total protein düzeyi (g/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 3.22 ± 3 ax 3.24 ± 1 ax 3.20 ± 3 ax 0.1 Cd 4.08 ± 1 bx 4.02 ± 2 bx 3.21 ± 1 ay 0.5 Zn+0.1 Cd 4.07 ± 1 bx 4.08 ± 3 bx 3.24 ± 3 ay 3.22 ± 3 ax 3.24 ± 1 ax 3.20 ± 3 ax 1.0 Cd 4.17 ± 3 bx 4.28 ± 2 bx 4.05 ± 1 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 4.19 ± 1 bx 4.30 ± 2 bx 4.04 ± 3 bx * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir zaman sürecinde O. niloticus ta serum total protein düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımlarının ortam derişimlerinin etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.122-124 te verilmiştir. Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günde, yüksek ortam derişiminde ise tüm süreler sonunda total protein düzeyi kontrole göre artış göstermiştir (P<.5). Çinko, kadmiyum ve metal karışımının düşük ortam derişimlerinde total protein düzeyinde gözlenen artışlar yalnızca 28. günde istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının yüksek ortam derişimlerinin etkisinde total protein düzeyi, sırasıyla, %19, %20 ve %20 düzeyinde artış göstermiştir. Total protein düzeyindeki artış üzerine metallerin ve karışımlarının etkilerinin benzer olduğu belirlenmiştir. 172

Total Protein Düzeyi (g/dl) 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.122. 7. günde O. niloticus ta serum total protein düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Total Protein Düzeyi (g/dl) 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 5.0 1.0 5.0+1.0 0.5 0.1 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.123. 14. günde O. niloticus ta serum total protein düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 173

Total Protein Düzeyi (g/dl) 4,5 4 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 5.0 1.0 5.0+1.0 0.5 0.1 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.124. 28. günde O. niloticus ta serum total protein düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.7.4. Glukoz Düzeyi O. niloticus un serumunda glukoz düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.60 da verilmiştir. Serum glukoz düzeyi düşük çinko ortam derişiminde etkisinde tüm süreler sonunda kontrole göre değişim göstermemiş (P>5), çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ise 14 ve 28. günler sonunda artış göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişimlerinde ise glukoz düzeyi çinkonun etkisinde 7 ve 14. günlerde metal karışımının etkisinde ise tüm süreler sonunda artış göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişimlerinin etkisinde glukoz düzeyinde gözlenen artışlar, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 14 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde glukoz düzeyi, sırasıyla, %34 ve %68 düzeyinde artış göstermiştir. Çinkonun düşük ortam derişiminde etkide kalma süresindeki artışa bağlı olarak önemli bir değişim göstermeyen (P>5) glukoz düzeyi, çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ise artış göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişiminde ise 174

çinko ve metal karışımının etkisinde glukoz düzeyi süreye bağlı olarak bir azalma göstermiştir. Glukoz düzeyinde yüksek ortam derişiminde gözlenen azalma, 28. günde 7 ve 14 günlük süreye oranla istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 7 günlük süre sonunda yüksek çinko ortam derişiminde maksimum olan glukoz düzeyi, 28. günün sonunda kontrol grubu değerlerine düşmüştür. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süre sonuna oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişminde glukoz düzeyi sırasıyla, %27 ve %24 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Çizelge 4.60. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum glukoz düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 50.67 ± 0.66 ax 47.02 ± 0.24 ax 48.33 ± 0.88 ax 0.5 Zn 45.00 ± 0.71 ax 47.03 ± 0.57 ax 47.22 ± 1.01 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 47.02 ± 0.31 ax 57.49 ± 0.95 by 57.61 ± 0.35 by 50.67 ± 0.66 ax 47.02 ± 0.24 ax 48.33 ± 0.88 ax 5.0 Zn 67.33 ± 0.32 bx 63.09 ± 0.55 bx 49.12 ± 0.34 ay 5.0 Zn+1.0 Cd 80.65 ± 1.16 cx 79.11 ± 1.76 cx 61.12 ± 0.41 by * : a, b ve c harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus un serumunda glukoz düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimi ve sürenin etkisi Çizelge 4.61 de verilmiştir. Serum glukoz düzeyi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde 7. günde değişim göstermemiş (P>5), 14 ve 28. günlerde ise artış göstermiştir (P<5). Kadmiyum ve karışımın yüksek ortam derişimlerinde denenen tüm sürelerde serum glukoz düzeyinin arttığı saptanmıştır. Glukoz düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 175

14. günde yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde glukoz düzeyi, sırasıyla, %61 ve %68 düzeyinde bir artış göstermiştir. Serum glukoz düzeyi kadmiyum ve çinko + kadmiyum düşük ortam derişimlerinde etkide kalma süresindeki artışa bağlı olarak artmış (P<5); yüksek ortam derişiminde ise bir azalma göstermiştir. Glukoz düzeyinde gözlenen azalmalar, 28 günlük süre sonunda 7 ve 14 günlük sürelere oranla istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminde glukoz düzeyi sırasıyla, %23 ve %24 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Çizelge 4.61. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum glukoz düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 50.67 ± 0.66 ax 47.02 ± 0.24 ax 48.33 ± 0.88 ax 0.1 Cd 53 ± 0.31 ax 63.01 ± 0.59 by 62.11 ± 0.81 by 0.5 Zn+0.1 Cd 47.02 ± 0.31 ax 57.49 ± 0.95 by 57.61 ± 0.35 by 50.67 ± 0.66 ax 47.02 ± 0.24 ax 48.33 ± 0.88 ax 1.0 Cd 80.89 ± 1.01 bx 75.80 ± 1.45 bx 62.03 ± 1.11 by 5.0 Zn+1.0 Cd 80.65 ± 1.16 bx 79.11 ± 1.76 bx 61.12 ± 0.41 by * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir zaman sürecinde O. niloticus ta serum glukoz düzeyleri üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.125-127 de verilmiştir. Serum glukoz düzeyinin, çinkonun yüksek ortam derişimlerinde 7 ve 14. günlerde kontrole göre artığı gözlenmiştir (P<5). Kadmiyumun ve çinko + 176

kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günde yüksek ortam derişiminde ise tüm süreler sonunda artış gösteren glukoz düzeyi, 28. gün hariç metal ve metal karışımının ortam derişimleri arasında istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda kontrol grubuyla karşılaştırıldığında çinkonun yüksek ortam derişimlerinin etkisinde değişim göstermeyen (P>5) glukoz düzeyi, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde sırasıyla, %28 ve %26 düzeyinde artış göstermiştir. Glukoz düzeyindeki artışın, çinkonun doğrudan etkisine oranla kadmiyumun ve metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu saptanmıştır. Glukoz Düzeyi (mg/dl) 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 5.0 1.0 5.0+1.0 0.1 0.5 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.125. 7. günde O. niloticus ta serum glukoz düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 177

Glukoz Düzeyi (mg/dl) 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 5.0+1.0 1.0 5.0 0.1 0.5+0.1 0.5 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.126. 14. günde O. niloticus ta serum glukoz düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 80 Glukoz Düzeyi (mg/dl) 70 60 50 40 30 20 10 0 0.1 1.0 5.0+1.0 0.5+0.1 0.5 5.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.127. 28. günde O. niloticus ta serum glukoz düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 178

4.7. 5. Kolesterol Düzeyi O. niloticus un serumunda kolesterol düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.62 de verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında çinkonun düşük ortam derişiminde tüm süreler sonunda kontrole göre değişim göstermeyen (P>5) kolesterol düzeyi, çinko + kadmiyum karışımının düşük derişimlerinin etkisinde 7 ve 14. günlerde azalma göstermiştir (P<5). Kolesterol düzeyi çinkonun yüksek ortam derişimlerin etkisinde 7 ve 14. günde; metal karışımının etkisinde ise tüm süreler sonunda azalma göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişimlerinin etkisinde gözlenen azalma, 14. günde metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 14 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde kolesterol düzeyi, sırasıyla, %19 ve %39 düzeyinde azalmalar göstermiştir. Çinkonun düşük ortam derişiminde etkide kalma süresindeki artışa bağlı olarak önemli bir değişim göstermeyen (P>5) kolesterol düzeyi, çinko + kadmiyum karışımının etkisinde ise 28. günde artış göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişiminde çinkonun etkisinde sürenin uzamasıyla artmış, metal karışımının etkisinde ise 14. günde düşmüş, 28. günde ise artış göstermiştir. Düşük çinko + kadmiyum karışımında ve yüksek çinko ortam derişiminde süreye bağlı olarak artan kolesterol düzeyi, 28. gün süre sonunda kontrol grubu değerlerine ulaşmıştır. 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek çinko ortam derişiminde kolesterol düzeyi %25 düzeyinde artış göstermiştir. 179

Çizelge 4.62. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 214 ± 1.45 ax 216 ± 2.19 ax 213 ± 2.58 ax 0.5 Zn 204 ± 1.16 ax 210 ± 1.40 ax 218 ± 2.41 ax 0.5 Zn+0.1 Cd 170 ± 2.10 bx 159 ± 3.17 bx 210 ± 2.72 ay 214 ± 1.45 ax 216 ± 2.19 ax 213 ± 2.58 ax 5.0 Zn 172 ± 0.67 bx 176 ± 1.86 bx 214 ± 3.52 ay 5.0 Zn+1.0 Cd 168 ± 1.15 bx 132 ± 3.33 cy 171 ± 1.33 bx * : a, b ve c harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus un serumunda kolesterol düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.63 te verilmiştir. Serum kolesterol düzeyi, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günlerde yüksek ortam derişiminde ise tüm süreler sonunda azalma göstermiştir (P<5). Kolesterol düzeyinde gözlenen bu azalmalar, metal ve metal karışımı etkisinde istatistik ayrım göstermemiştir (P>5). 14 günlük süre sonunda yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde kolesterol düzeyi, sırasıyla, %40 ve %39 düzeyinde azalmalar göstermiştir. Serum kolesterol düzeyi kadmiyumun ve çinko + kadmiyumun düşük ortam derişimlerinde etkide kalma süresindeki artışa bağlı olarak artmış (P<5), yüksek ortam derişiminde ise 14. günde azalmış, 28. günde ise artış göstermiştir. Çizelge 4.63. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi 180

DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 214 ± 1.45 ax 216 ± 2.19 ax 213 ± 2.58 ax 0.1 Cd 174 ± 1.76 bx 161 ± 0.89 bx 213 ± 2.88 ay 0.5 Zn+0.1 Cd 170 ± 2.10 bx 159 ± 3.17 bx 210 ± 2.72 ay 214 ± 1.45 ax 216 ± 2.19 ax 213 ± 2.58 ax 1.0 Cd 170 ± 2.10 bx 131 ± 2.13 by 168 ± 2.65 bx 5.0 Zn+1.0 Cd 168 ± 1.15 bx 132 ± 3.33 by 171 ± 1.33 bx * : a ve b harfleri derişimleri; x ve y harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir zaman sürecinde O. niloticus ta kolesterol düzeyleri üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.128-130 da verilmiştir. Çinkonun doğrudan etkisinde hem kontrole hem de düşük ortam derişimine oranla yüksek ortam derişiminde 7 ve 14 günlük süreler sonunda kolesterol düzeyi, azalış göstermiştir (P<5). Kolesterol düzeyi kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günlerde yüksek ortam derişiminde ise tüm süreler sonunda azalmıştır. 7. gün hariç metal ve metal karışımının ortam derişimleri arasında istatistik ayrım önemli olduğu saptanmıştır (P<5). Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyumun yüksek ortam derişimlerinde kolesterol düzeyi, 14 günlük süre sonunda sırasıyla, %19, %40 ve %39 düzeyinde azalmalar göstermiştir. Kolesterol düzeyindeki azalmanın, çinkonun doğrudan etkisine oranla kadmiyum ve metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. 181

Kolesterol Düzeyi (mg/dl) 250 200 150 100 50 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.15.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.128. 7. günde O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Kolesterol Düzeyi (mg/dl) 250 200 150 100 50 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.129. 14. günde O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 182

Kolesterol Düzeyi (mg/dl) 250 200 150 100 50 0.5 5.0 0.1 0.5+0.1 1.0 5.0+1.0 0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.130. 28. günde O. niloticus ta serum kolesterol düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 4.7.6. Trigliserid Düzeyi O. niloticus un serumunda trigliserid düzeyi üzerine çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.64 te verilmiştir. Denenen süreler dikkate alındığında çinkonun düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günler sonunda değişim göstermeyen (P>5) 28 günlük süre sonunda kontrole göre artış gösteren (P<5) trigliserid düzeyi, çinko + kadmiyum karışımının düşük derişiminin etkisinde 7 ve 14. günlerde azalma göstermiştir (P<5). Trigliserid düzeyi çinkonun yüksek ortam derişimlerinin etkisinde 7 ve 14. günde metal karışımının etkisinde ise tüm süreler sonunda azalma göstermiştir (P<5). Yüksek ortam derişimlerinin etkisinde 7 günlük süre sonunda gözlenen azalma, metal ve metal karışımı arasında istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 7 günlük süre sonunda yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde trigliserid düzeyi, sırasıyla, %33 ve %49 düzeyinde azalma göstermiştir. 183

Çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinde etkide kalma süresindeki artışa bağlı olarak trigliserid düzeyinin arttığı saptanmıştır. Trigliserid düzeyinde gözlenen bu artışlar, çinko + kadmiyum karışımında denenen tüm sürelerde istatistik ayrım göstermiştir (P<5). 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek çinko ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde trigliserid düzeyi sırasıyla, %39 ve %51 düzeyinde artış göstermiştir. Çizelge 4.64. Çinko ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi (mg/dl) üzerine çinkonun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 161 ± 1.53 ax 158 ± 2.12 ax 159 ± 1.34 ax 0.5 Zn 149 ± 1.06 ax 177 ± 1.81 ay 190 ± 1.86 by 0.5 Zn+0.1 Cd 101 ± 1.02 bx 130 ± 1.76 by 162 ± 1.15 az 161 ± 1.53 ax 158 ± 2.12 ax 159 ± 1.34 ax 5.0 Zn 108 ± 1.20 bx 110 ± 2.21 bx 150 ± 1.10 ay 5.0 Zn+1.0 Cd 83 ± 0.89 cx 101 ± 2.02 by 125 ± 2.23 bz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata O. niloticus un serumunda trigliserid düzeyi üzerine kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri ve sürenin etkisi Çizelge 4.65 te verilmiştir. Serum trigliserid düzeyi, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının düşük ortam derişiminde 7 ve 14. günlerde yüksek ortam derişimlerinde ise tüm süreler sonunda azalma göstermiştir (P<5). Yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimin etkisinde trigliserid düzeyi, 7 günlük süre sonunda sırasıyla, %41 ve %49; 28 günlük süre sonunda ise sırasıyla, %19 ve %22 düzeyinde azalmalar göstermiştir. 184

Belirli bir ortam derişiminde trigliserid düzeyi hem kadmiyumun tek başına hem de çinko + kadmiyum karışımının etkisinde süreye bağlı olarak artış göstermiştir. Trigliserid düzeyinde gözlenen bu artışlar, metal karışımında denenen süreler arasında istatistik ayrım göstermiştir (P<5). Düşük kadmiyum ve metal karışımının ortam derişimlerinde süreye bağlı olarak artan trigliserid düzeyi, 28. gün sonunda kontrol grubu değerlerine ulaşmıştır 28 günlük süre sonunda 7 günlük süreye oranla yüksek kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminin etkisinde trigliserid düzeyi sırasıyla, %36 ve %51 düzeyinde artış göstermiştir. Çizelge 4.65. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisine bırakılan O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi (mg/dl) üzerine kadmiyumun etkisi DERİŞİM (ppm) SÜRE (GÜN) 7 14 28 X ± Sx * X ± Sx * X ± Sx * 161 ± 1.53 ax 158 ± 2.12 ax 159 ± 1.34 ax 0.1 Cd 127 ± 1.77 bx 130 ± 1.24 bx 155 ± 1.31 ay 0.5 Zn+0.1 Cd 101 ± 1.02 cx 130 ± 1.76 by 162 ± 1.15 az 161 ± 1.53 ax 158 ± 2.12 ax 159 ± 1.34 ax 1.0 Cd 95 ± 2.09 bx 98 ± 0.90 bx 129 ± 0.71 by 5.0 Zn+1.0 Cd 83 ± 0.89 bx 101 ± 2.02 by 125 ± 2.23 bz * : a, b ve c harfleri derişimleri; x, y ve z harfleri süreler arası ayrımı belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Farklı harflerle gösterilen veriler arasında istatistik ayrım vardır (P<5). X ± Sx : Aritmetik ortalama ± Standart hata Belirli bir zaman sürecinde O. niloticus ta trigliserid düzeyleri üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisini saptamak amacıyla verilerin istatistiksel analizi yapılmış ve sonuçlar Şekil 4.131-133 te verilmiştir. Trigliserid düzeyi 7 ve 14. günlerde çinkonun yüksek derişimlerinde düşük derişimlere oranla azaldığı ve istatistik ayrım gösterdiği saptanmıştır (P<5). Trigliserid düzeyi kadmiyum ve çinko + kadmiyumun düşük ortam derişiminde 7 ve 185

14. günlerde yüksek ortam derişiminde ise tüm süreler sonunda azalmıştır. Kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimleri arasında istatistik ayrımın önemli olduğu saptanmıştır (P<5). Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının ortam derişimlerindeki 10 katlık bir artış 7 günlük süre sonunda trigliserid düzeyinde sırasıyla, %28, %25 ve %18 düzeyinde bir azalmaya neden olmuştur. Yüksek çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişiminde trigliserid düzeyi, 7 günlük süre sonunda sırasıyla, %33, %41 ve %49 düzeyinde bir azalma göstermiştir. Buda trigliserid düzeyindeki azalma üzerine metallerin etkisinin çinko + kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğunu göstermektedir. Trigliserid Düzeyi (mg/dl) 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0.5 5.0 0.1 1.0 0.5+0.1 Zn Cd Zn+Cd 5.0+1.0 Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.131. 7. günde O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 186

Trigliserid Düzeyi (mg/dl) 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0.5 0.1 0.5+0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.132. 14. günde O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi Trigliserid Düzeyi (mg/dl) 220 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 0.5 0.5+0.1 0.1 5.0 1.0 5.0+1.0 Zn Cd Zn+Cd Metal Derişimleri (ppm) Şekil 4.133. 28. günde O. niloticus ta serum trigliserid düzeyi üzerine çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisi 187

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT 5. TARTIŞMA VE SONUÇ Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde O. niloticus ta deneyin başlangıcında yüzme hareketinde kontrolsüzlük, akvaryum yüzeyine yönelme, besin almama, operkulumun açılıp kapanmasında artma, renklerinde koyulaşma gibi çeşitli morfolojik ve davranış değişiklikleri belirlenmiştir. Etkide kalma süresinin uzamasıyla bu davranış değişiklikleri normale dönmüştür. Deneyin başlangıcında gözlenen bu değişikliklerin, metallere bir tepki olarak ortaya çıktığı ve sürenin uzamasıyla detoksifikasyon mekanizmaların devreye girdiği ve bu davranış değişikliklerin normale döndüğü düşünülmektedir. Metal ve metal karışımının yüksek ortam derişimlerinde deneylerin sona erdirildiği 28 günlük süre sonunda ölüm saptanmamıştır. Canlıların ağır metalleri içeren ortamlarda yaşamını devam ettirebilmesi ve metallerin olumsuz etkilerinden korunması adaptasyon yetenekleri ve detoksifikasyon mekanizmalarına bağlı olarak oluşmaktadır (Hilmy ve ark., 1987). Ağır metaller akuatik sistemlere girdikten sonra balıklar tarafından sudan doğrudan alınabilmekte ve besin zincirine dahil olarak (Vighi, 1981) ekosistemi tehdit edebilmektedir. Balıklar, çevresel kirleticiler için biyoindikatör olarak su ekosistemlerinin kalitesinin belirlenmesinde geniş çapta kullanılan organizmalardır (Kock ve ark., 1996). Özel fizyolojik fonksiyonlar üzerine kirleticilerin etki mekanizmalarını belirlemek için organizmaların farklı türleri kullanılmaktadır (Gül ve ark., 2004). O. niloticus kültür balıkçılığında yaygın olarak kullanılan bir türdür ve su kirliliğin biyoindikatörlerinden biri olarak kabul edilmektedir (Almeida ve ark., 2002). Tilapia nın, dünya çapında yaygın bir şekilde yetiştiriciliği yapılması ve protein kaynağı olarak tüketilen bir tür olması; bu balık türünün sağlık durumunun izlenmesinin önemini arttırmaktadır. Ağır metaller canlı organizmaların vücutlarına kolayca girmekte ve çeşitli dokularda birikebilmektedir (Varshney, 1991; Kargın, 1998). Balıklar ağır metalleri solungaçları aracılığıyla sudan doğrudan almakta ve iç organlara taşınması dolaşım sistemi aracılığıyla olmaktadır. Sunulan çalışmada O. niloticus un kan dokusunda çinko ve kadmiyum düzeylerinin ortam derişimleri ve süreye bağlı olarak artığı 188

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT gözlenmiştir. Balıklarda ağır metallerin doku/organlardaki birikimi, alınım yoluna, derişim ve etkide kalma süresine bağlı olduğu ve metallerin toksik etkilerinin ve yanıtlarının değerlendirilmesinin dokuların (kan, karaciğer ve böbrek gibi) fizyolojik ve işlevsel özellikleriyle ilişkili olduğu belirtilmektedir (Campana ve ark., 2003), Balıklarda metal etkilişiminin çalışılması, metallerin birikimi, biyodönüşümü ve atılımlarının belirlenmesi açısından önemlidir (Wicklund ve ark., 1988). Genel olarak bazı ağır metallerin diğer metallerle birlikte bulunması durumunda organizmalara olan toksik etkilerinde değişim olabileceği çeşitli araştırıcılar tarafından ileri sürülmüştür (Pagenkopf, 1983; Hilmy ve ark., 1987). O. niloticus un kan dokusundaki çinko düzeyinin hem çinko hem de çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde arttığı, bu artışın metal karışımına oranla çinkonun tek başına etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. Tulasi ve ark. (1992), Anabas testudineus ta yapılan bir çalışmada 30 gün süreyle kurşunun subletal derişimlerinin (1.25; 2.50; 5.0; 1 ve 2 mg/l) etkisinde kan ve diğer dokulardaki Pb düzeyinin önemli ölçüde artığını belirlemişlerdir. Pb birikimi organaözgü bir dağılım göstermiş; kandaki yüksek Pb düzeyini böbrek, solungaç, karaciğer, beyin, ovaryum ve kas dokusu izlemiştir. Dokulardaki Pb düzeylerindeki artışların yüksek ortam derişimlerinin etkisinde daha fazla olduğu da saptanmıştır. Kargın ve Erdem (1992), O. niloticus un dokularındaki metal birikimi üzerine bakır ve çinkonun tek başlarına ve karışım halinde etkilerini inceledikleri çalışmalarında metallerin tek başlarına etkisinde dokulardaki Zn ve Cu birikiminin daha fazla olduğu ancak çinko birikiminin ortamda bakır bulunmasıyla azaldığını belirlemişlerdir. Sunulan çalışmada hem kadmiyum hem de çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde kan dokusundaki Cd düzeyinin artığı, bu artışın kadmiyumun tek başına etkisinde daha fazla olduğu belirlenmiştir. Chowdhury ve ark. (2004), gökkuşağı alabalığında Cd etkisinde metalin kan dokusunda önemli düzeylerde biriktiğini ve kontrol grubuna göre plazmadaki düzeyinin 28; eritrositlerdeki düzeyinin ise 20 kat artığını saptamışlardır. Sharma ve ark. (2007), yaptıkları bir çalışmada alüminyum etkisindeki sıçanlarda kan ve beyin dokularındaki metal düzeyinin kontrol grubuna göre oldukça yüksek olduğunu rapor 189

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT etmişlerdir. Brancyhdanio rerio da Zn+Cd etkileşimi ile ilgili yapılan bir çalışmada Zn un dokularda Cd alınımını ve dolayısıyla birikimini azalttığı belirtilmiştir (Wicklund ve ark., 1988). O. niloticus un kan dokusunda Zn ve ya Cd düzeylerinin artması büyük bir olasılıkla kanın dış ortamla yakından ilişkide olması ve metallerin organizmaya girişinden sonra iç organlara dağıtılması için esas taşıyıcı sistem olmasından kaynaklanabilir. Kandaki Zn ve ya Cd düzeyi deneyler süresince durağan bir düzeye ulaşmamıştır. Etkide kalma süresinin artmasıyla bu dokudaki metal düzeyi de artmıştır. Bunun sudaki metallerin solungaçlar tarafından devamlı olarak alınıp iç organlara taşınmasına ve iç organlar arasında tekrardan dağılmasına bağlı olabileceği düşünülmektedir. Thijssen ve ark. (2007), 23 hafta süre ile 0-100 mg/l CdCl 2 nin artan ortam derişimlerinin etkisine bıraktıkları farelerin kan dokusundaki Cd düzeyinin 8 hafta boyunca sürekli artığını ve 8. haftada en yüksek düzeye ulaştığını ve daha sonrada azalmaya başladığını saptamışlardır. Cherkasov ve ark. (2007), Crassostrea virginica türü istiridyelerde yaptığı bir çalışmada kandaki Cd düzeyinin 45 günlük etki süresince sürekli olarak artığını ve solungaç ve hepatopankreas dokularındaki Cd düzeyi ile doğrusal bir ilişki gösterdiği belirtmişlerdir. Çeşitli metallerin farklı kombinasyonlarının organizmadaki birikim ve toksik etkilerinin söz konusu metallere ve organizmaya bağlı olduğu belirtilmiştir (Hemelraad ve ark., 1987; Hutchinson ve Sprague, 1989). O. niloticus un kan dokusundaki Cd un tek başına etkisine oranla çinko + kadmiyum ortam derişimlerinin etkisinde Cd düzeylerinin azalması büyük bir olasılıkla suda bulunan çinko ve kadmiyum metal iyonlarının balık solungaçları tarafından aynı mekanizmayla vücuda alınmasına ve bu alınım anında veya metallerin dokulara taşınmasında görev yapan taşıyıcı proteinler için gösterdikleri rekabetten kaynaklandığı düşünülmektedir. Hemelraad ve ark. (1987), Anadonta cygnea ile yaptıkları çalışmalarında çinko + kadmiyum karışımının etkisinde solungaç ve böbrek dokularındaki Cd birikiminin kadmiyumun tek başına etkisine oranla oldukça azaldığını rapor etmişlerdir. Araştırıcılar, çinkonun Cd toksisitesi üzerine antogonist bir etki yapmasını çinkonun solungaçlardan Cd alınımını engellemesi ve/veya alınan Cd nin dokulara hızlı iletilmesi nedeniyle olabileceğini vurgulamışlardır. Kargın ve 190

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT Erdem (1992), bakır + çinko karışımında bakırın doğrudan etkisinde kalan T. nilotica ya oranla solungaçlardaki bakır birikiminde yaklaşık %50, karaciğerde ise %30 düzeyinde bir azalma olduğunu saptamışlardır. Danio rerio da sudan solungaç epiteli tarafından Cd alınımının ve dolaşım sistemine geçişinin çinko tarafından engellendiği rapor edilmiştir (Glynn, 2001). Akuatik organizmaların fizyolojik ve biyokimyasal yapılarında kirleticilerin neden olduğu değişiklikler kirlilik izleme programlarında potansiyel tanı koyma araçları olarak kullanılmaktadır (Benson ve ark., 1988). Ağır metaller ve organik ksenobiotikler gibi kirleticilerin sucul organizmaların fizyolojik ve biyokimyasal proseslerini etkiledikleri bilinmektedir. Su ekosistemlerine giren ağır metaller balıklarda hematoksik etkilere neden olmaktadırlar (Vosyliene ve Kazlueskiene, 2004). Ortamdaki kirleticilerin subletal derişimlerinin etkilerinin belirlenmesinde balık kan dokusundaki hematolojik parametreler sıklıkla kullanılmaktadır (Bhagwant ve Bhikajee, 2000). Çeşitli araştırıcılar metal toksisitesinin belirteçleri olarak hematolojik parametrelerin kullanılarak balıklardaki fizyolojik yanıtlar hakkında bilgiler sağlanacağını belirtmişlerdir (Srivastava ve Narain, 1985; Wegener ve ark., 1992). Hematolojik parametreler bir çok balık türünde metaller, hastalık ve hipoksia v.b. gibi farklı stres durumlarında oluşan fizyolojik değişiklikleri belirlemek amacıyla balık sağlığının belirteci olarak kullanılmaktadır (Duthie and Tort, 1985). Sunulan çalışmada O. niloticus ta incelenen hematolojik parametrelerden alyuvar ve akyuvar sayısı, hematokrit ve hemoglobin düzeylerinde metal ve metal karışımının etkisinde önemli değişikliklerin olduğu saptanmıştır. Ağır metallerin tek başlarına ve karışım halindeyken balıklardaki hematolojik parametreler üzerine etkilerinin farklılık gösterdiği ve ortam derişimlerine ile etki sürelerine bağlı olarak hematolojik parametrelerde dönüşümlü ya da dönüşümsüz olarak değişikliklere neden olduğu belirtilmektedir (Vosyliene, 1999). Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyumun ortam derişimlerine ve etki sürelerine bağlı olarak O. niloticus ta alyuvar ve akyuvar sayısının azaldığı saptanmıştır. Metal ve metal karışımının etkisinde alyuvar sayısında gözlenen azalmaların eritrosit yıkımı ya da sentezinin azalması nedeni ile olabileceği düşünülmektedir. Çeşitli araştırıcılar, alyuvar sayısındaki azalmaları metallerin etkisinde demir alınımının engellenmesine 191

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT ve demir metabolizmasının hasar görmesine, hem grubunun metabolik sentezini katalizleyen enzim aktivitelerinin azalmasına ve hücre ile dış ortam arasındaki iyon değişimini bozarak hücrelerin hemolizini artırmasına bağlı olarak gerçekleştiğini belirtmişledir (Akahori ve ark., 1999; Liu ve ark., 1999; Chowdhury ve ark., 2004; Riberio ve ark., 2006). 100 mg/l Al etkisinde tilapiada önemli düzeylerde alyuvar sayısının azaldığı saptanmıştır (Bhagwant ve Bhikajee, 2000). Yapılan çalışmalarda Cd (Koyama ve Ozaki, 1984) ve Cu (van der Merwe, 1992) etkisinde balıklarda alyuvar sayısının azaldığı rapor edilmiştir. Ribarov ve ark. (1981), kurşunun alyuvarlar üzerine oldukça toksik olduğunu ve bu etkilerini hem biyosentezinde yer alan enzimleri inhibe ederek gösterdiğini ileri sürmüşlerdir. S. canicula da çinko, alyuvar sayısında bir azalmaya neden olmuştur (Flos ve ark., 1987). Ağır metallerin doğrudan akyuvarları etkileyebileceği ya da dolaylı olarak savunma sistemini engelleyebileceği belirtilmektedir (Shah ve Altindag, 2004). Yamamoto (1988), Carassius auratus ta Cd etkisinde akyuvar sayısının azaldığını ve bu azalmaların kan hücrelerinin yapım ve depolama organı olan dalak aktivitesiyle ilişkili olduğunu vurgulamıştır. O. niloticus ta metal ve metal karışımlarının etkisinde gözlenen akyuvar sayısındaki azalma ya metallerin akyuvarlar üzerine olan toksik etkisinden ya da dalak dokusundaki hücre yapım aktivitesi üzerine metalin neden olduğu stresten kaynaklandığı düşünülmektedir. C. carpio da (Drastichova ve ark., 2004) ve T. zilli de (Ghalazy, 1992) Cd etkisinde akyuvar sayısının azaldığı saptanmıştır. Flos ve ark. (1987), yaptıkları bir çalışmada S. canicula da Zn etkisine en duyarlı parametrenin ve hematolojik yanıtlar için en uygun belirtecin akyuvarlar olduğu ve Zn etkisinde akyuvar sayısının azaldığını belirtmişlerdir. Acipenser baeri nde Cd etkisinde derişime ve süreye bağlı olarak akyuvar sayısının azaldığı saptanmıştır (Mikryakov ve Lapirova, 1997). Hematokrit düzeyi, balıklardaki çevresel ve kimyasal stres değerlendirmelerinde kullanılan yararlı bir belirteç (Roche ve Boge, 1996) olup plazma hacmine, alyuvar üretimine ve yıkım oranına, dehidratasyon, toksinler ve doğrudan kan kaybına bağlı olarak değişim gösterebilmektedir (Whitworth ve Bennet, 1992; Dawson ve Bortolotti, 1997). O. niloticus ta kadmiyum ve çinko + kadmiyumun etkisinde hematokrit düzeyi azalırken çinko etkisinde genelde bir 192

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT değişim göstermemiştir. Tewari ve ark. (1987), Pb etkisinde B. conchonius ta 30 gün süre sonunda hematokrit düzeyinde %31.9 luk bir azalma saptamışlardır. Cr etkisinde de B. conchonius ta hematokrit düzeyinde azalmaların olduğu gözlenmiştir (Gill ve Pant, 1987). Tort ve Torres (1988), 4 gün süreyle Cd un etkisine bırakılan S. canicula da hematokrit düzeyinin azaldığını belirlemişlerdir. Araştırıcılar, hematolojik parametrelerde metallerin etkisinde meydana gelen değişikliklerin kanın su içeriğindeki değişimlere bağlı olabileceğini vurgulamışlardır. Hemodilisyon (kandaki su oranının artması), dolaşım sistemlerinde yabancı maddelerin derişimini azaltan bir mekanizma olarak tanımlanmaktadır. O. niloticus ta hematokrit düzeyinin düşmesi kan dokusundaki su hacminin artmasının bir sonucu olabilir. Hemoglobin alyuvarlarda yer alan önemli bir solunum pigmenti olup diğer hematolojik parametreler gibi ağır metallerden etkilenebilmektedir. O. niloticus ta çinko ve kadmiyumun tek başına etkilerinde başlangıçta artış gösteren hemoglobin düzeyi sürenin uzamasıyla azalırken, çinko + kadmiyum etkisinde azalmanın devam ettiği saptanmıştır. Christensen ve ark. (1972), I. nebulosus ta kısa dönemli bakır etkisinde hemoglobin düzeyinin artığını gözlemlemişlerdir. Araştırıcılar, başlangıçta gözlenen bu artışı, hemoglobine demir bağlanmasının bakır tarafından katalize edilmesinin sonucu olabileceğini vurgulamışlardır. O. niloticus ta sürenin uzamasıyla metallerin etkisinde gözlenen hemoglobin düzeyindeki azalmaların azalan alyuvar sayısıyla yada hemoglobin sentez mekanizmalarının bozulmasıyla ilişkili olabileceği düşünülmektedir. El-Demerdash ve ark. (2004), hemoglobin düzeylerinin alyuvar oluşumunun engellenmesi yada yıkımının artmasına bağlı olarak azalabileceğini ileri sürmüşlerdir. C. punctatus ta 0.3-1.8 mg/l HgCl 2 etkisinde eritrosit sayısının ve hemoglobin düzeyinin azaldığı saptanmıştır (Sharma, 1984). Balıklarda hematolojik parametreler üzerine çevresel kirleticilerin etkisi kirletici tipine ve derişimine ve çalışılan balık türüne bağlı olarak değişim göstermektedir (Katalay ve Parlak, 2004; Jee ve ark., 2005). Yapılan çoğu çalışmalarda ortamda bulunan ağır metal etkisinde hematolojik parametrelerde önemli değişikliklerin olduğu rapor edilmiştir. C. carpio da Zn etkisinde hemoglobin ve hematokrit (Svobodova ve ark., 1994), Cd etkisinde P. flesus ta alyuvar, hemoglobin ve hematokrit (Johanson-Sjöbeck ve Larsson, 1978) düzeylerinde 193

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT azalmalar saptanmıştır. P. fluviatilis te Zn+Cd+Cu+Pb+Hg karışımının etkisinde hemoglobin ve hematokrit (Vosyliene, 1999), sazanlarda ise Zn+Pb karışımının etkisinde alyuvar ve hemoglobin (Tishinova ve Iliva, 1994) düzeylerinin azaldığı belirlenmiştir. Hemoglobin molekülü tüm omurgalılarda her biri hem grubu içeren 2 α ve 2 β alt ünitelerinden oluşan tetramerik yapıda oksijen bağlanmasından sorumlu bir proteindir (Brittain, 2005). Omurgalı hayvanlarda hemoglobinler sıklıkla birden çok moleküler formda bulunarak bir polimorfizm göstermektedir (Shelly ve Mangum, 1997). Bu moleküler çokluluk kemikli balıklar arasında maksimuma ulaşmış olup 25 farklı hemoglobine sahip bir balık türünün bile olduğu saptanmıştır (Riggs, 1970). BU araştırmada çalışmada denenen tüm deney gruplarında ve kontrol balıklarında kan örneklerinin SAE ile ayrıştırılmasından sonra 2 si anodik (hb1 ve hb2) ve biri de katodik (hb3) olmak üzere 3 tane hemoglobin bandı elde edilmiştir. Tamburrini ve ark. (1997), antarktik balığı Pleuragiamma antarctium da kan dokusunun SAE ile ayrıştırılması sonucunda 3 tane hemoglobin bandı (hb1, hb2 ve hb3) elde etmişlerdir. Araştırıcılar DEAE-selülozda iyon değiştirici kromotografiyle saflaştırılan hemoglobinlerin HPLC analizi, hb1 ve hb2 nin α; hb1 ve hb3 ün ise β zincirlerinin ortak olduğunu ancak hb2 ve hb3 ün ortak bir zincir içermediğini saptamışlardır. Deney gruplarından elde edilen sonuçlar kontrol grubuyla karşılaştırıldığında denenen tüm çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimlerin etkisinde belirlenen tüm sürelerin sonunda O. niloticus ta protein yoğunluğu bakımından hb3 te önemli artışların; hb1 de ise azalmaların olduğu saptanmıştır. Benzer bir çalışma O. mossambicus ta yapılmış olup hem deney hem de kontrol balıklarında anodik bölgede olmak üzere iki hemoglobin bandı (hb1 ve hb2) SAE sonucunda elde edilmiştir (Menezes ve Qasim, 1984). Araştırıcılar, Hg etkisinde O. mossambicus ta hb1 in protein yoğunluğunda artış hb2 de ise azalma saptamışlardır; ancak hb lerde gözlenen bu değişikliklerin nedenini belirtmemişlerdir. Ingermann (1992), hemoglobin çokluğunun fonksiyonel öneminin çok tartışmalı bir konu olup belirgin bir açıklamanın bulunmadığını belirtmiştir. Olianas ve ark. (2005), anodik hemoglobinlerin düşük izoelektrik noktasına (pi<8.0), normal Bohr ve Root etkisine; katodik hemoglobinlerin ise yüksek pi ya (pi>8.0) ve yüksek oksijen ilgisine ve 194

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT düşük Bohr etkisine sahip olduğunu vurgulamışlardır. Kadotik hemoglobinin hipoksia ve asidozis durumlarda oksijenin korunmasında önemli olduğu saptanmıştır (Weber, 1990). O. niloticus ta hb3 te gözlenen artış, metal ve metal karışımının neden olduğu stres etkisinde oksijene olan gereksinimin bir sonucu olabilir. Omurgalılarda plazma proteinlerinin metal taşınmasında önemli roller oynadığı bilinmektedir. Kan plazması kullanım, depolama ve atılım amacıyla iç organlara taşınması için metalleri bağlayan çeşitli proteinleri içermektedir (Golaz ve ark., 1993). Denenen tüm deney gruplarında ve kontrol balıklarında SAE ile O. niloticus kan plazmasının ayrıştırılmasından sonra 4 tanesi OMAP (60-94 kda) ve 4 tanesi de YMAP (120-273 kda) olmak üzere toplam 8 protein bandı elde edilmiştir. Benzer bir çalışma Lepomis macrochirrus ta yapılmış olup elektroforezle (SDS- PAGE) metal bağlayıcı serum proteinleri hem deney hem de kontrol grubu balıklarda oluştuğu ve kontrol grubuna oranla önemli kalitatif ve kantitatif değişikliklerin olduğu belirlenmiştir (Dutta ve ark., 1983). Deneylerden elde edilen sonuçlar kontrol grubuyla karşılaştırıldığında denenen tüm derişim ve sürelerde çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyumun O. niloticus un plazmasında 3 OMAP (60, 78 ve 94 kda) ve 3 YMAP (120, 132 ve 176 kda) bandlarının protein yoğunluğunu artırdığı saptanmıştır. Menezes ve Qasim (1984), Hg etkisinde O. mossambicus ta serum elektroforezi sonucunda deney ve kontrol gruplarında 9 tane protein bandı elde etmişlerdir. Çalışmada markır kullanılmadığı için bandların moleküler ağırlığı hesaplanmamış yorumlar bandların elektroforez ortamındaki hızlarına göre yapılmıştır. Araştırıcılar O. mossambicus ta Hg etkisinde hızlı ve yavaş ilerleyen bandların protein yoğunluğunda önemli artışların olduğunu saptamışlardır. Bu araştırmada metal ve metal karışımının etkisinde O. niloticus un plazmasında protein yoğunluğunda gözlenen artışların YMAP lara oranla OMAP bandlarında daha fazla olduğu gözlenmiştir. Bu, balıkların plazmasında metallerin taşınmasından esas sorumlu olan spesifik proteinlerin (serum albumin 60-70 kda ve transferin 70-90 kda) orta moleküler ağırlıktaki proteinler olmasına ve kandaki metal düzeylerinin artması sonucu metallerin OMAP a ek olarak YMAP lara da bağlanmasına bağlı olabilir. İnsan plazmasında Zn ve Cd nin esas olarak serum albumin (Li ve ark., 1996), transferin ve α 2 makroglobulinlere 195

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT (Carson, 1984) bağlandığı rapor edilmiştir. P. americanus (Bentley, 1991) ve I. punctatus ta (Fletcher ve Fletcher, 1979) Zn nin esas olarak albuminlere bağlandığı saptanmıştır. Sazanlarda yapılan bir çalışmada Cd nin plazmada esas olarak 60 ve 70 kda ağırlığındaki Cd-bağlayıcı proteinlere bağlandığı saptanmıştır (De Smet ve ark., 2001). S. gairdneri de Zn etkisinde Zn-bağlayıcı protein sentezinde artış olduğu gözlenmiştir (Pierson, 1985). Sunulan çalışmada metal ve metal karışımının etkisinde kan dokusunda artan metal düzeylerinin bu dokudaki metal bağlayıcı protein sentezindeki artışla ilişkili olduğu düşünülmektedir. C. carpio da Cd etkisinde metal bağlayıcı protein sentezine paralel olarak dokulardaki metal birikiminin de artığı belirtilmiştir (Hermezs ve ark., 2001). Dixon ve Sparegue (1981), Cu ve Cd etkisindeki balıkların karaciğerinde önemli oranlarda metal bağlayıcı proteinlerin (MBP) sentezlendiğini saptamışlardır. Liu ve ark. (2007), sıçanlar üzerine yaptıkları bir çalışmada kan plazmasında MBP leri belirlemişler ve bu proteinlerin sentezinin metallerin varlığında artığını saptamışlardır. Nordberg ve Nordberg (2000), Cd nin plazmada MBP bağlanmasının metalin iç organlara taşınmasında önemli olduğunu belirtmiştir. O. niloticus un kan plazmasındaki OMAP ve YMAP ların yoğunluğundaki artış büyük bir olasılıkla bu dokudaki yüksek metal içeriğinden ve bu metallerin iç organlara taşınmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Genellikle canlı organizmaların uzun dönemli ağır metalleri de içeren toksik maddelere maruz kalması, önce organ ve dokularda birikime sonrada bu kirleticilerin zararlı etkilerinin bir sonucu olarak moleküler düzeyde dönüşümsüz değişiklerin oluşmasına neden olmaktadır. Kirleticilerin olumsuz etkilerinden biri de organizmalardaki biyolojik makro moleküllere (protein, lipid, DNA gibi) zarar vererek oksidatif strese neden olan ROT ları oluşturmasıdır. Biyolojik sistemler oluşan bu strese karşı antioksidan savunma sistemleri geliştirmişlerdir. Balık kanındaki antioksidan parametreler akuatik organizmalar üzerine kirleticilerin etkilerinin belirlenmesi ve çevresel izleme çalışmaları için önemli biyomarkırlar olarak kabul edilmektedir (Hageman ve ark., 1992; Adams ve ark., 1994). Antioksidant enzimler metallerin neden olduğu oksidatif strese karşı hayvanların önemli bir savunma sistemidir ve hücrelerdeki hasar antioksidan enzimlerin yüksek 196

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT aktivitesi ile kontrol edilmektedir. Sunulan çalışmada metal ve metal karışımının etkisinde O. niloticus un kan dokusunda hem enzimatik (CAT ve G6PD) hem de enzimatik olamayan (GSH ve spesifik proteinler) antioksidanların aktivitelerinin artığı gözlenmiştir. Akuatik organizmalarda ağır metaller ve organik ksenobiotikler gibi kirleticilerin etkisinde antioksidan sistemlerin aktivitesinin arttığı belirtilmektedir (Winston ve DiGiulio, 1991; Sole ve ark., 1995). Oksi radikallerin varlığı antioksidan enzimlerin oluşumuna neden olmakta ve metallerin induklediği oksidatif stres esnasında artarak metallerin olumsuz etkilerine karşı organizmayı korumaktadır. CAT, indüklenebilen sitosolik bir enzim olup ROT lara karşı biyolojik sistemi korumaktadır (Romeo ve ark., 2000). SOD tarafından oluşturulan H 2 O 2 nin fenton reaksiyonlarıyla daha tehlikeli hidroksil radikaline dönüşmeden önce hücreden uzaklaştırılmasında görev yapmaktadır. Çinko, kadmiyum ve metal karışımının etkisinde O. niloticus un kan dokusunda CAT enzim aktivitesinin artığı gözlenmiştir. CAT enzim aktivitesindeki artış metallerin neden olduğu H 2 O 2 ve serbest radikallerin olumsuz etkilerinden hayvanı korumak amacıyla olabileceği düşünülmektedir. Travacio ve ark. (2000), ROT ların indüklediği hasarlara karşı koruyucu bir rolü olduğundan CAT enzim aktivitesindeki artışların, oksidatif strese bir adaptasyon yanıtı olarak oluştuğunu belirtmişlerdir. Basha ve Rani (2003), yaptıkları bir çalışmada O. mossambicus un karaciğer ve böbrek dokularında CAT enzim aktivitesinin artığını ve bu artışın Cd etkileşimine karşı verilen bir detoksifikasyon yanıtı olduğunu belirtmişlerdir. Araştırıcılar ayrıca stres durumlarında diğer detoksifikasyon mekanizmalarının indüksiyonundan önce Cd ye karşı savunmanın ilk yanıtı olarak serbest radikallerin etkisinden organizmayı korumak için antioksidan savunma sistemlerinin indüklendiğini de vurgulamışlardır. Rohce ve Boge (1993), deniz balığı D. labrax ın kan dokusunda antioksidan enzim aktiviteleri üzerine Zn, Cr ve Cu nun etkilerini inceledikleri çalışmalarında Zn ve Cr etkisinde CAT aktivitesinin artığını rapor etmişlerdir. Yapılan çalışmalarda Fe tekisinde S. salar da (Andersen ve ark, 1998) ve Cd etkisinde sıçan eritrositlerinde (Kostic ve ark., 1993) CAT aktivitesinin artığı saptanmıştır. 197

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT G6PD, önemli bir antioksidant enzim olup hücrede önemli fizyolojik fonksiyonların yerine getirilmesi için gerekli olan NADPH ın üretilmesinden sorumludur. G6PD enzim aktivitesinin oksidatif strese dirençlilikte ve GSH düzeylerinin korunmasında önemli roller oynadığı belirtilmektedir (Salvemini ve ark., 1999). O. niloticus un kan dokusundaki G6PD enzim aktivitesinin çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum etkisinde artığı saptanmıştır. G6PD enzim aktivitesindeki artışın büyük bir olasılıkla metal etkisinde oksidatif strese bir adaptasyon yanıtı olarak oluştuğu düşünülmektedir. Lenartova ve ark. (1997), kirleticilerin etkisindeki balıklarda G6PD enzim aktivitesindeki artışların detoksifikasyon sürecinde NADPH a duyulan gereksinimi karşılamak için oluştuğu ve bu şekilde balıkların oksidatif strese adaptasyonunun sağlandığı belirtilmektedir. Bainy ve ark. (1996), kirleticilerin etkisinde O. niloticus un kan dokusunda oksidatif stresin ve oksidatif hasarların meydana geldiğini ve G6PD enzim aktivitesinin artığını rapor etmişlerdir. S. aurata da ağır metallerin etkisinde oksidatif stresin oluştuğu ve incelenen oksidatif stres biyomarkırlarından G6PD enzim aktivitesinin artığı belirlenmiştir (Rodriguez-Ariza ve ark., 1999). Antioksidan enzim sistemlerinin bir bütün olduğu ve birinin aktivitesinin diğer bir enzim aktivitesini etkileyebileceği bilinmektedir. Kirkman ve ark. (1987), hücrelerde NADPH ın, CAT a bağlı olduğunu ve H 2 O 2 nin inaktivasyonundan enzimi koruduğunu belirtmiştir. Scott ve ark. (1991) da NADPH ın CAT aktivitesinin korunması için gerekli bir nükleotid olduğunu vurgulamışlardır. Çalışmada O. niloticus ta metallerin etkisinde artan CAT aktivitesinin G6PD aktivitesiyle uyumlu olduğu belirlenmiştir. CAT aktivitesinin, G6PD enzim aktivitesindeki artışla oluşan NADPH a bağlı olarak da artmış olabileceği düşünülmektedir. Vijayavel ve ark. (2006), Cu etkisinde balıklarda CAT aktivitesinin azaldığını ve bu azalmayı da NADPH üretimindeki bir yetersizliğe bağlı olarak açıklamışlardır. Wallago attu da kirleticilerin etkisinde CAT ve G6PD enzim aktivitelerinin artığı gözlenmiştir (Pandey ve ark., 2003). GSH, çoğu biyolojik proseslerde doğrudan ya da dolaylı olarak görev yapan hücrelerde oldukça bol bulunan sülfidril bakımından zengin bir tiyoldür. GSH, ağır metallerin hücre toksisitesine karşı savunmada rol oynayan önemli bir antioksidandır 198

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT (Viarengo ve ark., 1997). GSH ın, metalleri bağlama, detoksifiye etme ve metallerin neden olduğu ROT ları temizleme yeteneğine bağlı olarak metal stresine karşı ilk hücresel savunma yanıtını oluşturdukları düşünülmektedir (Sies, 1999). O. niloticus un kan dokusunda çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum etkisinde GSH düzeylerinin artığı gözlenmiştir. GSH düzeylerinin, büyük bir olasılıkla kandaki Zn ve ya Cd düzeylerinin artışına bağlı olarak biyolojik sistemlere metallerin yapacağı olumsuz etkileri azaltmak için bu metalleri bağlama yada oluşan oksidatif strese karşı bir oksiradikal temizleyicisi olarak görev yapma yeteneğine bağlı olarak artığı düşünülmektedir. Cu etkisinde C. gariepirius ta GSH düzeyinin iki katına çıktığı ve oksidatif strese karşı esas koruma yanıtı olarak oluştuğu belirtilmiştir (Hoyle ve ark., 2007). Perna viridis te Hg ve Pb etkisinde GSH düzeyinin artığı gözlenmiştir (Yan ve ark., 1997). Tandon ve ark. (2003), Cd etkisindeki sıçanların kan dokusunda GSH düzeyinin ve CAT enzim aktivitesinin artığını belirtmişlerdir. Yapılan çalışmalarda kirleticilerin etkisindeki balıklarda I. punctatus, Ameriurus nebulosus (Hasspieler ve ark., 1994) ve A. anguilla da (Pena-Llopis ve ark., 2001) GSH düzeylerinin artığı rapor edilmiştir. Sunulan çalışmada metallerin etkisinde kandaki GSH düzeylerindeki artışların G6PD enzim aktivitesiyle uyumlu olduğu belirlenmiştir. Pentoz fosfat yolunda G6PD enzimi tarafından oluşturulan NADPH ın glutatyon redüktaz (GR) enzimi tarafından okside glutatyondan (GSSG) redükte glutatyonun (GSH) oluşturulması için gerekli bir kofaktör olduğu bilinmektedir (Scott ve ark., 1991). O. niloticus un kan dokusunda GSH düzeyinin, G6PD aktivitesindeki artışla oluşan NADPH a bağlı olarak artmış olabileceği düşünülmektedir. Bainy ve ark. (1996), kirleticilerin etkisinde O. niloticus ta G6PD aktivitesinin (yaklaşık %135 düzeyinde) artışına bağlı olarak çok yüksek bir NADPH üretim kapasitesinin oluştuğunu ve bunun da GR tarafından GSH oluşturulması için gerekli olduğunu belirtmişlerdir. Reddy ve ark. (1981), Pb etkisinde kan dokusunda gözlemledikleri GSH düzeyindeki azalmaları, Pb nin G6PD enzim aktivitesini engelleyerek NADPH üretimindeki azalmaya bağlı olarak açıklamışlardır. Hayvanlarda proteinler, doku proteinleri ve kan proteinleri olarak iki kısımda toplanabilir. Doku proteinlerinin yaşamsal önemleri bulunurken, hemoglobin ve 199

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT plazma proteinleri gibi pek çok bileşenden oluşan kan proteinleri de sayısız işlevleri nedeniyle organizma için oldukça önemlidir (Henry, 1974). Beslenme, tamponlama, pıhtılaşma ve bağışıklık işlevleri, su dağılımının düzenlenmesi ve enzimatik etki plazma proteinlerinin görevleri arasındadır. Plazma proteinleri, kan dokusunda metallerin taşınmasında da sorumlu olduğu bilinmektedir. Kandaki metal taşınmasından sorumlu proteinler (serum albumin, transferin, seruloplazmin, histidin bakımından zengin glukoproteinler gibi) omurgalılarda iyi karakterize edilmiştir (Abede ve ark., 2007). Benzie (2000), oksidatif strese neden olan ROT ların oluşumunun engelenmesi için metallere ilgisi yüksek olan metal bağlayıcı proteinlerin önemli olduğunu, Halliwell ve Gutteridge (1999) transferin, seruloplazmin ve ferritin gibi spesifik proteinlerin bu mekanizmada önemli işlevler yaptığını belirtmişlerdir. Çinko, kadmiyum ve metal karışımının denenen tüm derişimlerinin etkisinde O. niloticus ta serum albumin, seruloplazmin, transferin, IgA ve IgG gibi spesifik serum proteinlerinin önemli düzeylerde arttığı saptanmıştır. Serum albumin, protein deposu, enerji kaynağı ve çoğu metabolitlerin taşıyıcısı olarak serumda en fazla miktarda bulunan proteindir. Albuminlerin sistein artığında bulunan serbest sülfidril grubuyla (Carballal ve ar., 2003) antioksidan fonksiyonlarda önemli bir rol oynadığı belirtilmektedir (Salavej ve ark., 2006). Serum albuminler Zn, Cd ve Ca gibi çeşitli metallerin taşınmasından sorumlu esas proteinlerdir (Scott ve Bradwell, 1984). Seruloplazmin kirleticilere karşı ilk tepki veren proteinlerden biri olup Cu taşınmasında ve demir metabolizmasında rol almaktadır. Ayrıca seruloplazmin bir antioksidan olup süperoksit radikallerinin dolaşım sistemindeki temizliğinde rol oynamakta ve lipid peroksidasyonu ve DNA hasarları gibi serbest radikallerin neden olduğu zararlı etkilerden hücreleri ve dokuları korumaktadır (Goldstein ve ark., 1979; Gutteridge, 1983). Transferin ise esas olarak kan dokusunda Fe nin taşınmasında işlev yapmaktadır. O. niloticus da denenen tüm derişim ve sürelerde serum albumin, transferin ve seruloplazmin düzeylerinin arttığı belirlenmişir. O. niloticus ta çinko, kadmiyum ve metal karışımının etkisinde serum albumin, seruloplazmin ve transferin düzeyinde gözlenen artışlar, bu metallerin kan dokusundaki yüksek düzeyleriyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Ayrıca bu proteinler tarafından metallerin hareketsiz bir formda 200

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT tutulması, potansiyel ROT oluşumunu da engelleyebilir. May ve ark. (1977), metal taşıyıcı proteinler tarafından metallerin bağlanmasının, plazmadaki serbest Cu ve Fe düzeylerini normal seviyede tutarak metal iyonlarının neden olduğu hidroksil radikali (Fenton reaksiyonlarında) üretiminin azalacağını vurgulamışlardır. Alexander ve Ingram (1992), seruloplazminin feroksidaz aktivitesiyle organizmada demir bulunurluluğunu azaltarak bir savunma rolü oynadığını belirtmişlerdir. O. mossambicus ta Cu etkisinde seruloplazmin düzeyinin artığı rapor edilmiştir (Pelgrom ve ark., 1995). Salmonidlerde yaklaşık 66 kda ağırlığında albumin benzeri proteinlerin plazmadaki Zn ve Cd bağlanmasından sorumlu olan major proteinler olduğu saptanmıştır (Chowdhury ve ark., 2003). Dunn ve ark. (1987), Cd nin plazma ve dokularda MBP lere bağlanmasının, bu dokularda depolama/detoksifikasyon süreçleriyle metal etkisini azaltıcı bir yanıtı olarak belirtmişlerdir. İmmünoglobulinler (Ig), antikor aktivitesine sahip hayvansal kaynaklı proteinlerdir. IgA vücut sıvılarının koruyucu antikoru olarak kabul edilmektedir. IgG ise ikincil stres yanıtında oluşan başlıca immünoglobulinler olarak düşünülmektedir. Ig lerin yapısında oldukça fazla bulunan sistein artıklarının metal bağlayıcı bölgeler olduğu ve çinkonun özellikle bu bölgeye bağlandığı belirtilmektedir (Radulescu, 1995). Yine Ig lerin yapısında metal bağlanmasından sorumlu olan histidin artığı da bulunmaktadır. IgA ve IgG deki serin-prolin-x-x ve/veya threonin-prolin-x-x dizilerinin bulunduğu ve Ig boyunca metallerin bağlanması için uygun bölgeler olduğu ve divalent metal katyonlarının özellikle de Zn iyonlarının Ig lere bağlandığı ve bir immün yanıtının oluştuğu belirtilmektedir (Radulescu, 1995). Bu araştırmada metal ve metal karışımlarının etkisinde serum IgA ve IgG düzeylerinin arttığı saptanmıştır. O. niloticus ta çinko, kadmiyum ve metal karışımının etkisinde IgA ve IgG düzeylerindeki artışın büyük bir olasılıkla bu metallerin kandaki yüksek düzeyleriyle ilişkide bir immün yanıtı sonucunda oluştuğu düşünülmektedir. Bencko ve ark. (1986), nikel ve kobalt metallerinin etkisine maruz kalmış insanların kan dokusunda serum Ig leri (IgA, IgG gibi) ve serum proteinleri (seruloplazmin, transferin gibi) düzeylerindeki değişimi inceledikleri çalışmalarında nikel etkisinde serum IgA, IgG ve kobalt etkisinde ise IgA düzeylerinde önemli artışların olduğunu rapor etmişlerdir. Yine çalışmada metallerin etkisinde seruloplazmin ve transferin 201

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT düzeylerinin de artığı gözlenmiştir. Yapılan bir çalışmada Cd etkisinde 14 günlük süre sonunda I. melas yayın balığındaki serum Ig düzeylerinin iki katına çıktığı belirlenmiştir (Albergoni ve Viola, 1995). Çinko, kadmiyum ve metal karışımlarının etkisinde O. niloticus ta spesifik serum proteinleri düzeylerinde gözlenen artışların plazma protein elektroforeziyle elde edilen sonuçlarla uyum içinde olduğu saptanmıştır. Serum albumin ve transferin genellikle 60-80 kda arasında orta moleküler ağırlığa sahip proteinler olup seruloplazmin, IgA ve IgG genellikle 150-180 kda arasında yüksek moleküler ağırlığa sahip proteinlerdir. Spektrofotometrik yöntemde serum albumin ve transferin düzeyleri ve elektroforetik yöntemde OMAP bandlarındaki protein yoğunluklarının denenen tüm sürelerde; seruloplazmin, IgA ve IgG düzeyleri ve elektroforetik yöntemde YMAP bandlarındaki protein yoğunluklarının 14 ve 28 günlük süreler sonunda artığı belirlenmiştir. Plazmada Zn ve Cd taşınmasında esas sorumlu proteinler orta molekül ağırlıktaki serum albumin ve transferin olmasına karşın seruloplazmin, IgA ve IgG gibi yüksek molekül ağırlıklı protein düzeylerinde süreye bağlı olarak gözlenen artışların kan dokusunda metal düzeylerinin artışı sonucu olduğu düşünülmektedir. Balıklarda kan parametrelerindeki değişiklikler, dokuların enfeksiyonu ve hasar görmesi sonucu oluştuğundan doku ve organların fonksiyon bozukluklarının ve hasarlarının belirlenmesinde önemlidir (Vosyliene, 1999). Balıklarda bu parametreler tüm organizmanın yanıtıyla yakından ilişkilidir. Su kirliliğinin biyomarkırları olarak enzimler, düşük düzeylerdeki kirleticilerin etkisine bile duyarlı olması ve hemen yanıt vermesi (Giesy ve ark., 1988) nedeniyle çevresel kirleticilerin organizma üzerindeki etkilerinin belirlenmesinde sıklıkla kullanılmaktadır. O. niloticus ta denenen çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum derişimleri serum enzimleri AST, ALT, LDH, ALP VE LP aktivitesinde artışlara ChE aktivitesinde ise azalmalara neden olmuştur. ALT ve AST balıkların çeşitli dokularındaki (karaciğer, böbrek, kas) kirleticilerin neden olduğu hasarların belirlenmesinde sıklıkla kullanılmaktadır (de la Tore, 2000). Plazma yada hücre dışı sıvıda bu enzim aktivitelerindeki artışların düşük düzeylerdeki hücre hasarının bile duyarlı belirteçleri olarak kabul edilmektedir 202

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT (Van der ve ark., 2003). Vaglio ve Landriscina (1999), karaciğerin ALT ve AST enzimleri bakımından zengin olduğunu ve karaciğer hasarlarında bu enzimlerin büyük bir miktarının kana geçtiğini belirtmişlerdir. Çinko, kadmiyum ve metal karışımlarının etkisinde O. niloticus serumunda ALT ve AST aktivitesindeki artışların büyük bir olasılıkla metallerin etkisinde karaciğerin hasar görmesi sonucunda oluştuğu düşünülmektedir. Navarro ve ark. (1993), plazmada ALT ve AST aktivitesindeki artışların karaciğer sitosolünden dolaşım sistemine bu enzimlerin geçişiyle oluştuğunu ve bu enzimlerin metallerin hepatotoksik etkilerinin belirteci olduğunu vurgulamışlardır. Lee ve ark. (2003) da hepatik hücre hasarına bağlı olarak sitoplazmadan dolaşım sistemine transaminazların geçtiğini belirmişlerdir. Stres durumlarında enerji gereksinimin arttığı bilinmektedir. Balıklarda bu enerji gereksinimi; glukoz ve glikojen gibi karbonhidratların yanı sıra protein ve lipid gibi karbonhidrat olmayan kaynaklardan glukoneogenik enzimler aracılığıyla da sağlanmaktadır (Levesque ve ark., 2002). ALT ve AST önemli birer glukoneogenik enzimlerdir. Wendelaar Bonga (1997), ALT ve AST aktivitesinin çevresel stres yapıcıların olumsuz etkilerine adaptasyon sürecinde balıkların gereksinim duyduğu enerjiyi karşılamada önemli olduğunu belirtmiştir. O. niloticus un serumunda artan ALT ve AST aktivitesinin metallerin neden olduğu stresle mücadele etmek için gereksinim duyulan fazla enerjinin karşılanması sonucunda da artmış olabileceği düşünülmektedir. De Smet ve Blust (2001), yaptıkları bir çalışmalarında Cd etkisinde C. carpio da ALT ve AST aktivitesinin artığını ve bu artışların, Cd nin neden olduğu stres esnasında enerji krizini karşılamak için oluştuğunu rapor etmişlerdir. Yapılan bir çalışmada Cu etkisinde gökkuşağı alabalığının plazmasında ALT ve AST enzim aktivitelerinin artığı belirlenmiştir (Nemcsok ve Hughes, 1988). Vaglio ve Landriscina (1999), S. aurata da CdCl 2 nin kan dokusunda ALT ve AST aktivitelerini artırdığını gözlemlemişlerdir. Fosfatazlar ve dehidrojenazlar, biyolojik proseslerde önemli ve kritik enzimler olup makro moleküllerin biyosentezinde ve metabolizmasında ve detoksifikasyonda görev yapmaktadırlar (Yousef ve ark., 2007). Bu çalışmada denenen metal ve metal karışımlarının ortam derişimlerinde O. niloticus da serum 203

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT LDH aktivitesi 14. ve 28. günlerde artarken, ALP aktivitesi denenen tüm sürelerde artış göstermiştir. Rahman ve ark. (2000), plazmada ALP aktivitesindeki artışların hücre ölümüne veya plazma membran geçirgenliğine bağlı olarak meydana geldiğini ve bu artışların hayvanlardaki stres durumunun belirteci olduğunu vurgulamışlardır. M. cephalus da Cd un serum enzim aktivitelerine etkisi ile ilgili yapılan bir araştırmada, Cd un serum ALP ve LDH aktivitelerinde bir artışa neden olduğu belirtilmiştir (Hilmy ve ark., 1985). Plazma LDH aktivitesinin karaciğerdeki hücre ölümlerinin sonucunda enzimin kana geçmesiyle artığı belirtilmektedir (Wang ve Zhai, 1988). O. niloticus ta serum ALP ve LDH aktivitesindeki artışlar metallerin etkisinde karaciğer doku hasarının bir sonucu olabilir. Gallium metalinin etkisinden sonra ALP aktivitesindeki artışın, bu metalin balık karaciğeri üzerine toksisitesinin sonucu olduğu rapor edilmiştir (Yang ve Chen, 2003). Agrahari ve ark. (2007), pestisid etkisinde C. punctatus ta artan ALP aktivitesinin normal karaciğer fonksiyonlarının bozulması ve hepatik doku hasarının sonucunda oluştuğunu vurgulamışlardır. O. niloticus ta Cu etkisinde serum ALP düzeyinin artığı gözlenmiştir (Chen ve ark., 2004). Burtis ve ark. (1996), LDH aktivitesindeki artışın, hemoliz ve karaciğer hasarıyla ilişkili olduğunu ileri sürmüşlerdir. Heteropneustes fossilis te Cu etkisinde serum ALP aktivitesine ek olarak ALT ve AST aktivitesinin de artığı belirlenmiştir (Singh ve Reddy, 1990). Christensen ve ark. (1977), Salvelinus fontinalis te Cd, Hg ve Pb etkisinde plazma LDH aktivitesinin artığını rapor etmişlerdir. Yapılan başka bir çalışmada da SnCl 2 etkisinde tavşan plazmasında LDH ve ALP aktivitesinin artığı saptanmıştır (Yousef ve ark., 2007). LP, fizyolojik olarak önemli enzimler olup yağları yağ asidine parçalayarak yağların hücre membranlarını geçmesini ve trigliseridlerin daha polar moleküllere dönüşümünü sağlamaktadır (Lopez ve ark., 2003). Çevresel kirleticilerin LP enzim aktivitesi üzerine etkileri hakkında fazla bir bilgi yoktur (Christensen ve Riedel, 1981). LP enzim aktivitesindeki artışların balıkların büyümeleri ve hayatta kalmalarının destekleyici olarak önemli enerji kaynağı olan yağların sindirimini artırdığı belirtilmektedir (Garcia-Gallego ve ark., 1995). Garrido ve Lopez (1998), LP aktivitesindeki artışın hücre membranlarının yapısal ve fonksiyonel durumlarının korunması için gereksinim duyulan yağ asitlerine bağlı olarak meydana geldiğini 204

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT vurgulamaktadır. Lipidler organizmaların önemli bir enerji deposudur. 7. gün Cd hariç denenen tüm metal derişimlerinde ve etkide kalınan sürelerde O. niloticus un serum lipaz düzeylerinin arttığı belirlenmiştir. O. niloticus ta çinko, kadmiyum ve metal karışımlarının serum LP aktivitesini artırması metallerin neden olduğu streste gereksinim duyulan enerjinin lipidlerden de karşılanmasına bağlı olabilir. Gil ve ark. (1989), Cd etkisinde Littorina littorea nın solungaç, böbrek ve barsak dokularında LP aktivitesinin artığını gözlemlemişlerdir. Araştırıcılar, LP aktivitesinin lipid ve glikojen depolarıyla ilişkili olduğunu vurgulamışlardır. 35 gün süreyle besin yoluyla verilen Cr etkisinde domuzların serumunda LP aktivitesinin önemli düzeylerde artığı rapor edilmiştir (Wang ve ark., 2007). AChE ve BChE toplamı olarak ifade edilen ChE aktivitesi, kirleticilerin etkisine oldukça duyarlıdır. Bu nedenle ChE akuatik sistemlerdeki çevresel kirleticilerin izlenmesi çalışmalarında ve ekotoksikolojik risk değerlendirilmesinde sıklıkla kullanılmaktadır (de la Tore, 2000). O. niloticus ta çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum etkisinde azalan serum ChE aktivitesi metallerin enzimler üzerine olan toksik etkilerinin bir sonucu olabilir. Das ve Mukherjee (2000), enzim aktivitesindeki azalışların kirleticilerin enzimlerin aktif bölgeleri üzerine olan doğrudan etkisinin ya da enzim sentezinin baskılanmasının bir sonucu olduğunu vurgulamışlardır. Szabo ve Nemcsok (1992), ChE aktivitesindeki azalmaların enzim yapısındaki sülfidril gruplarına metallerin bağlanarak sekonder yapının bozulması veya enzimin aktif bölgesindeki serin aminoasitlerine metallerin bağlanması sonucu oluştuğunu ileri sürmüşlerdir. Escartin ve Porte (1996), organofosforların ChE enzimlerine geri dönüşümsüz bağlanarak enzimleri inhibe ettiğini bu nedenle organizmalardaki ChE aktivitesinin normal değerlere dönmesi için yeni enzimlerin sentezlendiğini belirtmişlerdir. Sunulan çalışmada metallerin etkisinde ChE aktivitesinin başlangıçta şiddetli bir şekilde düştüğü ancak etkide kalma süresindeki artma ile düzeyinin artığı ve 28 günlük süre sonunda kontrol değerlerine ulaştığı gözlenmiştir. ChE düzeyindeki bu değişimler büyük bir olasılıkla metal etkisinin başlangıcında ortaya çıkan stres koşullarıyla ve sürenin uzamasıyla enzim aktivitelerindeki iyileşmelerin, detoksifikasyon mekanizmaların (enzimatik ve enzimatik olmayan antioksidanlar gibi) metallerin enzim üzerine olan toksik etkisini 205

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT azaltmasıyla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Everett ve ark. (2000), serum ChE nin kirletici etkisinde hızlı bir şekilde inhibe edildiğini ve süreye bağlı olarak azalmaların iyileştiğini belirmişlerdir. Aziz ve ark. (1993), 0.7 µg/l Cd etkisinde Tilapia da AChE aktivitesinin 2 günlük süre sonunda azaldığını 7 günlük süre sonunda ise artığını rapor etmişlerdir. Salmo gairdneri de Cu etkisinde plazma ChE aktivitesinin azaldığı saptanmıştır (Nemscok ve Hughes, 1988). Na, K, Ca ve Cl gibi elektrolitler, iyon homeostasisi ve plazmanın osmatik basıncının korunması için gereklidirler. Plazma eletrolitlerinin ölçülmesi kirleticilerin etkisinde ozmoregülasyonda meydana gelen değişiklikleri değerlendirmede önemlidir (Tomasso ve ark., 1980). Bazı stres yapıcıların etkisinde balıklardaki osmoregülasyon değişiklikleri genellikle kan plazmasındaki Na +, K + Ca +2 ve Cl - iyonlarının ölçülmesiyle saptanmaktadır (Heath, 1987). Ağır metallerin etkisinde iyonik dengenin bozulduğu belirtilmektedir (McDonald ve Wood, 1993). Sunulan çalışmada çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımının etkisinde derişime ve süreye bağlı olarak O. niloticus ta serum Na, Ca ve Cl düzeylerinin azaldığı; K düzeylerinin ise artığı saptanmıştır. İyon düzeylerinde gözlenen bu değişiklikler büyük bir olasılıkla metallerin etkisinde iyon alınım ve atılımında görev yapan dokuların hasar (solungaç, böbrek gibi) görmesinden veya iyon regülasyonunu düzenleyen mekanizmalar (Na, K, Ca-ATPaz) üzerine metallerin olası toksik etkilerinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Larsson ve ark. (1981), yaptıkları bir çalışmada Cd etkisinde balıklardaki iyon regülasyonun bozulduğunu ve bu durumun su ile balık arasında iyonların değişimini yapan solungaç, böbrek ve barsaklar gibi dokular üzerine Cd nin neden olduğu patolojik durumlardan kaynaklandığını belirtmişlerdir. Heath (1987), metal etkisinde balıklarda iyon dengesinin bozulmasını N-K-ATPaz gibi ozmoregülasyonda görevli enzimlerin inhibisyonuyla ilişkili olduğunu ileri sürmüştür. Genelde plazma Na ve Cl düzeyleri kirleticilerden benzer düzeylerde etkilenmektedir (McDonald ve ark., 1989). Plazma Na düzeyinin metallerin etkisinde O. mosambicus (Pelgrom ve ark., 1995) ve Salmo gairdneri de (Reid ve McDonald, 1988) azaldığı saptanmıştır. Munoz ve ark. (1991), O. mossambicus ta Cd etkisinde plazma Na düzeyinin azaldığını ve bu durumun solungaçlarda geçirgenliğin 206

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT artmasıyla gerçekleşen iyon kayıpları sonucunda oluştuğunu belirtmişlerdir. Böbrek tübüllerinden Na nın tekrardan emilimi bu dokudaki Na-K-ATPaz aktivitesinin engellenmesine bağlı olarak Na düzeyinin azaldığı rapor edilmiştir (Kuhnert ve ark., 1976). Rose-Janes ve Playle, (2000), O. mykiss te gümüş etkisinde plazma Cl düzeyinin azaldığını saptamışlardır. O. mossambicus ta plazma Cl düzeyi bakır + kadmiyum karışımını etkisinde azalmış (Pelgrom ve ark., 1995) ve bu azalma HCO 3 ün atılımındaki azalmayla ilişkili olduğu belirtilmiştir. Nussey ve ark. (1995), bakırın etkisinde O. mossambicus da serum Cl düzeyindeki azalmaları böbrek yoluyla Cl iyonlarının atılımından kaynaklandığı belirtmişlerdir. Pilgaard ve ark. (1994), gökkuşağı alabalığında Cu etkisinde plazma Na, Cl ve Ca düzeylerinin azaldığını rapor etmişlerdir. Ağır metaller aynı zamanda Ca-metabolizmasını da bozmaktadırlar. Tilapia da Cu+Cd etkisinde plazma Ca düzeyinin azaldığı saptanmıştır (Pelgrom ve ark., 1995). Larsson ve ark. (1985), plazma Ca düzeylerindeki azalmaları böbrekten Ca nın tekrardan alınımın bozulmasına bağlamışlardır. Cd solungaçlardan Ca-kanallarıyla alındığından Ca +2 alınımını engelleyerek branşiyal klorid hücrelerinde bulunan Ca-ATPaz aktivitesini azaltması sonucu solungaç dokusuna Ca un dolaşım sistemine taşınmayarak solungaç dokusunda yoğunlaştığı belirtilmiştir (Verbost ve ark., 1989; Wood, 2001). O. mykiss de Cd un serum Ca düzeyinde azalmalara neden olduğu ve bunun apikal alınım kanallarındaki rekabetle ilişkili olduğu belirtilmiştir (Verbost ve ark., 1989). O. mossambicus da Cd etkisinde serum Ca düzeyinin oldukça düştüğü saptanmıştır (Pelgrom ve ark., 1995). Plazma K düzeyinde gözlenen artışlar ise azalan sodyumla oluşan hüre içi sıvıdaki ozmotik değişiklikleri dengelemek için olduğu belirtilmiştir (Witters, 1986). Bu, nedenle sunulan çalışmada metallerin etkisinde artan K düzeylerinin bir adaptasyon yanıtı sonucunda oluştuğu düşünülmektedir. Wood ve ark. (1988), beyaz kasların hücre içi bölümlerinden K un dışarı salınmasıyla plazmadaki K düzeylerinin artığını rapor etmişlerdir. Bakırın etkisine bırakılan O. mossambicus da serum K düzeyinde artış, Na düzeyinin azalması nedeniyle hücre içi sıvıdaki ozmotik farklılıkları dengelemek için oluştuğu belirtilmiştir (Nussey ve ark., 1995). 207

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT Tatlı su balıkları hiperozmotik bir ortamda bulunduğundan uzun dönemli metal etkileşiminden sonra solungaç epitelyumunun hasar görerek suyun girişi ve tuzun çıkışına karşı solungaç epitelyumunun geçirgenliğinin artığı (Lauren ve McDonald, 1985; Richards ve Playle,1999) ve bunun sonucunda da iyon kayıplarının yaşandığı belirtilmektedir (Monteiro ve ark., 2005). Çinko, kadmiyum ve karışımlarının etkisinde O. niloticus ta başlangıçta değişim göstermeyen Na ve Cl düzeyinde süreye bağlı olarak gözlenen azalmalar, metallerin uzun dönemli etkileriyle ilişkide solungaç epitelyumunun geçirgenliliğinin artışının bir sonucu olarak bu iyonların atılımına bağlı olabilir. Serumun biyokimyasal parametrelerini ölçmek, kirleticilerin etkiledikleri hedef dokuların belirlenmesinde, organizmaların genel sağlık durumları hakkında bilgi elde edilmesinde ve stresteki organizmalarda potansiyel hasar değişikliklerinin saptanmasında erken uyarıcı sistemler olarak önemli olduğu vurgulanmaktadır (Folmar, 1993; Jacobson-Kram ve Keller, 2001). Serum bileşenlerinin düzeyleri, iç metabolizmanın doğrudan sonucu olduğundan organizmaların fizyolojik durumlarının belirteçleri olarak kullanılmaktadır (Sanchez-Guzman ve ark., 2004). Çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyumun O. niloticus ta serumun önemli bileşenleri olan kortizol, glukoz ve total protein düzeylerini arttırdığı bununla birlikte trigliserid ve kolesterol düzeylerini ise azalttığı gözlenmiştir. Kortizol düzeyleri omurgalılarda özellikle de balıklarda stres durumlarının genel bir belirteci olarak sıklıkla kullanılmaktadır (Pickering ve Pottinger, 1989). Bir stres olayına yanıtta beynin hipotalamus bölgesi adrenokortikotropik hormonunun (ACTH) serbest kalmasını uyarmakta ve ACTH da kortizol ve diğer kortikosteroid hormonların üretilmesini sağlamaktadır (Almeida ve ark., 2002). Kortizolün balıklarda metallothionein sentezi yoluyla metal detoksifikasyonunda ve enerji metabolizmasında önemli roller oynadığı belirtilmektedir (Wendelaar Bonga, 1997). Kortizol, stres altındaki balıklarda enerji gereksinimini karşılamak amacıyla karbonhidrat ve protein yıkımını uyardığından kan glukoz düzeyinde artışa neden olduğu rapor edilmiştir (Wood, 2001). Glukoz balıklarda acil enerji gereksinimini karşılayan gerekli bir metabolik parametredir. Plazma glukoz düzeyinin metal stresine ilk yanıtta özellikle karaciğer ve kas dokusundaki glikojenin artan yıkımına 208

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT bağlı olarak artığı vurgulanmaktadır (Wendelaar Bonga, 1997). Bu çalışmada, denenen metal ve metal karışımlarının ortam derişimlerinin etkisinde serum kortizol ve glukoz düzeylerinin arttığı saptanmıştır. O. niloticus da çinko, kadmiyum ve karışımlarının etkisinde serum kortizol ve glukoz düzeyindeki artışların bir stres yanıtı olarak ve stres metabolitlerine karşı organizmanın ihtiyacı olan enerjinin karşılanması için oluştuğu düşünülmektedir. Ricard ve ark. (1998), Cd etkisinde O. mykiss te plazma glukoz ve kortizol düzeylerinin artığını ve glukozun Cd nin neden olduğu hasarlara karşı onarım mekanizmalarının yürütülmesi için bir enerji substratı olarak balıklar tarafında kullanıldığını ve artan glukoz düzeyinin kortizolün glukoneojenezdeki etkin rolüyle yakından ilişkili olduğunu vurgulamışlardır. Monteiro ve ark. (2005), yaptıkları bir çalışmada Cu etkisinde O. niloticus un plazmasında kortizol ve glukoz düzeylerinde artış olduğunu rapor etmişlerdir. H. fossilis de Cd serum glukoz düzeyini arttırmıştır (Sastry ve Subhadra, 1985). Dokuların protein düzeyleri akuatik organizmalarda kimyasalların neden olduğu stres belirteçleri olarak ifade edilmektedir (Singh ve Sharma, 1998). Serum total proteini, serumda bulunan başta serum albumin ve globulinler olmak üzere tüm proteinlerin toplamıdır. Total serum proteinleri karaciğerde sentezlenen esas serum proteinleri olup karaciğer fonksiyonlarının bir belirteci olarak ifade edilmektedir (Yang ve Chen, 2003). O. niloticus ta çinko, kadmiyum ve karışımlarının etkisinde total serum protein düzeyleri artış göstermiştir. Bu büyük bir olasılıkla sunulan bu çalışmadaki spesifik serum proteinlerin (serum albumin, seruloplazmin ve transferin gibi) düzeylerinde gözlenen artışla ilişkili olduğu düşünülmektedir. Spesifik proteinlerin esas sentez yeri karaciğerlerdir, metal taşıyıcı bu proteinlerin sentezlendikten sonra kana geçmesi serum total protein düzeyinde artışa neden olması olasıdır. Ruparelia ve ark. (1989), O. mossambicus ta Pb etkisinde total plazma düzeyinin artığını ve bu artışın metal etkisinde karaciğer dokusundaki protein sentezinin uyarılması sonucu olduğu belirlenmiştir. Cicik (1995), yaptığı çalışmada çinko ve bakır etkisinde C. carpio da total serum protein düzeylerinin artığını rapor etmiştir. Total serum protein düzeyindeki artışlar Zn etkisinde T. zilli de de gözlemiştir (Segner, 1987). 209

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT Trigliseridlerin öncelikli işlevinin depolama ve hücresel enerjiyi sağlamak olduğu ve beslenme durumunun bir belirteci olarak kullanıldığı ifade edilmektedir (Yang ve Chen, 2003). Artacho ve ark. (2007), stres altında enerji gereksiniminin karşılanması için lipit depolarının kullanıldığını belirtmektedir. Sunulan çalışmada O. niloticus ta metallerin etkisinde azalan trigliserid düzeyinin hücrelerin enerji gereksinimlerinin karşılanması veya metallerin trigliserid sentez mekanizması üzerine toksik etkilerinin sonucunda oluştuğu düşünülmektedir. Levesque ve ark. (2002), metal kirliliği olan sularda yakalanan P. flavescens te trigliserid düzeyinin düşük olduğunu ve bu durumun metallerin etkisinde metabolizmadaki mekanizmaların ve enerji döngüsünün bozulmasıyla ilişkili olabileceğini belirtmişlerdir. Cr etkisine maruz kalmış domuzların serumunda trigliserid düzeylerinde kontrol grubuna göre azalmaların olduğu saptanmıştır (Wang ve ark., 2007). Kolesterol kirleticilerin etkisinde balıklarda stres yanıtlarını değerlendirmek için kullanılmaktadır. Kolesterol düzeyi balıklardaki çevresel stres yapıcıların toksik etkilerinin biyokimyasal hasarlarının göstermektedir (Munoz ve ark., 1991). Serum kolesterol düzeyindeki değişikler, eritrosit membranları ve karaciğerde kolesterol düzeyindeki değişiklikleri yansıtmaktadır (Billy ve ark., 1995). Sunulan çalışmada O. niloticus ta çinko, kadmiyum ve karışımlarının etkisinde serum kolesterol düzeyinde gözlenen azalmalar, kolesterol sentezi üzerine metallerin olası toksik etkilerinin sonucu olabilir. Tewari ve ark. (1987), B. conchonius balığında Pb etkisinde plazma kolesterol düzeyinin (%30,3 düzeyinde) azaldığını saptamışlardır. Araştırıcılar kolesterol düzeyindeki bu azalmanın ya sentezinin durdurulmasıyla ya da kortikosterodojenez esnasında aşırı kullanılması sonucu oluştuğunu belirtmişlerdir. Dutta ve Haghighi (1986), Hg etkisinde L. macrochinus ta serum kolesterol düzeyinin önemli ölçülerde azaldığını rapor etmişlerdir. O. mossambicus ta yapılan bir çalışmada da Pb etkisinde serum kolesterol düzeylerinin önemli düzeylerde (%50 düzeyinde) azaldığı saptanmıştır (Ruparelia ve ark., 1989). Bu araştırmada, denenen metal ve metal karışımlarının ortam derişimlerinin etkisinde O. niloticus ta serum kolesterol düzeylerinin azaldığı saptanmıştır. 210

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT Organizmalardaki fizyolojik ve biyokimyasal parametrelerin ağır metaller ve organik ksenobiotikler gibi kirleticilerden etkilendikleri bilinmektedir (Viarengo ve ark., 1997). Sunulan çalışmada O. niloticus un kan dokusundaki fizyolojik ve biyokimyasal parametrelerin çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum karışımından önemli düzeylerde etkilendiği belirlenmiştir. Bu parametreler üzerine metallerin etkilerinin düşük ortam derişimlerine oranla yüksek ortam derişimlerine ve metallerin tek tek etkilerine oranla metal karışımının etkisinde daha fazla olduğu saptanmıştır. Jena ve ark. (1998), hem eser hem de toksik etkili ağır metallerin potansiyel olarak toksik olduklarını ve toksisitelerinin ortam konsantrasyonlarıyla yakından ilişkili olduğunu belirtmişlerdir. Kan dokusundaki İncelenen bütün fizyolojik ve biyokimyasal parametreler üzerine metallerin etkilerinin çinko + kadmiyum>kadmiyum>çinko şeklinde olduğu saptanmıştır. Bu durum, çinko ve kadmiyumun birlikte bulunmalarının sinerjik bir etki yarattığı ve çinko ortam derişimlerine oranla daha düşük miktarda bulunan kadmiyumun daha etkili olması da bu metallerin canlılardaki fizyolojik işlevleriyle ilişkili olup, çinkonun biyolojik fonksiyonlar için gerekli kadmiyumun ise gereksiz ve çok düşük konsantrasyonlarda bile toksik bir metal olmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Wu ve Chen (2004), çinko ve kadmiyumun toksik etkilerinin farklı olduğunu bununla birlikte kadmiyumun belirgin olarak çinkodan daha toksik olduğunu vurgulamışlardır. Çinkonun diğer metallere (Cd, Hg gibi) oranla daha az toksik olup (Claverie ve ark., 2000) yüksek ortam derişimlerinde toksik etki gösterdiği (Barceloux, 1999) belirtilmektedir. Cuvin-Aralar ve Aralar (1993), yaptıkları çalışmalarında ortamda bulunan çinko ve kadmiyum iyonlarının O. niloticus tatlı su çuprası üzerine toksik etkilerinin sinerjik olduğunu saptamışlardır. Akuatik ortamlar doğal ve antropojenik kaynaklı kirleticilerin son uğrak yerleri olduğundan bu ortamlardaki ağır metal birikimi biyolojik yaşamı tehdit etmektedir. Balıklar çevreleriyle sürekli ilişki halinde yaşadıklarından fizyolojik ve kimyasal değişikliklere oldukça duyarlıdırlar. Balıklar su ekosistemlerinin önemli bir canlı grubudur ve protein bakımından zengin olup insanların besin kaynağını oluşturmaktadır (Arunkumar ve ark., 2000). Bu nedenle metal ve metal karışımlarının balıklar üzerine olan olumsuz etkilerini belirlemek ekosistemin 211

5. TARTIŞMA VE SONUÇ Özgür FIRAT geleceği ve balıkları bir besin kaynağı olarak kullanan insanların sağlığı için oldukça önemlidir. Sunulan çalışmada O. niloticus un kan dokusundaki fizyolojik ve biyokimyasal parametrelerin ağır metallere karşı oldukça duyarlı olduğu ve balıkların kirleticilere verdiği tepkilerinin ortaya çıkarılmasında yararlı değişkenler olabileceği belirlenmiştir. Son zamanlarda dikkatler, çevresel kirleticilerin önemli biyolojik sistemler üzerine olan toksik etkilerini aydınlatmak için balıklardaki fizyolojik ve biyokimyasal mekanizmaları incelemeye odaklanmıştır (Secombes ve ark., 1992; Ahmad ve ark., 1998). Balık kanının fizyolojik ve biyokimyasal parametreleri kirleticilerin varlığında oluşabilen değişikliklerin belirlenmesinde sıklıkla kullanılmaktadır (Adhikari ve ark., 2004). Sunulan çalışmada O. niloticus un kan dokusundaki fizyolojik ve biyokimyasal parametrelerin çinko, kadmiyum ve çinko + kadmiyum etkisine oldukça duyarlı olduğu ve metal ve metal karışımlarının canlılar üzerine olan toksik etkilerinin belirlenmesinde biyoindikatör bileşenler olarak kullanılabileceği belirlenmiştir. 212

KAYNAKLAR ABEDE, A. T., DEVOID, S. J., SUGUMARAN, M., ETTER, R. and ROBINSON, W. E., 2007. Identification and Quantification of Histidine-Rich Glycoprotein (HRG) in the Blood Plasma of Six Marine Bivalves. Comp. Biochem. Physiol., B. 147: 74 81. ADAMS, W. J., KIMERLE, R. A., BARNETT, J. W., 1992. Sediment Quality and Aquatic Life Assessment. Environ. Sci. Technol., 26: 1865-1875. ADAMS, S. M., BRAWN, A. M. and GOEDE, R. W., 1994. A Quatitative Health Asessment Index for Rapid Evaluation of Fish Condition in the Field. Trans. Am. Fish. Soc., 122: 63-71. ADHIKARI, S., SARKAR, B., CHATTERJEE, A., MAHAPATRA, C. T. and AYYAPPAN, S., 2004. Effects of Cypermethrin and Carbofuran on Certain Hematological Parameters and Prediction of Their Recovery in a Freshwater Teleost: Labeo rohita (Hamilton). Ecotoxicol. Environ. Safe., 58: 220-226. AGRAHARI, S., PANDEY, K. C. and GOPAL, K., 2007. Biochemical Alteration Induced by Monocrotophos in the Blood Plasma of Fish, Channa punctatus (Bloch). Pesticide Biochemistry and Physiology., (In Press). AHMAD, I., FATIMA, M., ATHAR, M., KHAN, N. Z. and RAISUDDIN, S., 1998. Responses of Circulating Fish Phagocytes to Paper Mill Effluent Exposure. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 61: 746-753. AHMAD, I., HAMID, T., FATIMA, M., CHAND, H. S., JAIN, S. K., ATHAR, M. and RAISUDDIN, S., 2000. Induction of Hepatic Antioxidants in Freshwater Catfish (Channa punctatus Bloch.) is a Biomarker of Paper Mill Effluent Exposure. Biochim. Biophys., Acta. 1523: 37 48. AKAHORI, A., JOZWIAK, Z., GABRYELAK, T. and GONDKO, R., 1999. Effect of Zinc on Carp (Cyprinus carpio L.) Erytrocytes. Comp. Biochem. and Physiol. C., 123: 209 215. ALABASTER, J. S. and LLOYD, R., 1982. Water Quality Criteria for Freshwater Fish. Butterworth, London. 213

ALBERGONI, V. and VIOLA, A., 1995. Effects of Cadmium on Catfish, Ictalurus melas, Humoralimmune Response. Fish & Shellfish Immunology., 5, 2: 89 95. ALEXANDER, J. B. and INGRAM, G. A., 1992. Noncellular Nonspesific Defence Mechanisms of Fish. Ann. Rev. Fish. Dis., 2: 249-279. ALLEN, J. L., 1988. An Overview of Avian Serum Chemical Profiles. In: JACOBSON, E. R., KOLLIAS, G. V. (Eds), Exotic Animals. Churchill Livingstone. New York, pp. 143 159. ALLIEN, P., 1993. Effects of Acute Exposure to Cadmium (II) Chloride and Lead (II) Chloride on the Haematological Profile of Oreochromis aureus (Steindachner). Comp. Biochem. and Physiol. C: Comp. Pharma., 105, 2: 213 217. ALMEIDA, J. A., DINIZ, Y. S., MARQUES, S. F. G., FAINE, L. A., RIBAS, B. O., BURNEIKO, R. C. and NOVELLI, L. B., 2002. The Use of Oxidative Stres Responses as Biomarkers in Nile Tilapia (Oreochromis niloticus) Exposed to in vivo Cadmium Contamination. Environ. Int., 27: 673-679. ALVES, L. C. and WOOD, C. M., 2006. The Chronic Effects of Dietary Lead in Freshwater Juvenile Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss) Fed Elevated Calcium Diets. Aquatic Toxicology., 78: 217 232. ANDERSEN, F., LYGREN, B., MAAGE, A. and WAAGBO, R., 1998. Interaction Between Two Dietary Levels of Iron and Two Forms of Ascorbic Acid and the Effect on Growth, Antioxidant Status and Some Non-Spesific Immune Parameters in Atlantic Salmon (Salmo salar) Smolts. Aquaculture, 161: 437-451. ARILLOA, A., CALAMARIB, D., MARGIOCCOA, C., MELODIAA, F. and MENSIA, P., 1984. Biochemical Effects of Long-Term Exposure to Cadmium and Copper on Rainbow Trout (Salmo gairdneri): Validation of Water Quality Criteria. Ecotoxicol. and Environ. Safe., 8, 2: 106 117. ARTACHO, P., SOTO-GAMBOA, M., VERDUGO, C. and NESPOLO, R. F., 2007. Blood Biochemistry Reveals Malnutrition in Black-Necked Swans (Cygnus melanocoryphus) Living in a Conservation Priority Area. Comp. Biochem. and Physiol. A., 146: 283 290. 214

ARTEEL, G. E. and SIES, H., 2001. The Biochemistry of Selenium and the Glutathione System. Environ. Toxicol. Pharma., 10: 153 158. ARUNKUMAR, R. I., RAJASEKARAN, P. and MICHAEL, R. D., 2000. Differential Effect of Chromium Compounds on the Immune Response of the African Mouth Breeder Oreochromis mossambicus (Peters). Fish & Shellfish Immunology, 10: 667-676. ATSDR, 2006. Agenyc for Toxic Subtances and Disease Registry, CERCLA Priority List of Hazardous Substances. Available at: http://www.atsdr.cdc.gov/cercla/05list.html. Accessed Octaber, 05, 2006. AZIZ, F, AMIN, M. and SHAKOORI, A. R., 1993. Toxic Effcts of Cadmium Chloride on the Hematology of Fish, Tilapia mossambica. Proc. Pak. Cong. Zool., 13: 141-154. BAATRUP, E., 1991. Sutructural and Functional Effects of Heavy Metals on the Nervous System, Including Sense Organs, of Fish. Comp. Biochem. Physiol. C., 100: 253 257. BAINY, A. C. D., SAITO, E., CARVALHO, P. S. M. and JUNQUEIRA, V. B. C., 1996. Oxidative Stress in Gill, Erythrocytes, Liver and Kindney of Nile Tilapia (Oreochromis niloticus) from a Polluted Site. Aquatic Toxicol., 34: 151 162. BALINT, T., SZEGLETES, T., SZEGLETES, Z., HALASY, K. and NEMCSOK, J., 1995. Biochemical and Subcellular Changes in Carp Exposure to the Organophosphorus Menhidathion and the Pyrethroid Deltamethrin. Aquatic Toxicol., 33: 279 295. BARCELOUX, D. G., 1999. Zinc. Clin. Toxicol., 37: 279-292. BARNHOORN, I. E. J. and VAN VUREN, J. H. J., 2004. The Use of Different Enzymes in Feral Freshwater Fish as a Tool fort he Assessment of Water Pollution in South Africa. Ecotoxicol. Environ. Safe., 59: 180-185. BASHA, P. S. and RANI, A. U., 2003. Cadmium-Induced Antioxidant Defence Mechanism in Freshwater Teleost Oreochromis mossambicus (Tilapia). Ecotoxicol. and Environ. Safe., 56: 218 221. 215

BENCKO, V., WAGNER, V., WAGNEROVA, M. and ZAVAZAL, V., 1986. Human Exposure to Nickel and Cobalt: Biological Monitoring and Immunobiochemical Response. Environ. Res., 40: 399-410. BENSON, W. H., BAER, K. N., STACKHOUSE, R. A. and WATSON, C. F., 1987. Influence of Cadmium Exposure on Selected Hematological Parameters in Freshwater Teleost, Notemigonus crysoleucas. Ecotoxicol. Environ. Safe., 13, 1: 92 96. BENSON, W. H., WATSON, C. F., BAER, K. N. and STACKHOUSE, A., 1988. Response of Hematological and Biochemical Parameters to Heavy Metal Exposure: Inplications in Environmental Monitoring. Mar. Environ. Res., 24: 219 222. BENTLEY, P. J., 1991. A High-Affinity Zinc-Binding Plasma Protein in Channel Catfish (Ictalurus punctatus). Comp. Biochem. and Physiol. C: Comp. Pharma. 100, 3: 491 494. BENZIE, I. F. F., 2000. Evolation of Antioxidant Defence Mechanisms. Eu. J. Nut., 39, 2: 53 61. BERGDAHL, I. A., SCHÜTZ, A., GERHARDSON, L., JENSEN, A. and SKERFVING, S., 1997. Lead Concentrations in Human Plasma, Urine and Whole Blood. Scand. J. Work. Environ. Health, 23: 359 363. BEUTLER, E., 1975. Red Cell Metabolism. 2 nd. Ed., Grune and Stration Company, New York. 261-265. BHAGWANT, S. and BHIKAJEE, M., 2000. Induction of Hypochromic Macrocytic Anaemia in Oreochromis Hybrid (Cichlidae) Exposed to 100 mg/l (Sublethal dose) of Aluminium. Science and Technology. Res Journal, 5: 9 20. BILLY, G. G., MILLER, C. A., PALLONE, M. N., DONACHY, J. H. and PIERCE W.S., 1995. Hemolytic Differences Among Artificial Cardiac Valves Used in a Ventricular Assisr Pump. Artif. Org., 19: 339-343. BORGHESI, L. A. and LYNES, M. A., 1996. Nonprotective Effects of Extracellular Methallothionein. Toxicol. Appl. Pharmacol., 139: 6 14. BRITTAIN, T., 2005. Root Effect Hemoglobins. J. Inorg. Biochem., 99: 120-129. 216

BUCHER, F. and HOFER, R., 1990. Effect of Domestic Wastewater on Serum Enzyme Activities of Brown Trout (Salmo trutta). Comp. Biochem. Physiol., 97C: 385 391. BUHL, K. J. and HAMILTON, S. J., 1990. Comparative Toxicity of Inorganic Contaminants Released by Placer Mining to Early Life Stages of Salmonoids. Ecotoxicol. Environ. SafE, 20: 325 342. BURTIS, C. A., ASHWOOD, E. R. and TIETZ, N. W., 1996. In: Aldrich, J. E. (Ed.), Fundamentals of Clinical Chemistry. Saunders Company, Dallas Texas, W. B., ISBN: 0-7216-3763-9. CAJARAVILLE, M. P., BEBIANNO, M. J., BLASCO, J., PORTE, C., SARASQUETE, C. and VIARENGO, A., 2000. The Use of Biomarkers to Assess the Impact of Pollution in Coastal Environments of the Iberian Peninsula: a Practical approach. Sci. Total. Environ., 247: 295 311. CARBALLAL, S., RADI, R., KIRK, M. C., BARNES, S., FREEMAN, B. A. and ALVANES, B., 2003. Sulfenic Acid Formation in Human Serum Albumin by Hydrogen Peroxide and Peroxynitrite. Biochemistry, 42: 9906-9914. CARLBERG, I. and MANNERVIK, B., 1985. Glutathione Reductase. Method Enzymol., 113: 484 490. CAMPANA, O., SARAQUETE, C. and BLASCO, J., 2003. Effect of Lead on ALA- D Activity, Metallothionein Levels, and Lipid Peroxidation in Blood, Kidney, and Liver of the Toadfish Halobatrachus didactylus. Ecotoxicol. and Environ. Safe., 55: 116 125. CARINO, V. S., VIDAL, M. N. and PUZON, A. G., 1987. An Electron Microscope Study on Gills of Tilapia nilotica L. Larvae Exposed to Zinc Sulphate. Nat. Appl. Sci. Bull., 39, 281 292. CARSON, S. D., 1984. Cadmium Binding to α 2 -macroglobulin. Biochem. Biophys. Acta., 791: 370-374. CATALDI, E., Di MARCO, P., MANDICH, A. and CATAUDELLA, S., 1998. Serum Parameters of Adriatic Sturgeon Acipenser naccarii (Pisces: Acipenseriformes): Effects of Temperature and Stress. Comp. Biochem. Physiol., A 121: 351-354. 217

CERQUEIRA, C. C. C. and FERNANDES, M. N., 2002. Gill Tissue Recovery After Copper Exposure and Blood Parameter Responses in the Tropical Fish Prochilodus scrofa. Ecotoxicol. Environ. Safe., 52: 83 91. CHEN, C. Y., WOOSTER, G. A., GETCHELL, R. G., BOWSER, P. R. and TIMMONS M. B., 2003. Blood Chemistry of Healthy, Nephrocalcinosis- Affected and Ozon-Treated Tilapia in a Recirculation System, with Application of Discriminant Analysis. Aquaculture, 218: 89 102. CHEN, C. Y., WOOSTER, G. A. and BOWSER, P. R., 2004. Comparative Blood Chemistry and Histopathology of Tilapia Infected With Vibro vulnificus or Streptococcus iniae or Exposed to Carbon Tetrachloride, Gentamicin, or Copper Sulfate. Aquaculture, 239: 421-443. CHAPMAN, G. A., 1978. Toxicities of Cadmium, Copper and Zinc to Four Juvenile Stages of Chinook Salmon and Steelhead. Trans. Am. Fish. Soc., 107: 841 847. CHERKASOV, A. S., GREWAL, S. and SOKOLOVA, I. M., 2007. Combined Effects of Temperature and Cadmium Exposure on Haemocyte Apoptosis and Cadmium Accumulation in the Eastern Oyster Crassostrea virginica (Gmelin). J. Thermal Biol., 32: 162 170. CHOWDHURY, M. J., GROSELL, M., McDONALD, D. G. and WOOD, C. M., 2003. Plasma Clearance of Cadmium and Zinc in Non-Acclimated and Meatl- Acclimated Trout. Aquat. Toxicol., 64: 259-275. CHOWDHURY, M. J., PANE, E. F. and WOOD, C. M., 2004. Physiologycal Effects of Dietary Cadmium Acclimation and Waterborne Cadmium Change in Rainbow Trout: Respiratory, Ionoregulatory, and Stres Parameters. Comp. Biochem. Physiol., C. 139: 163 173. CHRISTENSEN, G. M., McKIM, J. M., BRUNGS, W. A. and HUNT E. P., 1972. Changes in the Blood of the Brown Bullhead (Ictalurus nebulosus) Follwing Short and Long Term Exposure to Copper (II). Toxicol. Appl. Pharmacol., 23: 417-427. CHRISTENSEN, G., HUNT, E. AND FIANDT, J., 1977. The Effect of Methylmercuric Chloride, Cadmium Chloride, and Lead Nitrate on Six 218

Biochemical Factors of the Brook Trout (Salvelinus fontinalis). Toxicol. Appl. Pharma., 42, 3: 523 530. CHRISTENSEN, G. M. and RIEDEL, B., 1981. Effect of Water Pollutanats and other Chemicals upon the Activity of Lipase in vitro. Arch. Environ. Contam. Toxicol., 10: 357-363. CİCİK, B., 1995. Cyprinus carpio da Bakır, Çinko ve Bakır + Çinko Karışımında Solungaç, Karaciğer ve Kas Dokularındaki Metal Birikiminin Nicel Protein, Glikojen ve Kandaki Bazı Biyokimyasal Parametreler Üzerine Etkileri. Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Adana, 106-108. CINIER, C. C., RAMEL, M. P., FAURE, R., GARIN, D. and BOUVET, Y., 1999. Kinetics of Cadmium Accumulation and Elimination in Carp Cyprinus carpio Tissues. Comp. Biochem. Physiol., 122: 345 352. CLAVERIE, C., CORBELLA, R., MARTIN, D. and DIAZ, D., 2000. Protective Effects of Zinc on Cadmium Toxicology in Rodent. Biol. Trace Element Res., 75: 1-9. COLEMAN, J. E., 1992. Zinc Protein: Enzimes, Storage Protein, Trancription Factor and Replication Protein. Annu. Rev. Biochem., 61: 879 946. COPE, W. G., WIENER. J., STEINGRAEBER, M. T. And ATCHISON, G. J., 1994. Cadmium, Metal-Binding Proteins and Growth in Bluegill (Lepomis macrochirrus) Exposed to Contamined Sediments from the Upper Mississippi River Basin. Canadian Journal Fisheries and Aquatic Sciences, 51: 1356 1367. COUSINS, R. J., 1998. A Role of Zinc in the Regulation of Gene Expression. Proc. Nutr. Soc., 57: 307 311. COWEY, C. B. and WALTON, M. J., 1988. Intermediary Metabolism in Fish Nutrition 2nd Edition. Academic Press, San Diego. CUVIN-ARALAR, M. L. A. and ARALAR, E., 1993. Effects of Long-Term Exposure to a Mixture of Cadmium, Zinc, and Inorganic Mercury on Two Strains of Tilapia Oreochromis niloticus (L.). Bull. Environ. Contam. Toxicol., 50: 891-897. 219

CYRIAC, P. J., ANTONY, A. and NAMBISAN, P. N. K., 1989. Hemoglobin and Hematocrit Values in Fish Oreochromis mossambicus (Peters) after Short Term Exposure Copper and Mercury. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 43: 315 320. DANTAS, F. J. S., MORAES, M. O., CARVALHO, E. F., VALSA, J. O., BERNARDO-FILHO, M. and CALDEIRA-DE-ARAUJO, A., 1996. Lethality Induced by Stannous Chloride on Esherichia coli AB 1157: Participation of Reactive Oxigen Species. Food Chem. Toxicol., 34: 959 962. DAS, B. K. and MUKHERJEE, S. C., 2000. Chronic Toxic Effects of Quinalphos on some Biochemical Parameters in Labeo rohita (Ham.). Toxicol. Let., 114:11-18. DAWSON, R. D. and BORTOLOTTI, G. R., 1997. Are Avian Hematocrits Indıcative of Condition? American Kestrel as a Model. J. Wildl. Manage., 61: 1297-1306. DE LA TORE, F. R., SALIBIAN, A. and FERRARI, L. 2000. Biomarkers Assessment in Juvenile Cyprinus carpio Exposed to Waterborne Cadmium. Environ. Pollut., 109: 227-278. DE SMET, H. and BLUST, R., 2001. Stress Responses and Changes in Protein Metabolism in Carp Cyprinus carpio during Cadmium Exposure. Ecotoxicol. Environ. Safe., 48: 255-262. DE SMET, H., BLUST, R. and MOENS, L., 2001. Cadmium-Binding to Transferrin in the Plasma of the Common Carp Cyprinus carpio. Comp. Biochem. Physiol., 128C: 45 53. DETHLOFF, G. M., SCHLENK, D., HAMM, J. and BAILEY, H. C., 1999. Alterations in Physiological Parameters of Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss) with Exposure to Copper and Copper/Zinc Mixtures. Ecotoxicol. Environ. Safe., 42B: 256-264. DIMITROVA, M. S. T., TSINOVA, V. and VELCHEVA, V., 1994. Combined Effect of Zinc and Lead on the Hepatic Superoxide Dismutase-Catalase System in Carp (Cyprinus carpio). Comp. Biochem. Physiol., 108C: 43 46. 220

DIXON, D. G. and SPAREQUE, J. B., 1981. Copper Bioaccumulation and Hepatoprotein Synthesis During Acclimation to Copper by Juvenil Trout. Aqut. Toxicol., 1: 67-81. DOI, R., CHOWDHURY, P., NISHIKAWA, M. and RAYFORD, P. L., 1993. Tissue Distribution of Cadmium 109 After Tracheal and Gastric Administration in Rats. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 51: 619 624. DRASTICHOVA, J., SVOBODOVA, Z., LUSCOVA, V. and MACHOVA, J., 2004. Effect of Cadmium on Hematological Indices of Common Carp (Cyprinus carpio). Bull. Environ. Contam. Toxicol., 72: 725 732. DUNCAN, R. J., PRASSE, K. W. and MAHAFFEY, E. A. 1994. Veterinary Laboratory Medicine Clinical Pathology, 3 rd Edition. Iowa State Press, Ames, IA. DUNN, M. A., BLALOCK, T. L. and COUSINS, R. J., 1987. Metallothionein. Proc. Soc. Exp. Biol. Med., 185: 107-119. DUNNICK, J. K. and FOWLER, B. A., 1988. Cadmium. In: Lamming, G. E. (Ed.), Marshall s Physiology of Reproduction, 1. Churchill Livingstone, Inc, New York, pp. 1 126. DUTHIE, G. G. and TORT, L., 1985. Effect of Dorsal Aortic Cannulation on the Respiration and Haematology of the Mediterranean Dog-Fish Scyliorhinus canicula. Comp. Biochem. Physiol., 81A: 879-883. DUTTA, H. M., LALL, S. B. and HAGHIGHI, A. Z., 1983. Methyl Mercury Induced in the Serum Proteins of Bluegills-Lepomis macrochirrus (Teleostei). Ohio J. Sci., 83, 3: 119 122. DUTTA, H. M. and HAGHIGHI, A. Z., 1986. Methylmercuric Chloride and Serum Cholesterol Levels in Blugill Lepomis macrochrus. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 36: 181-185. EDDY, F. B., 1982. Osmotic and Ionic Regulation in Captive Fish With Particular Reference to Salmonids. Comp. Biochem. Physiol., 73B: 125 141. EISLER, R., 1993. Zinc Hazards to Fish, Wildlife and Intervebrates: A Synoptic Review. US Department of the Interior. 221

ELLSAESSER, C. T. and CLEM, L. W., 1987. Blood Serum Chemistry Measurements of Normal and Acutely Stressed Channel catfish. Comp. Biochem. Physiol., A 3: 589-594. EL-DEMERDASH, F. N., YOUSEF, M. I., KEDWANY, F. S. and BAGHDADI, H. H., 2004. Cadmium-induced Changes in Lipid Peroxidation, Blood Hematology, Biochemical Parameters and Semen Quality of Male Rats: Protective Role of Vitamin E and β-carotene. Food and Chem. Toxicol., 42: 1563 1571. EVERETT, J., PERKINS, J. and SCHLENK, D., 2000. In vivo Acetylcholinesterase Inhibition, Metabolism and Toxicokinetics of Aldicarb in Channel Catfish: Role of Biotransformation in Acute Toxicity. Toxicol. Sci., 53. 308-315. ERMOSELE, C. O., ERMOSELE, I. C., MUKTAR, S. A., BIRDLING, S. A., 1995. Metals in Fish from the Upper Benue River and Lakes Geryo and Njuwa in Northeastern Nigeria. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 54: 8-14. ESCARTIN, E. and PORTE, C., 1996. Acetylcholinesterase Inhibition in the Crayfish Procambarus clarkii Exposed to Fenitrothion. Ecotoxicol. Environ. Safe., 34: 160-164. FAROON, O. M., WILLIAMS, M. and O CONNOR, R., 1994. A Review of the Carcinogenicity of Chemical most Frequently Found at National Priorites List Sites. Toxicology Industrial Health, 10: 203 230. FILHO, D. W., 1996. Fish Antioxidant Defences a Comparative Approach. Br. J. Med. Biol. Res., 29: 1735 1742. FILHO, D. W., GIULIVI, C. and BOVERIS, A., 1993. Antioxidant Defences in Marine Fish-I. Teleosts. Comp. Biochem. Physiol., 106C, 2: 409 413. FINLAYSON, B. J. and VERRUE, K. M., 1982. Toxicities of Copper, Zinc and Cadmium Mixures to Juvenile Chinook Salmon. Trans. Am. Fish. Soc., 111: 645 650. FLETCHER, P. E. and FLETCHER, G. L., 1979. Zinc- and Copper- Binding Protein in the Plasma of Winter Flounder (Pseudopleuronectes americanus). Can. J. Zool., 58: 609 613. 222

FLOS, R., TORT, L. and BALASCH, J., 1987. Effects of Zinc Sulphate on Haematological Parameters in the Dogfish Scyliorhinus canicula and Influences of MS222. Mar. Environ. Res., 21: 289-298. FOLMAR, L. C., 1993. Effects of Chemical Contaminants on Blood Chemistry of Teleost Fish: a Bibliography and Synopsis of Selected Effects. Environ. Toxicol. Chem., 12: 337-375. FOULKES, E. C., 1990. Biological Effects of Heavy Metals (Vol. 1 and 2). CRC Press, Boca Raton, Florida, USA.., 1993. Metllothionein and Glutathione as Determinats of Cellular Retentionand Extrusion of Cadmium and Mercury. Life Sci., 52: 1611 1620. FULLADOSA, E., DEANE, E., NG, A. H. Y., WOO, N. Y. S., MURAT, J. C. and VILLAESCUSA, I., 2006. Stres Proteins İnduced by Exposure to Sublethal Levels of Heavy Metals in Sea Bream (Sparus sabra) Blood Cells. Toxicology in Vitro, 20: 96 100. GABRIEL, U. U., EZERI, G. N. O. and OPABUNMI, O. O., 2004. Influence of Sex, Source, Health Status and Acclimation on the Haematology Clarias gariepinus (Burch, 1822). Afr. J. Biotechnol., 3: 463 467. GARCIA-ALFONSO, C., LOPEZ-BAREA, J., SANZ, P., REPETTO, G. and REPETTO, M., 1995. Stimulation of Antioxidant Enzymes by Paraquat in Cuktured Vero Cells. Vet. Hum. Toxicol., 37: 414-421. GARCIA-GALLEGO, M., BAZOCO, J., SUAREZ, M. D. and SANZ, A., 1995. Utilization of Dietary Carbohydrates by Fish: a Comprative Study in Eel and Trout. Animal Sci., 61: 427-436. GARRIDO, M. S. A. and LOPEZ, B. S. C., 1998. Lipoprotein Lipase Activity and Protein Oxidative Damage are Increased ın Brain by Age but not by Fish Oil Ingestıon. Nutrition Res., 18: 519-531. GERHARD, I., MONGA, B., WALDBRENNER, A. and RUNNENBAUM, B., 1998. Heavy Metals and Fertility. J. Toxicol. Environ. Health, 54: 593 611. GHALAZY, K. S., 1992. Hematological and Physiolgical Responses to Subletal Concentration of Cadmium in a Freshwater Teleost, Tilapia zilli. Water Air Soil Pollut., 64: 551-559. 223

GIESY, G. P., VERSTEEG, D. J. and GRANEY, R. L., 1988. A Review of Selected Clinical Indıcators of Stres-Induced Changes in Aquatic Organisms. In: EVANS, M. S. (Ed.), Toxic Contamination and Ecosystem Health: A Gerak Lakes Focus. Wiley, New York: 169-200. GIL, J. M., MARIGOMEZ, J. A. and ANGULO, E., 1989. Histophysiology of Polysaccharide and Lipid Reserves in Various Tissues of Littrina littorea Exposed to Sublethal Concerations of Cadmium. Comp. Biochem. Physiol. Part C: Comp. Pharma., 94, 2: 641-648. GILL, T. S. and PANT, J. C., 1987. Hematological and Pathological Effects of Chromium in the Freshwater Fish Barbus conchonius Ham. Water Air Soil Pollut., 35: 241-250. GILES, M. A., 1984. Electrolyte and Water Balance in Plasma and Urine of Rainbow Trout (Salmo gairdneri) during Chronic Exposure to Cadmium. Can. J. Fish. Aquat. Sci., 41: 1678 1685. GLYNN, A. W., 2001. The Influence of Zinc on Apical Uptake of Cadmium in the Gills and Cadmium Influx to Circulatory System in Zebrafish (Danio rerio). Comp. Biochem. Physiol., C. 128: 165 172. GOLDSTEIN, I. M., KAPLAN, H. B., EDELSON, H. S. and WEISSMANN, G., 1979. Ceruloplasmin. J.Biol. Chem., 254, 25 (10): 4040-4045. GOLOVINA, N. A., 1996. Morphofunctional Characteristics of the Blood of Fish as Objects of Aquiculture. Doctoral Thesis. Moscow, p. 53. GOLAZ, O., HUGHES, G. J. and FRUTIGER, S., 1993. Plasma and Red Blood Cell Protein Maps: Uptake 1993. Elechtrophoresis, 14: 1223-1231. GOLOVANOVA, I. L., KUZMINA, V. V., GOBZHELIAN, T. E., PAVLOV, D. F. and CHUIKO, G. M., 1999. In Vitro Effects of Cadmium and DDVP (Dichlorvos) on Intestinal Carbonhydrase and Protease Activities in Freshwater Teleosts. Comp. Biochem. Physiol. C., 122: 21-25. GREENBURG, A. G., 1996. Pathophysiology of Anemia. Am. J. Med., 101: 7S-11S. GRIFFITH, O. W., 1999. Biologic and Pharmacologic Regulation of Mammalian Glutathione Synthesis. Free. Radical Biol. Med., 27: 922-935. 224

GROBER-VAN HEERDEN, E., VAN VUREN, J. H. J. and DU PREEZ, H. H., 1991. Bioconcentration of Atrazin, Zinc and Iron in the Blood of Tilapia sparmani (Cichlidae). Comp. Biochem. Physiol., 100C: 629 633. GUTHANS, S. L. and MORGAN, W. T., 1982. Arch. Biochem. Biophys., 218: 320 328. GUTTERIDGE, J. M., 1983. Antioxidant Properties of Ceruloplasmin Towards İronand Copper-Dependent Oxygen Radical Formation. FEBS Lett., 27; 157(1): 37-40. GÜL, Ş., KURUTAŞ, E. B., YILDIZ, E., ŞAHAN, A. and DORAN, F., 2004. Pollution Correlated Modifications of Liver Antioxidant Systems and Histopathology of Fish (Cyprinidae) Living in Seyhan Dam Lake, Turkey. Environment International, 30: 605 609. GWOZDZISKI, K., ROCHE, H. and PERES, G., 1992. The Comparison of the Effects of Heavy Metal Ions on the Antioxidant Enzyme Activities in Human and fish Dicentrarchus labrax Erythrocytes. Comp. Biochem. Physiol. C: Comp. Pharma., 102, 1: 57 60. HAGEMAN, J. J., BAST, A. and VERMEULEN, N. P. E., 1992. Monitoring of Oxidative Free Radical Damage in vivo: Analytical Aspect. Chem. Biol. Interact., 82: 243-293. HAI, D. Q., VARGA, S. I. and MATKOVICS, B., 1997. Organophosphate Effects on Antioxidant System of Carp (Cyprinus carpio) and Catfish (Ictalurus nebulosus). Comp. Biochem. Physiol., 117C, 1: 83 88. HALLIWELL, B. and GUTTERIDGE, J. M. C., 1999. Free Radicals in Biology and Medicine. Clarendon Pres, Oxford. HAMED, R. R., FARID, N. M., ELOWA, S. H. E. and ABDALLA, A. M., 2003. Glutathione Related Enzyme Levels of Freshwater Fish as Bioindicators of Pollution. The Environmentalist, 23: 313 322. HAMILTON, S. J. and MEHRLE, P. M., 1986. Metallothionein in Fish: Review of Its Importance in Assessing Stres From Metal Contaminants. Trans. Am. Fish Soc., 115: 596 609. 225

HANEY, D. C., HURSH, D. A., MIX, M. C. and WINTON, J. R., 1992. Physiological and Haematological Changes in Chum Salmon Artifically Infected with Erythrocytic Necrosis Virus. J. Aquat. Anim. Health, 4: 48 57. HARIKRISHNAN, R., NISHA, R. M. and BALASUNDARAM, C., 2003. Haematological and Biochemical Parameters in Common Carp (Cyprinus carpio), Following Herbal Treatment for Aeromonas Hydrophila Infection. Aquaculture, 221: 41 50. HARR, K., 2002. Cilinical Chemistry of Companion Avian Spacies: a Review. Vet. Clin. Pathol., 31: 140 151. HASSPIELER, B. M., BEHAR, J. V. and DI GIULIO, R. T., 1994. Glutathione- Dependent Defence in Channel Catfish (Ictalurus punctatus) and Brown Bulhead (Ameriurus nebulosus). Ecotoxicol. Environ. Safe., 28 (1): 82-90. HATTINGH, J., 1975. The Effect of Tricaine Methane Sulfonate (MS-222) on the Microhaemotocrit of Fish Blood. J. Fish Biol., 10: 453-455. HEATH, A. G., 1987. Water Pollution and Fish Physiology. CRC Press. 24 pp. Florida USA..., 1995. Water Pollution and Fish Physiology. Levis, CRC Press. Boca Raton, FL. HELENA LABORATORIES, 1974. Definitive Electrophoresis. Vol III, Beaumont- Texas. HEMELRAAD, J., KLEINVELD, H. A., de ROSS, A. M., HOLWERDA, D. A. and ZANDEE, D. I. 1987. Cadmium Kinetics in Freshwater Clams. III. Effects of Zinc on Uptake and Distribution of Cadmium in Anadonta cygnea. Arch. Environ. Contam. Toxicol., 16: 95-101. HENDY, H. A. E., YOUSEF, M. I., NASSER, I. and EL-NAGA, A., 2001. Effect of Dietary Zinc Deficiency on Haematological and Biochemical Parameters and Concentrations of Zinc, Copper, and Iron in Growing Rats. Toxicol., 167: 163 170. HENRY, J. B., 1974. Clinical Chemistry. In: DAVIDSOHN, I., HENRY, J. B. and SAUNDERS, W. B (eds), Todd-Sanford Clinical Diagnosis by Laboratory Methods, 567. 226

HERMESZ, E., ABRAHAM, M. and NEMCSOK, J., 2001. Tissue-Spesific Expression of Two Metallothionein Genes in Common Carp During Cadmium Exposure and Temperature Shock. Comp. Biochem. and Physiol., 81C(1): 139-143. HICKIE, B. E., HUTCHINSON, N. J., DIXON, D. G. and HODSON, P. V., 1993. Toxicity of Trace Metal Mixturesto Alevin Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss) and Larval Fathead Minnow (Pimephales promelas) in Soft, Acidic Water. Can. J. Fish. Aquat. Sci., 50: 1348 1355. HILMY, A. M., SHABANA, M. B. and DAABEES, A. Y., 1985. Effects of Cadmium Toxicity upon the In Vivo and In Vitro Activity of Proteins and Five Enzymes in Blood Serum and Tissue Homogenates of Mugil cephalus. Comp. Biochem. and Physiol. C: Comp. Pharma., 81, 1: 145 153. HILMY, A. M., ELDOMAIATY, N., DAABEES, A. Y. and ALSAHRA, A., 1987. The Toxicity to Claria lazera of Copper and Zinc Aplied Jointly. Comp. Biochem. Physiol., 83C: 309-314. HOGSTRAND, C., WILSON, R. W., POLGAR, D. and WOOD, C. M., 1994. Effects of Zinc on the Kinetics of Branchial Calcium Uptake in Freshwater Rainbow Trout During Adaptation to Waterborne Zinc. J. Exp. Biol., 186: 55-73. HOGSTRAND, C. and WOOD, C. M., 1996. The Physiology and Toxicology of Zinc in Fish. In: TAYLOR, E. W. (Ed.), Toxicology of Aquatic Pollution: Physiological, Molecular and Cellular Approaches. Society for Experimental Biology Seminar Series, Vol. 57. Cambridge University Press, Great Britain, pp. 61-84. HOUSTON, A. H., 1997. Are the Classical Haematological Variables Acceptable Indicators of Fish Health? Trans. Am. Fish. Soc., 126: 879 894. HOYLE, I., SHAW, B. J. and HANDY, R. D., 2007. Dietary Copper Exposure in the African Walking Catfish, Clarias gariepinus: Transient Osmoregulatory Disturbances and Oxidative Stres. Aquat. Toxicol., 83: 62 72. 227

HRUBEC, T. C., SMITH, S. A. and ROBERTSON, J. L., 2001. Age Related in Haematology and Chemistry Values of Hybrid Striped Bass Chrysops Morone saxatilis. Vet. Clin. Pathol., 30, 1: 8 15. HUTCHINSON, N. J. and SPRAGUE, J. B. 1989. Lethality of Trace Metal Mixtures to American Flagfish in Nuetralized Acid Water. Arch. Environ. Contam. Toxicol., 18: 249-254. INCE, A. T. and KUNC, S., 1988. Mercury in Whole Blood of Persons Living in a Polluted Region of Turkey. J. Trace Elem. Electrolytes Health Dis., 2: 97-100. INGERMANN, R. L., 1992. Structure-Function Relationships of the Ectothermic Vertebrate Hemoglobins. In: MANGUM, C. P. (ed). Blood and Tissues Oxygen Carriers. Heilderberg: Springer-Verlag: 411-432. IPCS, 1992. International Programme on Chemical Safety. Environmental Health Criteria, World Health Organization, Geneva, Switzerland. IWAMA, G. K., VIJAYAN, M. M., FORSYTH, R. B. and ACKERMAN, P. A., 1999. Heat Shock Proteins and Physiological in Fish. Am. Zool., 39: 901-909. JACOBSON-KRAM, D. and KELLER, K. A., 2001. Toxicology Testing Handbook. Marcel Dekker, New York. JAIN, N. C., 1986. Schalm s Veterinary Hematology, 4th Edition. Lea and Febiger, Philadelphia, PA, pp. 20-87. JEE, J., MASROOR, F. and KANG, J., 2005. Responses of Cypermethrin-induced Stres in Hematological Parameters of Korean Rockfish, Sebastes schlegeli(hilgendorf). Aquatcult. Res., 36: 898-905. JENA, B. S., NAYAK, S. B. and PATNAIK, B. K., 1998. Age-Related in Catalase and Its Inhibition by Manganese (II) Chloride in the Brain of Two Species of Poikilothermic Vertebrates. Arch. Gerontol. Geriatrics, 26: 119-129. JIMINEZ, B. D. and STEGEMAN, J. J., 1990. Detoxication Enzymes as Indicators of Environmental Stress on Fish. Am. Fish. Soc. Symp., 8: 67-79. JOENCE, H., 1989. Genetic Toxicology of Oxigene. Mutation Res., 219: 193 274. JOHANSON-SJOBECK, M. L. and LARSSON, A., 1978. The Effects of Cadmium on the Hematology and on the Activity of Delta-Aminolevulic Acid Dehydratase (ALA-D) in Blood and Hematopoietic Tissues of the Flounder 228

KALENDER, S., OGUTCU, A., UZUNHISARCIKI, M., ACIKGOZ, F., DURAK, D., ULUSOY, Y. and KALENDER, Y., 2005. Diazinon-induced Hepatotoxicity and Protective Effect of Vitamin E on Some Biochemical Indices and Ultrastructural Changes. Toxicol., 211: 197 206. KARGIN, F. ve ERDEM, C., 1992. Bakır- Çinko Etkileşiminde Tilapia nilotica (L.) nın Karaciğer, solungaç ve Kas Dokularındaki Metal Birikimi. Doğa-Tr. J. Zool., 16; 343 348. KARGIN, F., 1998. Metal Concentrations in Tissues of the Freshwater Fish Capoeta barroisi from the Seyhan River (Turkey). Bull. Environ. Contam. Toxicol., 60: 822-828. KATALAY, S. and PARLAK, H., 2004. The Effects of Pollution on Hematological Parameters of Black Goby (Gobius niger L., 1758) in Foça and Aliağa Bays. E. U. J. Fish Aquat. Sci., 21: 113-117. KAZLAUSKIENE, N., BURBA, A. and SVECEVICIUS, G., 1996. Reactions of Hydrobionts to the Effect of Mixture of Five Galvanic Heavy Metals. Ekologija, 4: 56 59. KELLOGG, R. M. and HOF, R. P., 1996. Nonracemic Thiols and Zn II. Structural and Catalytic Aspects of Natural and Non-natural Zinc Thiolates. J. Chem. Soc., 1: 1651 1657. KIRBY, M. F., MORRIS, S., HURST, M., KIRBY, S. J., NEALL, P., TYLOR, T. and FAGG, A., 2000. The Use of Cholinesterase Activity in Flounder (Platichtys flesus) Muscle Tissue as a Biomarker of Neurotoxic Contamination in the UK Estuaries. Mar. Poll. Bull., 40, 9: 780 791. KIRKMAN, H. N., GALIANO,S. and GAETANI, G. F., 1987. The Function of Catalase-Bond NADPH. J. Biol. Chem., 262: 660-666. KLAVERKAMP, J. F., MACDONALD, W. A., DUNCAN, D. A. and WAGEMANN, R., 1984. Metallothionein and Acclimation to Heavy Metals in Fish: A Review. In: Cairns V. W., Hodson, P. V. and Nriagu, J. o. (Eds.) Contamination Effects on Fisheries. Wiley, New York, 99 113. 229

KOCK, G., TRIENDL, M. and HOFER, R., 1996. Seasonal Patterns of Metal Accumulation in Arctic Char (Salvelinus alpinus) from an Oligothrophic Alpine Lake Related top Temperature. Can. J. Fish Aquat. Sci., 53: 780 786. KOHN, J., 1969. Separation of Haemoglobins on Cellulose Acetate. J. Clin. Path., 22: 109. KOSTIC, M. M., OGNJANOVIC, B., DIMITRIJEVIC, S., ZIKIC, R. V., STAJN, A., ROSIC, G. L. and ZIVKOVIC, R. V., 1993., Cadmium-Induced Changes of Antioxidant and Metabolic Status in Red Cell of Rats: In vivo Effects. Eur. J. Haematol., 51: 86-92. KOVALSKY, V., 1974. Geochemical Ecology. Moskow Science, Russia. KOYAMA, J. and OZAKI, H., 1984. Haematology Changes in Fish Exposed to Low Concentrations Cadmium in The Water. Bull. Jap. Soc. Fish Sci., 50: 199-203. KUHNERT, P. M., KUHNERT, B. R. and STOKES, R. M., 1976. The Effects of in vivo Chromium Exposure on Na/k + -and Mg ++ ATPase Activity in Several Tissues of Rainbow Trout (Salmo gairdneri). Bull. Environ. Contam. Toxicol., 15: 383-390. KURUTAŞ, E. B., YÜREĞİR, G. T. and TUNGER, I., 1999. A Mause Model for Evaluating the Induction of Liver Glucose-6-phosphate Dehydrogenase by Halothane. Balk. J. Clin. Lab., VI (5-6): 42-46. LARSSON, A., BENGTSSON, B. E. and HAUX, C., 1981. Disturbed Ion Balance in Flounder, Platichthys flesus L., Exposed to Sublethal Levels of Cadmium. Aquat. Toxicol., 1: 19-35. LARSSON, A., HAUX, C. and SJOBECK, M., 1985. Fish Physiology and Metal Pollution: Results and Experiences from Laboratory and Field Studies. Ecotoxicol. Environ. Safe., 9: 250-281. LAUREN, D. J. and McDONALD, D. G., 1985. Effects of Copper on Branchial Ionoregulation in the Rainbow Trout, Salmo gairdneri Richardson. J. Comp. Physiol., 155B: 635 644. LEE, S. M., LEE, J. H. and KIM, K. D., 2003. Effect of Dietary Essential Fatty Acid on Growth, Body Composition and Blood Chemistry of Juvenile Starry Flounder (Platichthys stellatus). Aquaculture, 225: 269-281. 230

LENARTOVA, V., HOLOVSKA, K., PEDRAJAS, J. R., MARTINEZ-LARA, E., PEINADO, J., LOPEZ-BAREA, J., ROSIVAL, I. and KOSUTH, P., 1997. Antioksidant and Detoxifying Fish Enzimes as Biomarkers of River Pollution. Biomarkers, 2: 247 252. LEVESQUE, H. M., MOON, T. W., CAMPBELL, G. C. and HONTELA, A., 2002. Seasonal Variation in Carbohydrate and Lipid Metabolism of Yellow Perch (Perca flavescens) Chronically Exposed to Metals in the Field. Aquat. Toxicol., 60: 257-267. LI, H, SADLER, P. J. and SUN, H., 1996. Unexpectedly Strong Binding of a Lrge Metal Ion (Bi 3+ ) to Human Serum Transferin. J. biol. Chem., 271: 9483-9489. LI, S., LI, X. and ROZANSKI, G. J., 2003. Regulation of Glutathione in Cardiac Myocytes. J. Molec. Cell. Cardiology, 35: 1145 1152. LINDER, M. C. and HAZEGH-AZAM, M., 1996. Copper Biochemistry and Molecular Biology. Am. J. Clin. Nutr., 63: 797 811. LIONETTO, M. G., CARICATO, R., GIORDANO, M. E., PASCARİELLO, M. F., MARİNOSCI, L. and SCHETTINO, T., 2003. Integrated Use of Biomarkers (Acetylcholinesterase and Antioxidant Enzymes Activities) in Mytilus galloprovincialis and Mullus barbatus in an Italian Coastal Marine Area. Mar. Poll. Bull., 46: 324 330. LIU, J., LIU, Y., HABEEBU, S. S. and KLAASSEN, C. D., 1999. Metallothionein- Null Mice are Highly Susceptible to the Hematotoxic and Immunotoxic Effect of Chronic DcCl 2 Exposure. Toxicol. Appl. Pharmacol., 159 (2): 98-108. LIU, N., LO, L. S., ASKARY, S. H., JONES, L. T., KIDANE, T. Z., TRANG, T., NGUYEN, M., GOFORTH, J., CHU, Y. H., VIVAS, E., TSAI, M., WESTBROOK, T. and LINDER, M. C., 2007. Transcuprein is a Macroglobulin Regulated by Copper and Iron Availability. J. Nutritional Biochemistry, (In Press). LOHNER, T. W., REASH, R. J., WILLET, V. E. and ROSE, L. A., 2001. Assessment of Tolerant Sunfish Populations (Lepomis sp.) Inhabiting Selenium-laden Coal Ash Effluents. 1. Hematological and Population Level Assessment. Ecotoxicol. Environ. SafE., 50, 203 216. 231

LOPES, P. A., PINHEIRO, T., SANTOS, M. C., MATHIAS, M., COLLARES- PEREIRA, M. J. and VIEGAS-CRESPO, A. M., 2001. Response of Antioxidant Enzymes in Freshwater Fish Population (Leuciscus alburnoides Complex) to Inorganic Pollutants Exposure. Sci. Total. Environ., 280: 153 163. LOPEZ, S. L., NOLASCO, H. and VEGA-VILLASENTA, F., 2003. Characterization of Digestive Gland Esterase-Lipase Activity Redclaw Crayfish Cherax quadricarinatus. Comp. Biochem. Physiol., 135B: 337-347. LOUMBOURDIS, N. S., KOSTAROPOULOS, I., THEODOROPOULOU, B. and KALMANTI, D., 2007. Heavy Metal Accumulation and Metallothionein Concentration in the Frog Rana ridibunda after Exposure to Chromium or a Mixture of Chromium and Cadmium. Environ. Pollut., 145: 787 792. LOVEGROVE, S. M. and EDDY, B., 1982. Uptake and Acculmulation of Zinc in Juvenile Rainbow Trout, Salmo gairdneri. Environ. Biol. Fish, 7: 285 289. LUNEC, J., 1990. Free Radicals: Their Involvement in Disease Processes. Ann. Clin. Biochem., 27: 173 182. LUSCOVA, V., 1997. Annual Cycles and Normal Values of Haematological Parameters in Fishes. Acta. Sc. Nat. Brno., 31, 5: 70. MARACINE, M. and SEGNER, H., 1998. Review: Cytotoxicity of Metal in Isolated Fish Cells: Importance of the Cellular Glutathione Status. Comp. Biochem. Physiol., 120A: 83 88. MARTIN, J. L. M., VAN WORMHOUDT, A. AND CECCALDİ, H. J., 1977. Zinc- Hemocyanin Binding in the Hemolymph of Carcinus maenas (Crustacea, Decapoda). Comp. Biochem. and Physiol. A: Physiol., 58, 2: 193-195. MARTIN, D. J. and RAINBOW, P. S., 1998. The Kinetics of Zinc and Cadmium in the Haemolymph of the Shore Crab Carcinus maenas (L.) Aquat. Toxicol., 40: 203 231. MAY, P. M., LINDER, P. W. and WILLIAMS, D. R., 1977. Computer Simulations of Metal-Ion Equilibria in Biofluids: Models fort he Low-Molecular-Weight Complex Distribution of Calcium (II), Magnesium (II), Manganese (II), Iron 232

(III), Copper (II), Zinc (II) and Lead (II) Iyons in Blood Plasma. J. Chem. Soc. Dalton Trans., 588-595. McCORMICK, S. D., 1995. Hormonal Control of Gill Biopsy and ATPesa and Chloride Cell Function. In: Wood, C. M. and Shuttlewoth, Tj. Editors. Fish Physiology. 14: 285 315, San Diago, Academic Pres. McDONALD, D. G., READER, J. P. and DALZIEL, T. R. K., 1989. The Combined Effects of ph and Trace Metals on Fish Ion Regulation. In Acid Toxicity and Aquatic Animala (eds: MORRIS, R., TAYLOR, E. W. and BROWN, J. A.). Soc. Exp. Biol. Semin. Scr., 31: 221-242. McDONALD, D. G. and WOOD, C. M., 1993. Branchial Mechanism of Acclimation to Metals in Freshwater Fish. In Fish Ecophysiology (Edited by Rankin, J. C. and Jensen, F. B.). Fish and Fisheries Series 9, pp. 297 321, Champman and Hall, London. McGEER, J. C., SZEBEDINSZKY, C., McDONALD, D. G.and WOOD, C. M., 2000. Effects of Chronic Sublethal Exposure to Waterborne Cu, Cd or Zn in Rainbow Trout, I. Iono-regulatory Disturbance and Metabolic Costs. Aquat. Toxicol., 50: 231 243. MEISTER, A. and ANDERSON, M. E., 1983. Glutathione. Ann. Rev. Biochem., 52: 711 760. MEISTER, A., 1985. The Falland Rise of Cellular Glutathione Levels: Enzyme Based Approaches. Curr. Top. Cell. Regul., 26: 383 394. MENEZES, M. R. and QASIM, S. Z., 1984. Effects of Mercury Accumulation on the Electrophoretic Patterns of the Serum, Haemoglobin and Eye Lens Proteins of Tilapia mossambica (Peters). Water Research, 18: 153 161. MIKRYAKOV, V. R. and LAPIROVA, T. B., 1997. Influence of Salts of Some Heavy Metals on the Differential Blood Countin Juvenile Acipenser baeri. J. Icht., 37. 458-462. MOMMSEN, T. P., VIJAYAN, M. M. and MOON, T. W., 1999. Cortisol in Teleost: Dynamics, Mechanism of Action, and Metabolic Regulation. Rev. Fish Biol., 9: 211-268. 233

MONTEIRO, S. M., MANCERA, J. M., FERNANDES, A. F. and SOUSA, M., 2005. Copper Induced Alterations of Biochemical Parameters in the Gill and Plasma of Oreochoromis niloticus. Comp. Biochem. Physiol., 141C: 375-383. MOORE, J. W. and RAMAMOORTHY, S., 1984. Heavy Metal in Naturel Waters: Applied Monitoring and Impact Assessment Springer, New York. 268 pp. MUNOZ, M. J., CARBAILO, M. and TARAZONA, J. V., 1991. The Effects of Sublethal Levels of Copper and Cyanide some Biochemical Parameters of Rainbow Trout along Subacute Exposure. Comp. Biochem. Physiol., 100C: 577 582. NABER, T. H., VAN DER HAMER, C. J., VAN DER BROEK, W. J. and ROELOFS, H., 1994. Zinc Exchange by Blood Cells in Nearly Physiological Standard Conditions. Biol. Trace. Elem. Res., 46: 29 50. NAIR, P. S. and ROBINSON, W. E., 1999. Purification and Characterization of a Histidine-Rich Glycoprotein that Binds Cadmium From the Blood Plasma of the Bivalve Mytilus edulis. Arch. Biochem. Biophys., 366, 1: 8 14. NATH, K. and KUMAR, N., 1988. Hexavalent Chromium: Toxicity and Its Impact on Certain Aspects of Carbohydrate Metabolism of the Freshwater Teleost, Colisa fasciatus. The Science of The Total Environment, 72, 15: 175 181. NAVARRO, C. M., MONTILLA, P. M., MARTIN, A., JIMENEZ, J. and UTRILLA, P. M., 1993. Free Radicals Scavenger and Antihipetotoxic Activity of Rosmarinus. Plant. Med., 59: 312-314. NEMCSOK, J. and BOROSS, L., 1982. Comparative Studies on the Sensitivity of Different Fish Species to Metal Pollution. Acta. Biol., 33: 23-27. NEMCSOK, J., ORBAN, L., ASZTALOS, B. and VIG, E., 1987. Accumulation of Pesticides in the Organs of Carp (Cyprinus carpio L.) at 4 0 C and 20 0 C. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 39(3): 370 378. NEMCSOK, J. and HUGHES, G. M., 1988. The Effect of Copper Sulphate on Some Biochemical Parameters of Rainbow Trout. Environ. Pollut., 49: 77 85. NESPOLO, R. F. and ROSENMANN, M., 2002. Interspesific Allomery of Heametalogical Parameters in Basilichthys australis. J. Fish Biol., 60: 1358 1362. 234

NIKINMAA, M., 1992. How Does Environmental Pollution Effect Red Cell Function in Fish? Aquat. Toxicol., 22, 4: 227 238. NORDBERG, M. and NORDBERG, G. F., 2000. Toxicological Aspects of Metallothionein. Cell. Mol. Biol., 46: 451-463. NUSSEY, G., VAN VUREN, J. H. J. and DU PREEZ, H. H., 1995. Effect of Copper on the Haematology and Osmoregulation of the Mozambique Tilapia, Oreochromis mossambicus (Cichlidae). Comp. Biochem. Physiol.C: Comp. Pharma. and Toxicol., 111, 3: 369 380. OLIANAS, A., MESSANA, I., SANNA, M. T., CASTAGNOLA, M., MANCONI, B., MASIA, D., COLUCCIA, E., GIARDINA, B. and PELLEGRINI, M., 2005. Ywo Sites for GTP Binding in Cathodic Haemoglobins from Anguilliformes. Com. Biochem. Physiol., 141: 400-407. O NEILL, J. G., 1981. Effects of Intraperitonial Lead and Cadmium on the Humoral Immune Response of Salmo trutta. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 27: 42 48. PAGENKOPF, G. K., 1983. Gill Surface Interaction Model for Trace-Metal Toxicity to Fishes: Role of Complexation, ph and Water Hardness. Environ. Sci. Technol., 17: 342-347. PANDEY, S., PARVEZ, S., SAYEED, I., HAQUE, R., BIN-HAFEEZ, B. and RAISUDDIN, S., 2003. Biomarkers of Oxidative Stres: a Comparative Study of River Yamuna Fish Wallago attu (Bl. and Schn.). Sci. Tot. Environ., 309: 105 115. PATRA, M., BHOWMIK, N. and BANDOPADHYAY, A., 2004. Comparison of Mercurry, Lead and Arsenic with Respect to Genotoxic Effects on Plant Systems and the Development of Genetic Tolerance. Environmental and Experimental Botany., 52: 199-223. PELGROM, S. M. G. J., LOCK, R. A. C., BALM, P. H. M. and WENDELAAR BONGA, S. E., 1995. Effects of Combined Waterborne Cd and Cu Exposures on Ionic Composition and Plasma Cortisol in Tilapia, Oreochromis mossambicus. Comp. Biochem. And Physiol. P. C: Toxicol. And Endocrin., 111 (2): 227-235. 235

PENA-LLOPIS, S., PENA, J. B., SANCHO, E., FERNANDEZ-VEGA, C. and FERRANDO, M. D., 2001. Glutathione-Dependent Resistance of the European Ell Anguilla anguilla to the Herbicide Molinate. Chemospher., 45(4-5): 671-681. PIAO, F., YOKOYAMA, K., MA, N. and YAMAUCHI, T., 2003. Subacute Toxic Effects of Zinc on Various Tissues and Organ of Rats. Toxicology Letters, 145: 28-35. PICKERING, A. D. and POTTINGER, T. G., 1989. Stres Responses and Diseases Response in Salmonid Fish: Effects of Chronic Elevation of Plasma Cortisol. Fish Physiol. Biochem., 7: 253-258. PIERSON, K. B., 1985. Occurrunce and Synthesis of a Non-Thionein, Zinc Binding Protein in the Rainbow Trout (Salmo gairdneri). Comp. Biochem. Physiol., 81C: 71-75. PILGAARD, L., MALTE, H. and JENSEN, F. B., 1994. Physiological Effects and Tissue Accumulation of Copper in Freshwater Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss) under Normoxic and Hypoxic Conditions. Aquat. Toxicol., 29: 197-212. PILLET, S., FOURNIER, M., MEASURES, L. M., BOUQUAGNEAU, J. M. and CRY, D. G. 2002. Presence and Regulation of Metallothioneins in Peripheral Blood Leukocytes of Grey Seals. Toxicol. and Appl. Pharma., 185: 207-217. PITTER, P., 1999. Hydrochemie (Hydrochemisrty). Vydavatelstvi VSCHT, Praha. PRASAD, A., 1995. Zinc: an Overview. Nutrition, 11: 93-99. PUTNAM, F. W., 1975. The Plasma Proteins, Vol. 2, Academic Press, New York. RADULESCU, R. T., 1995. Antibody Contant Region: Potential to Bind Metal and Nucleic Asid. Medical Hypotheses, 44: 137-145. RAHMAN, M. F., SIDDIQUI, M. K. and JAMIL, K., 2000. Acid and Alkaline Phosphatase Activities in a Novel Phosphorothionate (RPR-11) Treated Male and Female Rats. Evidence of Dose and Time-dependent Response. Drug. Chem. Toxicol., 23: 497-509. REDDY, C. C., SCHOLZ, R. W. and MASSARO, E. J., 1981. Cadmium, Metylmercury, Mercury and Lead Inhibition of Calf Liver Glutathione S- 236

Transferaz Exhibiting Selenium-Independent Glutathione Peroxidase Activity. Toxicol. Appl. Pharmacol., 61: 460-468. REID, S. D. and McDONALD, D. G., 1988. Effects of Cadmium, Copper and Low ph on in the Rainbow Trout, Salmo gairdneri. Can. J. Fish. Aquat. Sci., 45: 244 253. RHYUM, S. B., JIN, B. R., PARK, H. R. and HONG, H. J. 1994. High Level Expression of Hepatitis B Virus PreS1 Peptide in Escherichia coli. J. Biotech., 36: 221-230. RIBAROV, S. R., BENOV, L. C. and BENCHEV, I. C., 1981. The Effect of Lead on Hemoglobin Catalyzed Lipid Peroxidation. Biochem. Biophys. Acta., 664: 453-550. RIBERIO, C. A. O., NETO, F. F., MELA, M., SILVA, P. H., RANDİ, M. A. F., RABİTTO, I. S., COSTA, J. R. M. A. and PELLETİER, E., 2006. Hematological Findings in Neotropical Fish Hoplias malabaricus Exposed to Subchronic and Dietary Doses of Methylmercury, Inorganic Lead, and Tributyltin Chloride. Environ. Res., 101: 74 80. RICARD, A. C., DANIEL, C., ANDERSON, P. and HONTELA, A., 1998. Effects of Subchronic Exposure to Cadmium Chloride on Endocrine and Metabolic Functations in Rainbow Trout Onchorynchus mykiss. Arch. Environ. Contam. Toxicol., 34: 377-381. RICHARDS, J. G. and PLAYLE, R. C., 1999. Protective Effects of Calcium against the Physiological Effects or Exposure to a Combination of Cadmium and Copper in Rainbow Trout (Onchorynchus mykiss). Can. J. Zool., 77: 1035-1047. RIE, M. T., LENDAS, K. A. and CALLARD, I. P., 2001. Cadmium: Tissue Distribution and Binding Protein Induction in the Painter Turtle, Chrysemys picta. Comp. Biochem. Physiol., C. 130: 41 51. RIGGS, A., 1970. Properties of Fish Hemoglobins. In: HOAR, W. S., RANDALL, D. J. (Eds). Fish Physiol., 5: 209-251. 237

RIOS, F. S., KALININ, A. L. and RANTIN, F. T., 2002. The Effects of Long-Term Food Deprivation on Respiration and Haematology of the Neotropical Fish Hoplias malabaricus. J. Fish Biol., 61: 85 95. ROCHE, H. and BOGE, G., 1993. Effects of Cu, Zn and Cr on Antioxidant Enzyme Activities in Vitro of Red Blood Cells of a Dicentrarchus labrax. Toxicol. In Vitro, 7: 623 629...., 1996. Fish Blood Parameters as a Potentiol Tool for Identification of Stress Caused by Environmental Factors and Chemical Intoxication. Mar. Environ. Res., 41: 27-43. RODRIGUEZ-ARIZA, A., ALHAMA, J., DIAZ-MENDEZ, F. M. and LOPEZ- BAREA, J., 1999. Content of 8-oxodG in Chromosomal DNA of Sparus aurata Fish as Biomarker of Oxidative Stress and Environmental Pollution. Mut. Res., 438: 97-107. ROESIJADI, G. and ROBINSON, W. E., 1994. Metal Regulation in Aquatic Animals: Mechanism of Uptake, Accumulation, and Release. In: Mullins, D. C. and Ostrander, G. K. (Eds.), Aquatic Toxicology: Molecular, Biochemical and Cellular Perspectives. Lewis Publishers, Florida, pp. 387 419. ROMBOUT, J. H. W. M., TAVERNE, N., VAN DE KAMP, M. AND TAVERNE- THİELE, A. J., 1993. Differences in Mucus and Serum Immunoglobulin of Carp (Cyprinus carpio L.). Develop. & Comp. Immun., 17, 4: 309 317. ROMEO, M., BENNANI, N., GNASSIA-BARELLI, M., LAFAURIE, M. and GIRARD, J. P., 2000. Cadmiumand Copper Display Different Responses towards Oxidative Stres in the Kidney of the Sea Bass Dicentrarchus labrax. Aquat. Toxicol., 48: 185-194. ROSE-JANES, N. G. and PLAYLE, R. C., 2000. Protection by Two Complexing Agents, Thiosulphate and Dissolved Organic Matter, against the Physiological Effects of Silver Nitrate to Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss) in Ion-Poor Water. Aquat. Toxicol., 51: 1-18. RUPARELIA, S. G., VERMA, Y., MEHTA, N. S. and SALYED, S. R., 1989. Lead- Induced Biochemical Changes in Freshwater Fish Oreochromis mossambicus. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 43: 310 314. 238

SALAVEJ, P., SPALTEHOLZ, H. and ARNHOLD, J., 2006. Modification of Amino Acid Residues in Human Serum Albumin by Myeloperoxidase. Free Radic. Biol. Med., 40:516-525. SALVEMINI, F., FRANZE, A., LERVOLINO, A., FILOSA, S., SALZANO, S. and URSINI, M. V., 1999. Enhanced Glutathione Levels and Oxidoresistance Mediated by Increased Glucose-6phasphate Dehydrogenase Expression. J. Biol. Chem., 274. 2750-2757. SANCHEZ-CHAVEZ, G. and SALCEDA, R., 2001. Acetyl-and Butyrylcholinesterase in Normal and Diabetic Rat Retina. Neurochemical Res., 6, 2: 153 159. SANCHEZ-GUZMAN, J. M., VILLEGAS, A., CORBACHO, C., MORAN, R., MARZAL, A. and REAL, R. 2004. Response of the Haematocrit to Body Condition Changes in Northen Bald Ibis Geronticus eremita. Comp. Biochem. Physiol., 139A: 41-47. SARIHAN, E., 1990. Balık Anatomisi. Ç. Ü. Su Ürünleri Y. O. Yayın No:1, ADANA. 140. SASTRY, K. V. and SUBHADRA, K. M., 1985. In Vivo Effects of Cadmium on Some Enzyme Activities in Tissues of the Freshwater Catfish, Heteropneustes fossilis. Environ. Res., 36: 32-45. SAYEED, I., PARVEZ, S., PANDEY, S., BIN-HAFEEZ, B., HAQUE, R. and RAISUDDIN, S., 2003. Oxidative Stres Biomarkers of Exposure to Deltamethrin in Freshwater Fish, Channa punctatus Bloch. Ecotoxicol. Environ. Safe., 56: 295 301. SAXENA, M. P., GOPAL, K., JONES, W. and RAY, P. K., 1992. Immune Response to Aeromonas hydrophila in Catfish (Heteropneustis fossilis) Exposed to Cadmium and Hexchlorocyclohexane. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 48: 194 201. SCHMITT, C. J., WHYTE, J. J., ROBERTS, A. P., ANNIS, M. L., MAY, T. W. and TILLITT, D. E., 2007. Biomarkers of Metals Exposure in Fish From Lead-Zinc Mining Areas of Southeastern Missouri, USA. Ecotoxicol. Environ. Safe., 67: 31 47. 239

SCOTT, B. J. and BRADWELL, P. R. 1984. In Protides of the Biological Fluids (Peeters, N., ed), p. 15, Pergamon Oxford. SCOTT, M. D., ZUO, L., LUBIN, B. H. and CHIU, T. Y., 1991. NADPH, not Glutathione, Statua Modulates Oxidant Sensivity in Normal and Glucose-6- Phasphate Dehydrogenase- Deficient Erytrocytes. Blood, 77: 2059-2064. SECOMBES, C. J., FLETCHER, T. C., WHITE, A., COSTELLO, M. J., STAGG, R. and HOULIHAN, D. F., 1992. Effects of Sewage Sludge on Imune Responses in the dab, Limanda limanda (L.). Aquat. Toxicol., 23: 217-230. SEGHAL, R. and SAXENA, A. B., 1986. Toxicity of Zinc to a Viviperous Fish, Lebistes reticulatus (Peters). Bull. Environ. Contam. Toxicol., 36: 888 894. SEGNER, H., 1987. Response of Fed and Starved Roach, Rutilus rutilus, to Sublethal Copper Contamination. J. fish Biol., 30: 423-437. SERRA, R., CARPENE, E., MARCANTONIO, A. C. and ISANI, G., 1995. Cadmium Accumulation and Cd-Binding Proteins in the Bivalve Scapharca inaequivalvis. Comp. Biochem. Physiol. C: Comp. Pharma. and Toxicol., 111, 2: 165 174. SHAH, S. L. and ALTINDAĞ, A., 2005. Alterations in the Immunological Parameters of Tench (Tinca tinca L. 1758) after Acute and Chronic Exposure to Lethal and Sublethal Treatments with Mercury, Cadmium and Lead. Turk J. Anim. Sci., 29: 1163 1168. SHARMA, K.C., 1984. Effect of Mercury Pollution on the General Biology and Carbonhydrate Metabolism of a Freshwater Murrel, Channa punctatus. Geobis (Jhodpur) 11: 122-127. SHARMA, R., CHISTI, Y. and BANERJEE, U. C., 2001. Production, Purification, Characterization ans Applications of Lipases. Biotech. Advances, 19: 627-662. SHARMA, P., SHAH, Z. A., KUMAR, A., ISLAM, F. and MISHRA, K. P., 2007. Role of Combined Administration of Tiron and Glutathione Against Aluminum-Induced Oxidative Stres in Rat Brain. J. Tra. Elem. Med. Biol. 21: 63-70. 240

SHELLY, D. A. and MANGUM, C. P., 1997. Hemoglobin Polymorphism in the Atlantic Croaker, Micropogan undulatus. Comp. Biochem. Physiol., 118A: 1419-1428. SHUILLEABHAIN, S. N., MOTHERSILL, C., SHEEHAN, D., O BRIEN, N. M., HALLORAN, J. O., VAN PELT, F. N. A. M. and DAVOREN, M. 2004. In Vitro Cytotoxicity Testing of Three Zinc Metal Salts Using Established Fish Cell Lines. Toxicology in Vitro, 18: 365 376. SIES, H., 1999. Glutathione and Its Role in Cellular Functations. Free Radic. Biol. Med., 27: 916-921. SINGH, R. K. and SHARMA, B., 1998. Carbufuran Induced Biochemical Changes in Clarias batrachus. Pestic. Sci., 53: 285-290. SINGH, H. S. and REDDY, T. V., 1990. Effect of Copper Sulphate on Hematology, Blood Chemistry and Hepato-Somatic Index of an Indian Catfish, Heteropneustes fossilis (Bloch) and Its Recovery. Ecotoxicol. Environ. Saf., 20: 30-35. SJOBECK, A. M., HAUX A. C., LARSSON, A. and LITHNERC, G., 1984. Biochemical and Hematological Studies on Perch, Perca fluviatilis, from the Cadmium-Contaminated River Eman. Ecotoxicol. Environ. Safe., 8, 3: 303 312. SMITH, G. L. and HATTINGH, J., 1980. Haematological Assessment of Generally Used Freshwater Fish Blood Anticoagulants. J. Fish Biol., 7: 337-341. SOKAL, R. R. and ROHLF, J. F., 1969. Biometry W. H. and Freeman and Company, San Fracisco, 776 pp. SOLE, M., PORTE, C. and ALBAIGES, J., 1995. The Use of Biomarkers for Assesing the Effects of Organik Pollution in Mussels. Sci. Total Environ. 159: 147-153. SORENSEN, E. M., 1991. Metal Poisoning in Fish. CRC Press, Florida. SRIVASTAVA, P. N. and NARAIN, A. S., 1985. Cat Fish Blood Chemistry Under Environmental Stress. Experimentia, 41: 855-857. 241

STEPHENSEN, E., STURVE, J. and FÖRLIN, L., 2002. Effects of Redox Cycling Compounds on Glutathion Content and Activity of Glutathione-related Enzymes in Rainbow Trout Liver. Comp. Biochem. Physiol., C. 133: 435 442. STOSKOPF, M. K., 1993. Clinical Patology. In. STOSKOPF, M. K. (ed.), Fish Medicine. Saunders, Philadelphia, pp. 113 131. SUGIYAMA, M., 1994. Role of Cellular Antioxidants in Metal-Induced Damage. Cell. Biol. Toxicol., 10: 1 22. SUZUKI, K. T., OHTA, K., SUNAGA, H. and SUGIHIRA, N., 1986. Transport and Distribution of Copper Injected into an Albumin-Deficient (Analbuminemic) Rat. Comp. Biochem. Physiol. C: Comp. Pharma., 84, 1: 29 34. SVOBODOVA, Z., VYKUSOVA, B. and MACHOVA, J., 1994. Subleathal Chronic Effcts of Pollutants on Freshwater Fish. Ed. MULLER, R. and LLOYD, R. Lugano, 39-52. SZABO, A. and NEMCSOK, J., 1992. The Effect of Pesticides on Carp (Cyprinus carpio). Acetylcholinesterase and Its Biochemical Characterization. Ecotoxicol. Environ. SafE., 23: 39-45. TAMBURRINI, M., D AVINO, R., CARRATORE, V., KUNZMANN, A. and DIPRISCO, G., 1997. The Hemoglobin System of Pleuragramma antarcticum: Correlation of Hematological and Biochemical Adaptations with Life Style. Comp. Biochem. Physiol., 118: 1037-1044. TANDON, S. K., SINGH, S., PRASAD, S., KHANDEKAR, K., DWIVEDI, V. K., CHATTERJEE, M. and MATHUR, N., 2003. Reversal of Cadmium Induced Oxidative Stress by Chelating Agent, Antioxidant or Their Combination in Rat. Toxicol. Let., 145: 211-217. TERESA, G., ANNA, A., MARİA, P., ZOFIA, J. and GERARD, B., 2002. Carp Erythrocyte Lipids as a Potential Target for the Toxic Action of Zinc Ions. Toxicol. Let., 132: 57 64. TEWARI, H., GILL, T. S. and PANT, J., 1987. Impact of Chronic Lead Poisoning on the Haematological and Biochemical Profiles of a Fish, Barbus conchonius. Ham. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 40: 198-203. 242

THIJSSEN, S., MARINGWA, J., FAES, C., LAMBRİCHTS, I. and KERKHOVE, E. V., 2007. Chronic Exposure of Mice to Environmentally Relevant, Low Doses of Cadmium Leads to Early Renal Damage, not Predicted by Blood or Urine Cadmium Levels. Toxicol., 229: 145 156. THOMAS, P. and JUEDES, M. J., 1992. Influence of Lead on the Glutathione Status of Atlantic croaker Tissues. Aquat. Toxicol., 23: 11 30. TISHINOVA, V. and ILIEVA, N., 1994. Zoology. In Bulgarian. 85: 98-123. TOMASSO, J. R., GOUDIE, C. A. SIMCO, B. A. and DAVIS K. B., 1980. Effects of Environmental ph and Calcium on Ammonia Toxicity in Channel Catfish. Trans. Am. Fish Soc., 109: 229-234. TORT, L., TORRES, P. and FLOS, R., 1987. Effects on Dogfish Haematology and Liver Composition after Acute Copper Exposure. Comp. Biochem. Physiol. C: Comp. Pharma., 87, 2: 349 353. TORT, L. and TORRES, P., 1988. The Effects of Sublethal Concentrations of Cadmium on Haematological Parameters in the Dogfish, Scyliorhinus canicula. J. Fish Biol., 32: 277-282. TRAVACIO, M., POLO, J. M. and LLESUY, S., 2000. Chromium (VI) Induces Oxidative Stres in the Mause Brain. Toxicol., 150: 137 146. TRISAK, S. T., DOUMGDEE, P. and RODE, B. M., 1990. Binding of Zinc and Cadmium to Hman Serum Albumin. Int. J. Biochem., 22: 977-981. TULASI, S. J., REDDY, P. U. M. and RAO, J. V. R., 1992. Accumulation of Lead and Effects on Total Lipids and Lipid Derivatives in the Freshwater Fish Anabas testudineus (Bloch). Ecotoxicol. Environ. Safe., 23, 1: 33 38. URENA, R., RAMO, S. P. and TORREBLANCA, A., 2007. Metal and Metallthionein Content in Tissues from Wild and Farmed Anguilla anguilla at Commercial Size. Environment International, 33: 532 539. VAGLIO, A. and LANDRISCINA, C., 1999. Changes in Liver Enzyme Activity in the Teleost Sparus aurata in Response to Cadmium Intoxication. Ecotoxicol. Environ. Safe., 43B: 111-116. VALLEE, B. L. and FALCHUK, K. H., 1993. The Biochemical Basis of Zinc Physiology. Physiological Reviews, 73: 79 118. 243

VAN DER MERWE, M., 1992. Aspect of Heavy Metal Concentration in the Olifants River, Kruger National Park, and the Effect of Copper on the Haematology of Clarias gariepinus (Clariidae). M. Sc. Thesis, Rand Afrikaans University, South Africa. VAN DER, R. O., JONNY, B. and VERMEULEN, N. P. E., 2003. Fish Bioaccumulation and Biomarkers in Environmental Risk Assessment, a Review. Environ. Toxicol. Pharmacol., 13: 57-149. VAN DYK, J. C., PIETERSE, G. M. and VAN VUREN, J. H. J., 2007. Histological Changes in the Liver of Oreochromis mossambicus (Cichlidae) after Exposure to Cadmium and Zinc. Ecotoxicol. Environ. Safe., 66: 432 440. VAN VUREN, J. H. J., 1986. The Effects of Toxicants on the Haematology of Labeo umbratus (Teleostei: Cyprinidae). Comp. Biochem. Physiol., 93C(1): 155 159. VAGLIO, A. and LANDRISCINA, C,. 1999. Changes in Liver Enzyme Activity in the Teleost Sparus aurata in Response to Cadmium Intoxication. Ecotoxicol. Enviton. Saf., 43: 111 116. VARSHNEY, C. K., 1991. Effects of Heavy Metals on Aquatic Organisms. In: Water Pollution and Management,(ed. VARSHNEY, C. K.), Wiley Eastern Ltd. Publication, New Delhi, 88-89. VERBOST, P. M., VAN ROOJI, J., FLIK, G., LOCK, R. A. C. and WENDELAAR BONGA, S. E., 1989. The Movement of Cadmium through Freshwater Trout Branchial Epithelium and Its Interference with Calcium Transport. J. Exp. Biol., 145: 185-197. VIALE, G. and CALAMARI, D., 1984. Immune Response in Rainbow Trout Salmo gairdneri after Long-Term Treatment with Low Levels of Cr, Cd and Cu. Environ. Poll. Series A, Ecological and Biological, 35, 3: 247 257. VIARENGO, A., BETTELLA, E., FABRI, R., BURLANDO, B. and LAFAURIE, M., 1997. Heavy Metal Inhibition of EROD Activity in Liver Microsomes from the Bass Dicentrarchus labrax Exposed to Organic Xenobiotics: Role of GSH in the Reduction of Heavy Metal Effects. Mar. Environ. Res., 44 (1): 1-11. VIGHI, M., 1981. Lead Uptake and Release in an Experimental Rrophic Chain. Ecotoxicol. Environ. SafE, 5: 177-193. 244

VIJAYAVEL, K., GOPALAKRISHNAN, S., THILAGAM, H. and BALASUBRAMANIAN, M. P., 2006. Dietary Ascorbic Acid and α- Tokopherol Mitigates Oxidative Stres Induced by Copper ın the Thornfish Terapon jarbua. Sci. Tot. Environ., 372: 157-163. VOSYLIENE, M. Z.,, 1999. The Effects of Heavy Metals on Haematological Indıces of Fish. Act. Zool. Lit. Hydro., 9: 76-82. VOSYLIENE, M. Z. and KAZLAUSKIENE, N., 1999. Alterations in Fish Health State Parameters Afeter Exposure to Different Stressors. Acta. Zool. Lit. Hydro., 9, 2: 83 93., 2004. Evaluation of the Svede Pond Water Effect on Fish (After Accidental Dischange of the Kairiai Dump Filtrate into the Environment). Protection and Management of Water Bodies. Proc. Int. Sci. Conf. Kaunas, 219 223. VOSYLIENE, M. Z. and JANKAITE, A., 2006. Effect of Heavy Metal Model Mixure on Rainbow Trot Biologycal Parameters. Ecologija, 4: 12 17. WANG, X. and ZHAI, W., 1988. Cellular and Biochemical Factors in Bronchoalveolar Lavage Fluids of Rats Exposed to Fenvalereate. Zhongguo Yaolixue Yu Dulixue Zoghi., 2: 271-276. WANG, M. Q., XU, Z. R., ZHA, L. Y. and LINDEMANN, M. D., 2007. Effect of Chromium Nanocomposite Supplementation on Blood Metabolites, Endocrine Parameters and Immune Traits in Finishing Pigs. Animal Feed Sciense and Technology, In press. WDZIECZAK, J., ZALESNA, G., WUJEC, E. and PERES, G., 1982. Comparative Studies on Superoxide Dismutase, Catalase and Peroxidase Levels in Erythrocytes and Livers of Different Freshwater and Marine Fish Species. Comp. Biochem. Physiol., 73B: 361-365. WEBER, R. E., 1990. Functional Signicance and Structural Basis of Multiple Hemoglobins with Special Reference to ectothermic vertebrates. In: TRUCHOT, J. P., LAHLOU, B. (eds), Animal Nutrition and Transport Processes, Transport, Respiration and Excretion: Comparative and Environmental Aspects, Vol. 6. Karger Basel. 58-75. 245

WEDEMEYER, G. A. and McLEAY, D. J., 1981. Metods for Determining the Tolerance of Fishes to Environmental Stressors. In Stress and Fishes. (Edited by PICKERING, A. D.), pp. 247 275. Academic Press, London. WENDELAAR BONGA, S. E., 1997. The Stres Response in Fish. Physiol. Rev., 7: 591 625. WEGENER, V., VAN VUREN, J. H. and DU PREEZ, H. H., 1992. The Effect of Hexavalent Chromium at Different ph Values on the Haematology of Tilapia sparmami (Ciclhlidae). Comp. Biochem. Physiol., 101 C(2): 375-381. WHITWORTH, T. L. and BENNET, G. F., 1992. Pathogenicity of Larve Protocalliphora (Diptera: Calliphoridae) Parasitizing Nestling Birds. Can. J. Zool., 70: 2184-2191. WICKLUND, A., RUNN, P. and NORRGREN, L., 1988. Cadmium and Zinc Interaction in Fish: Effects of Zinc on the Uptake, Organ Distribution and Elimination of 109 Cd in the Zebra fish, Brachydanio rerio. Arch. Environ. Contam. Toxicol., 17: 345-354. WINSTON, G. W. and Di GIULIO, R. T., 1991. Prooxidant and Antioxidant Mechanisms in Aquatic Organisms. Aquat. Toxicol., 19: 137-161. WITTERS, H. E., 1986. Acute Acid Exposure of Rainbow Trout, Salmo gairdneri Richardson: Effects of Aluminium and Calcium on Iron Balance and Haematology. Aquat. Toxicol., 8: 197-210. WOOD, C. M., PLAYLE, R. C., SIMONS, B. P., GOSS, G. G. and McDONALD, D. G., 1988. Blood Gases, Acid-Base Status, Ions and Hematology in Adult Brook Trout (Salvelinus fontinalis) under Acid/Aluminum Exposure. Can. J. Fish Aquat. Sci., 45: 1575-1586. WOOD, C. M., 2001. Toxic Responses of the Gill. In: SCHLENK, D., BENSON, W. H. (Eds), Target Organ Toxicity in Marine and Freshwater Teleost. Taylor and Francis, London, pp. 1-87. WU, J. P. and CHEN, H. C., 2004. Effects of Cadmium and Zinc on Oxygen Consumption, Ammonium Excretion, and Osmoregulation of White Shrimp (Litopenaeus vannamei). Chemosphere, 57: 1591 1598. 246

YAMAMOTO, K. I., 1988. Contraction of Spleen in Exercised Freshwater Teleost. Comp. Biochem. Physiol., 89A: 65-66. YAN, T., TEO, L. H. and SIN, Y. M., 1997. Effects of Mercury and Lead on Tissue Glutathione of the Green Mussel, Perna viridis L. Bull. Environ. Contam. Toxicol., 58(5): 845-850. YANG, J. L. and CHEN, H. C., 2003. Effects of Gallium on Common Carp (Cyprinus carpio): Acute Test, Serum Biochemistry, and Erythrocyte Morphology. Chemosphere, 53: 877 882. YOUSEF, M. I., AWAD, T. I., ELHAG, F. A. and KHALED, F. A., 2007. Study of the Effect of Ascorbic Acid Against the Toxicity of Stannous Chloride on Oxidative Damage, Antioxidant Enzymes and Biochemical Parameters in Rabbits. Toxicol., (In Press). YU, B. P., 1994. Cellular Defenses aganist Damage from Reactive Oxygen Species. Physiol. Rev., 7. ZALUPS, R. K. and AHMAD, S., 2003. Molecular Handling of Cadmium in Transporting Ephithilia. Toxicol. Appl. Pharmacol., 186: 163 188. 247

ÖZGEÇMİŞ 1979 yılında Muş un Varto İlçesinde doğdum. İlk, orta ve lise öğreninimi Adana da tamamladım. 1997 yılında Çukurova Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümüne girdim. 2001 yılında bölümümden mezun olup aynı yıl Ç. Ü. Fen bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalında Yüksek Lisans Eğitimime başladım. 2004 yılında bu eğitimimi bitirip aynı yıl yine Ç. Ü. Fen bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalında Doktora Eğitimime başladım. 248