Hücrede Madde Geçişi MADDE ALIŞ-VERİŞLERİ OSMOZ
Osmoz: İki çözelti arasında seçici-geçirgen zar bulunduğunda; su molekülleri az yoğun çözeltiden, çok yoğun çözeltiye doğru geçiş yapar. Bu olaya osmoz denir. ATP harcanmaz. NOT: Suyun yarı geçirgen bir zardan difüzyonuna osmoz denir. Su çok olduğu yerden az olduğu yere doğru geçiş yapar.
Osmoz:
Osmotik basınç: suda çözünen maddelerin oluşturduğu emme basıncıdır. Yoğunluk artınca osmotik basınç artar. Turgor basıncı: su moleküllerinin hücre çeperine yaptığı itme basıncıdır. Yoğunluk artınca turgor basıncı azalır. Emme kuvveti = Osmotik basınç - Turgor basıncı su alır. (Emme kuvveti > 0) su verir. (E K< 0) osmotik denge halindedir. (E K = 0)
Hücre hipotonik ortamda osmoz ile su alır. Bitki hücresi turgor durumuna geçer. Hücre izotonik ortamda osmotik denge halindedir. Hücre hipertonik ortamda osmoz ile su kaybeder. Hücrenin su kaybederek büzülmesine plazmoliz denir. Plazmoliz olan bir hücre, az yoğun bir çözeltiye koyulduğunda; hücre kaybettiği suyu geri alarak eski haline geri döner. Bu olaya deplazmoliz denir.
Hücrenin bulunduğu ortamlara göre durumu: Not: Bir bitki hücresi saf suya bırakıldığında turgor duruma geçer. Bir hayvan hücresi saf suya bırakıldığında aşırı su alır ve patlar. Bu olaya hemoliz denir. Kontraktil koful taşıyan bir hücre (paramesyum, amip...) saf suya bırakıldığında; kontraktil koful hücre içine giren fazla suyu ATP harcayarak dışarı atar.
epidermis hücresi Plazmoliz sonrası epidermis hücresi
1. Hipotonik Çözelti: Hipo az demektir. Dolayısıyla bu çözeltinin yoğunluğu hücre içi yoğunluktan azdır. Hücre su alarak şişer (Turgor).
2. İzotonik Çözelti: İzo eşit demektir. Dolayısıyla bu çözeltinin yoğunluğu hücre içi yoğunluğa eşittir. Çözeltinin madde yoğunluğu hücrenin madde yoğunluğuna eşittir. Hücre ile arasında madde alışverişi olmaz.
3.Hipertonik Çözelti: Hiper çok demektir. Dolayısıyla bu çözeltinin yoğunluğu hücre içi yoğunluktan fazladır. Hücre su vererek büzülür (Plazmoliz).
SORU 1-) Difüzyon olayından faydalanılarak böbrek yetmezliği olan hastaların vücutlarındaki atık maddelerin atılmasını sağlayan cihazın adı nedir? A) Glikoliz B) Hemoliz C) Analiz D) Ozmoliz E) Diyaliz
SORU 2-) Hayvan hücresinin fazla su alarak patlaması olayına ne denir? A) Pinositoz B) Fagositoz C) Hemoliz D) Diyaliz E) Fosfoliz
SORU 3-) Bitki hücrelerine su girmesi sonucu kofulun büyüyüp hücre duvarına doğru stoplazmayı itmesi sonucunda oluşan su basıncına ne denir? A)Archimed B)Pascal C)Granül D) Turgor E) Riboz
SORU 4-) Bir çözelti içindeki çözünmüş madde derişimi hücre içindeki derişimden az ise bu çözeltilere.. çözelti denir? A) Hipotonik B) Plazma C) İzotonik D) Turgor E) Hipertonik
SORU 5-) Hücrenin hipertonik çözelti içinde su kaybederek büzülmesi olayına. denir? A) Plazmoliz B) Deplazmoliz C) Diyaliz D) Hemoliz E) Fosfoliz
SORU 6-) Kolaylaştırılmış difüzyon olayında hücre içine madde alımında, hücre zarındaki hangi molekül madde taşınmasına yardımcı olur? A) Kolesterol B) Glikolipit C) Protein D) Vitamin E) Mineral
SORU 7-) Difüzyon olayında difüzyon hızını aşağıdakilerden hangisi etkilemez? A) Sıcaklık B) Ortamın ph sı C) Molekül büyüklüğü D) Ortam derişimi farkı E ) Maddenin halleri
SORU 8-) Aşağıdakilerden hangisi pasif taşımanın özelliklerinden biri değildir? A)Enerji harcanmadan gerçekleşir B)Taşıma derişimin fazla olduğu ortamdan az olduğu ortama doğrudur. C)Hem canlı hem de cansız hücrelerde görülür. D)Sadece canlı hücreler de görülür. E)Ortam sıcaklığının ve taşınacak maddenin derişim farkının yüksek olması pasif taşımayı hızlandırır.
SORU 9-) Aşağıdakilerden hangisi hücre zarının özelliklerden biri değildir? A) Canlıdır B) Seçici geçirgendir C) Esnektir D) Hücreye madde giriş çıkışını kontrol eder E) Tam geçirgendir
SON Mustafa AYAR Biyoloji öğretmeni Uzm. Öğret.