Giresun Prof. Dr. A. İlhan Özdemir Devlet Hastanesi



Benzer belgeler
Giresun Prof. Dr. A. İlhan Özdemir Devlet Hastanesi

KAN ALMA Kan Alma. 10.Sınıf Meslek Esasları ve Tekniği

LABORATUVARDA HATA KAYNAKLARI

Ssssssssssssssssssssssssssssssss uuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuuu şşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşş eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee hhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhhh

KAN ALMA TALİMATI REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

BİYOKİMYA LABORATUVARI TEST REHBERİ

KAN NUMUNELERİNİN ALINIŞI. Dr. Duran Karabel

KODU:BL.PR.01 YAYINLANMA TARİHİ: REVİZYON TARİHİ: REVİZYON NO:00 SAYFA SAYISI:05

NUMUNE ALINIRKEN YAPILABİLEN HATALAR. Yrd. Doç. Dr. Funda BULMUŞ Fırat Üniversitesi SHMYO

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

BİYOKİMYA LABORATUVARI ÇALIŞMA PROSEDÜRÜ

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

Üriner Sistem Taş Hastalığında Metabolik Değerlendirmede Kullandığım Algoritmler

LABORATUVAR HATALARININ BÜYÜK ÇOĞUNLUĞU (%70) PREANALİTİK (NUMUNELERİN LABORATUVARA ULAŞMADAN ÖNCEKİ SÜREÇ) KAYNAKLIDIR.

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Sayı : /./2014 Konu : Gözetimli Hizmet Laboratuvarları Hakkında

3. Açlık Durumu: Genellikle laboratuar testleri için saat açlık süresi istenir. Bu sürenin 16 saatten uzun olması tercih edilmez.

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/5) Akreditasyon Kapsamı

NUMUNELERİN SAKLANMA KRİTERLERİ TALİMATI

LABORATUVAR TEST SONUÇLARI PANİK DEĞERLER TALİMATI

TALİMAT ÇALIŞILAN TESTLER VE ÇALIŞMA SÜRELERİ TALİMATI

PREANALİTİK DEĞİŞKENLER. MediOS 2017

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ BİYOKİMYA LABORATUVARI TEST REHBERİ

LABORATUVAR SONUÇLARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER

Laboratuvarda Analiz Öncesi Hata Faktörlerinin Azaltılması, Materyallerin Alınması, Transportu ve İşlenmesi

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

MERSĠN MERKEZ LABORATUVARI

KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM HASTANESİ LABORATUVAR TEST REHBERİ Doküman No: BİY.RH.02 Yay. Tarihi NİSAN 2013 Rev.

BİYOKİMYA LABORATUVARI TEST REHBERİ

ÇALIŞMA GÜNLERİ saat. Mesai saatleri içinde saat saat saat. Mesai saatleri içinde

BİYOKİMYA LABORATUVARI TEST REHBERİ KODU:BİY.RH.01 YAYIN TARİHİ: REVİZYON TARİHİ:

Kronik böbrek yetmezliğine sahip olan her hasta böbrek nakli için aday olabilmektedir.

Kırmızı/sarı kapaklı jelli serum tüpü

GESTASYONEL DİYABETLİ GEBE OLGU SUNUMU

LABORATUVAR NUMUNE KABUL RED KRİTERLERİ LİSTESİ

KBUDEK 2015 PROGRAMLARI

ÖRNEK KABUL VE SONUÇ VERME GÜNÜ LİSTESİ. ÖRNEK KABUL GÜN ve SAATİ

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ

G. EKLERLE İLGİLİ AÇIKLAMA

KLİNİK BİYOKİMYA UZMANLARI DERNEĞİ EKSTERNAL KALİTE KONTROL PROGRAMI KBUDEK 2019 PROGRAMLARI

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

ÜRÜN KATALOĞU RESULTS OF THE SCIENTIFIC PROCESS

KAN TRANSFÜZYON TEDAVİSİ. Dr. Emre ÇAMCI

KBUDEK 2016 PROGRAMLARI

KLİNİK BİYOKİMYA UZMANLARI DERNEĞİ EKSTERNAL KALİTE KONTROL PROGRAMI KBUDEK 2018 PROGRAMLARI

LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU

GAZİANTEP İL HALK SAĞLIĞI LABORATUVARI TEST REHBERİ

Babalar Gününe Özel Panellerimiz Varlıkları ve Sağlıkları Bizim İçin Önemlidir

HASTA KİMLİK TANIMLANMASI VE DOĞRULAMA TALİMATI

İÜ ONKOLOJİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOKİMYA LABORATUVARI İŞLEYİŞ PROSEDÜRÜ

KAN ALMA EL KİTABI. Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Merkez Laboratuvarı M ERKEZ LABO RATUVARI

NUMUNE RED VE PANİK DEĞER. HAZIRLAYAN: MediOS

HAZIRLAYAN KONTROL EDEN ONAYLAYAN Kalite Yönetim Direktörü

Menopozda Öz-bakım. Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi

ÖNSÖZ. Testler hakkında daha geniş bilgi almak istediğinizde her türlü haberleşme yolu aracılığı ile laboratuvarımız uzmanlarına ulaşabilirsiniz.

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

LABPT KALİTE KONTROL GENEL BİLGİLER VE 2015 YILI TAKVİMİ

KLİNİK BİYOKİMYA UZMANLARI DERNEĞİ EKSTERNAL KALİTE KONTROL PROGRAMI KBUDEK 2018 PROGRAMLARI

LABORATUVAR TEST REHBERİ

DİYABETES MELLİTUS. Dr. Aslıhan Güven Mert

KLİNİK TIBBİ LABORATUVARLAR

LABORATUVAR TEST REHBERİ

KALICI ÜRETRAL KATATER UYGULAMA (takılması-çıkarılması) PROTOKOLÜ REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ

BURÇ GENETİK TANI MERKEZİ NUMUNE ALMA EL KİTABI

KAN ALMA EL KİTABI. Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Merkez Laboratuvarı MERKEZ LABORATUVARI

LABPT KALİTE KONTROL GENEL BİLGİLER VE 2014 YILI TAKVİMİ

BÖBREK FONKSİYON TESTLERİ I. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2006

Muayeneler Laboratuvar Tetkikleri Radyoloji Tetkikleri. (Hesaplamalı) Elektrokardiyogram (BAYAN) Glukoz (Açlık) Total Kolesterol

ÖRNEK ALIMI VE TRANSFERİ. Dr Sibel DEVECİ Biyokimya Uzmanı

KAN NUMUNELERİNİN ALINIŞI.

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Yaşam Bilimleri. Klinik. Lökosit ve Eritrosit Pipeti, Cam. Hemoglobin Pipeti, Sahli. Pipetler için Ağızlık ve Hortum. Hemoglobinometre, Sahli

LABPT KALİTE KONTROL PROGRAMI

KBUDEK 2015 PROGRAMLARI

ACİL LABORATUVARI TEST REHBERİ

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

Anneler Gününe Özel Panellerimiz Varlıkları ve Sağlıkları Bizim İçin Önemlidir

Kan Alma. Kan gazı almada tercih edilen arterler şunlardır: Radial arter Brakial arter Femoral arter Dorsalis pedis ve tibial arter

FIRAT ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ BİYOKİMYA LABORATUVARI

Kan Örneği Alma AMAÇ TEMEL İLKELER A. KAPİLLER KAN ALMA AMAÇ. Tanımlar

DETAYLI KADIN CHECK- UP

Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Tıbbi Biyokimya, İzmir 2. Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Palyatif Bakım Kliniği, İzmir

Olgu Sunumu Dr. Işıl Deniz Alıravcı Ordu Üniversitesi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi

KARDİYAK REHABİLİTASYON ÖĞR. GÖR. CİHAN CİCİK

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

MARMARA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU

BİYOKİMYA LABORATUVAR TEST REHBERİ

Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesinde İzlenen Olgularda Akut Böbrek Hasarı ve prifle Kriterlerinin Tanı ve Prognozdaki Önemi. Dr.

DEHİDRE KÖPEKLERDE BİKARBONATLI SODYUM KLORÜR SOLÜSYONUNUN HEMATOLOJİK VE BİYOKİMYASAL PARAMETRELERE ETKİSİ

LABPT KALİTE KONTROL PROGRAMI GENEL BİLGİLER VE 2013 YILI TAKVİMİ

LABORATUVAR TESTLERİNİN KLİNİK YORUMU

Sperm Bozuklukları Sperm Testi: Sperm testi nasıl yapılır, gerekli koşullar nelerdir?

LABORATUAR TEST REHBERİ

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

1.0 AMAÇ: Biyokimya Laboratuarlarında pre-analitik, analitik ve post-analitik süreçlerde hasta/numune güvenliğini sağlamak.

SEVELAMER HEMODİYALİZ HASTALARINDA SERUM ELEKTROLİT DÜZEYİ, METABOLİK VE KARDİOVASKÜLER RİSKLERİ VE SAĞKALIMI ETKİLER

Transkript:

Sayfa No 1 /7 A. AMAÇ: Prof. Dr. İlhan Özdemir Acil Laboratuarında; örneklerin çalışılma zamanı, örnek türü, ön hazırlık işlemleri, örnek alım kuralları, örnek kabul ve ret kriterlerini, örneklerin transferini, örnek kaplarının etiketlenmesini ve sonuç verme sürelerini ve işlemleri açıklar. A. KAPSAM: Prof. Dr. A. İlhan Özdemir. B. UYGULAYAN: Prof. Dr. A. İlhan Özdemir Acil Laboratuarı, servis ve ünite çalışanları. C. UYGULAMA: A. ÖRNEK TÜRLERİ VE ÇALIŞILMA ZAMANLARI 1. Biyokimya Testleri (glukoz, üre, kreatinin, total bilirubin, direk bilirubin, AST, ALT, LDH, amilaz, kalsiyum, sodyum, potasyum, klor, CK, CKMB); 24 saat çalışılır, 2. Hemogram; 24 saat, 3. Koagulasyon Tesleri (PT, aptt, fibrinojen); 24 ssat, 4. Kardiyak Testleri (Troponinl, myoglobin, kütle CK-MB, D. Dimer); 24 saat, 5. İdrar ; 24 saat, 1. İdrarda Uyuşturucu; 24 ssat, 2. Gaitada Gizli Kan; 24 saat B. ÖN HAZIRLIK İŞLEMLERİ 1. Biyokimya, koagulasyon, kardiyak numuneleri 3500 RPM de 10 dakiak santrifüj edilir. 2. Hemogram numuneleri manuel modda rotadorda en az 5 dakika karıştırılır. 3. Sanrtüfüjlenmiş numune oda ısısında 8 saatten fazla bekletilmez (önerilen daha kısa süre). C. ÖRNEK ALIMI İLE İLGİLİ KURALLAR HEMO GRAM (CBC): Complete Blood Count:Tam Kan Sayımı Kapiller kan veya venöz kan kullamlır. Antikoagülan olarak EDTA (Etilendiamintetraasetikasit) kullanılır. KOAGULASYON TESTLERİ PT, aptt, Fibrinojen: 1. Mavi kapaklı % 3.2'lik sitratlı tüpe kan alınmalıdır. 2. 20 C'de oda ısısında bekleyen tüp kullanınız. 3. 1 dakikadan fazla turnikeyi kolda tutmayımız. 4. Heparin tedavisinin takibi aptt ile Oral antikoagulan tedavisi PT ve INR ile yapılır. BİYOKİMYA TESTLERİ 1. 8,5 cc lik vakumlu jelli biyokimya tüpüne alınır. KARDIYAK TESTLERİ 8,5 cc lik vakumlu jelli biyokimya tüpüne alınır. GENEL 1. Kan numuneleri arter, ven ve kapiller damardan alınır. Kan numunesinin tipi amaca yönelik değişir fakat genellikle venöz kan tercih edilir. Numuneler uygun tüplere alnmalıdır. 2. Günümüzde kan alma işleminin kolaylaştırması ve kanın dış yüzeyle temasının engellemesi nedeni ile

Sayfa No 2 /7 vacutainer tüpler (vakumlu tüpler) tercih edilmektedir. Vacutainerli tüpler, tüpün hacmi kadar veya tap içindeki antikoagulantın etkisini gösterebileceği kadar kan alabilmesini sağlayacak şekilde vakumlanmıştır. 3. Aynca serum ayrılmasını daha kısa zamanda ve daha net şekilde sağlayan, hemoliz riskini azaltan inert jeller tüplere ilave edilerek kullanılmaktadır. Tüp kapakları tüplerin fonksiyonları ve muhtevalarım belirtmede ayrıcı olması nedeni ile farklı yapılmaktadır. Vakumlu tüplerdeki silikonize yapılar pıhtının tüp duvarına lezyonunu ve hemolizi azaltır. 4. Vakumsuz tüplere kan almada enjektörler kullanılır. Bunlardada genellikle 19-22 numaralar arası iğneler tercih edilir. 5. Vakumlu tüplere kan almada ise atılabilir iğnesi bulunan holder kullanılır. Holderlerin ucuna iğne takılarak damara girilir, vacutainer tüp holderin içine iğnenin ters tarafma doğru bastırılır, damar dışına çıkan kan vakum boşalırken tüpe dolar. Bu sayede istenilen miktarda ve birden fazla tüpe kan numunesi alınabilir. 6. Kanın etrafa kontaminasyonu ve kanla bulaşabilen hastalıklardan korunma sağlanır. Ayrıca kan alımı ve tüpe aktarılması sırasında oluşabilecek hemoliz riski azalır. 7. Kan numunesi alınmada önce şahıs dinlendirilmelidir. Şahıs oturur veya yatar pozisyonda 20 dakika tutulmalıdır. Vucut pozisyonu ve strese bağlı değişiklik bu sayede en aza indirilir. Venöz kanda hem büyük hemde yüzeye yakın olmasından dolayı kol median kübital ven tercih edilir. 8. İ.V. uygulama yapılan kol, kan alma bölgesinde skar, enfeksiyon veya hematom mevcutiyeti, kanül veya arteriyo-venöz fistül bulunan bölge seçilmemelidir. Mastektomi yapılan kadında aym taraftaki koldan kan alınmamaladar. İV uygulama yapılan damardan veya koldan kan alınmaz, mecburiyet durumunda almadan en az 3 dakika önce uygulama kesilmelidir. 9. Kan alınacak bölgedeki dezenfeksiyon için genellikle %70.lik etil alkol veya izopropanol tercih edilir. Şayet alkol analizi yapılacaksa alkol yerine benzalkonyum klorur (zefiran klorur: 1 :750) kullanılmal ıdır. 10. Kan almada kullanılacak turnike 1 dakikadan fazla kolda tutulmamalıdır. 3 dakikadan fazla turnike kolda kalırsa(t.protein %5, demir %7, kolesterol %5, AST%9, bilirubin %8,5 ) artar, potasyum ise %6 azalır. 11. Lütfen kanlanızı holder ile alnız ve uygun iğne ucunu kullanınız ve turnikeyi kan alınacak yerin 7.5-10 cm fist-tine uygulayınız. İğne koldan çekilmeden turnike çözülür, iğne koldan çekilirken deliğin üstü haffçe steril bir pamukla kapatılır. İğne çıkar çıkmaz pamuğun üstüne darbe yapmaksızın sıkıca basılır, hematom oluşmasının önlenmesi ve damar duvarının kapanmasına yardımcı olunması için deliğin üzerine birkaç dakika basılmalıdır. Çoğu hasta bunu kendisi yapabilir. Yeterli miktarda basılı olmazsa morarma olur. Sonrasında injeksiyon bandı ile ayni bölge kapatılır. 12. Lütfen her hastaya injeksiyon bandı veriniz veya yapıştınız. 13. Holderle kan almada izlenecek sıra ve yapılacak nazikçe tüpleri alt üst etme tekrar: 1. Mavi kapakh sitratlı tüp (3-4 kez), 2.Sarı veya kırmızı kapaklı biyokimya tüpü (5-6 kez), 3. Mor kapaklı EDTA' h hemogram tüpü (8-10 kez). 14. Genel sağlık taraması laboratuvar tetkikleri için 10-12 saatlık açlık sonrası sabah kan verilmesi uygundur. 15. Tetkik için hastanemize gelmeden önce ağır ve zorlayıcı idmanlardan kaçınılması; kan vermeden önce yarım saat kadar dinlenilmesi gerekir. 16. Gece Saat 22:00 den sonra su hariç hiçbir şey yenilip içilmemesi gerekir. 17. Düzenli kullanılan ilaçlar var ise kesilmeden once doktora danışılması önerilir. 18. Ayrıca kanın hemolizli (kırmızı kan hücrelerinin parçalanmış olması), bulanık (yüksek şilomikron düzeyi) ve ikterik (yüksek bilirübin düzeyi) olması laboratuarımızda yapılan tüm tahlillerin ölçümünü etkileyeceğinden sonuçların bu özellikler göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir. 19. En az 3 hafta öncesince beslenme alışkanlıklarının değiştirilrnemesi gerekir. 20. Kilonun sabit olarak korunması (ani kilo değişikliklerinden kaçınılması) gerekir. 21. Duygusal ve fıziksel gerilimden sakınılması gerekir. 22. 3 gün öncesinden itibaren alkol alınmaması önerilir. 23. Kapiler kan için parmak ucu, kulak memesi, ayak tabanı derisi tercih edilir. 24. Numuneleri ışığa maruz bırakılmaz. Hemolizli, lipemik, ikterik, fazla bekletilen numuneler, yeterli seviyede

Sayfa No 3 /7 alınmayan örnek ve antikoagulanlı tüpe alınan pıhtılı örnekler laboratuarda yanlış sonuçlara yol açar. KAN ALIMINDAN ÖNCE ORTAYA ÇIKABILECEK PROBLEMLER: 1. Hasta kimliğinin yanlış belirlenmesi, uygun olmayan kan alma yeri seçimi, kan alımında yanlış tüp seçimi, uygun olmayan ekipman seçimi, hastanın pozisyonu, elin kapatılıp açılması, fazla egzersiz, yanlış beslenme, ilaçların doğru bir şekilde koordine edilmemesi gerekir. 2. Hastanın kimlik doğrulaması yapılır, hastaya hizmet verecek olan çalışanlar hasta ile etkileşime girilen tüm süreçte; hasta/hasta yakınına kendini tanıtır, personel tanıtım kartlarını takar, hasta haklarına saygılı çalışır. 3. Kan alınacak uygun bölgeyi seçin, uygun tüpleri seçin, tüplerin son kullanma tarihini kontrol ediniz. 4. Yatan hastalarda yatar pozisyonda, rutinde kan alma koltuğunda, evde kan ahnacak hastalarda tercihen bir koltuğa oturtarak kan alınır. FİZYOLOJİK FAKTÖRLER POSTİR: 1. Yatar pozisyondan ayağa kalkmak veya dikilmekle ile kan hacmi %10 azalır. Bu azalış proteinsiz plazmanın damar dışına kaçması sonucu meydana gelir. Bu durumda özellikle enzimleri ve protein yapıdaki hormonları içeren tam protein konsantrasyonları, ilaçlar, kalsiyum ve bilirubin gibi kısmen proteinlere bağlanarak taşınan möleküllerin konsantrasyonu geçici olarak artar. 2. Ayakta durma pozisyonunda veya yatar halden ayağa kalkmada katekolaminler, aldesteron, renin ve antidiüretik hormon salgısı uyarılır. Bu hormonların kan konsantrasyonu birkaç kat artabilir. Glomerüler filtrasyon hızı ve idrar oluşumu azalir. İdrara çıkan sodyum,potasyum, HCO3 miktan azalır, idrar PH' sl azalır. 3. Birkaç günlük yatak istirahati ile hemotokrit değeri % 10 kadar artabilir. Uzayan yatak istirahatlerinde protein miktan 0,5 gldl, albumin miktan 0,3 g/dl azalabilir. Serum AST, ALT CK miktan düşer. Potasyum miktan 0,5 mmol/l kadar düşebilir. EGZERSIZ: 1. Aktivitenin süresi ve şiddetine bağlıdır. AST, CK, miktarı artar. 2. On dakikalık ağır ekzersiz ile hematüri ve proteinüri oluşur. 3. Atletler ve antremanlı sporcularda istirahat halinde bile üre, ürat, kreatin ve troksin seviyesi normal kişilerden yüksektir. 4. Fiziksel ekzersiz ile K artar, SİRKADİEN RİTİMLER: 1. Bir çok maddenin vucut sıvılarındaki miktarı gün boyunca siklik değişiklik gösterir. Postür, fiziksel aktivite, diyet, stres, gün ışığı, karanlık, uyku, uykusuzluk gibi faktörlere bağlı. 2. Kan glukoz düzeyi sabah yüksek olur, Potasyum seviyesi öğleden sonra sabaha göre 1 mmol/l düşebilir. 3. Gece kreatinin klirensi %10 cıvarında azalır. Kalsiyum itrahı gece en yüksekken sodyum ve potasyumun itrahı öğle saatlerinde en yüksek görülür. 4. Sabah 8 ve 14'de alınan kan örnekleri arasında total değişim (AST %25, ALT %56, ALP %20, LDH %16, kreatinin %14,5, BUN %22,5, potasyum % 7). SEYAHAT: 1. Uçak seyahatlerinde glukokortikoidlere bağlı serum glukoz seviyesi artar. Uzun süreli seyahatlerde sıvı ve sodyum retansiyonu artar, üriner atılım 2 günde normale gelir. KÖRLÜK: Protein azalır, bilirubin, kreatinin artar.

Sayfa No 4 /7 YİYECEK ETKİSİ: 1. Yiyecekle en büyük artışlar glukoz, seviyelerinde meydana gelir. Karbohidrattan zengin diyetle genellikle glukoz artışı fazladır azalır. KAFEİN: 1. Kahve, çay ve kola gibi içeceklerde bulunur. Glukoz seviyesini artırır ve glukoz toleransı hafif bozulur. SİGARA: 1. Nikotinin etkisi ile etki gösterir, içilen sigara ve inhale edilen dumana göre değişir. Bir sigara içimi ile kan glukozu 10 dakika içinde 10 mg/dl artabilir ve 1 saat kadar sürebilir, potasyum seviyeleri düşüktür. İLAÇ KULLANIMI: 1. IM uygulamalar CK ve LDH'ı artırır. 2. Morfın ve meperidin, hepatik ve pankreatik enzimlerin serum seviyesini artırır, AST seviyesi yüksek seviyeye ulaşır. 3. Fenotin, kalsiyum, bilirubin konsantrasyonunu azaltır, ALT' yi artırır bir çok ilacın bir çok test üzerine etkisi vardır. ŞOK VE TRAVMA: 1. Şokta glukoz seviyesi artar ve glukoz toleransı bozulur. Ameliyat sonrası (CK %76, AST %50, LDH%20) artar. Travmaya bağlı fibrinojen seviyeleri ilk birkaç gün 2-3 kat artabilir. Üre konsantrasyonuda artar. DIĞER FAKTÖRLER: CİNSİYET: 1. Pubertaya kadar laboratuar test değerlerinde erkek ve dişi cinsler arasında belirgin bir fark yoktur. 2. Pubertadan sonra kas kitlesi ile ilişkili erkekte AST, ALT, CK değerleri daha yüksektir. 3. Erkekte üre, kalsiyum,bilirubin, Hb ve miktarı daha yüksektir. YAŞ: 1. Yaşın etkisi genellikle 4 gruba ayrılır. 2. Yeni doğanda CK, GGT, AST, ALT, Ca, Cl, K, Na ve bilirubin seviyeleri yüksek, üre seviyesi düşüktür. 3. Erişkin döneminde Ca hafıf azalır. fakat menopozdan sonra kadınlarda artar. Ürat miktarı erkeklerde 20 yaş cıvarı, kadınlarda orta yaş cıvarı zirve yapar. Erişkinlerde bir çok enzim seviyesi puberta döneminden daha düşüktür. 4. Glikoz tolerans testi her 10 yıl için yaklaşık 8 mg/dl yükselir. MEVSİMSEL ETKİLER: 1. Mevsimsel etkiler genellikle sıcaklık değişrneleri, değişen diyet alışkanlığı, fıziksel aktivite gibi unsurlara bağlıdır. OBESİTENİN ETKİSİ: Glukoz toleransı bozulur, ürat, glukoz, Ca, kreatinin, AST, LDH, seviyesi artar. ORUÇ: 1. Fizyolojik açlık değil doğal perhizden ibaret olduğu, glukoz hafif bir azalış olduğu biyokimyasal parametrelerle gösterilmiştir. Keton cisimleri görülmemiştir. HAMİLELİĞİN ETKİSİ: 1. Döllenmeyi izleyen BHCG 6 günden sonra kanda, 14 gün cıvarında idrarda tesbit edilir. BHCG sekresyonu

Sayfa No 5 /7 gebeliğin 10-12.ci haftasından sonra azalmaya başlamasına ragmen tüm gebelik boyunca kanda ve idrarda tesbit edilir. 2. Anne kan hacmi gebelikle birlikte yaklaşık %45 artar. Artmış eritropoeze ragmen gebelik sırasında eritrosit sayısı, Hb, Htc değeri düşer. Lökosit sayısı 12-13.000'e kadar çıkar, doğum döneminde bu dahada yükselir. Gebelikle beraber pıhtılaşma faktörleride artar hatta plazma fibrinojeni %50 artabilir. Trombosit anlamlı değişmez. D. ÖRNEK KABUL VE RET KRİTERLERİ BİYOKİMYA - KARDİYAK TETKİKLER İÇİN; 1. Biyokimya ve Kardiyak testler için alınan kanlar kapaklı düz tüplere 8-10ml olarak alınacaktır. 2. Enjektörle kan alımında numunenin, tüpe enjektör geçirildikten sonra vakum miktarının sonuna kadar dolması beklenecektir, tüp mutlaka sonuna kadar doldurulacaktır. Aksi halde rutin tetikler için serum miktarı yeterli gelmeyecek ve test sonuçları etkilenecektir. 3. Enjektörle alınan kan tüpe boşaltılırken, kan enjektörden hızla tüpe itilmez, vakumlu tüpe iğne geçirilip, vakumun kendi hızında boşalması beklenecektir. 4. Düz tüpler laboratuara ulaştırılırken çalkalanmayacak, çok fazla sarsılmayacaktır. 5. Hemolizli, lipemik, yetersiz ve ikterik numuneler sonuçları etkileyeceği için, sonuç Otomasyon sisteminde numunelerin özellikleri mutlaka belirtilecektir. CBC KOAGULASYON İÇİN; 1. CBC mor kapaklı tüpe, koagulasyon mavi kapaklı tüpe alınacaktır. 2. Bu tüplerin hepsi antikoagulanlı olup, kan mutlaka tüp üzerindeki işaretli kısmana kadar doldurulacaktır. Aksi halde sonuçlar etkilenecektir 3. Tüplerin üzerindeki işaretli kısım görülecek şekilde barkotun yapıştırılmasına dikkat edilecek, işaretin altında ve üstünde olan numuneler kabul edilmeyecektir. 4. Pıhtılı kan, numunelerinin yanlış şekilde alındığını gösterir, bu numuneler kabul edilmeyecektir. 5. Antikoagulan içeren bu tüplere kan alındıktan sonra, yavaşça en az 5 6 kez karıştırılarak kanın antikoagulanla karışması sağlanacaktır. İDRAR TETKİKİ İÇİN; 1. Numune plastik bardağa alınacaktır. Bardağın ¼ den az numuneler kabul edilmeyecektir. 2. Numune bardağının ve tüpün üzerinde ayrı barkotlar olacaktır. Farklı barkotlu ve isimli numuneler kabul edilmeyecektir. 3. Numune bardağının ve tüpünün beraber bırakılmadığı numuneler kabul edilmeyecektir. 4. Aşırı makroskobik kanmalı ve tortulu numuneler kabul edilmeyecektir. GAİTA NUMUNESİ İÇİN; 1. Numune kapaklı gaita tüpünde ve barkotlu olacaktır. 2. Numune kabında numuneden başka ( kağıt, peçete vs.) madde olmayacaktır. 3. Numuneler en az fındık büyüklüğünde olacaktır. ALKOL ÖLÇÜMÜ İÇİN; 1. Numune sarı kapaklı jelli biokimya tüpünde, en az 5 cc ve barkotlu olacaktır. 2. Numunenin Acil Laboratuara teslimi ilgili güvenlik görevlisi ve hastane görevlisi tarafından yapılacaktır. 3. Numuneler laboratuara en geç yarım saat içerisinde ulaştırılacaktır. 4. Numune teslim alındıktan 1 saat sonra sonuçlar otomasyona aktarılacaktır.

Sayfa No 6 /7 5. Alkol ölçümü için alınan kan numune tüplerinin mutlaka ağzı kapalı olmalıdır. İDRARADA UYUŞTURUCU NUMUNESİ İÇİN; 1. İdrar numuneleri idrar kültür kabında olacaktır. 2. İdrar numunesi en az 5 cc olacaktır. 3. İdrar numuneleri acil ünitesinden tanımlanmış olan görevli sağlık personeli nezaretinde laboratuara getirilir. NOT: Gelen numuneler Numune / Ölçü Kabul Ve Ret Kriterlerine göre değerlendirilerek kabul edilecektir. Kabul Kriterlerine uygun olmayan numuneler reddedilecek, otomasyona kaydedilerek ilgili servise bilgi verilecektir. Kabul kriterlerine uygun yeni bir numunenin farklı bir barkot ile gönderilmesi istenecektir. E. ÖRNEKLERİN ETİKETLENMESİ VE TRANSFERİ Alınan tüm materyallerin üzerine materyalin alındığı yerde protokol numarası, hasta adı soyadı ve doğum tarihi (gün, ay, yıl) kimlik tanımlayıcı bilgilerinin olduğu barkot yapıştırılmış olarak, en fazla bir saat içinde ve oda ısısında, dökülmeye, kırılmaya ve karışmaya karşı önlemleri alınarak, taşıma kabı içinde görevlisi tarafından getirilir. Örnek kabul bölümünde laboratuar teknisyeni tarafından Numune Ölçü Kabul ve Ret Kriterlerine göre kontrolü yapılarak teslim alınır. F. SONUÇ VERME SÜRELERİ Hemogram15 20 dakika, idrar Tetkiki 30 40 dakika, biyokimya 60 dakika, koagulasyon 50-60 dakika, kardiyak tetkikleri 60 dakika, gaitada gizli kan 30 dakika, idrarda gebelik testi 20 dakiaka sonra verilir. G. LABORATUAR KRİTİK DEĞERLERİ 1. Hb'nin 7'nin ALTINDA, 20'nin ÜZERİNDE olması. 2. Htc'nin 20'nin ALTINDA, 60'ın ÜZERINDE olması. 3. Lökositin (BK): 2000'nin ALTINDA, 30000'nin ÜZERİNDE olması. 4. Trombositin 20000'nin ALTINDA, 1000000'nin ÜZERİNDE olması. 5. INR' nin 6' ün UZERINDE olması. 6. aptt'nin 60 sn ' nin UZERINDE olması. 7. Sodyumun 128'in ALTINDA, 160'in ÜZERİNDE olması. 8. Potasyumun 2,8'in ALTINDA, 6,2'nin ÜZERİNDE olmasl. 9. Glukozun 40'm ALTINDA, 450'nin ÜZERİNDE olması. 10. Kreatininin 2'in ÜZERİNDE olması (Dializ hastaları dışında) 11. ÜRE'nin 4'in ALTINDA, 170'in ÜZERİNDE olması. (Dializ hastaları dışında) 12. Kalsiyumun 6'nin ALTINDA, 13'ün UZERINDE olması 13. T.Bilirubinin 20'nin ÜZERİNDE olması. 14. Çocuk idrarında GLUKOZ görülmesi

Sayfa No 7 /7 NUMUNE KRİTERLERİ TEST ÖRNEK ÖZEL ŞART ÖRNEĞİN RED NEDENİ ALIM SONUÇ GLUKOZ S,P Okzalatlı plazma Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. ÜRE S,P Li-Hep. Plazma Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. KREATİNIN S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. KALSİYUM S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. T.BİLİRUBİN S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. D.BİLIRUBIN S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. AST S,P Li-Hep. Plazma Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. ALT S,P Li-Hep. Plazma Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. LDH S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. AMILAZ S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. CK S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. CK-MB S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. SODYUM S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. POTASYUM S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. KLORÜR S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. ETANOL S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. TROPONİN-I S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. CK-MB (Kütle) S Hemolizli-Yetersiz Her zaman 1 s. MYOGLOBİN S Pıhtılı-Yetersiz Her zaman 1 s. FİBRİNOJEN S Pıhtılı-Yetersiz Her zaman 1 s. D-DİMER S Pıhtılı-Yetersiz Her zaman 1 s. İDRAR İ Yetersiz Her zaman 1 s. İDRARDA GEBELİK TESTİ İ Yetersiz Her zaman 20 dakika İDRARDA UYUŞTURUCU İ Yetersiz Her zaman 30 dakika PT P Sitratlı PlazmaPıhtılı-Yetersiz Her zaman 1s. aptt P Sitratlı PlazmaPıhtılı-Yetersiz Her zaman is. Hemogram Tam Kan EDTAIı TüpPıhtılı-Yetersiz Her zaman 1s. Gaitada Gizli Kan Gaita Yanlış Numune Her zaman 30 dakika