Türkiye de Bankacılık Sektörü 2007-2012 Eylül
Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart Merkezi, International Monetary Fund, European Banking Federation ile Türkiye Bankalar Birliği tarafından yayımlanan veriler baz alınarak hazırlanmıştır. Türkiye Bankalar Birliği, bu çalışmada yer alan bilgilerin yanlışsız olması için gerekli özeni göstermiş olmakla birlikte, bu konuda herhangi bir sorumluluk üstlenmez. Aksi belirtilmediği durumlarda veriler; mevduat, kalkınma ve yatırım bankalarını kapsamaktadır. Bu çalışma, araştırmacıların Türkiye Bankacılık Sektöründeki gelişmeleri izlemesi ve değerlendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Düzenli olarak üç aylık bazda güncellenecektir. Görüş ve önerilerinizin TBB ne iletilmesi, çalışmanın geliştirilmesi için büyük önem taşımaktadır. Görüş ve önerileriniz için: Emre Alpan İnan, emre.inan@tbb.org.tr, 0212 282 09 73 Şirin Mutlutürk, sirin.mutluturk@tbb.org.tr, 0212 282 09 73 Son güncelleme tarihi: 15 Kasım 2012
İçindekiler Genel Bilgiler Bilanço Göstergeleri Seçilmiş Göstergeler Gelir / Gider Göstergeleri Uluslararası Karşılaştırmalar
Genel Bilgiler
Türkiye de Bankacılık Sektörü Bankacılık sektöründe Eylül 2012 itibariyle 31 adet mevduat, 13 adet kalkınma ve yatırım, 4 adet katılım bankası olmak üzere toplam 48 banka bulunmaktadır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu na göre: Mevduat bankası: Kendi nam ve hesabına mevduat kabul etmek ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurtdışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye deki şubelerini, Katılım bankası: Özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye deki şubelerini, Kalkınma ve yatırım bankası: Mevduat veya katılım fonu kabul etme dışında; kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren ve/veya özel kanunlarla kendilerine verilen görevleri yerine getiren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye deki şubelerini ifade etmektedir.
Banka Sayısı Mevduat Bankaları 33 32 32 32 31 31 Kamusal Sermayeli 3 3 3 3 3 3 Özel Sermayeli 11 11 11 11 11 11 Yabancı Sermayeli 18 17 17 17 16 16 Tas.Mevd.Sig.Fonu. Devr. 1 1 1 1 1 1 Kalkınma ve Yatırım Bankaları 13 13 13 13 13 13 Katılım Bankaları 4 4 4 4 4 4 Toplam 50 49 49 49 48 48 Kaynak: BDDK, TBB
Şube ve Personel Sayısı* (Bin) 205 12 200 10 195 190 8 185 6 180 4 175 170 2 165 0 Şube Sayısı (sağ eksen) Personel Sayısı *Katılım bankaları dahil edilmiştir. Kaynak: BDDK
10 Mevduat Bankaları Şube Sayısı (Yurtdışı şubeler dahil, bin) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 TMSF'ye devredilen bankaların şube sayısı 2012 Eylül itibariyle 1'dir. Kalkınma ve yatırım bankalarının şube sayısı 2012 Eylül itibariyle 42'dir. Kaynak: BDDK, TBB Yabancı Sermayeli Özel Sermayeli Kamusal Sermayeli
Personel Sayısı (Yurtdışı şubelerde çalışan personel dahil, bin) 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 Kalkınma ve Yatırım Yabancı Sermayeli Mevduat Özel Sermayeli Mevduat Kamusal Sermayeli Mevduat TMSF'ye devredilen bankaların personel sayısı 2012 Eylül itibariyle 225 tir. Kaynak: BDDK, TBB
Kadın / Erkek Çalışan Oranı (Yüzde) Kadın 48,7 49,4 49,9 49,9 49,8 50,0 Erkek 51,3 50,6 50,1 50,1 50,2 50,0 Kaynak: TBB
Sermaye Yapısı *,** (Ödenmiş sermaye bazında, Haziran 2012 itibariyle, yüzde) Halka Arz Edilen Halka Arz Edilmeyen Yerleşik Yerleşik Olmayan*** Sektör Toplamı 16,1 57,0 27,0 Mevduat Bankaları 19,9 45,7 34,4 Kamusal Sermayeli Bankalar 15,1 84,9 0,0 Özel Sermayeli Bankalar 29,5 49,9 20,6 Tas.Mevd.Sig.Fon.Devr. Bankalar 0,0 100,0 0,0 Yabancı Bankalar 0,1 3,0 96,9 Kalkınma ve Yatırım Bankaları 3,6 93,3 3,1 * Halka arz edilen bölümünde sahiplik dağılımı dikkate alınmamıştır. ** Sermaye yapısı, ödenmiş sermaye payları ile ağırlıklandırılarak hesaplanmıştır. ***İMKB de işlem gören hisselerdeki dağılım dahil edilmemiştir. Kaynak: TBB
Sermaye Yapısı *,** (Ödenmiş sermaye bazında, Haziran 2012 itibariyle, yüzde) Halka Arz Edilen Halka Arz Edilmeyen Dönemler Yerleşik Yerleşik Olmayan*** 2005 17,3 68,1 14,6 2006 18,1 65,7 16,1 2007 15,4 57,2 27,4 2008 16,3 55,1 28,6 2009 15,8 55,8 28,4 2010 16,2 56,2 27,7 2011 15,4 57,0 27,7 2012 Haziran 16,1 57,0 27,0 * Halka arz edilen bölümünde sahiplik dağılımı dikkate alınmamıştır. ** Sermaye yapısı, ödenmiş sermaye payları ile ağırlıklandırılarak hesaplanmıştır. ***İMKB de işlem gören hisselerdeki dağılım dahil edilmemiştir. Kaynak: TBB
ATM, POS, Banka Kartı ve Kredi Kartı Sayısı (Bin) ATM 19 22 24 28 32 35 POS 1.454 1.633 1.739 1.824 1.977 2.094 Banka Kartı 55.510 60.552 64.662 69.917 81.880 89.874 Kredi Kartı 37.335 43.394 44.393 46.956 51.361 53.594 Kaynak: BKM
İnternet Bankacılığı Kullanan Kişi Sayısı ve Toplam İşlem Hacmi Aktif Müşteri Sayısı (Milyon) 4,3 5,2 5,9 6,7 8,6 9,9 İşlem Hacmi (Milyar TL) 669 779 884 1.030 1.551 1.701 *Aktif müşteri sayısı: Son üç ay içinde en az bir kez login olmuş müşteri sayısı. Kaynak: TBB
İhtiyaç Kredisi, Diğer Krediler ve Konut Kredileri Stoku (Bakiye ve Borçlu Başına Miktar) İhtiyaç* Kredisi ve Diğer** Krediler 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Haziran Toplam (Milyon TL) 27.303 36.110 41.365 59.275 82.537 88.612 Kişi Başı (Bin TL) 4,8 4,5 4,8 6,0 7,7 7,7 Konut Kredisi 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Haziran Toplam (Milyon TL) 30.735 37.347 42.733 57.584 69.755 73.006 Kişi Başı (Bin TL) 45,1 49,0 43,9 53,2 54,5 54,3 *İhtiyaç kredileri: Dayanıklı tüketim malları, yarı dayanıklı tüketim malları ile evlilik, eğitim ve sağlık için kullandırılan kredilerdir. **Diğer krediler: İhtiyaç, konut ve taşıt kredileri kategorisinde sınıflandırılamayan kredilerdir. Kaynak: TBB
Bireysel (otomotiv ve konut dahil) Kredi Kullanan Kişilerin Gelir Dağılımı (Kullanılan miktara göre, yüzde) 2009 7 2010 7 19 23 17 23 12 25 12 25 14 16 2011 8 2012 Haziran 0-1.000 TL 10 15 27 15 27 1.001-2.000 TL 2.001-3.000 TL 11 11 3.001-5.000 TL 5.001 + TL 16 23 16 22 Sınıflandırma yapmayanlar Kaynak: TBB 16
Kredi Kartları İşlem Hacmi (Yurtdışı kullanım dahil) / Gsyh (Yüzde) 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 * *2012 3. çeyrek Gsyh büyüme oranı yüzde 3,5 alınarak hesaplanmıştır. Kaynak: TUİK, BKM
Bilanço Göstergeleri
Toplam Aktifler 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 Kaynak: BDDK Milyar TL Milyar Dolar
350 Menkul Değerler Cüzdanı ve Likit Aktifler (Milyar TL) 300 250 200 150 100 50 0 Kaynak: BDDK Menkul Değerler Cüzdanı Likit Aktifler
Menkul Değerler Cüzdanı ve Likit Aktifler (Milyar Dolar) 250 200 150 100 50 0 Kaynak: BDDK Menkul Değerler Cüzdanı Likit Aktifler
Kredi ve Alacaklar 800 700 600 500 400 300 200 100 0 Milyar TL Milyar Dolar Kaynak: BDDK
Kredilerin TL / YP Dağılımı (Yüzde) 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% TL YP Kaynak: BDDK
Kredi Türleri* (12 aylık büyüme, yüzde) Toplam 31 29 8 34 28 16 Bireysel 37 25 14 30 29 18 -Kredi kartları 24 29 13 17 26 32 -Konut 39 21 16 34 22 11 -Otomobil -6-9 -16 22 26 12 -Diğer 68 34 17 39 37 16 Kurumsal 28 31 5 36 28 15 -KOBİ kredileri 29 12 1 46 28 11 *Katılım bankaları dahil edilmiştir. Kaynak: BDDK
Kredi Türleri* (ÜFE ye göre düzeltilmiş 12 aylık büyüme, yüzde) Toplam 23 19 2 23 13 11 Bireysel 30 16 7 20 13 14 -Kredi kartları 18 19 6 8 11 27 -Konut 32 12 10 24 8 7 -Otomobil -11-15 -20 12 12 8 -Diğer 58 24 10 28 20 11 Kurumsal 21 21-1 25 13 10 -KOBİ kredileri 21 4-4 34 13 6 *Katılım bankaları dahil edilmiştir. Kaynak: BDDK, TÜİK
Mevduat 700 600 500 400 300 200 100 0 Kaynak: BDDK Milyar TL Milyar Dolar
TL Mevduat / Toplam Mevduat (Yüzde) 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 Kaynak: BDDK
Özkaynaklar 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 Milyar TL Milyar Dolar Kaynak: BDDK
Serbest Özkaynaklar 140 120 100 80 60 40 20 0 Milyar TL Milyar Dolar Kaynak: BDDK
Mevduat Dışı Kaynaklar 350 300 250 200 150 100 50 0 Kaynak: BDDK Milyar TL Milyar Dolar
Seçilmiş Göstergeler
480 Şube ve Personel Başına Ortalama Nüfus (Kişi) 10.000 460 440 420 9.000 400 380 8.000 360 340 7.000 320 300 2007 2008 2009 2010 2011 Şube Personel (sol eksen) 6.000 Kaynak: TUİK, BDDK
9.000 Kişi Başına Ortalama Aktif, Kredi ve Alacaklar ile Mevduat (Dolar) 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 0 2007 2008 2009 2010 2011 Aktifler Kredi ve Alacaklar Mevduat Kaynak: BDDK
Seçilmiş Bilanço Kalemlerinin Gsyh ya Oranları (Yüzde) 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 * Aktifler Kredi ve Alacaklar Mevduat *2012 3. çeyrek Gsyh büyüme oranı yüzde 3,5 alınarak hesaplanmıştır. Kaynak: TUİK, BDDK, TBB
Kredi ve Alacaklar / Toplam Aktifler (Yüzde) 58 56 54 52 50 48 46 Kaynak: BDDK
40 Menkul Değerler Cüzdanı / Toplam Aktifler (Yüzde) 35 30 25 20 Kaynak: BDDK
Özkaynaklar / Toplam Aktifler (Yüzde) 14 13,5 13 12,5 12 11,5 11 Kaynak: BDDK
Mevduat Dışı Kaynaklar / Toplam Aktifler (Yüzde) 26 24 22 20 18 Kaynak: BDDK
Diğer Aktifler / Toplam Aktifler (Yüzde) 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 Kaynak: BDDK
Takipteki Alacaklar (Özel karşılık öncesi) / Toplam Aktifler (Yüzde) 2,7 2,5 2,3 2,1 1,9 1,7 1,5 Kaynak: BDDK
6,0 Takipteki Alacaklar (Özel karşılık öncesi) / Toplam Krediler (Yüzde) 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 Kaynak: BDDK
62 Mevduat / Toplam Aktifler (Yüzde) 60 58 56 54 Kaynak: BDDK
105 Kredi ve Alacaklar / Mevduat (Yüzde) 100 95 90 85 80 75 Kaynak: BDDK
20 Özkaynak Karlılığı ve ÜFE (Yüzde) 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 Özkaynak Karlılığı ÜFE Kaynak: TUİK, BDDK, TBB
Sermaye Yeterlilik Rasyosu (Yüzde) 21,0 20,5 20,0 19,5 19,0 18,5 18,0 17,5 17,0 16,5 16,0 Kaynak: BDDK
Gelir / Gider Göstergeleri
14 Faiz Geliri, Faiz Gideri ve Net Faiz Geliri / Toplam Aktifler (Yüzde) 12 10 8 6 4 2 0 Faiz Gelirleri Faiz Giderleri Net Faiz Geliri Kaynak: BDDK
Net Faiz Dışı Gelir (Gider) / Toplam Aktifler (Yüzde) -1-1,2-1,4-1,6-1,8-2 -2,2 Kaynak: BDDK
Net Ücret, Komisyon ve Bankacılık Hizmetleri Gelirleri / Toplam Aktifler (Yüzde) 1,45 1,4 1,35 1,3 1,25 1,2 1,15 1,1 1,05 1 Kaynak: BDDK
Net Faaliyet Kar (Zarar) / Toplam Aktifler (Yüzde) 3,3 3,1 2,9 2,7 2,5 2,3 2,1 1,9 1,7 1,5 Kaynak: BDDK
Uluslararası Karşılaştırma
G-20 Ülkelerinde Sermaye Yeterliliği Rasyosu (Yüzde) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 En son verinin ait olduğu ay Türkiye 1 18,9 18,0 20,6 19,0 16,5 16,5 Haziran Rusya 1 15,5 16,8 20,9 18,1 14,7 14,6 Mart Arjantin 16,9 16,9 18,8 17,7 15,6 16,7 Temmuz Brezilya 18,8 18,3 19,0 17,7 17,3 17,2 Haziran Endonezya 1 19,3 16,8 17,4 17,2 16,1 17,5 Haziran Suudi Arabistan 20,6 16,0 16,5 17,1 17,4 Aralık Meksika 15,9 15,3 16,5 16,9 15,7 15,7 Mart Japonya 12,3 12,4 13,3 13,3 14,2 Eylül Almanya 12,9 13,6 14,8 16,1 16,4 17,0 Haziran Birleşik Krallık 12,6 12,9 14,8 15,9 15,7 Aralık Kanada 14,8 12,2 14,7 15,6 15,9 15,1 Mart ABD 1 12,8 12,8 14,3 15,3 15,3 15,3 Haziran G.Afrika 12,8 13,0 14,1 14,9 15,1 14,7 Mayıs Kore 12,3 12,3 14,4 14,6 14,0 13,9 Mart Hindistan 2 12,3 13,0 13,2 13,6 14,2 13,6 Haziran İtalya 10,1 10,4 11,7 12,1 12,7 Aralık Fransa 10,2 10,5 12,4 12,7 12,3 Aralık Çin 8,4 12,0 11,4 12,2 12,7 12,9 Haziran Avustralya 10,1 11,3 11,9 11,4 11,6 11,6 Haziran 1 Basel I 2 Basel I ve Basel II aynı anda uygulanıyor. Kaynak: IMF, Financial Soundness Indicators, Ekim 2012
G-20 Ülkelerinde Özkaynak Karlılığı (Yüzde) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 En son verinin ait olduğu ay Türkiye 26,6 20,1 26,4 23,9 19,0 19,8 Haziran Rusya 22,7 13,3 4,9 12,5 17,3 Aralık Arjantin 11,0 13,4 19,2 24,4 25,3 26,1 Temmuz Brezilya 32,0 14,3 22,0 28,9 14,0 13,1 Haziran Endonezya 27,8 23,9 26,3 26,1 20,3 22,0 Haziran Suudi Arabistan 28,5 22,7 16,4 14,7 16,3 16,0 Temmuz Meksika 24,1 14,8 15,2 16,8 15,5 18,2 Mart Japonya 6,1-6,9 5,5 5,5 7,3 Eylül Almanya 6,5-2,5 5,0 8,8 Aralık Birleşik Krallık 6,2-10,3 2,6 3,9 2,2 Aralık Kanada 28,4 15,0 18,2 22,9 22,5 Aralık ABD 11,2-1,6-0,5 8,2 6,8 8,7 Haziran G.Afrika 18,1 26,9 18,0 18,3 21,0 21,5 Mayıs Kore 14,6 7,2 5,8 7,2 8,5 Aralık Hindistan 13,2 12,5 13,1 14,3 15,0 15,3 Haziran İtalya 13,9 4,9 4,0 3,7-13,0 Aralık Fransa 9,8 3,6 7,2 12,0 8,3 Aralık Çin 16,7 17,1 16,2 17,5 Aralık Avustralya 30,2 18,9 17,4 20,4 22,3 Aralık Kaynak: IMF, Financial Soundness Indicators, Ekim 2012
Kaynak: EBF AB ve Diğer Avrupa Ülkeleri Seçilmiş Bankacılık Göstergeleri (Bin Euro) Kişi Başına Aktif Kişi Başına Kredi Kişi Başına Mevduat 2010 2011 2010 2011 2010 2011 Lüksemburg 2.099 2.152 858 917 902 910 İrlanda 342 293 135 116 152 127 İsviçre 279 296 222 228 143 187 Danimarka 204 206 114 113 50 51 Birleşik Krallık 148 155 65 67 60 62 Hollanda 136 146 73 82 58 61 Norveç 132 146 79 91 38 46 Fransa 121 129 62 68 53 61 Avusturya 117 120 69 73 63 65 Belçika 105 109 50 50 58 61 Almanya 102 103 56 57 55 56 İspanya 75 79 49 49 48 49 İtalya 63 67 40 41 34 37 Portekiz 53 54 32 30 31 32 Yunanistan 46 42 30 27 32 26 Çek Cum. 17 17 10 10 11 12 Estonya 15 14 12 11 9 9 Macaristan 13 12 8 7 6 6 Slovakya 11 11 7 7 8 8 Polonya 8 8 6 6 5 5 Litvanya 8 8 6 6 4 4 Türkiye 7 7 4 4 4 4 Bulgaristan 5 6 4 4 3 4 Romanya 4 4 3 3 2 2
Kaynak: EBF AB ve Diğer Ülkeler Seçilmiş Göstergeler (Yüzde) Aktif / Gsyh Kredi / Gsyh Mevduat / Gsyh 2010 2011 2010 2011 2010 2011 Lüksemburg 2.533 2.572 1.035 1.096 1.089 1.088 İrlanda 992 839 393 333 442 365 Birleşik Krallık 541 559 239 241 219 223 Danimarka 483 478 270 262 118 117 Fransa 405 420 208 222 177 198 Hollanda 382 403 204 228 163 168 İspanya 327 339 214 212 210 211 Avusturya 342 337 203 203 183 182 Almanya 332 326 185 183 180 178 Belçika 322 325 155 148 177 182 İsveç 308 295 177 164 97 87 İtalya 245 257 157 158 134 140 Yunanistan 224 222 147 143 157 135 Norveç 206 206 122 128 60 64 Slovenya 147 147 108 108 106 106 Estonya 140 119 110 93 79 74 Çek Cum. 121 116 72 69 82 79 Macaristan 128 114 82 74 61 56 Bulgaristan 111 110 86 82 67 70 Türkiye 89 94 50 53 47 54 Slovakya 88 84 56 56 64 61 Polonya 88 84 62 59 55 51 Litvanya 94 80 70 62 47 40 Romanya 75 67 55 50 38 35
Finansal Sektör Seçilmiş Göstergelerinin Gsyh'ya Oranı Dünya ve Gelişmekte Olan Ülkeler ile Karşılaştırma (Yüzde) 2002 2008 2009 2010 2011 Dünya GOÜ TR Dünya GOÜ TR Dünya GOÜ TR Dünya GOÜ TR Dünya GOÜ TR Banka aktifi 264 145 61 160 87 75 159 89 87 171 106 91 158 100 94 Sermaye piyasası 203 59 59 192 79 47 241 98 71 236 99 75 208 74 59 Hisse senedi 69 25 16 55 42 19 82 55 37 87 58 43 67 38 29 Tahvil ve bono 135 35 43 137 38 28 159 42 35 150 41 32 141 36 30 Kamu 51 20 43 52 23 28 63 27 35 65 25 32 64 21 28 Özel 83 14 0 85 15 0 96 15 0 84 16 1 77 16 1 Toplam 468 205 120 352 167 121 400 186 159 407 204 166 366 174 153 Kaynak: IMF, Global Financial Stability Report, Ekim 2012
Dünya ve Gelişmekte Olan Ülkeler ile Karşılaştırma (Yüzde) 2001 2002 2009 2010 2011 TR/ Dünya TR/ GOÜ TR/ Dünya TR/ GOÜ TR/ Dünya TR/ GOÜ TR/ Dünya TR/ GOÜ TR/ Dünya TR/ GOÜ Banka aktifi 0,21 1,65 0,17 1,34 0,59 3,38 0,62 2,94 0,59 2,54 Sermaye piyasası 0,27 4,45 0,21 3,18 0,32 2,51 0,37 2,59 0,28 2,11 Hisse senedi 0,24 3,49 0,17 2,06 0,48 2,29 0,58 2,51 0,42 2,02 Tahvil ve bono 0,29 5,25 0,23 3,98 0,23 2,80 0,25 2,71 0,21 2,20 Kamu 0,56 8,10 0,61 6,85 0,59 4,36 0,57 4,31 0,44 3,70 Özel 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,01 0,12 0,01 0,20 Toplam 0,24 2,49 0,19 1,87 0,42 2,92 0,48 2,77 0,41 2,35 Gsyh 0,77 3,33 0,72 3,19 1,07 3,44 1,17 3,40 1,10 3,03 Kaynak: IMF, Global Financial Stability Report, Ekim 2012
Açıklamalar Net Faiz Geliri: Faiz Gelirleri Faiz Giderleri Serbest Özkaynak: Özkaynak - (Duran Aktifler+Takipteki Alacaklar(net)) Mevduat Dışı Kaynaklar: Merkez Bankasına Borçlar + Para Piyasalarına Borçlar +Bankalara Borçlar + Repo İşlemlerinden Sağlanan Fonlar + Fonlar + İhraç Edilen Menkul Kıymetler Net Faiz Dışı Gelir (Gider) : Net Faaliyet Kar (Zararı) Net Faiz Gelir (Gideri) Net Ücret Komisyon Geliri (Gideri) : Kredilerden Alınan Ücret ve Komisyonlar - Verilen Ücret ve Komisyonlar Diğer Aktifler: Nitelikleri itibarıyla ana bilanço kalemlerine kaydedilemeyen varlıklar