ARAŞTIRMA RAPORU (MÜLTECİ AİLELER)

ARAŞTIRMA RAPORU (MÜLTECİ AİLELER) Ekim 2016

İçindekiler YÖNETİCİ ÖZETİ... 3 1. BÖLÜM: GENEL DURUM... 9 TÜRKİYE DEKİ SURİYELİ MÜLTECİ ÇOCUKLARIN EĞİTİME ERİŞİMİ... 9 ÜLKE ÖZETİ... 9 Türkiye nin Mülteci Politikası... 10 TÜRKİYE NİN EĞİTİM ALANINDAKİ GİRİŞİMLERİ... 12 Türkiye Eğitim Sektöründe Çıktılar... 14 LÜBNAN DAKİ SURİYELİ MÜLTECİ ÇOCUKLARIN EĞİTİME ERİŞİMİ... 16 ÜLKE ÖZETİ... 16 Lübnan'ın Mülteci Politikası... 17 LÜBNAN IN EĞİTİM ALANINDAKİ GİRİŞİMLERİ... 17 Lübnan Eğitim Sektöründe Çıktılar... 21 ÜRDÜN DEKİ SURİYELİ MÜLTECİ ÇOCUKLARIN EĞİTİME ERİŞİMİ... 25 ÜLKE ÖZETİ... 25 Ürdün ün Mülteci Politikası... 28 ÜRDÜN ÜN EĞİTİM ALANINDAKİ GİRİŞİMLERİ... 29 Ürdün Eğitim Sektöründe Çıktılar... 30 IRAK TAKİ SURİYELİ MÜLTECİ ÇOCUKLARIN EĞİTİME ERİŞİMİ... 36 ÜLKE ÖZETİ... 36 Irak ın Mülteci Politikası... 38 IRAK IN EĞİTİM SEKTÖRÜNDEKİ GİRİŞİMLERİ... 39 Irak Eğitim Sektöründe Çıktılar... 40 YUNANİSTAN DAKİ SURİYELİ MÜLTECİ ÇOCUKLARIN EĞİTİME ERİŞİMİ... 42 ÜLKE ÖZETİ... 42 Yunanistan ın Mülteci Politikası... 43 YUNANİSTAN IN EĞİTİM ALANINDAKİ GİRİŞİMLERİ... 44 Yunanistan Eğitim Sektöründe Çıktılar... 45 ALMANYA DAKİ SURİYELİ MÜLTECİ ÇOCUKLARIN EĞİTİME ERİŞİMİ... 49 ÜLKE ÖZETİ... 49 ALMANYA NIN EĞİTİM ALANINDAKİ GİRİŞİMLERİ... 51 METODOLOJİ... 52 BULGULAR... 54 SURİYELİ AİLELERLE GERÇEKLEŞTİRİLEN ANKETİN BULGULARI... 54 Suriyeli Ailelerin Sosyo-Ekonomik Özellikleri... 54 Suriyeli Ailelerin Çocuklarının Eğitimine Dair Görüşleri... 85 SONUÇ... 221 2

Yönetici Özeti 2011 yılında Suriye de başlayan iç savaş nüfusun büyük bir bölümünün yerinden edilmesine yol açmıştır. Milyonlarca insan çatışmadan kaçmak için başka ülkelere taşınmıştır. Bu insanlardan bazıları yaşamları pahasına Avrupa ülkelerine yol alırken, çoğunluğu Türkiye, Lübnan, Irak ve Ürdün gibi Suriye ye komşu ülkelerde kalmaya karar vermiş veya buralarda kalmak zorunda kalmıştır. Bu ülkeler, Suriyeli mültecilerin sağlık, gıda, barınma ve eğitim gibi temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için kendi maddi imkanlarını kullanmak zorunda kalmanın yanı sıra uluslararası topluluk tarafından sağlanan desteği de kullanmışlardır. Geçtiğimiz beş yılda tüm yapılanlara rağmen, Suriyeli mültecilerin ihtiyaçlarını karşılamak ve çocuklarının kayıp bir nesil olmasını engellemek hala büyük bir zorluk teşkil etmektedir. Dünyada mültecileri kabul eden tüm ülkelerin arasında, Türkiye Suriye deki savaşın başından bu yana en yüksek sayıda mülteci ağırlayan ülke olmuştur. Eylül 2016 istatistikleri Türkiye de 2.733.655 Suriyelinin kayıtlı olduğunu göstermektedir. 1 Bu mültecilerin yalnızca % 9,3 ü farklı illerde yer alan 26 kampta yaşamakta olup, kalan % 90,7 si yerel nüfusla birlikte yaşamaktadır. Türkiye nin Suriyeli mültecilere sağladığı Geçici Koruma Statüsü onlara sağlık, eğitim ve sosyal yardıma ücretsiz erişim ve gelecekte işgücü piyasasına girme fırsatı tanımaktadır. Türkiye deki Suriyelilerin yarısından fazlası (% 54) 18 yaşın altındadır. Dolayısıyla Türkiye çok sayıda mülteci çocuğun eğitim ihtiyaçlarını karşılamak zorundadır. Türk eğitim sektörünün duruma müdahalesi üç sütuna dayanmaktadır: 1) Suriyeli çocukların Türkiye deki devlet okulları aracığıyla örgün eğitime kaydolması; 2) Suriyeli çocukların Geçici Eğitim Merkezleri (GEM) aracılığıyla örgün eğitime kaydolmaları; 3) Suriyeli toplumu tarafından özel olarak yürütülen topluluk tabanlı eğitim programlarına izin verilmesi. 1 http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=224 3

Toplamda 21 ilde toplam 425 GEM açılmıştır. Bu Geçici Eğitim Merkezlerinden 36 tanesi kamplarda yer almaktadır. GEM lerde eğitim alan öğrenci sayısı 248.902 olup, Türkiye de okullara kayıtlı Suriyeli çocuk sayısı yalnızca 62.537 dir. Türkiye de bulunan ve tahminen 620.000-680.000 arasında sayıda okul yaşındaki Suriyeli çocuk okula gitmemektedir. Kayıt olmaları durumunda bile kamplardaki çocukların % 20 si ve kamp dışındakilerin %74 ü okula devam etmemektedir. Çeşitli araştırmalar maddi zorlukların, çocuk emeğinin, çocuk evliliklerinin, dil engelinin, toplumsal bütünleşememe ve ayrımcılığın, kayıt işlemleri hakkında bilgi eksikliğinin, GEM eksikliğinin ve ulaşım problemlerinin mülteci çocukların okula kayıt ve devamlılığının önündeki en büyük engeller olduğunu göstermektedir. Lübnan da, ülke geneline dağılmış 253.000 haneye mensup 1.048.000 Suriyeli bulunmaktadır. Bu kişilere mülteci statüsü verilmemiş olup, onlara yerinden edilmiş kişiler veya BMMYK tarafından mülteci olarak kaydedilmiş kişiler denmektedir. Yerinden edilmiş bu kişilerden % 33 ü okul yaşında olduğundan, Lübnan Eğitim ve Yüksek Eğitim Bakanlığı okulların kapasitesini arttırmak için ikili (sabahlı-akşamlı) eğitim sistemi için düzenlemeler yapmıştır. Buna ilaveten ulusal ve uluslararası sivil toplum örgütleri (STÖ) gayri-resmi eğitim sistemi yürütmektedir. Yine de, okul yaşındaki çocukların % 30 undan azı okullara kaydolmuştur. Yer eksikliği, okul eksikliği, yüksek maliyetler, maddi zorluklar, çocuk emeği, Lübnan eğitim müfredatının yetersizliği, İngilizce ve Fransızca gibi yabancı dilleri öğrenmede çekilen güçlükler ve yakın zamana kadar oturma izni eksiklikleri Suriyeli çocukların Lübnan da düşük kaydolma oranlarının temel nedenleri olarak saptanmıştır. 1.265.000 Suriyeliye ev sahipliği yapan Ürdün, Türkiye den sonra en fazla mülteci barındıran ülkedir. Mültecilerin yaklaşık % 20 si kamplarda, kalan % 80 i ise yoğun olarak yoksul mahallelerde yaşamaktadır. 2013 yılında bu yana Suriyelilerin Ürdün e gelişi, ülkenin 4

Suriyelileri geri göndermesi ve güvenlik gerekçesiyle sınırlarını kapatmasından dolayı yavaşlamıştır. Ürdün deki Suriyelilerin % 51.5 i 18 yaşının altındadır. Hükümet Suriyeli çocukların Ürdün İçişleri Bakanlığına kayıtlı olmaları koşuluyla, devlet okullarına erişimine izin vermektedir. Yine de her çocuk okula kayıtlı olmayıp, kayıtlı olanların da hepsi devam etmemektedir. Eğitime katılıma engeller arasında yer, ders kitabı ve öğretmen eksikliği, güvenlik endişeleri ve maddi zorluklar sayılabilir. Çocuklar okula kayıt olduklarında bile hastalık, olumsuz hava şartları, çalışma ihtiyacı, kötü muamele, maddi sorunlar, zorbalık, okul ve ev arasında uzun mesafeler, öğretmenlerin ilgisizliği ve müfredatın zorluğu nedeniyle devam etmeyebilmektedir. Irak, içinde bulunduğu karmaşık duruma rağmen, 246.589 Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmaktadır. Mültecilerin hak ve yaralanabilecekleri uygulamalar açıkça tanımlanmamıştır. Irak hükümeti Suriyeli çocukların ücretsiz olarak devlet okullarına kayıt olmalarına izin verse de, okul yaşındaki Suriyeli çocukların % 32 si okul dışındadır. Dil farklılıkları, maddi zorluklar, okula mesafe, aşırı kalabalık sınıflar, çocuk emeği ve okul yokluğu çocukların okula gitmemesinin temel nedenleri olarak görülmektedir. Avrupa ya ulaşmaya çalışan Suriyeli mülteciler için Yunanistan bir numaralı giriş kapısı olmuştur. Ülke şu anda 58.000 Suriyeliye ev sahipliği yapmaktadır. Ancak Yunanistan bir geçiş ülkesi olduğundan, mülteci nüfusuna dair veri eksikliği bulunmaktadır ve mültecilerin uzun vadeli ihtiyaçlarını karşılamak için etkili çaba sarf edilmemiştir. Suriyelilerin gelişini karşılamaya çalışırken göz rotasının ilerisindeki ülkelerin sınırlarını kapamasıyla Yunanistan zor durumda kalmıştır. Bu durumun, yolculuklarına devam ederek Kuzey Avrupa ya yerleşmek isteyen mültecilerin aleyhine bir sonucu olarak, Yunanistan da örgün eğitime kayıtlı mülteci çocuk bulunmamaktadır. 5

Yunanistan dan öteye yolculuk yapmayı başarabilen yerinden edilmiş Suriyeli nüfus için Almanya başlıca hedef ülkelerden biri olmuştur. Nisan 2011 ve Nisan 2016 tarihleri arasında yaklaşık 332,500 Suriyeli Almanya ya sığınma talebiyle başvurmuş olup, bu Almanya yı Avrupa nın önde gelen sığınmacı ülkesi yapmaktadır. Sığınma talebiyle başvuranlar toplu barınma merkezlerine yerleştirilmekte ve başvuru süresince hareketleri kısıtlanmaktadır. Mülteci çocukların eğitim ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için 8.500 yeni öğretmen işe alınmış ve 8.000 yeni sınıf açılmış olsa da, 20.000 öğretmene daha ihtiyaç vardır. Yukarıda değinildiği gibi Türkiye dünyadaki her ülkeden daha fazla Suriyeli mülteci barındırmaktadır. Türkiye deki mevcut durumu daha detaylı analiz etmek için bir anket düzenlenmiştir. Bu bağlamda, on farklı ilde Suriyeli ailelere, öğretmenlere ve STÖ temsilcilerine Geçici Koruma Statüsü ndeki Suriyeli çocukların eğitim fırsatlarına ilişkin sorular yönlendirilmiştir. Bulgulara göre ankete katılan Suriyeli ailelerin % 60,8 inin çocukları okula devam ederken, ailelerin % 39,2 sinin çocukları okula devam etmemektedir. Ailelere göre çocukların okula devam etmelerinin önündeki temel engeller maddi zorluklar, ulaşım sorunları, kültürel etmenler ve imalat, tekstil be hizmet sektörü gibi alanlarda çocuk emeğidir. Suriyeli ailelerin çok büyük bir bölümü çocuklarının eğitimine önem vermektedir. Her ne kadar okulların bazı eksiklikleri dile getirilmiş olsa da, anketi yanıtlayan Suriyeli ebeveyn ve bakım sağlayıcıların büyük bölümü okul sayısının, okulların verdiği eğitimin, öğretmen sayı ve niteliğinin yeterli olduğunu düşünmektedir. Bu araştırma genel olarak Suriyeli ailelerin çoğunluğunun çocuklarının Türkiye de eğitimlerine devam etmelerini istediklerini ortaya koymuştur. Benzer biçimde, anketi yanıtlayan ailelerin çoğu çocuklarının eğitimlerini tamamladıktan sonra Türkiye de çalışmaya devam etmesini istemektedir. 6

Ankete katılan ve hemen hepsi Geçici Eğitim Merkezleri nde çalışıp Arapça ders veren öğretmenler, Suriyeli öğrencilerinin derslerde genel olarak başarılı olduğunu kaydetmişlerdir. Ancak öğretmenlerin Suriyeli öğrencilere verilen eğitimin kalitesi hakkındaki görüşleri farklılaşmaktadır. Öğretmenlerin % 46 sı memnuniyetsizlik belirtirken, yalnızca % 42 si memnun olduklarını ifade etmişlerdir. Öğretmenlere göre, mülteci çocukların kayıt ve devamlılığının önündeki en büyük engeller maddi zorluklar, çocuk emeği ve ulaşım sorunlarıdır. Aileler gibi, öğretmenler de Suriyeli öğrencilerin çoğunun Türkiye de yaşamaya devam etmek istediğini dile getirmişlerdir. Yine de okul sayısı arttırmanın, ulaşım ve altyapı sorunlarını çözmenin, öğretmen sayısını arttırmanın ve öğrencilere daha fazla eğitim araç gereci sağlamanın, mülteci çocukların eğitime erişimini arttırmak için gerekli olduğunu dile getirmişlerdir. Son olarak, STÖ temsilcilerinin görüşleri online anket kullanılarak alınmıştır. STÖ temsilciler, Suriyeli mülteci çocukların eğitime erişiminin önünde pek çok engelden bahsetmişlerdir. Bunlar: maddi zorluklar, çocuk emeği, ulaşım sorunları, dil engeli, kültürel faklılıkları, erken evlilikler, Suriye ve Türk müfredatları arasındaki farklar, bakanlıklar, STÖ ler ve yerel görevliler arasında işbirliği eksiklikleri, okullarda rehabilitasyon etkinlikleri için yeterli yer olmaması, farklı yaşlarda ve eğitim seviyelerinde çocukların aynı aşırı kalabalık sınıflarda eğitim görmeleri, çocukların eğitimindeki eksiklikler ve yetişme sınıflarının eksikliği, kalifiye personel eksikliği, önyargılar ve toplumsal ayrımcılık, ebeveynlerin farkındalığının az olması ve Suriyeli ebeveynlerin çocuklarını güvenlik endişeleriyle okula göndermemeleri olarak sıralanabilir. STÖ temsilcileri bu sorunların aşılabilmesi için pek çok öneride bulunmuş olup, bu öneriler mülteci çocukların eğitime erişiminin önündeki engelleri kaldırma faydalı olabilir. Temsilciler ayrıca uluslararası finansman hakkında da görüş bildirmiş ve bağışçıların daha fazla fon sağlamasını veya mevcut fonların daha verimli dağıtılmasını istemişlerdir. 7

Genel olarak, Suriyeli çocukların hiçbir ev sahibi ülkede eğitime uygun veya eşit erişimi olmadığı söylenebilir. Eğitim eksikliği pek çok toplumsal sorunu beraberinde getireceğinden, sürdürülebilir çözümler en kısa sürede bulunmalı ve kayıp bir neslin oluşmasının önüne geçilmelidir. Bu amaçla, Suriyeli mülteci çocukların eğitim fırsatlarının iyileştirilebilmesi için mevcut teknik ve maddi kaynakların arttırılması acil bir ihtiyaçtır. 8

1. BÖLÜM: GENEL DURUM Türkiye deki Suriyeli Mülteci Çocukların Eğitime Erişimi Ülke Özeti 23 Haziran 2016 itibariyle nüfusu 79 milyon olan Türkiye 2, 2.733.850 Suriyeliye 3 Geçici Koruma kapsamında ev sahipliği yapmaktadır. 7 Eylül 2016 itibariyle da bunların % 54,2 si (1.486.194) 18 yaşın altında olup, % 34,3 ü (509.765) 5 ila 17 yaş arasında okul çağındaki çocuklardır. 4 Türkiye de Geçici Koruma kapsamındaki Suriyelilerden % 9,3 ü (256.211) toplam 26 kampta, % 90,7 si ise kamp dışında yaşamaktadır. Şekil 1. Türkiye de Geçici Koruma kapsamındaki Suriye Vatandaşı Sayısının Gelişimi 3000000 2000000 1000000 1.519.286 2.503.549 2.733.850 0 0 14.237 224.655 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Kaynak: TC İçişleri Bakanlığı (23 Haziran 2016) Okul çağındaki çocukların kampların içinde ve dışında yaşayanlara göre dağılımına dair veri mevcut değildir. Ancak, yukarıda verilen Suriyeli nüfusunun içindeki genel okul çağındaki çocuk oranına (%34,3) dayanarak okul çağındaki yaklaşık 87.000 çocuğun kamplarda 847.000 çocuğun ise kamp dışında yaşadığı varsayılabilir. 2 http://www.turkstat.gov.tr/ustmenu.do?metod=temelist 3 http://www.goc.gov.tr/icerik3/temporary-protection_915_1024_4748, veri son olarak 23 Haziran 201 da güncellenmiş, internet sitesine 8 Temmuz 2016 da erişilmiştir. 4 http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=224 9

Türkiye nin Mülteci Politikası Türkiye 1951 tarihli Mültecilerin Statüsüne İlişkin Sözleşme nin tarafıdır fakat Türkiye nin sadece Avrupa ülkelerinden gelen mültecilere iltica hakkı vereceğini öngören bir coğrafi sınırlaması bulunmaktadır. Suriyelilerin ülkeye kitlesel akını karşısında Türkiye bir Geçici Koruma düzenlemesi getirmiştir. Nisan 2014 de yürürlüğe giren Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, çatışmadan kaçan mültecilere Türkiye de geçici koruma imkânı sağlamaktadır. Bu, sağlık, eğitim ve sosyal yardıma ücretsiz erişim ve gelecekte iş piyasasına erişim hakkı sunmaktadır. Ekim 2014 de geçici koruma altındaki kişiler statüsü Suriyelilere uyarlanmıştır. Şekil 2: Mayıs 2016 ortasında Türkiye deki Suriyeli Mültecilerin İllere Göre Dağılımı Kaynak. Dünya Sağlık Örgütü (19 Mayıs 2016) 10

TC Hükümeti ülkedeki Suriyeli göçmenlerin gereksinimlerinin ana muhatabıdır. TC Hükümeti, Suriyeli mülteciler için uluslararası yardım olarak sadece 455 milyon ABD doları 5 almışken 10 milyar avrodan 6 fazla harcadığını tahmin etmektedir. Suriyelilerin insani gereksinimlerinin sürekli karşılanması için gerekli çalışmaları yöneten TC Hükümeti, bu çalışmaları Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Göç İdaresi Genel Müdürlüğü ve diğer ilgili bakanlıklar aracılığıyla koordine etmektedir. Eşgüdüm yapısı il valilikleri düzeyinde sorunlara göre oluşturulmuş sektörler bazında şekillenmiş olup saha koordinasyonunda il valileri önderlik etmektedirler. Bölgesel Mülteci ve Dayanıklılık Planı ortaklarının (200 BM ajansı, uluslararası ve ulusal sivil toplum kuruluşları) rolü, TC Hükümeti kurumları ile bağlantı kurarak yürütülen çalışmalara destek olmak ve bunları güçlendirmek için kendi ilgili etkinlik alanlarında teknik destek, bilgi ve uzmanlık sağlamaktır. Bu çabalar gerek Ankara da gerekse çeşitli il valilikleri içindeki sahalarda toplanan sektör ve alt-sektör çalışma grupları yardımıyla koordine edilmektedir. Bunlar, ilgili bakanlıkların, devlet kurumlarının, BM ajanslarının ve ortak olan sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerini bir araya getirmektedirler. 5 AFAD, 18 Şubat 2016: http://whsturkey.org/turkey-and-the-summit/turkish-humanitarian-policy, erişim tarihi 21 Temmuz 2016. 6 Turkey: Refugee Crisis - ECHO Factsheet, Brussels: DG ECHO of the EU, May 2016, s 2. 11

Türkiye nin Eğitim Alanındaki Girişimleri Suriyeli Çocukların eğitime erişimini sağlamak amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) 2014/21 sayılı Yabancılara Yönelik Eğitim-Öğretim Hizmetleri Genelgesini yayımlamıştır. Bu genelge Suriyeli çocuklar için devlet okulları veya Geçici Eğitim Merkezlerine kaydolmayı güçleştiren idari engelleri azaltmıştır. Artık her il, okula başlama yaşına erişen her Suriyeli çocuğu ilkokula kayıt etmek zorundadır. Daha genel ifade edilecek olursa, MEB sorunla ilgili çalışmasını üç mecrada şekillendirmiştir: Suriyeli çocukları Türk devlet okullarındaki örgün eğitime kaydetmek; Suriyeli çocukları Geçici Eğitim Merkezlerindeki (GEM) örgün eğitime kaydetmek; 36 sı 7 kamplarda olmak üzere 21 ile dağılmış 425 GEM mevcuttur. GEM ler Suriye müfredatının değiştirilmiş bir biçimini sunmaktadırlar. Eğitim Arapçadır ancak Türkçe zorunlu derstir. GEM ler sadece Suriyeli çocuklara ayrılmıştır. Bu merkezlerin personeli Suriyeli gönüllü öğretmenlerden oluşmaktadır ve bu merkezler Milli Eğitim Bakanlığı müdür ve koordinatörlerinin gözetimi altında Milli Eğitim Bakanlığınca düzenlenmekte ve akredite edilmektedirler; Suriyeli topluluğu içerisinde özel girişimle yürütülen toplumsal temelli eğitim programlarına izin vermek 8 ; Öğrenim gecikmeleri dikkate alınarak yaygın ve okul dışı eğitim de ayrıca organize edilmektedir. MEB Suriyeli çocukların eğitim gereksinimleri için yapılan çalışmalara başkanlık etmektedir. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) ve UNICEF teknik uzmanlık ve malzeme katkısı verirken Uluslararası Göç Örgütü ve uluslararası ve ulusal sivil toplum örgütleri programları uygulamakta ve Bölgesel Mülteci ve Dayanıklılık Planı kapsamındaki eğitim hizmetlerini vermektedirler. 7 DEMIR Yalcin Köksal (MEB Temsilcisi), Türkiye deki Suriyeli çocukların eğitime eşit erişimi konusunda çalıştay Ankara, 19 Temmuz 2016. 8 Turkey's Response to the Syrian Refugee Crisis and the Road Ahead, Washington DC: World Bank, December 2015, s 7. 12

Eğitim Sektörü Çalışma Grubunun 2016 ve 2017 yılları için 137 milyon avroluk bir bütçeye gereksinimi bulunmaktaydı. Buna rağmen Türkiye Bölgesel Mülteci ve Dayanıklılık Planı Eğitim Sektörü Çalışma Grubunun 2016-2017 kaynak gereksinimin sadece 46 milyon dolarlık kısmı (%33,5i) sağlanmıştır 9. Bu arada MEB yeni bir politika geliştirmektedir. Bakanlık Suriyelilerin çoğunun yakın gelecekte ülkelerine dönmeyeceğini düşünmekte ve okul çağındaki çocuk nüfusunun artmakta olduğunu fark etmiştir. Bu doğrultuda Bakanlık, çocukların eğitimi için 10 yıllık bir strateji tasarlamaktadır 10. Hedef, gelecek yıl itibarıyla 500.000 çocuğu Türk okullarına veya GEM lere kaydetmek ve 2019 yılı itibariyle ilkokul çağındaki Suriyeli çocukların %100 ünü artı ortaokul çağındaki Suriyeli çocukların %60 ını Türk okullarına veya GEMlere kaydetmek olacaktır 11. Bu amaca ulaşmak için MEB, 2019 yılına kadar toplam 1800 derslikli 750 yeni okul yapmayı ve 28.000 öğretmeni işe almayı planlamaktadır. 12 9 3RP 2016-2017 Mid-Year Report, UNHCR/UNDP, Haziran 2016, s 40. 10 DEMIR Yalcin Köksal (MEB Temsilcisi), Türkiye deki Suriyeli çocukların eğitime eşit erişimi konusunda çalıştay Ankara, 19 Temmuz 2016. 11 Idem. 12 Idem. 13

Türkiye Eğitim Sektöründe Çıktılar Okula Kayıt Türkiye deki tüm iller okula başlama yaşına erişen her Suriyeli çocuğu ilkokula kaydetmek zorunda olsalar da, Suriyeli çocukların sadece %37,28 i (311.000) okula kayıtlıdır. 13 Bu çocuklardan 62.537 si Türk okullarına ve 248.902 si ülke çapına yayılan 425 GEM den birine kayıtlıdır. Kamplardaki 36 GEM, okula kaydolan çocuklar içindeki 82.503 çocuğa eğitim vermektedir 14. Böylelikle kamplardaki okula kayıt oranı ev sahibi bölgelere göre daha yüksektir (Şekil 3). Ayrıca, kayıt oranları ilden ile değişiklik göstermektedir. Sonuçta, 620.000-680.000 Suriyeli çocuk okul dışındadır ve bunların büyük çoğunluğu ev sahibi bölgelerde yaşamaktadırlar. Şekil 3. Kamp ve Ev Sahibi Bölgelerde Okula Giden ve Gitmeyen Okul Çağındaki Suriyeli Çocukların Yüzdeleri Kaynak: UNICEF (Haziran 2015) 13 DEMIR Yalcin Köksal (Milli Eğitim Bakanlığı), Türkiye deki Suriyeli çocukların eğitime eşit erişimi konusunda çalıştay Ankara, 19 Temmuz 2016. 14 DEMIR Yalcin Köksal (Milli Eğitim Bakanlığı), Türkiye deki Suriyeli çocukların eğitime eşit erişimi konusunda çalıştay Ankara, 19 Temmuz 2016. 14

Okulda devamlılık Kamplardaki çocukların %20 sinin ve kamp dışındaki çocukların %74 ünün okula gitmediğini bildiren UNICEF e göre okula devamlılık kamplarda kamp dışı bölgelere göre çok daha yüksektir 15. MEB, okul kaydına göre okula devamlılığın ilkokulda %85-90 iken bu oranın ortaokulda %10 a düştüğünü belirtmektedir 16. Okula Kaydolma ve Devamlılığın Önündeki Engeller İnsan Hakları İzleme Örgütü okula kayıt ve okula devamlılık konusunda okul çağındaki Suriyeli çocukların önündeki ana engellerin şunlar olduğunu tespit etmiştir 17 : Soru sorulan hanelerin %64 ü, yetişkinler çalışma izni almak, iş bulmak ve yeterli gelir sağlamak için mücadele ederken çocukların aileyi desteklemek için çalışmak zorunda kalmasından dolayı ekonomik koşulları Türk okullarına veya GEM lere erişimlerinde ana engel veya güçlü zorluk olarak dile getirmişlerdir; Suriyelilerin çoğu Arapça konuştuğu, Türkçe konuşmadığı için %40 oranında dil, okula erişime engel veya zorluk olarak gösterilmiştir; %34 oranında sosyal entegrasyonun bir sorun olduğu, psikolojik travma geçirmekte olan çocuk mültecilere nasıl davranılacağı konusu dahil gerekli eğitimi olmayan öğretmenler olduğu ve özellikle alay edilme konusunda endişe olduğu belirtilmiştir; %22 si kayıt işlemleri konusunda bilgi sahibi değildiler veya koşullar konusunda yanlış bilgiye sahiptirler; %10 u yakın bir yerde GEM bulunmayışının bir Suriye okuluna kayıt yaptırmalarına engel olduğunu söylemiştir; %8 i, 2014/21 sayılı Genelgenin yayımlanmasından önce en az bir defa erişimlerinin reddedildiğini ve daha sonra yeniden denemediklerini bildirmiştir; %4 ü, haksız yere okul yöneticileri tarafından erişimlerinin engellendiğini bildirmiştir. 15 http://unicef.org.tr/sayfa.aspx?id=73&dil=en&d=1, erişim tarih, 14 Temmuz 2016. 16 DEMIR Yalcin Köksal (Milli Eğitim Bakanlığı), Türkiye deki Suriyeli çocukların eğitime eşit erişimi konusunda çalıştay Ankara, 19 Temmuz 2016. 17 When I Picture My Future, I See Nothing - Barriers to Education for Syrian Refugee Children in Turkey, report based on a survey of 50 households in host communities: GEE Stephanie & BERNSTEIN Robert L.. 8 Kasım 2015 15

Lübnan daki Suriyeli Mülteci Çocukların Eğitime Erişimi Ülke Özeti 4,4 milyon nüfuslu bir ülke olan Lübnan, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) tarafından mülteci olarak kaydedilmiş 1.048.000 civarında Suriyeliye ev sahipliği yapmaktadır 18. Lübnan hükümeti kampa hayır politikası izlediğinden hassas durumdaki bu Suriyeli halk ülke çapındaki 1.700 yerleşime yayılmış 253.000 haneye 19 dağıtılmıştır 20. Sonuç olarak Lübnan, (Birleşmiş Milletler Yakın Doğu da Filistinli Mültecilerine Yardım ve Bayındırlık Ajansı, UNRWA, tarafından kaydedilmiş olan Filistinli mülteciler hesaba katılmasa bile) dünyadaki en büyük mülteci yoğunluğuna sahiptir. Şekil 4. Yaşlarına göre BMMYK ne Kayıtlı Yerinden Edilmiş Kişi Durumundaki Suriyeli Çocukların Dağılımı Yaş BMMYK ne Kayıtlı Yerinden Edilmiş Kişi Durumundaki Suriyelilerin Ağustos 2015de Sayısı 3-5 130.641 6-14 282.495 15-17 63.898 Toplam 477.034 Kaynak: Lebanon Crisis Response Plan Year 2 (15 Aralık 2015) Lübnan daki Suriyeli mültecilerin, 477.034 ü (%45.5 i) 3 ila 18 yaş arasındaki okul çağı çocukları ve 346.393 ü (%33 ü) 6 ila 17 yaş arasındaki okul çağı çocuklarıdır. 18 Syria Regional Refugee Response Inter-Agency Information Sharing Portal, UNHCR, http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=122 19 Syria Regional Refugee Response Inter-Agency Information Sharing Portal, UNHCR, http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=122 20 Population Profile: Syrian refugees, Citizenship and immigration Canada, November 2015, s 7. 16

Lübnan'ın Mülteci Politikası Komşu ülkelere karşı geleneksel olarak tarafsız bir duruş almış olan ve 1951 tarihli Cenevre Sözleşmesini imzalamamış olan Lübnan Hükümetinin Suriye krizi karşısında açık bir tutumu vardır: Suriyeli göçmenlere uluslararası mülteci statüsü tanınmamaktadır. Lübnan Hükümeti Lübnan ın ne sığınılacak bir ülke ne de savaştan kaçan Suriyelilerin yerleşebileceği nihai bir varış noktası olarak görülmesini kabul etmektedir. Ülke bu nedenle düzenli mülteci kampları açmamaya karar vermiştir ve Suriyelilerden de yerinden edilmiş kişiler veya BMMYK tarafından mülteci olarak kaydedilmiş kişiler olarak bahsedilmektedir 21. Lübnan ın Eğitim Alanındaki Girişimleri Bu siyasi tavra rağmen (Lübnan ın 1989 tarihli Çocuk Hakları Sözleşmesi ni imzalamış olması sayesinde) paydaşlar tarafından desteklenen ve Suriyeli çocukların gereksinimlerini karşılamak ve haklarını korumak ve Lübnan ın uzun süren Suriye krizi karşısındaki dayanıklılığını arttırmak için ulusal bir insani yardım stratejisi (Lübnan Kriz Planı - LKP) formüle edilmiştir. 2013-2014 okul yılında toplam 1.005.044 çocuk Lübnan eğitim sitemine kaydedilmiştir. Bu çocuklardan 300.000 i geçmişten bu yana kaynak yetersizliği çeken devlet eğitim sektörü okullarına kaydedilmiştir. (2011 den önce bu sektöre gayrisafi yurtiçi hasılanın %1,6 sı veya Ortadoğu ve Kuzey Afrika Bölgesi nin tahmini ortalaması olan %18,6 ya kıyasla toplam kamu harcamaların %7,2 si ayrılmaktaydı) 22. 21 ALSHARABATI Carole & LAHOUD Carine, Analysis of Child education survey, Beyrouth: Political Science Institute at USJ, Mart 2016, s 4. 22 ALSHARABATI Carole & LAHOUD Carine, Analysis of Child education survey, Beyrouth: Political Science Institute at USJ, Mart 2016, s 7. 17

LKP stratejisi Lübnan Sosyal İşler Bakanlığı ve BM Yerleşik Koordinatörü/İnsani Koordinatörü tarafından idare edilirken eğitim sektörü Lübnan Eğitim ve Yüksek Eğitim Bakanlığı (EYEB) ve UNICEF altındadır. Ocak 2014te EYEB, uluslararası mali destekle üç yıllık RACE (Reaching All Children with Education Tüm Çocuklara Eğitim Ulaştırmak) programını başlatmıştır (634 milyon ABD doları üç genel hedefe ulaşılması Şekil 5. RACE Programı Bütçesi Yıl Bütçe (ABD doları) Yıl 1 211,3 milyon $ Yıl 2 191,3 milyon $ Yıl 3 231,4 milyon $ Toplam 634 milyon $ Kaynak: Reaching All Children with Education in Lebanon (Haziran 2014) için tahsis edilmiştir) 23. Program, EYEB ve ortaklarına (BMMYK, UNICEF ve Dünya Bankası) okul çağındaki 470.000 Suriyeli ve Lübnanlı çocuğa örgün eğitim vermek üzere Lübnan devlet eğitim sistemini güçlendirme görevini vermektedir. (Kesin hedef 477.000 dir ve 228.000 24 Suriyeliyi kapsamaktadır). EYEB, devlet okullarının kapasitelerini fakir Lübnanlı ve Suriyeli çocuklar lehine arttırmak için çift tedrisatlı bir sistem kurmuştur. Öğleden sonra yapılacak öğretim tamamen Suriyelilere ayrılmışken sabah yapılacak öğretim ise Suriyeli lerin oranı %50yi geçmeyecek şekilde karışık sınıflardan oluşacaktır. 23 Reaching All Children with Education in Lebanon - R.A.C.E., Beyruit: Ministry of Education and Higher Education, Haziran 2014, s 1. 24 EL-GHALI Hana A. & GHALAYINI Nadine & ISMAIL Ghida, Responding to the crisis: Syrian refugees education in Lebanon, Beyruit: AUB, Mart 2016, s 3. 18

Lübnan da ayrıca ulusal ve uluslararası sivil toplum örgütlerince yönetilen ve UNICEF, BMMYK ve UNESCO tarafından finanse edilen bir yaygın eğitim sistemi de vardır. Bu sistem, örgün sisteme eklemlenemeyecek durumdaki Suriyeli çocuklara yardım etmek üzere örgün devlet sisteminin eksiklik ve yetersizliklerini aşmak üzere tasarlanmıştır. Bu yaygın eğitim sistemi kapsamında okuldan 2 yıldan fazla uzak kalan 7 ila 17 yaşındaki çocuklar için Hızlı Öğrenme Programları sağlanmaktadır. Yaygın eğitim sistemi henüz EYEB tarafından onaylanmamıştır. Ancak bakanlık uluslararası ortaklarının desteği ile yaygın eğitime katılanların Lübnan ın örgün sistemine geçişine izin vermek bakış açışı ile konu üzerinde çalışmaktadır. RACE stratejisinin üç genel hedefinin altındaki detaylı hedefler şunlardır: 25 Okulların su, sağlık ve hijyen tesisleri ile tadilatı; Eğitimin önemi konusunda bilinçlendirme, sosyal yardım, bilgi paylaşımı, okula gitmeyen çocukların tespit edilmesi, okula erişim durumu ile ilgili toplumun geri bildiriminin analizi ile kayıt sayısını arttırmak; Daha büyük sınıfları yönetebilmeleri, çocuk odaklı pedagojik uygulamalar gerçekleştirebilmeleri, yabancı dil eğitimine giriş yapabilmeleri ve çatışma konularını psikolojik, sağlık ve beslenme desteği ile birlikte işleyebilmeleri için öğretmen ve eğitmenlerin yeteneklerinin arttırılması; Öğretmen ve öğrenciler için temel malzemelerin sağlanması ve okul kütüphanelerinin yaratılması; Dil engeli konusuna yabancı dile özel olarak odaklanmış, Lübnan müfredatına dayanan ve deneyimli öğretmenlerce yürütülen, gerekli malzemelerle desteklenen çözüm getirici/ ev ödevi destekleme programı ile çare oluşturmak; Okul içinde ve çevresinde yapılacak psikolojik ve eğlenceli etkinliklerle çocukların mutluluğunu arttırmak; 25 Lebanon Crisis Response Plan 2015-2016 Year 2, Government of Lebanon & United Nations, s 64. 19

Üç konudaki (temel okuryazarlık ve matematiksel beceri, hızlandırılmış öğrenme, toplum temelli erken çocukluk dönemi eğitimi) yaygın eğitim programlarını yaşam becerileri, dil desteği ve eğlenceli etkinliklerle ve ayrıca ev ödevi desteği ve psikolojik destekle geliştirmek; Okul terklerini engellemek. RACE stratejisine ek olarak EYEB; UNICEF, BMMYK ve Dünya Bankasının finansal katkısı (94 milyon ABD doları) ile (200.000 Lübnanlı çocuk dahil) 366.667 çocuğa ücretsiz örgün eğitim sağlamak için Eylül 2015 de bir Okula Dönüş kampanyası başlatmıştır 26. Kampanyanın ana hedefleri şunlardır: Masrafları sivil toplum örgütlerince karşılanacak serbest ulaşım; Masrafları EYEB tarafından karşılanacak serbest kayıt; Masrafları EYEB tarafından karşılanacak ücretsiz okul, kitap ve temel kırtasiye. 26 ALSHARABATI Carole & LAHOUD Carine, Analysis of Child education survey, Beyrouth: Political Science Institute at USJ, Mart 2016, s 7. 20

Lübnan Eğitim Sektöründe Çıktılar BMMYK de kayıtlı 3-18 yaşındaki çocukların %30 dan azı devlet okul sistemine kayıtlıdır. Buna karşılık 2014-2015de Suriyeli çocukların %70 ten fazlası yer darlığı, yüksek maliyet, Lübnan programının yetersizliği, yabancı dilde (Fransızca ve İngilizce) öğrenme zorluğu, yüksek bir okul terk oranı ve oturma izni olmayışı (bu sorun halen ele alınmaktadır) gibi nedenlerin birleşmesiyle örgün eğitim alamamıştır 27. Şekil 6. 2013-2014 ve 2014-2015te Lübnan Devlet Okullarına Kayıtlı Suriyeli Mülteci Çocuklar 2013/2014 okul yılı 2014/2015 okul yılı Yaş Aralığı Toplam Sayı Kayıt Sayısı Kayıt Yüzdesi Toplam Sayı Kayıt Sayısı Kayıt Yüzdesi 3-5 yaş 133.000 - - 134.000 10.000 %7 6-14 yaş 280.000 87.000 %31 291.000 107.000 %37 15-18 yaş 81.000 3.000 %4 87.000 2.000 %2 6-18 yaş 361.000 90.000 %25 378.000 109.000 %21 3-18 yaş 494.000 92.000 %19 512.000 119.000 %29 Kaynak: Reaching All Children with Education in Lebanon (Nisan 2015) Suriyeli Mültecilerin İlkokula Devamı Ağustos 2015 de yayımlanan Lübnan daki Suriyeli Mültecilerin Kırılganlık Değerlendirmesi Raporuna (Vulnerability Assessment of Syrian Refugees in Lebanon report - VASyR) göre 28, ilkokula başlama yaşına gelen çocukların %54ünün birinci sınıfa başladığı bildirilmiştir (6 yaşındaki net giriş oranı). İlkokula net devam etme oranı (ilk veya ortaokula giden 6-14 yaşındakilerin yüzdesi) ulusal çapta %52 olmuştur. İlkokul bitirme oranlarına 29 bakıldığında, ilkokul bitirme yaşındaki çocukların sadece yaklaşık %13 ünün ilkokul son sınıfa eriştiği görülür. Dahası, 1. Sınıfa başlayan çocukların sadece yaklaşık %46 sının 6. Sınıfa eriştiği bildirilmiştir. Diğer bir deyişle, 1. ve 6. Sınıflar arasındaki çocukların yarıdan fazlası okulu terk etmiştir. 27 ALSHARABATI Carole & LAHOUD Carine, Analysis of Child education survey, Beyrouth: Political Science Institute at USJ, Mart 2016, s 6. 28 Vulnerability Assessment of Syrian Refugees in Lebanon 2015 Report, UNHCR & WFP & UNICEF, s 25 29 Ana bitirme oranı, yaştan bağımsız olarak ilkokulun son sınıfına (9. Sınıf) ilk defa gelen toplam öğrenci sayısının güncel (veya en son) okul yılının başındaki ilkokul bitirme yaşındaki (14 yaş) çocuk sayısına oranıdır. 21

Şekil 7. İlkokuldaki Geçiş ve Okulda Kalım Oranı (Ulusal Toplam) Kaynak: Lübnan daki Suriyeli Mültecilerin Kırılganlık Değerlendirmesi (Aralık 2015) Sonuç olarak en yüksek oran Bekaa da (%63) ve en düşük oran Beyrut da (%24) olmak üzere ilkokul çağındaki çocukların %48inin okula devam etmediği görülmüştür. İlkokula devam oranlarında kızlar ve erkekler arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Suriyeli Mültecilerin Ortaokula Devamı VASyR raporuna göre net ortaokul devam oranı (ortaokul çağındaki çocukların ortaokul veya daha yüksek bir okula devam oranı) ulusal çapta %5 tir 30. Okula Gitmemede Belirleyici Etkenler VASyR raporu için toplanan veriye göre hesaplanan okula gitmeme oranları 12 ila 14 yaş arasında belirgin bir kaymaya işaret etmektedir. 30 Vulnerability Assessment of Syrian Refugees in Lebanon 2015 Report, UNHCR & WFP & UNICEF, s 27. 22

Şekil 8. Yaşa Göre Okul Çağındaki Çocukların Okula Gitmeme Oranı Kaynak: Lübnan daki Suriyeli Mültecilerin Kırılganlık Değerlendirmesi (Aralık 2015) Çocukları okula gitmeyen hanelerin büyük çoğunluğunun (%71 den fazlasının) hanelerinin aylık geliri 300 ABD dolarından daha azdır. Yaşları 3-24 arasında çocukları olan hanelerin çocuklarının okula gitmemelerinin ana nedenleri eğitim masrafları (%33) ve çocukların yaşıdır (%24). Diğer çok rastlanan nedenler çocukların çalışmak zorunda olması (%7), okulların kayıt etmeyi reddetmesi (%7) ve okul bulunmamasıdır (%6). Okula gitmeme konusunda diğer nedenleri belirten haneler için ana etken, özellikle kız çocukları için evliliktir. Yaş grubuna bağlı olarak çocukların okula gitmeme nedenlerinin incelenmesi, 3-5 yaş çocuklarında en çok rastlanan neden çocuğun yaşıyken, diğer tüm yaş gruplarında (6-14, 15-17 ve 18-24) birincil nedenlerin eğitim masrafı veya çocukların çalışma zorunluluğu olduğunu ortaya çıkarmıştır. Arz engelinden de bahsedilmiştir. Örneğin, okul kaydı reddetti, civarda okul yoktu, okulda yer yoktu veya dil/müfredat zorlukları vardı gibi. 23

Şekil 9. Çocukların (3-24) Okula Gitmeme Nedenleri Kaynak: Lübnan daki Suriyeli Mültecilerin Kırılganlık Değerlendirmesi (Aralık 2015) 24

Ürdün deki Suriyeli Mülteci Çocukların Eğitime Erişimi Ülke Özeti 2016 Şubat ayının sonlarında yayımlanan Nüfus ve Konut Sayımı Raporuna göre (Arapça) Suriye krizini takiben Ürdün ün nüfusu şu an 9,5 milyondur. Ürdünlü olmayanlar nüfusun %30,6 sını oluşturmaktadır 31. Ürdünlü olmayan 2,9 milyonun içerisinde 1.265.000 Suriyeli bulunmaktadır. Suriyeliler, Ürdünlü olmayan nüfusun %46 sını ve Ürdün ün toplam nüfusunun ise %13,2 sini oluşturmaktadır. Ürdün, çoğu tam Ürdün vatandaşlığına sahip 2,1 milyon Filistinliyi de içerisinde barındırmaktadır 32. 0,6 milyon Mısırlı (nüfusun %6 sı), 130.000 Iraklı (%1), 31.163 Yemenli ve 22.700 Libyalı bulunmaktadır 33. Şekil 8. BMMYK ne Kayıtlı Mültecilerin Coğrafi Dağılımı Kaynak: BMMYK (Mayıs 2016) 31 UNICEF, http://www.unicef.org/jordan/media_10894.html 32 UNICEF, http://www.unicef.org/jordan/media_10894.html 33 UNICEF, http://www.unicef.org/jordan/media_10894.html 25

Ürdün karmaşık bir mülteci durumu ile karşı karşıyadır. Ülke dünyanın beşinci en geniş mülteci nüfusuna ve ikinci en yüksek mülteci vatandaş oranına sahiptir 34. 1 Haziran 2016 dan itibariyle Suriye nüfusunun 651.114 ü, BMMYK ye mülteci olarak kayıtlıdır ve bunların arasından 133.325 i (%20) kamplarda ve 517.789 u (%80) kent, kent çevresi veya kırsal bölgelerde yaşamaktadır 35. Suriyeli mültecilerin büyük bir çoğunluğu, Amman (%27,7), Irbid (%23,3), Mafraq (%12,4) ve Zarga (%8,5) valilikleri gibi Ürdün ün en fakir kuzey belediyelerine yerleşmiştir 36. Yerel nüfusun yardım ve hizmetlerin eşitsiz dağıtılmakta olduğu algısı ve mültecilerin iş olanakları, sağlık hizmeti, barınma ve eğitim için Ürdün ün kendi kırılgan nüfusu ile rekabet içinde olması, mültecilerle yerel nüfus arasında gerilime yol açmıştır. Şekil 11. Ürdün deki Suriyeli Mültecilerin Yaş ve Cinsiyete Göre Dağılımı Kaynak: BMMYK (Haziran 2016) BMMYK verileri, kayıtlı mültecilerin 335.512 inin (%51,5) 18 yaşın altında ve 230.423 ünün (%35,3) okul çağında (5 17 yaş arası) çocuklar olduğunu göstermektedir. Okul çağındaki çocukların 49.197 si (%36.9) kamplarda ve 181.226 sı (%35) yerel nüfusla birlikte yaşamaktadır. 34 FRANCIS Alexandra, Jordan's refugee crisis, Washington DC: Carnegie Endowment for International Peace, September 2015, p 6. 35 Syria Regional Refugee Response Inter-Agency Sharing Portal, UNHCR, http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=107 36 Jordan Response Plan 2015 For the Syria Crisis, Jordan Response Platform for the Syria Crisis & United Nations, 17 December 2014, p 12 26

Şekil 12. Kamp Nüfuslarının Yaş ve Cinsiyete Göre Dağılımı Kaynak: BMMYK (Haziran 2016) Şekil 13. Kamplarda Yaşamayan Suriyeli Mülteci Nüfusunun Yaş ve Cinsiyete Göre Dağılımı Kaynak: BMMYK (Haziran 2016) 27

Ürdün ün Mülteci Politikası Ürdün, yerinden edilmiş kişilerin ve mültecilerin haklarını belirleyen 1951 Cenevre Sözleşmesini ve bu sözleşmenin 1967 daki ek protokolünü imzalamamıştır. Bu, Suriyeli mültecilerin temel barınma, istihdam, hareket özgürlüğü, sosyal yardım, sağlık ve temel geçim kaynaklarına erişimleri olmadığı ve yasal olarak korunmasız oldukları anlamına gelmektedir. Fakat Ürdün ün Filistinli olmayan mülteci politikasını özetleyen BMMYK ile yaptığı 1998 Mutabakat Anlaşması, uluslararası korumanın ana ilkelerinden söz etmekte ve Suriyeli çocukların yasal bir zorunluluk olmasa da eğitime erişimine olanak sağlamaktadır. Geri göndermeme ilkesi, uluslararası örfi hukukun parçası olsa ve Ürdün ün mültecileri kabul etmesini zorunlu kılsa dahi, 2013 ten bu yana girişleri sınırlamış, sığınmacıları ve mültecileri Suriye ye geri göndermiş, resmi güvenlik sebepleriyle Suriye sınırlarını kapatmış ve hareket özgürlüğünü kısıtlamıştır 37. Sonuç olarak, mülteci girişlerinin artışı yavaşlamıştır. Ürdün ün Suriye Krizi için Müdahale Planı (ÜMP) ÜMP, Ürdün Hükümeti liderliği altında, Suriye Krizi için Ürdün Müdahale Platformu (JRSPC) tarafından hazırlanmıştır. Mülteci müdahalesini kapsamlı bir ulusal gelişim ve ulus inşa planına katmayı amaçlamaktadır (daha çok Lübnan Kriz Müdahale Planı gibi). Eğitim sektörü, başında Eğitim Bakanlığı (EB) olan ve UNICEF ve Save the Children kuruluşlarının ortak yetkili olduğu Eğitim Sektörü Çalışma Grubu (ESWG) tarafından yönetilmektedir. Çalışma Grubu, diğer birkaç BM kuruluşunu, uluslararası ve ulusal Sivil Toplum Örgütlerini ve kamu bazlı kurumları da içermektedir. 37 FRANCIS Alexandra, Jordan's refugee crisis, Washington DC: Carnegie Endowment for International Peace, September 2015, p 21. 28

Ürdün ün Eğitim Alanındaki Girişimleri Ürdün Hükümeti, Suriyeli çocukların Ürdün İçişleri Bakanlığına kayıtlı olmaları koşuluyla, BMMYK ye kayıtlı olup olmadıklarını gözetmeksizin devlet okullarına erişimini onaylamıştır. Bunun sonucu olarak okullara kayıtlı çocukların sayısı, Ürdün ün eğitim sektörüne baskı yaparak yükselmiştir. Fakat çok sayıda Suriyeli çocuk hala yer, ders kitabı, öğretmen ve güvenlik eksikliği veya Suriyelilerin maddi kaynak ve edinilmiş öğrenme alışkanlıkları olmaması nedeniyle örgün eğitime katılamamaktadır. ÜMP, bu sorunu gidermek, hem mültecilere müdahalesinin etkinliğini hem de eğitim sektörünün dayanıklılığını arttırmak için harcanacak miktarın 2015 te 256 milyon dolar, 2016 da 249 milyon dolar, 2017 de 281 milyon dolar ve 2018 de 323 milyon dolar olacağını belirtmiştir. 38 ÜMP nin mali güncellemesine göre 2015 te eğitim sektöründeki maddi gerekliliklerin yalnızca %31 i karşılanmıştır (mülteci müdahalesi için 3 milyon dolar ve eğitimdeki değişimi sağlamak için 76 milyon dolardan oluşan 79 milyon dolar) 39. Ürdün, olumsuz şartlara rağmen mülteci krizini çözme amacıyla birkaç eğitimsel program ve projeyi uygulayabilmiştir: Ev sahipliği yapan topluluklara (ikili öğretimler de dâhil olmak üzere) ve kamplara 3.446 öğretmen atanmış ve bu öğretmenler maaş desteği almıştır; 9 12 yaş arası çocukların devlet eğitimine (örgün ve yaygın eğitim) yeniden alınmasını garantilemek amacıyla hızlandırılmış öğrenme pilot projesi onaylanmıştır; Ev sahipliği yapan topluluklarda ve kamplarda 50.000 den fazla oğlan, kız ve genç için telafi eğitimi sağlanmıştır; 2.900 öğretmen, acil durumlar, psikososyal destek, çocuk koruma, çocuktan çocuğa eğitim yöntemleri, sınıf yönetimi ve katılımı ile ilgili eğitim almıştır; Devlet okullarına, psikososyal aktiviteler konusunda oryantasyon almış olan 665 danışman atanmıştır; 38 Jordan Response Plan for the Syria Crisis 2016-2018, Jordan Response Platform for the Syria Crisis & United Nations, 2016, p 12. 39 JRP 2015 Financial Update, Jordan Response Platform for the Syria Crisis, February 2016, p 3. 29

Kamplardaki ve yerel halkla yaşayan Suriyeli çocuklar, eğitime ücretsiz erişim imkânına sahip olmaya devam etmiştir; Kamplardaki ve ev sahipliği yapan topluluklardaki öğrenim yerleri arttırılmıştır: o Kamplar: Kamplarda, aralarında 7 si hazır ve 3 ü yakın gelecekte hazır olacak on okul inşa edilmiştir; o Ev sahipliği yapan topluluklar: Suriyeli çocukları yerleştirmek amacıyla toplamda 98 okul ikili öğretim uygulamaya başlamıştır; 26.000 oğlan, kız ve genç için yaygın eğitime erişim sağlanmıştır; Suriyeli, Ürdünlü ve diğer milletlere mensup 1.100 çocuk ve gencin yaygın eğitime erişimi sağlanmıştır; Eğitim ve korumaya yönelik Back to School ve Amani kampanyaları başta olmak üzere sosyal yardım faaliyetleri aracılığıyla yaklaşık 500.000 topluluk üyesine ulaşılmıştır. Ürdün Eğitim Sektöründe Çıktılar Okula Kayıt UNICEF e göre 2015 2016 eğitim yılı için 145.458 Suriyeli mülteci çocuk (toplamın %63 ü) örgün eğitime kaydolmuştur. Bu çocukların neredeyse hepsi (%96) ilkokuldadır. Kayıtlı öğrencilerin yaklaşık %18 i (26.200) mülteci kamplarında, %82 si (119.258) yerel halkla birlikte yaşamaktadır. Bu, toplam mülteci nüfusunun kampta yaşayan ve kampta yaşamayanlar arasındaki dağılımıyla tutarlıdır. 30

Şekil 9. Bölgeler itibariyle Kamu Okullarında Kayıtlı Suriyeli Mülteci Çocuklar (2015-2016) Kaynak: UNICEF (March 2016) 2016 Nisan ayının en son BMMYK verileri, Ürdün de okul çağında olan Suriyeli mülteci çocukların %35 inin (yaklaşık 85.500 çocuk) örgün eğitim almadığını göstermektedir 40. Bu çocukların bazıları (3.667 çocuk ve genç) yaygın eğitim hizmeti, bazıları ise (58.952 çocuk) temel okur-yazarlık gibi temel yaygın eğitim hizmeti almaktadır 41. Tamamen eğitimsiz olan çocukların gerçek sayısı bilinmemekle beraber, burada verilen rakamları ve yukarıda bahsedilen okul çağındaki çocukların toplamını baz alarak, bu sayının yaklaşık 20.000 olduğu hesaplanabilir. Ürdün'ün eğitim sektörünün Suriyeli mültecilere sağlanan hizmetler açısından ilerleme kaydetmeye devam ettiği (devlet okullarına kaydolan çocukların git gide artan sayısından görüldüğü üzere) göz önüne alındığında bu rakam, 34.216 çocuğun o sırada okul dışında olduğu bilgisini veren 2015 Mayıs ayına ait 3RP Aylık Güncellemesi ile uyumludur. 40 Jordan UNHCR Operational Update, UNHCR, May 216. 41 Jordan Education Sector Working Group, http://data.unhcr.org/jordan/sectors/2015/education/index.html#indicator=&gender=&poptype=&funded=&a ppeal=&partner=&allocation=&monthrange=&location=&obj=&region= 31

Okulda Devamlılık Ürdün'de bugüne kadar yapılan tek eğitim ihtiyaçları değerlendirmesinden elde edilen bulgular (2014 Haziran ayında verilerin toplandığı Ürdün Eğitim İhtiyaçları Değerlendirmesi), Ürdün'de ev sahipliği yapan topluluklardaki herhangi bir eğitim hizmetine katılan Suriyeli çocukların çok büyük çoğunluğunun (%93) örgün eğitime ve okul çağındaki toplam Suriyeli mülteci çocuk nüfusunun %61,6'sının örgün eğitime katıldığını göstermektedir 42. Şekil 15. Örgün Eğitime katılan okul yaşındaki Oğlan ve Kız Çocuklarının oranı 70,00% 60,00% 61,6% 59,8% 63,5% 50,00% 40,00% 30,00% 20,00% Çocuklar 6-17 Oğlan çocukları 6-17 Kız çocukları 6-17 10,00%,00% Kaynak: REACH/UNICEF (Mart 2015) 42 Access to Education for Syrian Refugee Children and Youth in Jordan Host Communities - Joint Education Needs Assessment Report, UNICEF, March 2015, p 24. 32

Eğitimin Belirleyici Etkenleri a) Devamlılığın Belirleyici Etkenleri Ürdün Eğitim İhtiyaçları Değerlendirmesi, hane reisinin eğitim durumu ve çocukların, özellikle de hane reisi yüksek eğitim seviyesine sahipse okula gitmesi daha olası olan kız çocuklarının okula gitme ihtimali arasında anlamlı bir bağlantı bulmuştur 43. Çocukların eğitime erişimi ve mülteci olarak kayıtlı olup olmadıkları arasında da bir bağlantı vardır: BMMYE tarafından kaydedilmemiş olan hanelerde yaşayan çocukların okula devam etme olasılığı daha düşüktür 44. Okula devamlılık Ürdün e geliş zamanıyla da ilişkilidir. Suriyeli çocuklar Ürdün de ne kadar uzun kalmışlarsa, okula devam etmeleri o kadar olasıdır 45. i. Örgün Eğitime Katılma Nedenleri 1. 6. sınıftaki öğrencilerin okula devamlılığının ana nedenler öğrenmek, ders çalışmak, oyunlar oynamak ve hayallerini gerçekleştirmektir 46 ; 7. 12. sınıftaki öğrencilerin okula devamlılığının ana nedenler öğrenmek, ders çalışmak, hayallerini gerçekleştirmek ve iş bulmaktır 47. ii. Kayıtlıyken Okulu Kaçırma Nedenleri 1. 6. sınıftaki çocukların okulu kaçırmalarının ana nedenleri derslerin zor olması değil, hastalık, hava koşulları, BM ye tekrar kaydolma zorunluluğu ve akraba ziyaretleridir 48 ; 43 Access to Education for Syrian Refugee Children and Youth in Jordan Host Communities - Joint Education Needs Assessment Report, UNICEF, March 2015, p 27. 44 Access to Education for Syrian Refugee Children and Youth in Jordan Host Communities - Joint Education Needs Assessment Report, UNICEF, March 2015, p 29. 45 Access to Education for Syrian Refugee Children and Youth in Jordan Host Communities - Joint Education Needs Assessment Report, UNICEF, March 2015, p 29. 46 Access to Education for Syrian Refugee Children and Youth in Jordan Host Communities - Joint Education Needs Assessment Report, UNICEF, March 2015, p 33. 47 Access to Education for Syrian Refugee Children and Youth in Jordan Host Communities - Joint Education Needs Assessment Report, UNICEF, March 2015, p 33. 48 Idem. 33

7. 12. sınıftaki çocukların okulu kaçırmalarının ana nedenleri ise hastalık, BM ye tekrar kaydolma zorunluluğu, çalışma gerekliliği, maddi durum ve kötü muameledir 49. iii. Okulda Karşılaşılan Problemler 1. 6. sınıftaki öğrencilerin okulda karşılaştıkları ana problemler diğer öğrencilerin rahatsızlık vermesi, ev ve okul arasındaki mesafenin uzunluğu, öğretmenlerin ilgisizliği, ayrımcılık ve fiziksel saldırılardır; 50 7. 12. sınıftaki öğrencilerin karşılaştıkları ana problemler ise ayrımcılık, zorbalık, kötü muamele, derslerin zorluğu, hakaret, öğretmenlerin ilgisizliği ve maddi durumdur. 51 b) Eğitimsizliğin Belirleyici Nedenleri i. Okulu Bırakma 2014 Haziran ayında toplanan verilere göre okulu bırakan çocukların bunu yapmaktaki amacı okulda karşılaştıkları problemlerdir: 1. 6. sınıftaki öğrencilerin okulu bırakmalarının ana nedenleri ayrımcılık, diğer öğrencilerin rahatsızlık vermesi, güvenlik yoksunluğu, dil yetersizliği, öğretmenlerin kötü davranması, maddi yoksunluk, evden okula olan uzaklık ve çalışma gerekliliğidir; 52 Daha üst sınıflardaki öğrencilerin okulu bırakmasının en sık bahsedilen nedenleri derslerin zorluğu, güvenlik yoksunluğu, çalışma gerekliliği, diğer öğrencilerin rahatsızlık vermesi, öğretmenlerin kötü davranması, dil yetersizliği ve ırkçılıktır. 53 Çocukları okulu bırakmış olan ailelerin çoğu, çocukları örgün eğitime dönmeleri durumunda öncelikli ihtiyaçlarının maddi yardım olduğunu belirtmiştir. Bu, hem hiç okula gitmemiş çocuklar arasında devamlılığın önündeki engeller hakkında elde edilen bilgi, hem de borçta olduklarını söyleyen fazla sayıda aile ile (toplamın %80,5 i) tutarlıdır 54. 49 Idem. 50 Agy., p 35. 51 Idem. 52 Agy., p 38. 53 Agy., p 38. 54 Agy., p 39. 34

ii. Kayıt Olmama Ürdün e gelişlerinden bu yana örgün eğitime erişememiş olan çocuklarla ilgili olarak, 2014 Haziran ayına dair veriler toplandığında çocuklar ve aileleri tarafından verilen açıklamaların bir sentezi, eğitimin önündeki temel engellerinin (azalan önem sırasıyla) maddi durum, okul ve ev arasındaki mesafe, zorbalık ve ırkçılık, belge ve bilgi eksikliği, fazla kalabalık okullar ve çalışma gerekliliği olduğunu göstermektedir 55. 55 Agy., pp 47-48. 35

Irak taki Suriyeli Mülteci Çocukların Eğitime Erişimi Ülke Özeti Irak, 10 milyondan fazlası muhtaç durumda ve 3,3 milyonu mülteci olan 37 milyonluk nüfusu ile dünyanın en geniş ve en karmaşık insanlık kriziyle karşı karşıya olan bir ülkedir. Ülke şu an 87.581 hane oluşturan 246.589 Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmaktadır. Bu mültecilerin 238.031 i (%97) Irak ın Kürdistan Bölgesinde (KR-I) ve 8.528 i (%3) ülkenin başka yerlerinde yaşamaktadır 56. Irak taki Suriyeli mültecilerin büyük çoğunluğu Kürt tür (2013 Ağustos ayında 195.000 mültecinin %95 i) 57. Şekil 16. BMMYK ye Kayıtlı Mültecilerin Yaş ve Cinsiyet Dağılımı 60 + 1,09% 1,26% 18-59 22,89% 33,54% 12-17 5-11 0-4 4,53% 5,43% 7,84% 8,27% 7,44% 7,71% Kadın Erkek 0,00% 5,00% 10,00% 15,00% 20,00% 25,00% 30,00% 35,00% 40,00% Kaynak: BMMYK (Nisan 2016) Mültecilerin 96.814 ü (%39,26) toplamda 10 adet olan kamplarda ve 149.775 i (%60,74) ise kent, kent çevresi ve kırsal bölgelerde yaşamaktadır 58. 30 Nisan 2016 itibariyle Irak ta BMMYK ye kayıtlı 64.285 i (BMMYK ye kayıtlı mültecilerin toplamının %26,07 si okul çağında (5-17) olmak üzere toplam nüfusun %41,22 sini oluşturan 101.644 18 yaş altı Suriyeli mülteci bulunmaktadır 59. Kamp dışında yaşayan Suriyeli mültecilerin %38,1 i (57.064) 18 yaş altında ve %24,4 ü (36.545) okul çağındadır 60. 56 Syria Regional Refugee Response Inter-Agency Information Sharing Portal, UNHCR, http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=103 57 Hidden but Hopeful, Life Beyond the Camp for Syrian Refugees in Northern Iraq, International Rescue Committee, August 2013, p 4. 58 UNHCR Registration Trends for Syrian Person of Concern, UNHCR Iraq, 30 April 2016. 59 Idem 60 Syria Regional Refugee Response Inter-Agency Information Sharing Portal, UNHCR, http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=103 36

Şekil 10. Ev Sahipliği Yapan Ülkelerde Yaşayan BMMYK ye Kayıtlı Mülteciler Valilik Kişi Sayısı Hane Sayısı % Toplam Dahuk 92.767 29.188 37,62% Erbil 115.014 43.752 46,64% Süleymaniye 30.280 11.836 12,28% Anbar 4.510 1.150 1,83% Nineveh 1.582 524 0,64% Kerkük 847 292 0,34% Bağdat 661 339 0,27% Diğer 928 500 0,38% Irak (Toplam) 246.589 87.581 100% Kaynak: BMMYK (Nisan 2016) Şekil 11. Kamplarda Yaşayan BMMYK ye Kayıtlı Mülteciler Kamplar Kişi Sayısı Hane Sayısı Toplam (%) Al-Obaidi Kampı 1.519 319 1,57% Akre Yerleşimi 1.255 319 1,30% Domiz 1 Kampı 40.400 13.210 41,73% Domiz 2 Kampı 7.520 1.757 7,77% Gawitan Kampı 7.500 1.822 7,75% Basima Kampı 3.532 864 3,65% Darashakran Kampı 10.922 2.546 11,28% Kawergosk Kampı 10.082 2.787 10,41% Qushtapa Kampı 6.681 1.847 6,9% Arbat Kampı 7.403 1.970 7,65% Total 96.814 27.442 100% Kaynak: BMMYK (Nisan 2016) 37

Irak ın Mülteci Politikası Irak henüz Mültecilerin Statüsüne İlişkin 1951 Sözleşmesi nin ve sözleşmenin 1967 Protokolü nün tarafı değildir. Mülteciler ile ilgili iki yasası vardır: 1971 Politik Mülteci Yasası (yalnızca politik ve askeri mülteciler) ve 2009 yılının Göç ve Göçmenler Bakanlığına ait 21 No.lu Yasa (bu yasa oldukça belirsizdir) 61. Bu nedenle mültecilerle ilgili yasal çerçevede bir boşluk bulunmaktadır; haklar ve yetkilendirme açısından bir tutarlılık yoktur. Özerk bir bölge olan KR-I nın kuzey federal bölgede otoritesi vardır ve kendi iç meselelerini idare etmektedir. KR-I nın yasal çerçevesi, zaman zaman Bağdat taki merkezi hükümetin yasal çerçevesine göre farklılık gösterir. Bölgesel Kürt Hükümeti (BKH) genellikle sınırlarını açık tutmuştur ve mülteciler hareket özgürlüğü, eğitime erişim ve sağlık hizmetleri gibi haklarına erişebilmişlerdir. Aynı zamanda, kamplarda olanlar dışında, oturma izni ile çalışmalarına izin verilmiştir 62. Irak Hükümetinin (IH) ve BKH nin müdahale politikalarına, Suriyeli mültecilerin ihtiyaçlarına müdahaleyi ve dayanıklılık sağlama programını içeren kapsamlı bir strateji olan Irak ın Bölgesel Mülteci ve Dayanıklılık Planında yer verilmektedir. Irak ın 3RP si BKH ve IH ile birlikte tasarlanmıştır ve BMMYK ve UNDP tarafından yönetilmektedir. 61 SADEK George, Legal status of refugees: Egypt, Jordan, Lebanon, and Iraq, Washington DC: The Law Library of Congress, December 2013, p 12. 62 Ibid, p 13. 38

Irak ın Eğitim Sektöründeki Girişimleri Suriyeli mülteci çocukların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla BKH ve IH Suriyeli çocukların devlet okullarına ücretsiz kaydolmalarına imkân sağlamaktadır. Buna ek olarak Eğitim Bakanlığı (EB) ve BKH, örgün eğitimi bütünleme amacıyla yaygın eğitim girişimlerini destekleme konusunda anlaşmıştır. Eğitim Sektörü Çalışma Grubu, UNICEF ve Save the Children International kuruluşları tarafından yönetilmektedir. 2015 yılı için gerekli olan 41 milyon doların yalnızca 24 milyon doları karşılanmıştır (%58). 2016 için 49 milyon dolar daha gerekmektedir 63. Bu nedenle, BKH ve eğitime katkıda bulunan diğer kuruluşlar, eğitime erişimi geliştirmek için gerekli olan hizmetlerin büyük bir kısmını, devamlı ve kaliteli eğitimi sağlayamamaktadır 64 : BKH, tüm mülteci çocukları yerleştirecek yeterli devlet okulu alanına sahip değildir; Eğitim Bakanlığı artık maaşlı öğretmen sağlayamamaktadır; Yetkililer ve paydaşlar, sınırlı maddi kaynakları nedeniyle yüksek talep alan ders kitaplarını yeterli sayıda bastıramamaktadır. 63 3RP Regional Refugee & Resilience Plan 2015-2016 in Response to the Syria Crisis - 2015 Annual Report, p 58. 64 3RP Regional Refugee & Resilience Plan 2016-2017 in Response to the Syria Crisis - Iraq, p 43. 39

Irak Eğitim Sektöründe Çıktılar Okula Kayıt Aşağıdaki bilgiler, kaynak ve kapsam açısından değişiklik gösteren ve farklı yorumlara açık olan veriler nedeniyle dikkatli bir şekilde okunmalıdır. Irak ın 3RP 2016 Nisan Ayı Güncellemesine göre 35.754 çocuk (5 17 yaş arası) örgün eğitime kayıtlıdır (ilköğretim ve ortaöğretim) 65. Yukarıdaki veriye göre bu, okul çağındaki nüfusun %55 ini temsil etmektedir. Okula Devamlılık Okula devamlılıkla ilgili en son veriler 2015 e aittir. 2015 3RP Yıllık Raporuna 66 göre 6 ila 17 yaş arasındaki çocukların %71 i okula gitmekte, okul çapındaki çocukların %32 si okula gitmemekte (20.545 çocuğun veya o zamanlar okul çağında olan çocukların %32 sinin okula gitmediğini belirten ve 2015 Aralık ayında çıkarılan UNICEF raporuyla desteklenen bir veri 67 ) ve örgün eğitime kayıtlı mültecilerin %93 ü okula devam etmektedir. 2016 2017 68 Irak 3RP planına göre, kamplarda yaşayan 6 ila 14 yaş arasında çocukların %74 ü, yerel halkla birlikte yaşayan çocukların ise %62 si okula devam etmektedir. Örgün ortaöğretime devam eden 15 ila 17 yaş arasındaki çocukların yüzdesi %5 tir. Suriyeli Mültecilerin Çok-Sektörlü İhtiyaç Tespitlerine göre 2014 Aralık ortası ve 2015 Ocak ortası arasında toplanan veriler baz alındığında, Irak ta yerel halkla birlikte yaşayan mültecilerin arasındaki okul çağında olan çocukların (6 17 yaş arası) tamamının %46 sı okula devam etmektedir. 15-17 yaş arasında oğlan çocukları, demografik gruplar içerisinde en düşük okula devamlılık oranına (%10) sahiptir 69. Suriyeli Mültecilerin Çok-Sektörlü İhtiyaç Tespitleri, 2014 Aralık ayında toplanan verilere bağlı olarak KR-I daki kamplarda yaşayan okul çağındaki çocukları %71 inin okula devam ettiğini belirlemiştir 70. 65 3RP Iraq Monthly Update Education Dashboard, May 2016. 66 3RP Regional Refugee & Resilience Plan 2015-2016 in Response to the Syria Crisis - 2015 Annual Report, UNHCR & UNDP p 60. 67 Syria Crisis 5 Years of Crisis and Conflict Education Factsheet, UNICEF Middle East and North Africa, p 1. 68 3RP Regional Refugee & Resilience Plan 2016-2017 in Response to the Syria Crisis - Iraq, UNHCR & UNDP, p 43. 69 Multi-sector needs assessment of Syrian refugees residing in host communities - Iraq, REACH & UNHCR, April 2015, p 2. 70 Multi-sector needs assessment of Syrian refugees residing in camps - Kurdistan Region of Iraq, REACH & UNHCR, March 2015, p 2. 40

Okula Devam Etmeme Nedenleri Çok-Sektörlü İhtiyaç Tespitinde, verileri dikkatli incelemeye devam ederek, okula devam etmemenin nedenlerinden söz etmek gerekir. i. Kamplardaki Çocuklar Kamplarda okula devam etmemenin ana nedenleri düşük kaliteli dersler (%24), ödenek yetersizliği (%21), okullara olan uzaklık (%13) ve okulların fazla kalabalık olmasıdır (%11) 71. Şekil 12. Irak taki Kamplarda Yaşayan Mülteci Çocukların Okullara Devam Etmemesinin Nedenleri Kaynak: REACH/BMMYK (Mart 2015) ii. Yerel Halkla Yaşayan Çocuklar Çalışmadaki eksiklikler ve başka verilerin yokluğu göz önünde bulundurulduğunda 72 yerel halkla birlikte yaşayan mülteci çocukların okula devam etmemesinin ana nedenleri bu belgede yüzdeler olmadan belirtilmektedir: çocuk işçiliği (özellikle de oğlan çocukları), ödenek yetersizliği, düşük kalitede dersler ve okul yetersizliği veya dil engeli (Kürt diyalektlerindeki farklılıklar; Suriye de Arapça verilen dersler). 71 Ibid, p 16. 72 Multi-sector needs assessment of Syrian refugees residing in host communities - Iraq, REACH & UNDP, April 2015, p 31. 41

Yunanistan daki Suriyeli Mülteci Çocukların Eğitime Erişimi Ülke Özeti Yunanistan, göçmenlerin Avrupa ya giriş kapısı olan 11 milyon nüfuslu bir ülkedir 73. 5 Haziran 2016 itibarıyla Yunanistan, ülke çapındaki 48 yerleşimde çeşitli milletlere mensup 57,458 mülteciye 74 ev sahipliği yapmaktadır 75. Yunanistan göçmenler için bir geçiş ülkesidir ve ne toplam mülteci nüfusu ne de Yunanistan da kalan çocuk nüfusu ile ilgili bir sayım yapılmıştır. Ancak Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) halen yerleşim yerleri bazında veri toplamaktadır 76. UNICEF yakın bir zamanda (4 Mayıs 2016) Yunanistan da çeşitli milletlerden 22.000 çocuğun sıkışıp kalmış durumda olduğunu belirtmiştir 77. BMMYK ne göre Nisan 2011 ile Nisan 2016 arasında 7.011 Suriyeli göçmen Yunanistan a iltica başvurusunda bulunmuştur 78. Eurostat veritabanı Nisan 2011 ile Mart 2016 dönemi için 6.990 sayısını vermektedir. Eurostat veri tabanına göre bunların 1.700 ü (Yunanistan a iltica başvurusunda bulunanların %24 ü), 14 yaşın altındaki okul çağındaki çocuklardır ve 450 si (Yunanistan a iltica başvurusunda bulunanların %6 sı), 14 ile 17 yaş arasındaki okul çağındaki çocuklardır. Toplamda iltica talebinde bulunan tüm Suriyelilerin %30 una karşılık gelen okul çağındaki 2.150 Suriyeli Nisan 2011 ile Mart 2016 arasında Yunanistan a iltica başvurusunda bulunmuşlardır. BMMYK ya göre mültecilerin büyük çoğunluğu Suriye den (%49) Afganistan dan (%25) ve Irak tan (%15) gelmektedir 79. Bu, şu anda Yunanistan daki göçmenlerin (mülteciler, iltica etmeye çalışanlar, iltica için başvuranlar) %49 unun Suriyeli olduğu anlamına gelmektedir. 73 United Nations World Population Prospects - The 2015 Revision - https://esa.un.org/unpd/wpp/download/standard/population/ 74 Refugees/Migrants Emergency Response - Mediterranean, UNHCR, http://data.unhcr.org/mediterranean/country.php?id=83 75 Weekly Report June 3, 2016, UNHCR -Regional Bureau Europe, 3 Haziran 2016, s 1. 76 Idem. 77 Regional Humanitarian Situation Report #11-4 Mayıs 2016: Refugees and Migrant Crisis in Europe, Switzerland: UNICEF, 4 Ma ıs2016, s 2. 78 Syria Regional Refugee Response Inter-Agency Information Sharing Portal, UNHCR, http://data.unhcr.org/syrianrefugees/asylum.php 79 Idem. 42

Yunanistan ın Mülteci Politikası Yunanistan ın coğrafi konumu ve ekonomik durumu onu güç bir durumda bırakmaktadır. Ülke, Avrupa ya denizden gelen kitlesel mülteci akının ilk durağıdır, fakat ilerisindeki ülkeler sınırlarını kapamıştır ve ekonomisindeki yakın zamanlı çöküş, hareket kabiliyetini sınırlamaktadır. Dolayısıyla Yunanistan ın dış desteğe ihtiyacı vardır. Ancak uluslararası sivil toplum örgütleri çeşitli uyruklardaki göçmenlerin Yunanistan dan Türkiye ye geri gönderilmesini içeren AB ile Türkiye arasındaki anlaşmayla ilgili çekinceleri nedeniyle işbirliğine yanaşmamaktadır. Anakarada sıkışıp kalmış ve yolculuklarına devam edemeyen mültecilerin yanı sıra 8.500 kişi 80 de Türkiye ye yakın adalarda kurulmuş, dolup taşmakta olan bölgelerde alıkonulmuştur. Yunanistan, çevresinde meydana gelen sürekli ve hızlı değişimlere adapte olmakta ve bir geçiş ülkesi olarak eğitim gibi uzun vadeli gereksinimleri ele alan programları hayata geçirmekte oldukça yavaş kalmıştır. 80 Greece was supposed to return migrants to Turkey, but has barely started, London: The Economist, 23 Mayıs 2016, http://www.economist.com/news/europe/21699320-migrants-have-stopped-arriving-they-are-notbeing-sent-back-either-greece-was-supposed, 2016, 21 Haziran 2016 da erişilmiştir. 43

Yunanistan ın Eğitim Alanındaki Girişimleri Şekil 13. Avrupa için Bölgesel Mülteci ve Göçmen Planı Kapsamında Yunanistan ın Girişimleri için Gerekli Finansman Sektörler Toplam (ABD doları) Koruma 107.338.969 Gıda 16.855.373 Sağlık ve Beslenme 16.824.936 Lojistik ve Ulaşım 18.788.628 Barınak ve NFI 123.611.152 WASH 4.784.333 Operasyonel Destek 11.680.792 Total 299.884.183 Kaynak: Avrupa için Bölgesel Mülteci ve Göçmen Planı (Ocak 2016). 13 Ocak 2016 da yayımlanan Ocak-Aralık 2016 Avrupa için Bölgesel Mülteci ve Göçmen Planı (Regional Refugee and Migrant Response Plan for Europe - RRMRPE), Doğu Avrupa ya yayılmış olan göçmenler, sığınmacılar ve mültecilerin gereksinimlerini karşılamayı amaçlamaktadır. Planın gerekli toplam bütçesi olan 550 milyon ABD dolarından 300 milyon ABD doları (yani %54ü) Yunanistan a ayrılmıştır 81. Ancak, Şekil 20 de görüleceği üzere eğitim, plana dahil değildir. Sığınma hakkı veya mülteci statüsü için başvuran çocuklar Yunanistan da resmi örgün devlet eğitimine katılma hakkına sahiptirler. Daha önceden kurulmuş olan ve AB tarafından finanse edilen okula entegrasyon programları mevcuttur ve bazı kuruluşlar hedef ülke vatandaşlarının dilinde gezici eğitim sunmaktadırlar. Ancak mültecilerin çoğu yerel topluma uyum sağlama ve okula gitme konusunda isteksizdir, çünkü kuzey Avrupa ya yerleşmeyi ümit etmektedirler 82. 81 Regional Refugee and Migrant Response Plan for Europe - Eastern Mediterranean and Western Balkans Route January-Aralık 2016, s 34. 82 Multi-Sector Needs Assessment of Migrants and Refugees in Greece - Athens, Lesvos, Chios, Kos - July 5-18 2015, Save the Children, 2015, s 22 44

Yunanistan Eğitim Sektöründe Çıktılar Okula Kayıt ve Devamlılık Yukarıdaki açıklamaların ışığında Yunanistan da kalan mülteci ve göçmen çocukların %100 ünün örgün eğitim dışında olduğunu tespit etmek şaşırtıcı değildir 83. BMMYK, UNICEF ve sivil toplum örgütlerinin toplum merkezlerinde Yunanca, Arapça ve İngilizce, formel olmayan bir müfredat sunması için planlar mevcuttur 84. Ancak bunun için herhangi bir bütçe tahsis edilmemiştir. Mayıs 2016 sonunda UNICEF in Orta ve Doğu Avrupa bölgesel direktörü Marie-Pierre Poirier, Yunanistan daki göçmen çocukların eğitim gereksinimlerini ele almak üzere eğitim konusundaki Yunan resmi görevlileri ile buluşmuştur 85. Okul Dışında Kalma Süresi Save the Children tarafından Nisan 2016 da toplanan veriye göre, kız ve oğlan çocukların çoğunluğu Avrupa ya yolculuklarının aldığı zamanı ve Yunanistan da bekleyerek geçirdikleri zamanı fazlasıyla aşan sürelerle okul dışında kalmışlardır 86. Çocukların öğrenim olmaksızın geçirdikleri süre bir aydan yedi seneye kadar uzanmaktadır. Ortalamada çocuklar 1,5 yıldır okul dışındadırlar. Araştırmaya katılan okul çağındaki Suriyeli çocukların yüzde kırk beşi üç yıldan daha uzun bir süredir okul dışındadır. Beş çocukta birinden fazlası, 11, 12 ve 13 yaşındaki kız ve oğlan çocukları dahil, hayatında hiç okula gitmemiştir. 87 Suriyeli çocukların ortalama okul dışında kalma süresi, örneğin Afgan çocuklarınki 10,7 ay iken, 25,8 ay olarak verilmiştir 88. 83 Agy., s 19. 84 Regional Refugee and Migrant Response Plan for Europe - Eastern Mediterranean and Western Balkans Route January-December 2016, s 39. 85 HARRIS Mary, Greek Education Ministry-UNICEF Plan to Educate Refugee Children, 30 Mayıs 2016, http://greece.greekreporter.com/2016/05/30/greek-education-ministry-unicef-plan-to-educate-refugeechildren/, son güncelleme 2014. 86 Greece Education Needs Assessment, Save the Children, Mayıs2016, s 11. 87 Agy., s 2. 88 Agy., s 18. 45

Şekil 14. Yunanistan daki Mülteci Çocukların Okul Dışında Kaldıkları Süre Kaynak: Save the Children (Mayıs 2016) Şekil 152. Yunanistan daki Mülteci Çocukların Okul Dışında Kaldıkları Süre Özet Veri Kaynak: Save the Children (Mayıs 2016) 46

Okula Gitmemede Belirleyici Etkenler Save the Children in görüştüğü ebeveynlerin yüzde doksan dokuzu savaş ve yer değiştirmenin çocuklarının eğitime başlamasının ve devam etmesinin önündeki ana engel olduğunu söylemişlerdir 89. Save the Children in görüştüğü ebeveynlerin ve velilerin neredeyse yarısı savaşın, çocuklarının okul dışında kalmasının nedeni olduğunu söylemişlerdir 90. Suriyeli ebeveyn ve velilerin büyük çoğunluğu (%76) savaşın çocuklarının eğitimsiz kalmasının ana nedeni olduğunu aktarmışlardır. Afganistanlı ebeveyn ve velilerin %70 i (Avrupa ya yolculuk dahil) yer değiştirmenin etken olduğundan bahsetmişlerdir 91. Söz edilen ikincil nedenler arasında devam eden savaşın yol açtığı güvensizlik (%31) ve silahlı grupların işgali (%18) nedeniyle yer değiştirme bulunmaktadır 92. Görüşü alınanların sadece %16 sı Avrupa ya yolculuğun çocuklarının okulda olmamalarının tek nedeni olduğunu söylemişlerdir 93. Şekil 23. Yunanistan daki Mülteci Çocukların Okuldan Uzak Kalma Nedenleri Kaynak: Save the Children (Mayıs 2016) 89 Agy., s 2. 90 Agy., s 12. 91 Agy., s 13. 92 Idem. 93 Idem. 47

Eğitime Erişime Olası Engeller 94 Save the Children tarafından görüşüne başvurulan ebeveyn ve velilerin büyük çoğunluğu (%83 ü), derslere girme imkanı mevcut olduğunda, çocuklarının bu derslere girmesine engel olacak herhangi bir sorun tanımlamamışlardır. Diğerleri ise şu potansiyel sorunları tanımlamışlardır: öğretmenlerin niteliği, öğretmenlerin çocukların okula gitmesini cesaretlendirme şekilleri, çocukların maruz kaldıkları mevcut durum ve bunun çocukların iyiliğine etkileri. 94 Agy., s 18. 48

Almanya daki Suriyeli Mülteci Çocukların Eğitime Erişimi Ülke Özeti 81 milyon nüfuslu 95 bir ülke olan Almanya, Nisan 2011 ile Nisan 2016 arasında 332.494 96 Suriyeli den ilk iltica talebi almıştır. (Eurostat 332.500 ilk iltica başvurusu hesaplamaktadır 97 ). Bu durum Almanya yı mutlak sayılar bakımından Avrupa nın en önemli iltica ülkesi yapmaktadır. Sığınmacıların Başlangıç Dağılımı (Initial Distribution of Asylum Seekers -EASY) veri tabanındaki idari kayıtlardan ziyade Federal İçişleri Bakanlığı na (BIM) yapılan ilk iltica başvurularına güvenmek daha yararlıdır. EASY nin rolü, Almanya ya iltica için başvurmak niyetiyle gelenleri kaydetmek ve mültecilerin Alman Federal Eyaletlerine (Länder) dağılımını yönetmektir. Ancak, burada sadece iki değişken kaydedilmektedir: Kabul eyaleti ve memleketi 98. Sistem, sığınmacı ve mültecilerin profilleri konusunda herhangi bir bilgi toplamadığı için çift sayma olasılığı yüksektir 99. Dahası, Avrupa mülteci krizi 2015de başladığından Almanya nın sığınmacı sistemi baskı altındadır ve devlet başvuru sayısının tümünü ele alamayabilir. Aslında mültecilerin, sığınmacıların ve başvuru yapanların durumu hakkında güvenilir ve anlamlı nicel ve nitel bilgi bulmak Avrupa ülkelerinde, hatta Almanya da bile zordur. Bu durum, meselenin henüz 2015 den sonra ortaya çıkmasından kaynaklanmaktadır, bu tarihten önce göçmen akını bu kadar yüksek düzeyde değildi. 95 World Population Prospects - 2015, Key Findings and Advance Tables, New-York: United Nations, Department of Economic and Social Affairs - Populations Division Revision, 2015, s 14. 96 Syria Regional Refugee Response Inter-Agency Information Sharing Portal, http://data.unhcr.org/syrianrefugees/asylum.php 97 EUROSTAT, http://ec.europa.eu/eurostat/fr/data/database 98 Migration, asylum and refugees in Germany: Understanding the data, Berlin: Global Migration Data Analysis Centre, Ocak 2016, s 2. 99 Migration, asylum and refugees in Germany: Understanding the data, Berlin: Global Migration Data Analysis Centre, Ocak 2016, s 4. 49

Şekil 164 İltica Başvuruları Sayısının Gelişimi (2013-2015) Kaynak: Federal Göç ve Mülteci İşleri Ofisi, 2016. Şekil 24 deki grafik, 2013, 2014 ve 2015 arasında sığınma isteyenlerin sayısının yükselişini göstermektedir. Buradan da anlaşılacağı üzere göç krizinin 2015 yılına kadar yönetilebilir görünmüş olsa da daha sonrası için aynı şeyi söylemek geçerli değildir. Siyasi uyum sağlamanın, duruma çare olacak programları geliştirerek uygulamaya koymanın ve çıktıları değerlendirmenin de zaman alacağı aşikardır. Bu da yapılan çalışma ve araştırmaların, analizlerini neden genel olarak 2015 yılı ile sınırladıklarını açıklayabilir. 2015 yılı için veri bulmak daha kolaydır ama bu gibi çalışmalar ülkenin içinde bulunduğu durumu tam olarak yansıtmazlar çünkü 2015 yılından önce gelenlerin iltica başvurularını hesaba katmamaktadırlar. Bu eksikliğe rağmen öyle görünüyor ki Suriyeli sığınmacıların iltica başvuruları %98 100, %99 101 ve hatta %99,5 102 oranında kabul edilmektedir ve Suriyeli vatandaşlar Almanya da en üst düzeyde uluslararası korumadan (sığınma veya mülteci statüsü veya insani koruma) yararlanmaktadır. 100 LANNI Alessandro, 5 things everyone should know about immigration and Islam in Germany after the events in Cologne, Roma: CILD, 4 Mart 2016, https://openmigration.org/en/analyses/5-things-everyone-should-knowabout-immigration-and-islam-in-germany-after-the-events-in-cologne/, son güncelleme 2016, 21 Haziran 2016da başvurulmuştur. 50

Eurostat a göre 103, Almanya, okul çağındaki 14 yaş altı 76.490 Suriyeli çocuk sığınmacıya (Almanya daki Suriyeli mültecilerin % 23ü) ve 14 ile 17 yaş arasındaki 19.555 Suriyeli çocuk sığınmacıya (Almanya daki Suriyeli mültecilerin %6 sı) ev sahipliği yapmaktadır. Bu da tüm sığınmacı Suriyelilerin %29 unu temsil eden okul çağında 96.045 çocuk sığınmacı olduğu anlamına gelmektedir. Almanya da insani mülteci kampları yoktur. Sığınmacılar ya kabul ve müşterek konaklama merkezlerinde ya da yalnızca kendilerinin kullandığı dairelerde yaşamaktadırlar. Ancak konaklama merkezleri federal eyaletler tarafından eski askeri barakalarda, apartmanlarda veya barınma konteynerlerinde kurulduğundan bunlar kamp olarak değerlendirilebilir. Sığınmacıların hareket özgürlüğü tüm iltica başvurusu sürecinde bağlı oldukları belediye ile sınırlandırılmıştır. Almanya nın Eğitim Alanındaki Girişimleri Almanya sığınmacıların ve iltica başvurusu yapanların eğitim gereksinimlerime yönelik bazı adımlar atmış olduğu halde, özellikle Suriyeli mülteciler konusunda kesin veri bulunmamaktadır. Ulusal hükümetin tüm eğitim sistemlerinin kaynağını arttırdığı bilinmektedir 104 ve mevcut akademik yılın başında eğitim sistemine giren 196.000 mülteciye Almanca öğretmek için 8.500 öğretmen işe alınmıştır. Şimdiye değin 8.000 sınıf açılmıştır ve 20.000 yeni öğretmene daha ihtiyaç vardır 105. 101 KALKMANN Michael, Country Report Germany, AIDA Asylum Information Database, http://www.asylumineurope.org/reports/country/germany, son güncelleme 22/11/2015, 21 Haziran 2016da başvurulmuştur. 102 Idem. 103 EUROSTAT, http://ec.europa.eu/eurostat/fr/data/database 104 KRAKOW Katrin, Are Current Efforts to Educate Immigrants in Germany Living up to the Task?, http://www.humanium.org/en/educating-immigrants-in-germany/,21 Haziran 2016da başvurulmuştur. 105 Germany s response to the refugee crisis: Hire thousands of new teachers, http://qz.com/582382/germanysresponse-to-the-refugee-crisis-hire-thousands-of-new-teachers/, 21 Haziran 2016da başvurulmuştur. 51

1. BÖLÜM: GENEL DURUM Metodoloji Türkiye deki mevcut durumu analiz etmek amacıyla, ülkenin çeşitli illerinde yaşayan Suriyeli aileler için bir anket hazırlanmıştır. Toplamda 1,520 Suriyeli aileye ulaşılmıştır. Ailelerin 104 ü Adana, 66 sı Bursa, 220 si Gaziantep, 260 ı Hatay, 270 si İstanbul, 76 sı İzmir, 87 si Kilis, 65 i Mardin, 98 i Mersin ve 274 ü Şanlıurfa da ankete katılmıştır. 52

Tablo 1. İllere Göre Ankete Katılan Suriyeli Ailelerin Sayısı İl Ailelerin Sayısı Adana 104 Bursa 66 Gaziantep 220 Hatay 260 İstanbul 270 İzmir 76 Kilis 87 Mardin 65 Mersin 98 Şanlıurfa 274 Toplam 1.520 Bunun yanı sıra, bilgi ve görüşlerini almak amacıyla 50 Suriyeli öğretmenle de görüşülmüştür. Suriyeli öğretmenlerle ailelerle aynı illerde anket uygulanmıştır. Son olarak, online bir anketle paydaş uluslararası sivil toplum örgütlerinin (USTÖ) temsilcilerine ulaşılmıştır. Suriyeli ailelerin, çocukların ve öğretmenlerin ihtiyaçlarının oldukça farkında olan USTÖ lerin görüşleri önemlidir. Bu nedenler, Türkiye nin çeşitli illerinde faal olan USTÖ lerin temsilcilerinden online anketi yanıtlamaları istenmiştir. 53

Bulgular Suriyeli Ailelerle Gerçekleştirilen Anketin Bulguları Suriyeli Ailelerin Sosyo-Ekonomik Özellikleri Ankete katılan hedef Suriyeli mülteci ailelerin üyelerine öncelikle doğum yılları sorulmuştur. Verilen yanıtlara göre katılımcılar belirlenen altı yaş grubuna sınıflandırılmıştır. Tablo 2. Ankete Katılanların Yaş Grubuna Göre Dağılımı Yaş grubu Yüzde (%) 18-25 6 26-35 33 36-45 39 46-55 17 56-65 5 66-71 1 Toplam (%) 100,00 Tablo 2 den de görülebileceği gibi, katılımcılar genellikle 26-35 ve 36-45 yaş gruplarındandır. Katılımcıların % 33 ü 26 ve 35 yaşları arasında, % 39 uysa 36 ve 45 yaşları arasındadır. Bu anket katılımcılarının çoğunluğunun oldukça genç olduğunu göstermektedir. Yaşlı kabul edilebilecek katılımcıların yüzdesi (%6) çok daha düşüktür. 54

Tablo 3. Ankete Katılanların Cinsiyete Göre Dağılımı Cinsiyet Yüzde (%) Erkek 50,92 Kadın 49,08 Toplam (%) 100.00 Tablo 3 te görüldüğü gibi anket katılımcılarının kadın ve erkek olarak dağılımı neredeyse eşittir. Erkek katılımcıların sayısı kadın katılımcıların sayısından yaklaşık %2 yüzdelik puan daha fazladır. Kadın ve erkeklerin ankette eşit olarak temsil edildiği söylenebilir. 55

Tablo 4. Katılımcıların Eğitim Seviyesi ve Cinsiyete Göre Dağılımı Eğitim Seviyesi Erkek (%) Kadın (%) Toplam (%) Okur yazar değil 3.68 6.51 10.20 İlkokul mezunu 16.25 17.63 33.88 Ortaokul mezunu 13.29 11.78 25.07 Lise mezunu 8.95 6.25 15.20 Üniversite mezunu 8.09 6.78 14.87 Yüksek lisans diploması 0.66 0.13 0.79 Toplam (%) 50.92 49.08 100.00 Edinilen verilere göre, ilkokul mezunları (% 33.88) katılımcılar arasında en büyük grubu oluştururken, onları ortaokul mezunları (% 25.07) takip etmektedir. Ankete katılanların % 15.20 i lise mezunuyken, % 14.87 i üniversite mezunudur. Katılımcıların yalnızca % 0.79 u yüksek lisans diplomasına sahiptir. Cinsiyet dağılımına göre bakıldığında, Tablo 4 her ne kadar tüm katılımcıların yalnızca % 10.20 si okur yazar olmadıklarını belirttikleri halde, bunların çoğunun (% 6.51) kadın olduğunu göstermektedir. Bu durum, kadın ve erkek yüzdelerinin neredeyse aynı olduğu diğer eğitim seviyeleri için geçerli değildir. 56

Tablo 5. Katılımcıların Medeni Durum ve Cinsiyete Göre Dağılımı Medeni Durum Erkek (%) Kadın (%) Toplam (%) Bekar 1,71 0,53 2,24 Evli 48,36 42,63 90,99 Dul 0,66 4,28 4,93 Boşanmış 0,20 0,59 0,79 Evli, ayrı yaşıyor 0,00 1,05 1,05 Toplam 50,92 49,08 100,00 Anket katılımcılarının büyük çoğunluğu (% 90.99) evlidir. Yalnızca % 2.24 ü bekar, % 0.79 u boşanmış ve % 1.05 i evli olduğu halde eşinden ayrı yaşamaktadır. Bu, anketin büyük ölçüde Suriyeli ailelerin evli üyeleriyle gerçekleştirildiğini göstermektedir. Tablo 6. Cinsiyete Göre Katılımcıların Sağlık Sigortası Durumu Sağlık Sigortası Erkek (%) Kadın (%) Toplam (%) Var 46,25 43,88 90,13 Yok 4,67 5,20 9,87 Toplam (%) 50,92 49,08 100,00 Katılımcılara sağlık sigortaları bulunup bulunmadığı sorulduğunda, büyük çoğunluk (% 90.13) bulunduğunu söylemiştir. Sağlık sigortası olmayan az sayıda katılımcının (% 9.87), 4.67 yüzdelik dilimi erkek ve 5.30 yüzdelik dilimi kadındır. 57

Tablo 7. Türkiye de Kalma Süresinde Göre Katılımcıların Dağılımı Geliş Zamanı Yüzde (%) Son 6 ay içinde 5,79 Son 1 yıl içinde 19,61 Son 2 yıl içinde 21,12 Son 3 yıl içinde 27,76 Son 4 yıl içinde 19,14 Son 5 yıl içinde 6,58 Toplam (%) 100,00 Ankete katılan Suriyeli aile üyeleri Türkiye de farklı yaşama süreleri bildirmişlerdir. Çoğunluğu Türkiye ye son üç yıl içinde (% 27.26), son iki yıl içinde (% 21.12) ve son bir yıl içinde (% 19.61) geldiklerini belirtmişlerdir. Tablo 8. Türkiye ye Suriye ve Diğer Ülkelerden Giriş Yapan Katılımcıların Sayısı Suriye den Giriş Yüzde (%) Evet 91,97 Hayır 8,03 Toplam (%) 100,00 Tablo 8 den de görülebileceği gibi, büyük çoğunluk (% 91.97), Türkiye ye doğrudan Suriye den giriş yapmıştır. 58

Tablo 9. Suriye de Aile Üyesi Bulunan Katılımcıların Yüzdesi Suriye de Aile Üyeleri Yüzde (%) Var 54,14 Yok 45,86 Toplam (%) 100,00 1.520 katılımcı arasından %54.14 ü Suriye de aile üyelerinin bulunduğunu, % 45.86 sı ise bulunmadığını bildirmişlerdir. Başka bir deyişle, katılımcıların yarsından biraz fazlasının Suriye de aile üyeleri bulunmaktadır. Tablo 10. İkamet Yerinde Yaşayan Kişi Sayısına Göre Katılımcıların Dağılımı Kişi Sayısı Yüzde (%) 1 ila 5 arası 31,9 6 ila 10 arası 56,8 11 ila 15 arası 9,6 16 ila 20 arası 1,4 22 ila 25 arası 0,3 Toplam (%) 100,00 1.520 katılımcıya şu anki evlerinde kaç kişinin yaşadığı sorulmuştur. Yanıtlar daha kullanışlı bir tablo oluşturmak amacıyla gruplandırılmıştır. Tablo 10 dan da görülebileceği gibi, katılımcıların yarısından fazlası (% 51.8) şu an ikamet ettikleri yerde 6 ila 10 arasında kişinin yaşadığını belirtmiştir. 31.9 Yüzde 9.6 sı 11-15 kişi arasında kişinin yaşadığı kalabalık yerlerde, % 1.7 si 16-25 arasında kişinin yaşadığı çok kalabalık yerlerde ikamet etmektedir. 59

Tablo 11. Katılımcıların Birlikte İkamet Ettikleri Kişiler Birlikte İkamet Edilen Kişiler Yüzde (%) Kendi başına 0,5 Çocuğu/çocuklarıyla 10,7 Annesi/kaynanasıyla 99,5 Eşiyle 20,9 Babası/kaynatasıyla 16.1 Akrabalarıyla 0,7 Komşularıyla 87,4 Akrabası olmayan ailelerle 3,4 Kiminle birlikte yaşadıkları sorulduğunda, Suriyeli aileler tarafından verilen en yaygın yanıt, % 99,5 oranıyla annemle/kaynanamla dır. Katılımcıların %87,4 ü komşularıyla yaşadıklarını belirtmişlerdir. Tablo 12. Hanede Daha Çok Konuşulan Diller (Yüzde) Dil Yüzde (%) Türkçe 12,57 Arapça 86,51 İngilizce 0,33 Diğer 0,59 Toplam (%) 100,00 Tablo 12 anket katılımcılarının büyük bölümünün (% 86.51) hane içinde Arapça konuştuklarını göstermektedir. Katılımcıların % 12.57 si hane içinde Türkçe konuştuklarını, yalnızca % 0.33 ü İngilizce konuştuklarını belirtmişlerdir. 60

Tablo 13 Gelir Seviyesi Aylık Gelir (TL) Yüzde (%) 0-500 30,92 501-1.000 41,05 1001-1.500 19,93 1501-2.000 4,14 2001-2.500 2,70 2.500+ 1,25 Toplam (%) 100,00 Katılımcıların % 41.05 inin aylık geliri 501 ila 1.000 TL arasındadır. Yüzde 30.92 lik dilimin geliri 0 ila 500 TL arasındadır. Ankete katılan Suriyelilerin büyük bölümü (% 71.97) Türkiye deki asgari ücretten çok daha azını kazanmaktadır. Buna karşılık, çok daha az sayıda katılımcı (% 8.09) aylık 1.500 TL sından fazla kazanmaktadır. Tablo 14. Katılımcıların Gelir Kaynakları (Yüzde) Gelir Kaynakları Yüzde (%) Bir kuruluş veya vakfın sağladığı destek 19,2 Aile/tanıdık/akrabalardan destek 4,6 Kendi veya eşinin işinden gelir 76,7 Çocuklarının işinden gelir 17,0 Diğer hane üyelerinin işlerinden gelir 1,9 Katılımcıların gerekirse bu soruya birden fazla yanıt verebilecekleri belirtilmiştir. Tablo 14 den de görülebileceği gibi en sık verilen yanıt, % 76.7 ile kendi veya eşinin işinden gelir dir. Bunu %19.2 ile kuruluş veya vakıf desteği" takip etmektedir. Burada çocukların işinden gelir yanıtının % 17 ile en sık verilen yanıtlardan biri olduğu belirtilmelidir. 61

Tablo 15. Katılımcıların İkamet Ettiği Yerdeki Oda Sayısı Oda Sayısı Yüzde (%) 1 10,46 2 29,74 3 44,93 4 13,88 5+ 0,99 Toplam (%) 100,00 Tablo 15 ten de görülebileceği gibi 1.520 katılımcıdan % 44,93 ü yaşadıkları evde üç oda bulunduğunu belirtmişlerdir. Diğer yandan % 40,20 si yaşadıkları yerde üçten az oda olduğunu belirtmişlerdir. Çok az katılımcı (% 0.99) beş veya daha fazla odalı bir yerde yaşadıklarını söylemiştir. Tablo 16. İkamet Yerinde Yaşayan Kişi ve Oda Sayıları (Yüzde) Kişi Sayısı Oda Sayısı 1 2 3 4 5+ Toplam (%) 1 ila 5 arası 4,3 11,8 12,6 2,9 0,3 31,9 6 ila 10 arası 5,6 15,9 27,4 7,4 0,4 56,8 11 ila 15 arası 0,5 1,8 4,3 2,9 0,1 9,6 16 ila 20 arası 0,1 0,2 0,5 0,5 0,2 1,4 22 ila 25 arası 0,0 0,0 0,1 0,2 0,0 0,3 Toplam (%) 10,5 29,7 44,9 13,9 1,0 100,00 Tablo 16 katılımcıların evlerinde yaşayan kişi ve oda sayısını göstermektedir. Görüldüğü üzere, katılımcıların % 27.4 ü üç odalı bir evde 6 ila 10 kişi arasında kaldıklarını söylemişlerdir. % 15.9 kadar yüksek sayıda katılımcı iki odalı bir evde 6 ila 10 kişi kaldıklarını söylemiştir. Dahası, tablodan da görülebileceği gibi, beşten az odası olan evlerde 20 kişiden fazla kalan katılımcılar da vardır. 62

Tablo 17. Katılımcıların İkamet Ettiği Yerlerdeki Tesisat Tesisat Yüzde (%) Elektrik 99.80 Su 99.07 Isıtma 20.78 Ankete katılan Suriyeli aile üyelerinin neredeyse tamamı, evlerinde elektrik (% 99.80) ve su (% 99.07) tesisatının bulunduğunu belirtmişlerdir. Ancak çok azı (% 20.78) ısınma tesisatlarının olduğunu söylemiştir. Tablo 18. Katılımcıların Kendilerini Türkiye de İdame Ettirebilme Kapasitesi Kendini İdame Ettirebiliyor Yüzde (%) Evet 70,92 Hayır 29,08 Toplam (%) 100,00 Katılımcılara Türkiye de kendilerini idame ettirebilip ettiremedikleri sorulduğunda % 70.92 si olumlu, % 29.08 si olumsuz yanıt vermiştir. 63

Tablo 19. Çocuk Sayısı (Yüzde) Çocuk Sayısı Yüzde (%) 0 0,13 1 5,26 2 15,26 3 23,62 4 21,84 5 14,87 6 9,34 7 4,21 8 2,04 9 1,97 10+ 1,45 Toplam (%) 100,00 Tablo 19, hanedeki çocuk sayısını göstermekte olup, çocuğu olmayan haneler çok küçük bir azınlıktır ( % 0.13). En yaygın cevaplar üç çocuk (% 23.62) ve dört çocuklu (%21.84) hanelere işaret etmektedir. Her ne kadar bu çalışmada görüşülen ailelerin küçük bir bölümünü oluştursalar da, yedi ve daha fazla sayıda çocuklu haneler de vardır. Suriyeli ailelerin ankete katılan üyelerinden onlarla yaşayan veya onlara bağımlı çocukları hakkında genel bilgiler vermeleri de istenmiştir. 1.520 katılımcıdan toplamda 4.394 çocuk hakkında bilgi alınmıştır. 64

Tablo 20. Katılımcıların Çocuklarının Cinsiyeti (Yüzde) Cinsiyet Yüzde (%) Kadın/Kız 54,4 Erkek/Oğlan 45,6 Toplam (%) 100,00 * Veriler yalnızca hala aileleriyle yaşayan veya ailelerine bağımlı çocuklara dairdir. Çocuklar arasında kız ve oğlanların oranı benzeşmektedir; Tablo 20, 54.4%20 den görülebileceği gibi katılımcıların çocuklarının % 54.4 ü kız/kadın, % 45.6 sı oğlan/erkektir. Tablo 21. Katılımcıların Çocuklarının Yaşları (Yüzde) Yaş grubu Yüzde (%) 0-5 4,3 6-13 60,8 14-17 19,0 18-24 13,7 25-29 1,8 30+ 0,5 Toplam (%) 100,00 *: * Veriler yalnızca hala aileleriyle yaşayan veya ailelerine bağımlı çocuklara dairdir. Çocukların yaşları, Milli Eğitim Bakanlığı nın resmi eğitim istatistiklerinde kullandığı yaş gruplarına göre verilmiştir. 106 Tablo 21 katılımcıların çocuklarının Türkiye deki okul aşamalarına göre yaşlarını göstermektedir. Tablodan görülebileceği gibi 6 ila 13 yaş arasındaki çocuklar en büyük grubu oluşturmaktadır (% 60.8). Büyüklük bakımından bu grubu 14-17 yaş grubu (% 19) ve 18-24 yaş grubu (tüm ailelerine bağımlı çocukların % 13.7 si) takip etmektedir. Diğer yandan 25 yaşının üzerinde olup da hala aileleriyle yaşayan/ailelerine bağımlı çocukların oranı yalnızca % 2.3 tür. Kreş çağındaki çocukların oranı da (%4.3) 25 yaş altındakiler arasındaki en düşük orandır. 106 T.C. Milli Eğitim bakanlığı (MEB). 2015/16. Ulusal Eğitim İstatistikleri, Örgün Eğitim. 65

Tablo 22. Katılımcıların Çocuklarının Medeni Durumu (Yüzde) Medeni Durum Yüzde (%) Bekar 94.4 Evli 5.5 Dul 0.05 Boşanmış 0.05 Evli, ayrı yaşıyor 0.0 Toplam (%) 100.00 *: * Veriler yalnızca hala aileleriyle yaşayan veya ailelerine bağımlı çocuklara dairdir. Katılımcıların çocuklarının çok büyük bölümünün (% 94.4) bekar olduğu belirtilmiştir. % 5.5 i evlidir. Tablo 23. Katılımcıların Çocuklarının Engellilik Durumu (Yüzde) Engelli Yüzde (%) Evet 2,6 Hayır 97,4 Toplam (%) 100,00 *: * Veriler yalnızca hala aileleriyle yaşayan veya ailelerine bağımlı çocuklara dairdir. Tablo 23 ten görülebileceği gibi, katılımcıların çok büyük bölümü (% 97.4) çocuklarının engelli olmadığını bildirmiştir. Çocukların yalnızca % 2.6 sının engelli olduğu belirtilmiştir. 66

Tablo 24. Katılımcıların Çocuklarının Eğitim Alma Durumu (Yüzde) Eğitim Alıyor Yüzde (%) * Evet 60,8 Hayır 39,2 Toplam (%) 100,00 *: * Veriler yalnızca halen aileleriyle yaşayan veya ailelerine bağımlı çocuklara dairdir. Tüm katılımcıların % 60.8 i çocuklarının eğitim alıyor olduğunu belirtmiştir. Katılımcıların % 39.2 sinin çocukları eğitim almamaktadır. Tablo 25. Katılımcıların Çocuklarının Eğitim Aldığı Dil (Yüzde) Eğitim Dili Yüzde (%) * Türkçe 12,0 İngilizce 0,6 Arapça 87,4 Toplam (%) 100,00 *: * Veriler yalnızca hala aileleriyle yaşayan veya ailelerine bağımlı çocuklara dairdir. Ankete katılan aile üyelerinin büyük çoğunluğu (% 87.4) çocuklarının Arapça eğitim almakta olduğunu belirtmiştir. Ailelerin % 12 sinin çocukları Türkçe ve % 0.6 sının çocukları İngilizce eğitim görmektedir. 67

Tablo 26. Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer Yüzde (%) * 10.8 100 7.0 1.6 20.3 2.1 1.0 14.3 0.3 45.0 *: * Veriler yalnızca hala aileleriyle yaşayan veya ailelerine bağımlı ve eğitim almayan çocuklara dairdir. Anket katılımcılarının tümü çocuklarının eğitimde kalmamasının nedeni olarak ekonomik sorunları dile getirmişlerdir. Yaygın olarak anılan diğer nedenler ulaşım sorunları (20.3%), evlilik (14.3%) ve kültürel sebeplerdir (10.8%). 68

Tablo 27. Anket Katılımcılarının Yaşlarına Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 8.1 5.4 14.3 13.9 6.5-62.2 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 16.2 6.4 7.1 5.1 2.2 50.0-1.5 1.8 1.3 4.3-8.1 15.3 21.4 14.6 54.3 100.0 2.7 1.5 1.1 4.4 2.2 - - 1.0 1.4 0.6 - - 2.7 5.4 14.6 24.7 21.7 33.3 2.7 - - 0.6 - - 40.5 47.5 45.0 50.6 23.9-69

Tablo 28. Anket Katılımcılarının Cinsiyetlerine Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Erkek Cinsiyet Kadın Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer 7.6 14.5 100.0 100.0 5.7 8.4 1.0 2.3 27.9 11.8 2.3 1.7 0.5 1.4 11.2 17.6 0.3 0.3 48.3 41.3 70

Tablo 29. İllere Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Adana Bursa Gazia ntep Hatay Mersi n İl İstanb ul Kültürel nedenler 4.6 3.3 8.0 42.4 2.0 - Ekonomik problemler 81.5 93.3 100.0 62.7 100.0 100.0 Sağlık problemleri 4.6-5.0 7.6 3.9 3.6 Güvenlik problemleri 4.6 3.3-2.5 3.9 - Ulaşım problemleri 43.1 16.7 7.0 32.2 27.5 9.8 Toplumsal dışlanma 1.5 - - 2.5 - - Resmi engeller 1.5 - - 2.5 2.0 1.8 İzmir Mardi n Şanlıu rfa Kilis 2.7-7.8 9.4 100.0 100.0 100.0 100.0 5.4 10.8 9.6 17.2-8.1 - - 16.2 16.2 23.5 9.4 8.1 8.1 1.7 4.7 - - - - Evlilik Dil engeli Diğer 30.8 3.3 6.0 26.3 27.5 6.3 5.4 10.8 9.6 12.5 - - - - - 0.9 - - - 1.6 43.1 36.7 36.7 64.4 15.7 29.5 59.5 56.8 58.3 64.1 71

Tablo 30. Anket Katılımcılarının Eğitim Seviyesine Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer Okul bitirme miş İlkokul mezunu Eğitim Seviyesi Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversit e mezunu Üniversit e üstü mezunu 8.3 9.0 14.3 12.6 11.3-100.0 100.0 100.0 87.4 86.3 66.7 10.4 4.3 10.1 7.8 5.0-4.2 1.1 1.8 1.0 1.3-14.6 17.9 14.9 21.4 45.0 33.3 1.0 2.5 1.8 2.9 1.3-1.0 1.1 1.8 - - - 15.6 15.8 16.7 6.8 12.5 - - - - 1.9 - - 49.0 40.1 44.6 41.7 58.8 72

Tablo 31. Anket Katılımcılarının Medeni Durumuna Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Medeni Durum Nedenler Evli ama ayrı Bekar Evli Dul Boşanmış yaşıyor Kültürel nedenler - 10.5 28.6 - - Ekonomik problemler 100.0 100.0 137.1 100.0 100.0 Sağlık problemleri 36.8 5.5 11.4-33.3 Güvenlik problemleri 5.3 1.7 - - - Ulaşım problemleri 5.3 21.5 11.4-8.3 Toplumsal dışlanma - 2.3 - - - Resmi engeller - 0.9-33.3 - Evlilik Dil engeli Diğer - 15.0 11.4-8.3 5.3 0.2 - - - 21.1 47.3 20.0-41.7 73

Tablo 32. Anket Katılımcılarının Geliş Zamanına Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Geliş Zamanı Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde 3.5 7.9 11.3 9.4 14.2 26.8 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 12.3 6.5 6.4 5.8 9.4 2.4-0.7 1.4 1.8 3.1 2.4 17.5 36.7 18.4 14.7 19.7 7.3 1.8 2.9-2.7 1.6 4.9-0.7 2.1 0.9-2.4 15.8 1.4 8.5 21.0 15.0 36.6 - - - 0.4 0.8-70.2 47.5 28.4 49.1 41.7 46.3 74

Tablo 33. Hanede Konuşulan Dile Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Hanede konuşulan dil Türkçe Arapça Diğer 3.2 12.1 - Ekonomik problemler 100.0 100.0 100.0 Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer 10.8 6.5-2.2 1.6-11.8 21.7-7.5 1.3 - - 1.1-17.2 14.0-2.2 - - 49.5 33.3 33.3 75

Tablo 34. Anket Katılımcılarının Gelir Miktarına Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer 0-500 501-1000 Gelir Miktarı 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ 15.5 12.3 2.7 3.8 - - 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0-8.0 7.7 5.4 3.8 - - 2.1 1.7 1.4 - - - 19.3 26.3 14.3 7.7 - - 2.1 1.3 4.1 - - - 0.8 1.7 - - - - 13.4 16.0 11.6 15.4 20.0-0.4 - - 3.8 - - 53.4 44.7 34.0 7.7 80.0 100.0 76

Tablo 35. Anket Katılımcılarının Gelir Kaynaklarına Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Gelir Kaynakları Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir Kültürel nedenler 11.5 25.0 10.7 5.1 18.2 Ekonomik problemler 100.0 92.9 100.0 100.0 100.0 Sağlık problemleri 11.5 7.1 5.8 8.0 36.4 Güvenlik problemleri 1.8-1.4 1.7 - Ulaşım problemleri 30.1 3.6 18.5 17.7 - Toplumsal dışlanma 2.7-1.8 3.4 - Resmi engeller 0.9-0.7 1.1 - Evlilik Dil engeli Diğer 19.5 14.3 13.0 20.0 27.3 - - 0.4 - - 47.8 39.3 46.9 29.1 36.4 77

Tablo 36. Anket Katılımcılarının Türkiye de Hayatını Sürdürmek İstemelerine Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer Türkiye de hayatını sürdürme Evet Hayır 4.8 22.5 100.0 100.0 6.3 8.4 0.8 3.2 20.4 20.1 1.7 2.8 1.0 0.8 13.3 16.1 0.2 0.4 42.9 49.0 78

Tablo 37. Anket Katılımcılarının Çocuk Sayısına Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ Kültürel nedenler 12.5 5.6 8.5 8.5 14.0 16.0 22.6 4.0 10.5 - Ekonomik problemler 33.3 61.1 96.9 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 Sağlık problemleri 12.5 6.5 3.9 4.8 4.8 7.4 5.7 24.0-43.8 Güvenlik problemleri - 1.1-3.0 3.0 1.1 3.8 - - - Ulaşım problemleri 4.2 12.2 24.0 8.5 8.5 22.3 24.5 36.0 100.0 25.0 Toplumsal dışlanma 4.2 2.2 0.8 1.2 1.2 1.1 3.8 4.0 - - Resmi engeller - 1.1 1.6 1.2 1.2 - - 4.0 5.3 - Evlilik Dil engeli Diğer - 3.3 1.6 11.5 11.5 20.2 26.4 44.0 31.6 31.3 - - - 0.6 0.6 - - - - - 33.3 57.8 45.0 44.2 44.2 44.7 43.4 56.0 21.1 25.0 79

Tablo 38. Anket Katılımcılarının Çocuklarının Cinsiyetine Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer Çocukların cinsiyeti Kadın Erkek 11.2 15.3 100.0 100.0 9.2 7.1 1.4 2.4 25.6 22.3 2.8 1.7 0.8 1.2 15.7 28.1 0.4 0.1 46.2 47.1 80

Tablo 39. Anket Katılımcılarının Çocuklarının Yaşlarına Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ 3.0 11.1 13.9 18.5 15.6 15.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 100.0 16.8 7.3 6.8 10.1 11.4 5.0 1.0 1.4 1.5 2.6 5.7 5.0 17.8 25.6 26.1 21.3 20.0-2.0 2.2 2.8 2.4 1.4 - - 1.3 0.8 0.9 - - 6.9 10.3 20.3 40.0 92.9 95.0 - - 0.2 1.1 - - 78.2 47.3 41.1 44.7 45.7 50.0 81

Tablo 40. Anket Katılımcılarının Çocuklarının Medeniyet Durumuna Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Medeniyet Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış 11.9 23.3 - - Ekonomik problemler 100.0 100.0 100.0 100.0 Sağlık problemleri 8.5 5.8 - - Güvenlik problemleri 1.5 3.6 100.0 - Ulaşım problemleri 25.2 14.8 - - Toplumsal dışlanma 2.3 2.2 - - Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer 1.0 0.9 - - 13.8 93.7 - - 0.3 - - - 48.6 28.3 - - 82

Tablo 41. Anket Katılımcılarının Çocuklarının Çalışma Durumuna Göre Çocukların Eğitimi Bırakma Nedenleri (Yüzde) Nedenler Kültürel nedenler Ekonomik problemler Sağlık problemleri Güvenlik problemleri Ulaşım problemleri Toplumsal dışlanma Resmi engeller Evlilik Dil engeli Diğer Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor 12.4 12.5 15.6 100.0 100.0 100.0 5.8 8.9 18.8 1.8 1.8-21.0 23.7 3.1 1.8 2.6-0.2 1.3-22.4 20.8 3.1 0.2 0.3. - 27.3 52.3 81.3 Tablo 42. Katılımcıların Çocuklarının İstihdam Durumu (Yüzde) İstihdam Durumu Yüzde (%) * Çalışıyor 12,8 Çalışmıyor 86,1 İş arıyor 1,1 Toplam (%) 100,00 *: * Veriler yalnızca halen aileleriyle yaşayan veya ailelerine bağımlı çocuklara dairdir. Katılımcıların büyük bölümü (% 86,1) çocuklarının çalışmadığını, % 12,8 i ise çalıştığını bildirmiştir. 83

Tablo 43. Katılımcıların Çocuklarının Sektöre Göre İstihdamı (Yüzde) İstihdam Sektörü Yüzde (%) * İmalat sektörü 36.8 Hizmet sektörü 18.4 Tarım sektörü 0.3 Tekstil sektörü 18.4 Kamu sektörü 1.5 Diğer 24.5 Toplam (%) 100.00 *: * Veriler yalnızca hala aileleriyle yaşayan veya ailelerine bağımlı olan istihdam edilen çocuklara dairdir. Tablodan görüldüğü gibi Suriyeli ailelerin istihdamdaki çocukları farklı sektörlerde çalışmaktadır. Katılımcıların % 36,8 i çocuklarının imalat sektöründe çalıştığını belirtmiştir. Katılımcıların çocuklarının hizmet sektöründe ve tekstil sektöründe çalıştığını söyleyenlerin oranı % 18,4 olup, aynıdır. Çocukları tarım sektöründe çalışan katılımcıların yüzdesi (% 0,3) oldukça düşüktür. 84

Suriyeli Ailelerin Çocuklarının Eğitimine Dair Görüşleri Tablo 44. Katılımcıların Çocuklarının Eğitimine Atfettiği Önem Derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Yüzde (%) Çok önemli 84,14 Önemli 12,11 Emin değil 2,50 Önemsiz 0,86 Hiç önemi yok 0,39 Toplam (%) 100,00 Bu ankete katılan Suriyeli ebeveynlerin çok büyük bir bölümü (% 96.25) çocuklarının eğitiminin çok önemli olduğunu düşünürken, yalnızca % 1.25 i önemsiz olduğunu belirtmiştir. % 2.5 luk bir kesim emin değildir. 85

Tablo 45. Katılımcıların yaş gruplarına göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 Çok önemli 75,3 85,7 83,0 86,8 87,5 55,6 Önemli 18,8 11,1 13,2 10,1 6,9 33,3 Emin değil 4,7 2,0 2,0 3,1 5,6 - Önemsiz 1,2 0,6 1,3 - - 11,1 Hiç önemi yok - 0,6 0,5 - - - Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tabl o 46. Katılımcıların cinsiyetlerine göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Erkek Kadın Çok önemli 87,2 81,0 Önemli 9,4 14,9 Emin değil 2,2 2,8 Önemsiz 0,9 0,8 Hiç önemi yok 0,3 0,5 Toplam 100,0 100,0 86

Tablo 47. Katılımcıların illerine göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis Çok önemli 88,5 92,4 87,7 87,3 85,7 77,8 76,3 92,3 79,6 87,4 Önemli 7,7 7,6 6,8 10,4 10,2 16,7 21,1 4,6 18,2 5,7 Emin değil 1,0-4,1 1,9 3,1 2,6 2,6 3,1 1,5 5,7 Önemsiz 1,0-0,9 0,4 1,0 2,2 - - 0,4 1,1 Hiç önemi yok 1,9-0,5 - - 0,7 - - 0,4 Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 48. Katılımcıların eğitim durumuna göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Okul bitirmemiş İlkokul mezunu Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversite mezunu Üniversite üstü mezunu Çok önemli 71,0 83,3 86,1 87,4 88,1 91,7 Önemli 22,6 13,0 10,5 9,1 8,8 8,3 Emin değil 4,5 2,5 1,8 2,2 2,7 - Önemsiz 1,3 0,8 1,0 1,3 - - Hiç önemi yok 0,6 0,4 0,5-0,4 - Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 87

Tablo 49. Katılımcıların medeni durumuna göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor Çok önemli 79,4 84,5 78,7 100,0 81,3 Önemli 14,7 11,9 14,7-18,8 Emin değil 2,9 2,3 6,7 - - Önemsiz 2,9 0,9 - - - Hiç önemi yok - 0,4 - - - Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 50. Katılımcıların Türkiye'ye geliş zamanına göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde Çok önemli 84,1 83,6 85,0 83,4 85,2 83,0 Önemli 13,6 13,4 11,2 11,6 12,0 12,0 Emin değil 2,3 1,3 2,2 3,1 2,4 5,0 Önemsiz - 1,0 0,9 1,4 0,3 - Hiç önemi yok - 0,7 0,6 0,5 - - Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 88

Tablo 51. Katılımcıların hane içinde çoğunlukla konuştukları dillere göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Türkçe Arapça İngilizce Diğer Çok önemli 92,1 83,2 80,0 55,6 Önemli 7,3 12,7-33,3 Emin değil 0,5 2,7 20,0 - Önemsiz - 0,9-11,1 Hiç önemi yok - 0,5 - - Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 Tablo 52. Katılımcıların aylık gelir miktarına göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi 0-500 501-1000 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2500+ Çok önemli 83,0 85,4 82,8 88,9 75,6 94,7 Önemli 13,4 11,1 12,9 7,9 17,1 5,3 Emin değil 2,8 2,4 2,3 3,2 2,4 - Önemsiz 0,4 0,6 2,0-2,4 - Hiç önemi yok 0,4 0,5 - - 2,4 - Toplam 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 89

Tablo 53. Katılımcıların gelir kaynaklarına göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile,Tanıdık, Akraba desteği Ben ve(ya) eşimin çalıştığı işten elde edilen gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir Çok önemli 81,8 85,7 85,2 78,8 79,3 Önemli 15,8 10,0 11,4 15,8 17,2 Emin değil 2,1 4,3 2,2 1,9 3,4 Önemsiz 0,3-0,9 2,7 - Hiç önemi yok - - 0,3 0,8 - Tablo 54. Katılımcıların Türkiye'de hayatlarını devam ettirme düşüncelerine göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Evet Hayır Çok önemli 82,7 87,6 Önemli 13,9 7,7 Emin değil 2,5 2,5 Önemsiz 0,5 1,8 Hiç önemi yok 0,4 0,5 Toplam 100,0 100,0 90

Tablo55. Katılımcıların çocuklarının cinsiyetine göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Erkek Kadın Çok önemli Önemli Emin değil Önemsiz Hiç önemi yok 82,5 83,2 12,9 13,6 3,0 2,3 1,1 0,6 0,5 0,3 Tablo 56. Katılımcıların çocuklarının yaş gruplarına göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Çok önemli Önemli Emin değil Önemsiz Hiç önemi yok 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ 81,7 83,8 81,1 81,5 80,5 90,0 13,6 13,2 14,1 12,5 7,8-3,7 2,0 3,0 3,8 7,8 10,0 0,5 0,4 1,6 1,7 3,9-0,5 0,5 0,2 0,5 - - 91

Tablo 57. Katılımcıların çocuklarının medeni durumlarına göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Bekar Evli Dul Boşanmış Çok önemli Önemli Emin değil Önemsiz Hiç önemi yok 83,1 77,7 50,0 50,0 13,2 12,0 50,0 50,0 2,3 8,3 - - 0,8 1,7 - - 0,5 0,4 - - Tablo 58. Katılımcıların çocuklarının çalışma durumuna göre çocuklarının eğitimine atfettiği önem derecesi (Yüzde) Çocukların Eğitiminin Önemi Çalışıyor Çalışmıyor İş arıyor Çok önemli Önemli Emin değil Önemsiz 78,8 83,8 73,9 14,6 12,7 17,4 3,1 2,5-2,6 0,7 2,2 Hiç önemi yok 0,9 0,3 6,5 92

Tablo 59. Katılımcıların Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Biçimi (Yüzde) Haber Alma Biçimi Yüzde (%) İnternet/sosyal medya 26,1 Toplantılar 5,0 Televizyon 1,4 Poster/broşür 0,7 Radyo 0,1 Telefon 0,6 Kamu kuruluşları 4,7 Tanıdıklar/konuşma esnasında 78,1 Eğitim fırsatlarından asıl haberdar olduklarını belirtirken katılımcıların birden fazla seçeneği işaretlemelerine izin verilmiştir. Tablo 21 de görülebileceği gibi, en yaygın yanıt (% 78,1) tanıdıklar aracılığıyla/konuşma esnasındadır. Buna ilaveten, katılımcıların %26,1 i eğitim fırsatlarından internet aracılığıyla haberdar olduklarını belirtmişlerdir. 93

Tablo 60. Katılımcıların Yaşlarına Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haberdar olma yolları İnternet/Sosyal medya Toplantı Televizyon Afişler/Broşürler Radyo Telefon Devlet kurumları Tanıdık/Çevre Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 27.4 22.2 29.4 27.3 24.3-3.6 4.3 5.3 5.9 4.3 22.2-0.8 1.9 1.2 1.4 11.1 1.2 1.0 0.5 0.4 - - - 0.2 0.2 - - - - 0.5 0.5 0.4 1.4 - - 4.7 4.7 5.5 5.7 11.1 85.7 75.1 75.1 78.3 81.4 88.9 Tablo 61. Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haberdar olma yolları İnternet/Sosyal medya Toplantı Televizyon Afişler/Broşürler Radyo Telefon Devlet kurumları Tanıdık/Çevre Cinsiyet Erkek Kadın 29.0 23.1 6.3 3.6 1.6 1.1 0.9 0.4 0.3-0.8 0.4 7.0 2.2 72.8 83.7 94

Tablo 62. İllere göre Katılımcıların Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) İller Haberdar olma yolları Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis İnternet/Sosyal medya 17.5 42.4 22.9 19.7 30.6 30.9 62.9 10.9 22.0 25.3 Toplantı - - 7.5 2.3 9.2 1.1 1.4 12.5 5.3 20.7 Televizyon 1.0-2.0 0.8 2.0 0.4 2.9 3.1 1.1 3.4 Afişler/Broşürler - - 2.0 0.8 2.0 - - 1.6 0.4 - Radyo - - - 0.4 - - - 1.6 - - Telefon - - 0.5 0.4-0.4 1.4 1.6 0.8 2.3 Devlet kurumları 1.0 3.0 3.0 0.8 6.1 3. - 21.9 10.6 1.1 Tanıdık/Çevre 90.3 77.3 79.1 88.4 67.3 80.9 54.3 68.8 71.6 80.5 95

Tablo 63. Katılımcıların Eğitimlerine Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Eğitim Seviyesi Haber alma biçimi Okul bitirme miş İlkokul mezunu Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversite mezunu Üniversit e üstü mezunu İnternet/Sosyal medya 30.0 Toplantı 2,7 Televizyon 0,0 Afişler/Broşürler 1,3 Radyo 0,0 Telefon 0,7 Devlet Kurumları 2,7 Tanıdık/Çevre 82,0 18.6 26,0 30,5 34,4 58,3 6,0 4,9 3,5 6,4 0,0 2,2 1,1 1,3 0,9 0,0 0,6 0,5 0,9 0,5 0,0 0,2 0,0 0,4 0,0 0,0 0,8 0,3 0,4 0,9 0,0 4,4 5,4 4,4 5,5 8,3 81,2 75,3 79,2 73,9 41,7 96

Tablo 64. Katılımcıların Medeni Durumlarına Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi Medeni Durum Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor İnternet/Sosyal medya 44,1 25,5 22,5 33,3 53,3 Toplantı 2,9 5,2 4,2 0,0 0,0 Televizyon 0,0 1,3 1,4 8,3 0,0 Afişler/Broşürler 0,0 0,7 1,4 0,0 0,0 Radyo 0,0 0,1 0,0 0,0 0,0 Telefon 0,0 0,7 0,0 0,0 0,0 Devlet Kurumları 0,0 5,1 1,4 0,0 0,0 Tanıdık/Çevre 67,6 77,7 85,9 100,0 80,0 97

Tablo 65. Katılımcıların Geliş Zamanına Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Geliş Zamanı Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde İnternet/Sosyal medya Toplantı Televizyon Afişler/Broşürler Radyo Telefon Devlet Kurumları Tanıdık/Çevre 24,7 28,1 29,1 26,0 25,8 13,3 2,5 3,8 4,2 7,0 3,9 8,2 0,0 2,4 1,0 0,5 2,5 1,0 1,2 1,4 0,6 0,5 0,0 1,0 0,0 0,3 0,0 0,2 0,0 0,0 0,0 0,7 1,0 0,2 0,4 2,0 7,4 3,8 1,6 2,7 11,5 4,1 79,0 77,7 79,6 77,1 75,6 84,7 98

Tablo 66. Katılımcıların Hanede Çoğunlukla Konuştukları Dile Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi İnternet/Sosyal medya Toplantı Televizyon Afişler/Broşürler Radyo Telefon Devlet Kurumları Tanıdık/Çevre Hanede konuşulan dil Türkçe Arapça İnglizce 27,2 26,1 20,0 11,0 4,2 0,0 4,2 0,9 0,0 0,5 0,7 0,0 0,0 0,2 0,0 0,0 0,7 0,0 10,5 3,9 0,0 75,9 78,3 80,0 Diğer 11,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 88,9 99

Tablo 67. Katılımcıların Aylık Gelirine Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Gelir Miktarı Haber alma biçimi 0-500 501-1000 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ İnternet/Sosyal medya Toplantı Televizyon Afişler/Broşürler Radyo Telefon Devlet Kurumları Tanıdık/Çevre 16,9 23,9 36,1 45,2 53,7 42,1 7,1 4,8 2,7 3,2 2,4 10,5 2,2 1,5 0,3 0,0 0,0 0,0 0,4 0,8 1,0 0,0 0,0 0,0 0,2 0,8 1,0 0,0 0,0 0,0 0,7 0,7 0,7 0,0 0,0 0,0 5,8 5,4 2,4 0,0 2,4 10,5 80,0 78,5 74,2 82,3 80,5 57,9 100

Tablo 68. Katılımcıların Gelir Kaynaklarına Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Gelir Kaynakları Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir İnternet/Sosyal medya 17,0 35,3 37,1 31,6 17,2 Toplantı 5,2 4,4 5,2 2,0 0,0 Televizyon 0,7 1,5 1,2 1,6 0,0 Afişler/Broşürler 0,3 2,9 0,6 0,4 0,0 Radyo 0,3 1,5 0,1 0,0 0,0 Telefon 1,0 1,5 0,7 0,0 0,0 Devlet Kurumları 12,1 0,0 3,9 1,2 0,0 Tanıdık/Çevre 79,6 82,4 77,5 81,0 96,6 101

Tablo 69. Katılımcıların Türkiye de Hayatını Sürdürmeyi Düşünmelerine Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi Evet Türkiye de hayatını sürdürme Hayır İnternet/Sosyal medya 25,9 26,6 Toplantı 4,6 6,0 Televizyon 1,2 1,9 Afişler/Broşürler 0,7 0,7 Radyo 0,2 0,0 Telefon 0,8 0,2 Devlet Kurumları 3,1 8,6 Tanıdık/Çevre 79,9 73,6 102

Tablo 70. Katılımcıların Çocuk Sayısına Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ İnternet/Sosyal medya 38,0 31,4 22,6 27,2 26,6 22,5 16,1 13,8 21,4 42,9 Toplantı 6,3 4,5 3,7 4,9 6,3 5,1 11,3 6,9 0,0 0,0 Televizyon 1,3 1,4 1,1 0,9 2,7 1,4 0,0 0,0 0,0 4,8 Afişler/Broşürler 0,0 0,5 1,1 0,6 0,9 0,0 1,6 0,0 0,0 0,0 Radyo 0,0 0,0 0,3 0,0 0,5 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Telefon 0,0 0,5 0,6 0,9 0,9 0,7 0,0 0,0 0,0 0,0 Devlet Kurumları 5,1 5,0 4,0 5,6 4,1 5,1 6,5 0,0 7,1 0,0 Tanıdık/Çevre 70,9 76,8 79,7 77,8 73,4 81,2 87,1 86,2 89,3 71,4 103

Tablo71. Katılımcıların Çocuklarının Cinsiyetlerine Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi Kadın Çocukların cinsiyeti Erkek İnternet/Sosyal medya Toplantı Televizyon Afişler/Broşürler Radyo Telefon Devlet Kurumları Tanıdık/Çevre 34,5 31,0 5,0 5,2 1,9 1,4 0,8 0,6 0,1 0,2 0,5 0,7 4,8 4,8 77,0 79,4 104

Tablo 72. Katılımcıların Çocuklarının Yaşlarına Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi İnternet/Sosyal medya Toplantı Televizyon Afişler/Broşürler Radyo Telefon Devlet Kurumları Tanıdık/Çevre Çocuk Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ 32,3 31,0 33,8 39,1 48,1 15,0 3,7 4,7 6,3 5,4 7,8 10,0 1,1 2,0 1,1 1,2 2,6 0,0 0,5 0,7 0,5 0,8 1,3 0,0 0,0 0,1 0,2 0,0 0,0 0,0 0,5 0,6 0,2 0,7 1,3 0,0 6,3 4,7 4,3 5,7 3,9 0,0 76,2 79,4 77,9 75,1 64,9 85,0 Tablo 73. Katılımcıların Çocuklarının Medeni Durumlarına Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi Çocuk Medeni Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış İnternet/Sosyal medya 32,8 36,7 0,0 0,0 Toplantı Televizyon Afişler/Broşürler Radyo Telefon Devlet Kurumları Tanıdık/Çevre 5,0 6,3 0,0 0,0 1,7 1,3 0,0 0,0 0,7 1,3 0,0 0,0 0,1 0,0 0,0 0,0 0,6 0,4 0,0 0,0 5,0 1,3 0,0 0,0 78,1 78,1 100,0 100,0 105

Tablo 74. Katılımcıların Çocuklarının Çalışma Durumlarına Göre Eğitim Fırsatlarından Haberdar Olma Yolları (Yüzde) Haber alma biçimi Çocuk Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor İnternet/Sosyal medya 37,0 31,2 63,0 Toplantı 4,7 5,2 6,5 Televizyon 1,3 1,7 0,0 Afişler/Broşürler 0,7 0,7 0,0 Radyo 0,0 0,1 0,0 Telefon 0,0 0,7 0,0 Devlet Kurumları 2,6 5,0 4,3 Tanıdık/Çevre 78,5 78,8 50,0 106

Tablo 75. Katılımcıların Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Yüzde (%) Politikacılar 1,7 Dini görevliler 9,8 Medya 7,3 Tanıdıklar/akrabalar 54,5 Diğer Suriyeli aileler 14,2 Öğretmenler 23,5 Diğer öğrenciler ve aileleri 17,7 Tablo 22, 1.520 katılımcıdan %54,5 inin çocuklarının eğitimi konusunda tanıdık ve akrabalarının etkisinde kaldığını göstermektedir. Öğretmenler, katılımcıların %23,5 ini etkilemektedir. Buna karşılık, katılımcıların yalnızca %1,7 si politikacıların etkili olduğunu belirtmiştir. Benzer biçimde, medya da katılımcıların yalnızca %7,3 ünü etkiler görünmektedir. 107

Tablo 76. Katılımcıların Yaşlarına Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 Siyasilerden Dini görevlilerden Medyadan Tanıdık/Akrabalarından Diğer Suriyeli ailelerden Öğretmenlerden 1,2 2,1 0,4 2,0 8,8 0,0 7,3 9,9 6,8 14,5 19,1 22,2 11,0 7,2 6,8 5,2 13,2 22,2 58,5 55,0 55,1 53,0 52,9 11,1 13,4 12,0 15,5 13,7 20,6 22,2 13,4 23,3 23,5 24,9 27,9 44,4 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 20,7 46,5 17,5 18,9 19,1 22,2 108

Tablo 77. Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Erkek Cinsiyet Kadın Siyasilerden 1,9 1,4 Dini görevlilerden 12,5 7,1 Medyadan 7,7 6,8 Tanıdık/Akrabalarından 42,8 66,5 Diğer Suriyeli ailelerden 17,0 11,3 Öğretmenlerden 29,3 17,4 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 22,6 12,7 109

Tablo 78. Katılımcıların illerine Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) İl Aktör Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis Siyasilerden 0,0 0,0 3,5 0,0 4,1 0,4 1,4 12,7 0,4 2,3 Dini görevlilerden 1,0 0,0 17,3 1,5 8,2 1,9 Medyadan 1,4 46,0 11,6 36,0 2,9 1,5 6,9 13,5 3,1 1,2 8,6 12,7 5,2 23,3 Tanıdık/Akra balarından 73,5 38,5 43,6 51,4 69,4 56,0 52,9 47,6 59,4 50,0 Diğer Suriyeli ailelerden 12,7 40,0 18,3 26,6 5,1 8,9 Öğretmenler den 13,7 33,8 28,7 23,9 18,4 16,2 14,3 4,8 6,4 4,7 24,3 19,0 27,3 32,6 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 11,8 35,4 14,4 23,6 13,3 25,1 20,0 27,0 7,2 5,8 110

Tablo 79. Katılımcıların Eğitim Seviyesine Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Eğitim Seviyesi Aktör Okul bitirme miş İlkokul mezunu Ortaokul mezunu Lise mezun u Üniversite mezunu Üniversite üstü mezunu Siyasilerden 4,1 1,0 2,2 0,9 0,9 10,0 Dini görevlilerden 9,5 12,3 7,9 7,8 9,7 10,0 Medyadan 8,1 9,1 5,7 7,8 5,1 0,0 Tanıdık/Akrabalarından 56,8 52,4 54,1 50,7 63,0 40,0 Diğer Suriyeli ailelerden 15,5 13,7 14,8 14,3 13,9 0,0 Öğretmenlerden 24,3 23,6 21,6 25,3 23,1 40,0 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 12,8 19,0 19,1 21,7 11,6 20,0 111

Tablo80. Katılımcıların Medeni Durumlarına Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Medeni Durum Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor Siyasilerden 0,0 1,6 4,2 0,0 0,0 Dini görevlilerden 3,0 9,9 12,7 16,7 0,0 Medyadan 15,2 7,2 7,0 8,3 0,0 Tanıdık/Akrabalarından 36,4 54,1 62,0 66,7 86,7 Diğer Suriyeli ailelerden 15,2 14,3 11,3 16,7 13,3 Öğretmenlerden 36,4 23,8 16,9 8,3 6,7 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 33,3 17,4 16,9 16,7 13,3 112

Tablo 81. Katılımcıların Geliş Zamanların Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Geliş Zamanı Aktör Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde Siyasilerden 2,6 2,1 1,6 1,0 1,8 2,1 Dini görevlilerden 16,7 8,2 8,2 8,9 11,8 12,4 Medyadan 9,0 7,6 6,3 5,7 8,2 12,4 Tanıdık/Akrabalarından 55,1 52,6 56,6 55,9 56,6 41,2 Diğer Suriyeli ailelerden 17,9 18,6 13,8 10,1 10,4 26,8 Öğretmenlerden 24,4 14,8 21,1 26,5 27,6 32,0 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 11,5 20,6 19,1 15,6 16,5 21,6 113

Tablo 82. Katılımcıların Hanede Konuştukları Dile Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Türkçe Arapça Hanede konuşulan dil İngilizce Diğer Siyasilerinden 5,3 1,1 0,0 0,0 Dini görevlilerden 25,5 7,5 0,0 11,1 Medyadan 15,4 6,2 0,0 0,0 Tanıdık/Akrabalarından 48,4 55,3 80,0 55,6 Diğer Suriyeli ailelerden 14,4 14,1 40,0 0,0 Öğretmenlerden 31,4 22,2 0,0 44,4 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 18,6 17,7 0,0 0,0 114

Tablo 83. Katılımcıların Aylık Gelirlerine Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Gelir Miktarı Aktör 0-500 501-1000 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ Siyasilerinden 1,8 1,8 1,0 0,0 5,0 0,0 Dini görevlilerden 13,9 10,4 3,4 6,6 7,5 16,7 Medyadan 9,8 7,5 4,1 4,9 5,0 5,6 Tanıdık/Akrabalarından 57,9 51,9 53,4 59,0 77,5 11,1 Diğer Suriyeli ailelerden 13,2 14,5 15,2 14,8 10,0 16,7 Öğretmenlerden 21,6 26,9 18,6 16,4 32,5 38,9 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 14,4 16,2 23,0 27,9 15,0 33,3 115

Tablo 84. Katılımcıların Gelir Kaynaklarına Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Gelir Kaynakları Aktör Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir Siyasilerinden 2,5 4,5 1,5 1,6 0,0 Dini görevlilerden 13,8 7,5 10,0 4,0 3,4 Medyadan 8,5 7,5 7,2 5,6 0,0 Tanıdık/Akrabalarından 55,5 67,2 52,9 62,4 79,3 Diğer Suriyeli ailelerden 18,7 7,5 14,8 14,4 6,9 Öğretmenlerden 29,7 9,0 24,7 14,8 3,4 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 15,5 16,4 17,6 24,0 10,3 116

Tablo 85. Katılımcıların Türkiye de Hayatını Sürdürmeyi Düşünmelerine Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Siyasilerinden Dini görevlilerden Medyadan Tanıdık/Akrabalarından Diğer Suriyeli ailelerden Öğretmenlerden Diğer öğrenciler ve ailelerinden Türkiye de hayatını sürdürme Evet Hayır 1,4 2,2 8,2 13,9 6,8 8,6 54,2 55,3 14,9 12,4 24,3 21,5 17,4 18,4 117

Tablo 86. Katılımcıların Çocuklarının Sayısına Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ Siyasilerinden 0,0 2,3 1,2 2,5 0,9 0,7 1,6 3,4 6,9 0,0 Dini görevlilerden 8,0 9,6 5,8 8,5 9,6 15,4 14,5 13,8 20,7 33,3 Medyadan 5,3 7,8 7,2 8,5 5,5 3,7 12,9 6,9 13,8 9,5 Tanıdık/Akrabalarından 44,0 51,6 54,8 57,3 49,3 62,5 61,3 58,6 65,5 38,1 Diğer Suriyeli ailelerden 10,7 11,4 17,4 13,9 16,0 12,5 14,5 6,9 17,2 4,8 Öğretmenlerden 32,0 28,3 20,0 22,2 25,6 19,9 22,6 17,2 17,2 42,9 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 16,0 16,9 20,9 14,6 20,1 17,6 14,5 27,6 10,3 9,5 118

Tablo 87. Katılımcıların Çocuklarının Cinsiyetine Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Kadın Çocukların cinsiyeti Erkek Siyasilerinden 1,7 2,0 Dini görevlilerden 11,0 10,0 Medyadan 7,5 8,1 Tanıdık/Akrabalarından 53,9 57,5 Diğer Suriyeli ailelerden 14,4 14,4 Öğretmenlerden 24,9 22,0 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 16,6 17,4 119

Tablo 88. Katılımcıların Çocuklarının Yaşına Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ Siyasilerinden 2,7 1,5 1,6 2,4 6,7 5,3 Dini görevlilerden 9,8 9,2 11,6 13,1 21,3 31,6 Medyadan 8,2 7,6 7,5 8,4 10,7 10,5 Tanıdık/Akrabalarından 62,0 53,2 60,0 57,9 56,0 57,9 Diğer Suriyeli ailelerden 12,0 15,2 13,0 13,1 14,7 15,8 Öğretmenlerden 21,7 23,4 23,1 25,5 29,3 0,0 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 13,6 18,6 15,1 13,6 16,0 10,5 120

Tablo 89. Katılımcıların Çocuklarının Medeniyet Durumlarına Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Medeniyet Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış Siyasilerinden 1,8 2,6 0,0 0,0 Dini görevlilerden 9,9 22,4 0,0 0,0 Medyadan 7,5 13,8 0,0 0,0 Tanıdık/Akrabalarından 55,7 52,2 100,0 100,0 Diğer Suriyeli ailelerden 14,6 9,9 0,0 0,0 Öğretmenlerden 23,5 25,0 0,0 0,0 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 17,0 16,8 0,0 0,0 121

Tablo 90. Katılımcıların Çocuklarının Çalışma Durumlarına Göre Eğitime Dair Görüşlerini Etkileyen Aktörler (Yüzde) Aktör Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor Siyasilerinden 2,1 1,8 0,0 Dini görevlilerden 10,2 10,9 4,8 Medyadan 5,5 8,2 7,1 Tanıdık/Akrabalarından 62,0 54,0 50,0 Diğer Suriyeli ailelerden 13,7 14,7 4,8 Öğretmenlerden 16,7 24,9 26,2 Diğer öğrenciler ve ailelerinden 16,9 17,5 7,1 122

Tablo 91. Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Eğitim Kurumu Yüzde (%) Yeterli okul var 80,2 Kreş yok 9,1 İlkokul yok 11,8 Ortaokul yok 6,5 Lise yok 2,2 Üniversite yok 0,6 1.520 katılımcının çoğunluğu (80,2) çocuklarının eğitim alabilmesi için yeterli sayıda okul bulunduğunu düşünmektedir. Ancak bazıları kreş (% 9,1), ilkokul (%11,8), ortaokul (%6,5), lise (%2,2) ve üniversite (%0,6) sayısının yeterli olmadığını düşünmektedir. 123

Tablo 92. Katılımcıların Yaşlarına Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 Yeterince okul mevcut 76,3 82,1 78,8 79,6 85,4 80,0 Anaokulu yok 11,9 8,4 10,0 8,6 6,3 0,0 İlkokul yok 11,9 10,9 12,1 12,9 10,4 20,0 Ortaokul yok 1,7 5,3 7,5 8,1 6,3 0,0 Lise yok 3,4 1,1 2,3 3,2 4,2 0,0 Üniversite yok 1,7 0,0 0,9 0,5 0,0 0,0 124

Tablo 93. Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Erkek Cinsiyet Kadın Yeterince okul mevcut 74,3 86,1 Anaokulu yok 14,4 3,9 İlkokul yok 14,6 9,0 Ortaokul yok 8,7 4,2 Lise yok 2,2 2,2 Üniversite yok 0,9 0,2 125

Tablo 94. İllere Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) İl Yeterlilik algısı Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis Yeterince okul mevcut 54,9 97,0 82,1 87,4 80,7 86,8 83,3 69,0 81,3 57,4 Anaokulu yok 22,0 0,0 10,6 1,7 4,5 3,6 4,2 19,0 10,2 37,7 İlkokul yok 22,0 3,0 13,0 10,5 10,2 9,1 8,3 16,7 10,2 18,0 Ortaokul yok 9,9 0,0 8,9 4,6 3,4 6,6 4,2 14,3 8,0 1,6 Lise yok 0,0 0,0 3,3 2,1 3,4 0,5 4,2 11,9 2,7 0,0 Üniversite yok 1,1 0,0 0,0 0,0 1,1 0,0 0,0 7,1 0,0 1,6 126

Tablo 95. Katılımcıların Eğitim Seviyesine Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Eğitim Seviyesi Yeterlilik algısı Okul bitirme miş İlkokul mezunu Ortaoku l mezunu Lise mezunu Üniversite mezunu Üniversite üstü mezunu Yeterince okul mevcut 83,0 81,2 78,6 82,9 75,9 83,3 Anaokulu yok 10,0 8,7 10,9 8,2 7,8 0,0 İlkokul yok 7,0 13,1 13,8 8,2 12,0 16,7 Ortaokul yok 4,0 4,9 8,3 5,3 9,0 16,7 Lise yok 3,0 1,6 1,8 1,8 4,2 0,0 Üniversite yok 0,0 0,3 0,7 1,2 0,6 0,0 127

Tablo 96. Katılımcıların Medeni Durumlarına Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Medeni Durum Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor Yeterince okul mevcut 90,9 79,8 85,4 77,8 75,0 Anaokulu yok 4,5 9,2 10,4 11,1 0,0 İlkokul yok 0,0 12,1 8,3 22,2 12,5 Ortaokul yok 0,0 6,6 2,1 22,2 12,5 Lise yok 0,0 2,3 2,1 0,0 0,0 Üniversite yok 4,5 0,5 0,0 0,0 0,0 128

Tablo 97. Katılımcıların Geliş Zamanlarına Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Geliş Zamanı Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde Yeterince okul mevcut 84,3 77,2 79,0 76,4 86,0 85,7 Anaokulu yok 9,8 7,3 8,0 10,5 9,2 10,7 İlkokul yok 7,8 16,1 12,1 12,8 8,3 9,5 Ortaokul yok 3,9 8,8 8,0 5,9 5,3 3,6 Lise yok 0,0 2,1 2,2 3,6 1,3 1,2 Üniversite yok 2,0 0,0 1,3 0,0 0,9 0,0 129

Tablo 98. Katılımcıların Hanede Konuşulan Dile Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Hanede konuşulan dil Türkçe Arapça İngilizce Diğer Yeterince okul mevcut 73,3 81,3 50,0 71,4 Anaokulu yok 21,5 7,2 0,0 28,6 İlkokul yok 8,9 12,3 0,0 0,0 Ortaokul yok 2,2 7,1 0,0 0,0 Lise yok 0,7 2,3 50,0 0,0 Üniversite yok 0,7 0,5 0,0 0,0 130

Tablo 99. Katılımcıların Aylık Gelirlerine Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı 0-500 501-1000 Gelir Miktarı 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ Yeterince okul mevcut 82,1 78,9 79,1 82,1 80,8 87,5 Anaokulu yok 9,3 11,2 6,5 2,6 3,8 6,3 İlkokul yok 10,8 12,3 11,6 15,4 11,5 12,5 Ortaokul yok 6,8 4,9 10,2 2,6 3,8 6,3 Lise yok 2,2 2,6 1,9 0,0 3,8 0,0 Üniversite yok 0,3 0,6 0,9 0,0 0,0 0,0 131

Tablo 100. Katılımcıların Gelir Kaynaklarına Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Gelir Kaynakları Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir Yeterince okul mevcut 88,9 78,4 78,1 83,8 76,9 Anaokulu yok 6,2 15,7 10,5 2,2 3,8 İlkokul yok 7,6 13,7 12,1 11,4 15,4 Ortaokul yok 4,4 9,8 6,5 7,0 3,8 Lise yok 1,3 2,0 2,3 2,7 3,8 Üniversite yok 0,4 0,0 0,6 0,5 0,0 132

Tablo 101. Katılımcıların Türkiye de Hayatını Sürdürmeyi Düşünmelerine Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Evet Türkiye de hayatını sürdürme Hayır Yeterince okul mevcut 82,3 74,5 Anaokulu yok 6,2 17,0 İlkokul yok 11,9 11,6 Ortaokul yok 6,4 6,5 Lise yok 2,3 2,0 Üniversite yok 0,4 1,0 133

Tablo 102. Katılımcıların Çocuklarının Sayısına Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ Yeterince okul mevcut 82,1 77,2 80,6 79,3 78,3 86,5 78,3 91,3 84,2 75,0 Anaokulu yok 8,9 12,7 9,5 10,0 6,1 7,3 8,7 4,3 0,0 25,0 İlkokul yok 7,1 12,0 12,6 12,4 11,7 9,4 15,2 8,7 10,5 16,7 Ortaokul yok 1,8 3,8 7,9 6,2 8,9 3,1 8,7 0,0 15,8 16,7 Lise yok 3,6 2,5 0,8 2,9 2,8 2,1 4,3 0,0 0,0 0,0 Üniversite yok 1,8 0,6 0,8 0,4 0,6 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 134

Tablo 103. Katılımcıların Çocuklarının Cinsiyetine Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Kadın Çocukların cinsiyeti Erkek Yeterince okul mevcut 79,2 81,6 Anaokulu yok 9,6 7,4 İlkokul yok 12,4 11,6 Ortaokul yok 7,2 6,3 Lise yok 2,6 2,3 Üniversite yok 0,4 0,5 135

Tablo 104. Katılımcıların Çocuklarının Yaşlarına Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ Yeterince okul mevcut 69,9 81,0 81,4 80,2 66,0 81,8 Anaokulu yok 11,3 8,2 8,3 8,9 17,0 9,1 İlkokul yok 20,3 12,1 10,1 10,5 22,6 9,1 Ortaokul yok 7,5 6,3 7,5 7,0 13,2 0,0 Lise yok 4,5 2,1 3,0 3,0 3,8 0,0 Üniversite yok 1,5 0,4 0,6 0,2 0,0 0,0 136

Tablo 105. Katılımcıların Çocuklarının Medeni Durumlarına Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Medeniyet Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış Yeterince okul mevcut 80,4 78,1 100,0 100,0 Anaokulu yok 8,5 10,7 0,0 0,0 İlkokul yok 11,9 12,9 0,0 0,0 Ortaokul yok 6,9 5,1 0,0 0,0 Lise yok 2,6 1,7 0,0 0,0 Üniversite yok 0,5 0,0 0,0 0,0 137

Tablo 106. Katılımcıların Çocuklarının Çalışma Durumlarına Göre Eğitim Kurumlarının Yeterlilik Algısı (Yüzde) Yeterlilik algısı Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor Yeterince okul mevcut 78,4 80,9 69,0 Anaokulu yok 8,1 8,2 31,0 İlkokul yok 14,1 11,5 3,4 Ortaokul yok 7,0 6,9 0,0 Lise yok 3,0 2,3 0,0 Üniversite yok 0,3 0,5 0,0 138

Tablo 107. Katılımcıların Engelli Çocuklarının Özel Eğitim Fırsatlarından Yararlanabilme Oranı (Yüzde) Engelli Çocuklar için Özel Eğitim Yüzde (%) Geçerli değil 89,14 Evet 2,50 Hayır 8,36 Toplam (%) 100,00 Katılımcılara engelli çocuklarının özel eğitim fırsatlarından yararlanabilme durumu sorulmuştur. Bu soru çocukları engelli olmayan büyük çoğunluk için (% 89,14) için geçerli değildir. Ancak engelli çocukları olanlar arasında oldukça azı (tüm katılımcıların % 2,5 i) özel eğitim fırsatlarından yararlanabildiklerini belirtmiş, (tüm katılımcıların % 8,36 sı ise) bu fırsatlardan yararlanamadıklarını belirtmişlerdir. Tablo 108. Katılımcıların Çocuklarının Eğitim İhtiyaçlarını Karşılama Kaynakları (Yüzde) Eğitim İçin Kaynak Yüzde (%) Kuruluş veya vakıf desteği 20,1 Aile/tanıdık/akrabalardan destek 4,0 Kendi veya eşinin işinden gelir 79,9 Çocuklarının işinden gelir 10,9 Diğer hane üyelerinin işlerinden gelir 0,5 Tablo 25 ten görülebileceği gibi, tüm katılımcıların % 79,9 u çocuklarının eğitim ihtiyaçlarını kendi veya eşlerinin gelirinden karşılamaktadır. 1.520 katılımcıdan %20,1 i bir kuruluş veya vakfın yardımından yararlandıklarını belirtmişlerdir. Diğer yandan, hanenin diğer üyelerinin işlerinden gelir çocukların eğitimi için nadiren kullanılmakta olup, bu durum katılımcıların yalnızca % 0,5 i tarafından bildirilmiştir. 139

Tablo 109. Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet Derecesi Yüzde (%) Geçerli değil 6,05 Çok memnun 16,64 Memnun 38,75 Emin değil 13,09 Memnun değil 16,58 Hiç memnun değil 8,88 Toplam (%) 100,00 Katılımcılar arasında çocuklarının aldığı eğitimden memnun olduğunu belirtenlerin oranı (% 55,39), memnun olmadığını belirtenlerin oranının (% 25,46) iki katından fazladır. Kalan % 13,09 luk kısım emin değildir. 140

Tablo 110. Katılımcıların Yaşlarına Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 Geçerli değil 8,2 7,6 4,7 5,4 4,2 22,2 Çok memnunum 10,6 15,7 16,7 17,1 26,4 33,3 Memnunum 38,8 38,8 38,6 43,0 29,2 - Kararsızım 18,8 11,1 13,2 14,7 12,5 22,2 Memnun değilim 12,9 18,3 15,9 14,7 22,2 11,1 Hiç memnun değilim 10,6 8,5 11,0 5,0 5,6 11,1 141

Tablo 111. Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Erkek Cinsiyet Kadın Geçerli değil 5,7 6,4 Çok memnunum 16,1 17,2 Memnunum 37,7 39,8 Kararsızım 12,4 13,8 Memnun değilim 17,7 15,4 Hiç memnun değilim 10,3 7,4 142

Tablo 112. İllere Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) İl Memnuniyet derecesi Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis Geçerli değil 5,8 6,1 4,1 1,9 1,0 5,9 14,5 9,2 11,3 3,4 Çok memnunum 12,5 28,8 19,5 17,3 14,3 18,9 2,6 6,2 14,6 25,3 Memnunum Kararsızım 44,2 22,7 32,3 49,2 42,9 31,5 12,5 12,1 14,1 7,3 15,3 24,1 27,6 43,1 43,4 39,1 17,1 9,2 6,9 11,5 Memnun değilim 18,3 22,7 19,5 16,9 21,4 8,5 Hiç memnun değilim 6,7 7,6 10,5 7,3 5,1 11,1 15,8 29,2 16,1 13,8 22,4 3,1 7,7 6,9 143

Tablo 113. Katılımcıların Eğitim Seviyelerine Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Eğitim Seviyesi Memnuniyet derecesi Okul bitirme miş İlkokul mezunu Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversit e mezunu Üniversit e üstü mezunu Geçerli değil 9,0 5,0 5,2 5,2 8,0 16,7 Çok memnunum 11,0 15,9 16,8 23,4 15,5 8,3 Memnunum 42,6 38,6 38,3 35,1 39,4 58,3 Kararsızım 15,5 14,2 14,2 12,1 8,8 - Memnun değilim 12,9 17,7 15,2 19,0 16,4 16,7 Hiç memnun değilim 9,0 8,5 10,0 5,2 11,9-144

Tablo 114. Katılımcıların Medeni Durumlarına Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Medeni Durum Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor Geçerli değil 8,8 5,7 10,7-12,5 Çok memnunum 17,6 16,6 16,0 33,3 6,3 Memnunum 38,2 39,0 42,7 25,0 12,5 Kararsızım 23,5 12,9 12,0 16,7 6,3 Memnun değilim 5,9 16,6 14,7 8,3 50,0 Hiç memnun değilim 5,9 9,1 4,0 16,7 12,5 145

Tablo 115. Katılımcıların Geliş Zamanlarına Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Geliş Zamanı Memnuniyet derecesi Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde Geçerli değil 12,5 5,7 6,5 5,9 5,5 2,0 Çok memnunum 13,6 17,4 16,2 15,9 18,6 16,0 Memnunum 23,9 34,2 43,3 40,3 38,5 45,0 Kararsızım 18,2 16,1 10,3 13,5 12,7 8,0 Memnun değilim 22,7 17,1 15,0 15,4 17,5 17,0 Hiç memnun değilim 9,1 9,4 8,7 9,0 7,2 12,0 146

Tablo 116. Katılımcıların Hanede Konuştukları Dile Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Hanede konuşulan dil Memnuniyet derecesi Türkçe Arapça İngilizce Diğer Geçerli değil 3,1 6,4-22,1 Çok memnunum 11,5 17,4 20,0 11,1 Memnunum 42,9 38,2 40,0 33,3 Kararsızım 9,9 13,7 - - Memnun değilim 22,5 15,5 40,0 33,3 Hiç memnun değilim 9,9 8,8 - - 147

Tablo 117. Katılımcıların Aylık Gelirlerine Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Gelir Miktarı Memnuniyet derecesi 0-500 501-1000 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ Geçerli değil 7,9 5,1 6,3 6,3 - - Çok memnunum 14,3 16,3 18,2 22,2 22,0 31,6 Memnunum 40,2 39,9 35,6 30,2 36,6 47,4 Kararsızım 12,6 11,1 17,2 12,7 26,8 - Memnun değilim 17,4 18,4 13,5 14,3 12,2 - Hiç memnun değilim 7,7 9,1 9,2 14,3 2,4 21,1 148

Tablo 118. Katılımcıların Gelir Kaynaklarına Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Gelir Kaynakları Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir Çok memnunum 17,6 11,8 18,3 18,5 18,5 Memnunum 45,5 44,1 40,8 35,4 48,1 Kararsızım 9,3 10,3 14,0 18,9 14,8 Memnun değilim 18,6 16,2 17,6 19,3 11,1 Hiç memnun değilim 9,0 17,6 9,2 7,8 7,4 149

Tablo 119. Katılımcıların Türkiye de Hayatını Sürmeyi Düşünmelerine Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Evet Türkiye de hayatını sürdürme Hayır Geçerli değil 6,1 5,9 Çok memnunum 18,5 12,2 Memnunum 39,6 36,7 Kararsızım 12,6 14,3 Memnun değilim 15,0 20,4 Hiç memnun değilim 8,2 10,6 150

Tablo120. Katılımcıların Çocuklarının Sayısına Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ Geçerli değil - 6,3 9,1 6,7 6,3 4,2 3,1 6,5 3,3 4,5 Çok memnunum 50,0 13,8 18,5 15,0 12,7 23,9 9,4 19,4 16,7 9,1 Memnunum - 42,5 31,0 36,8 42,2 42,0 46,9 38,7 36,7 50,0 Kararsızım - 18,8 12,9 12,8 12,7 10,2 14,1 12,9 10,0 13,6 Memnun değilim 50,0 11,3 20,7 16,7 17,5 12,4 18,8 12,9 30,0 13,6 Hiç memnun değilim - 7,5 7,8 12,0 8,7 7,5 7,8 9,7 3,3 9,1 151

Tablo 121. Katılımcıların Çocuklarının Cinsiyetine Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Çocukların cinsiyeti Kadın Erkek Çok memnunum 18,5 17,1 Memnunum 41,9 43,4 Kararsızım 13,7 12,1 Memnun değilim 17,3 17,9 Hiç memnun değilim 8,6 9,5 152

Tablo 122. Katılımcıların Çocuklarının Yaşlarına Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ Çok memnunum 16,9 17,8 19,3 17,2 8,6 18,8 Memnunum 36,2 42,9 42,3 44,5 41,4 37,5 Kararsızım 15,8 13,2 12,1 11,9 11,4 18,8 Memnun değilim 20,3 16,9 17,1 18,6 31,4 12,5 Hiç memnun değilim 10,7 9,2 9,3 7,8 7,1 12,5 153

Tablo 123. Katılımcıların Çocuklarının Medeniyet Durumlarına Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Medeniyet Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış Çok memnunum 18,1 14,1 0,0 0,0 Memnunum 42,4 46,2 50,0 50,0 Kararsızım 13,0 12,4 0,0 0,0 Memnun değilim 17,5 17,1 50,0 0,0 Hiç memnun değilim 8,9 10,3 0,0 50,0 154

Tablo 124. Katılımcıların Çocuklarının Çalışma Durumlarına Göre Eğitimden Memnuniyet Derecesi (Yüzde) Memnuniyet derecesi Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor Çok memnunum 12,3 19,0 8,9 Memnunum 42,7 42,6 40,0 Kararsızım 16,9 11,9 37,8 Memnun değilim 20,2 17,3 4,4 Hiç memnun değilim 7,9 9,2 8,9 155

Tablo 125. Katılımcıların Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorun Yüzde (%) Sorun yok 75,6 Diğer öğrencilerle sorun 9,1 Bireysel/psikolojik sorunlar 2,0 Öğretmenlerle sorunlar 15,0 Diğer ebeveynlerle sorunlar 0,4 Dil sorunları 3,4 Ankete katılan Suriyeli aile üyelerinin %75,6 sı çocuklarının okulda bir sorunla karşılaşmadığını belirtmişlerdir. Ancak kalan %24,4 lük kesim çeşitli sorunlardan bahsetmiştir. Örneğin, tüm katılımcıların %15 i çocuklarının öğretmenleriyle sorun yaşadığını belirtmiştir. Katılımcılar aynı zamanda diğer çocuklarla (%9,1), diğer ebeveynlerle (%0,4) sorunlar yaşandığını, dil (%3,4) ve bireysel/psikolojik sorunlar (%0,2) olduğunu belirtmişlerdir. 156

Tablo 126. Katılımcıların Yaş Gruplarına Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 84,6 73,5 76,9 75,0 72,6 71,4 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 6,2 8,7 9,0 10,3 9,7 28,6 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 0,0 3,9 1,4 0,4 1,6 0,0 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 10,8 15,1 13,9 17,4 17,7 28,6 Veliler ile sorun yaşadılar 1,5 0,7 0,2 0,0 0,0 0,0 Dil sorunu yaşadılar 3,1 3,4 3,9 2,7 1,6 14,3 157

Tablo 127. Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Erkek Cinsiyet Kadın Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 74,7 76,4 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 9,0 9,2 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 2,1 1,9 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 15,7 14,4 Veliler ile sorun yaşadılar 0,5 0,3 Dil sorunu yaşadılar 3,8 3,1 158

Tablo 128. Katılımcıların İllerine Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) İl Sorunlar Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis Herhangi bir sorun yaşamıyorlar Öğrenciler ile sorun yaşadılar Bireysel/psik olojik sorun yaşadılar Öğretmenleri ile sorun yaşadılar Veliler ile sorun yaşadılar 72,6 66,1 69,4 86,2 65,6 81,5 18,9 13,6 7,5 5,9 8,6 5,4 0,0 5,1 2,7 0,8 2,2 2,4 4,2 16,9 20,4 8,7 23,7 12,7 0,0 1,7 1,1 0,4 0,0 0,5 64,6 70,9 75,7 72,5 22,9 9,1 8,7 11,3 0,0 1,8 1,7 5,0 27,1 23,6 16,1 13,8 0,0 0,0 0,0 0,0 Dil sorunu yaşadılar 9,5 10,2 3,8 1,2 4,3 2,4 4,2 5,5 1,3 3,8 159

Tablo 129. Katılımcıların Eğitim Seviyelerine Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Okul bitirme miş İlkokul mezunu Eğitim Seviyesi Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversite mezunu Üniversite üstü mezunu Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 78,0 76,3 74,8 77,7 72,9 50,0 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 7,6 10,9 7,6 7,6 10,3 0,0 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 0,8 1,8 1,8 1,0 3,4 20,0 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 14,4 13,4 17,6 15,7 13,8 20,0 Veliler ile sorun yaşadılar 0,0 0,4 0,3 0,0 1,0 0,0 Dil sorunu yaşadılar 3,4 3,1 2,4 3,0 5,9 10,0 160

Tablo 130. Katılımcıların Medeni Durumlarına Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Herhangi bir sorun yaşamıyorlar Medeni Durum Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor 66,7 75,9 77,4 100,0 27,3 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 22,2 8,6 12,9 0,0 18,2 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 3,7 2,0 1,6 0,0 0,0 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 11,1 15,1 11,3 0,0 54,5 Veliler ile sorun yaşadılar 0,0 0,4 0,0 0,0 0,0 Dil sorunu yaşadılar 7,4 3,4 3,2 0,0 0,0 161

Tablo 131. Katılımcıların Geliş Zamanlarına Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Geliş Zamanı Sorunlar Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 73,8 77,2 76,1 72,4 75,1 84,2 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 9,8 6,9 9,1 12,0 9,2 3,2 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 3,3 1,6 1,8 2,2 2,3 1,1 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 13,1 16,3 11,6 16,4 16,9 12,6 Veliler ile sorun yaşadılar 0,0 0,0 0,7 0,5 0,0 1,1 Dil sorunu yaşadılar 6,6 2,8 5,1 3,8 2,3 0,0 162

Tablo 132. Katılımcıların Hanede Konuştukları Dile Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Hanede konuşulan dil Türkçe Arapça İngilizce Diğer Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 69,4 76,5 75,0 71,4 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 8,7 9,2 25,0 0,0 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 3,5 1,7 0,0 14,3 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 17,3 14,6 0,0 28,6 Veliler ile sorun yaşadılar 0,6 0,4 0,0 0,0 Dil sorunu yaşadılar 4,6 3,3 0,0 0,0 163

Tablo 133. Katılımcıların Aylık Gelirine Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar 0-500 501-1000 Gelir Miktarı 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 76,9 73,7 76,9 74,5 74,3 89,5 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 8,9 9,4 8,8 11,8 11,4 0,0 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 1,5 1,3 2,8 7,8 5,7 0,0 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 15,2 16,2 13,9 15,7 2,9 10,5 Veliler ile sorun yaşadılar 0,0 0,2 1,2 0,0 2,9 0,0 Dil sorunu yaşadılar 2,3 4,1 2,8 2,0 14,3 0,0 164

Tablo 134. Katılımcıların Gelir Kaynaklarına Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Herhangi bir sorun yaşamıyorlar Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Gelir Kaynakları Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir 77,9 65,1 75,6 76,2 87,5 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 7,5 15,9 8,9 10,7 0,0 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 1,9 0,0 2,1 1,9 0,0 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 15,0 23,8 15,2 14,0 12,5 Veliler ile sorun yaşadılar 0,0 1,6 0,3 0,5 0,0 Dil sorunu yaşadılar 3,0 0,0 3,7 2,3 0,0 165

Tablo 135. Katılımcıların Türkiye de Hayatını Sürdürmeyi Düşünmelerine Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Türkiye de hayatını sürdürme Evet Hayır Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 77,6 70,5 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 7,9 12,1 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 2,0 1,9 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 13,7 18,2 Veliler ile sorun yaşadılar 0,2 0,8 Dil sorunu yaşadılar 2,9 4,8 166

Tablo 136. Katılımcıların Çocuklarının Sayısına Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Herhangi bir sorun yaşamıyorlar Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ 70,8 73,3 74,0 74,2 82,0 85,1 71,2 72,0 73,1 55,6 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 10,8 7,7 10,3 8,9 6,5 7,9 11,9 8,0 19,2 16,7 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 1,5 2,6 2,6 1,4 2,0 0,9 3,4 0,0 0,0 5,6 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 13,8 15,9 17,0 16,8 10,0 11,4 15,3 20,0 7,7 27,8 Veliler ile sorun yaşadılar 1,5 0,5 0,6 0,3 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 Dil sorunu yaşadılar 9,2 3,6 2,9 3,4 3,5 0,0 5,1 4,0 0,0 11,1 167

Tablo 137. Katılımcıların Çocuklarının Cinsiyetine Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Çocukların cinsiyeti Kadın Erkek Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 75,3 76,9 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 10,3 8,3 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 1,8 1,8 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 15,6 14,0 Veliler ile sorun yaşadılar 0,4 0,2 Dil sorunu yaşadılar 3,2 3,1 168

Tablo 138. Katılımcıların Çocuklarının Yaşlarına Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 72,8 77,5 74,0 75,3 61,8 84,6 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 8,9 8,0 11,0 12,7 10,3 7,7 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 5,1 1,7 1,6 1,3 2,9 0,0 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 13,9 14,1 15,3 16,7 27,9 7,7 Veliler ile sorun yaşadılar 1,3 0,3 0,4 0,2 0,0 0,0 Dil sorunu yaşadılar 3,2 3,1 4,1 2,1 1,5 0,0 169

Tablo 139. Katılımcıların Çocuklarının Medeni Durumlarına Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Medeni Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 76,2 75,1 0,0 100,0 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 9,2 11,5 0,0 0,0 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 1,7 2,9 0,0 0,0 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 14,8 16,3 100,0 0,0 Veliler ile sorun yaşadılar 0,3 0,0 0,0 0,0 Dil sorunu yaşadılar 3,2 1,0 0,0 0,0 170

Tablo 140. Katılımcıların Çocuklarının Çalışma Durumlarına Göre Çocuklarının Okulda Karşılaştığı Sorunlar (Yüzde) Sorunlar Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor Herhangi bir sorun yaşamıyorlar 74,3 77,0 40,0 Öğrenciler ile sorun yaşadılar 12,6 8,5 40,0 Bireysel/psikolojik sorun yaşadılar 2,2 1,8 0,0 Öğretmenleri ile sorun yaşadılar 15,1 14,4 37,1 Veliler ile sorun yaşadılar 0,4 0,3 2,9 Dil sorunu yaşadılar 2,9 3,0 11,4 171

Tablo 141. Katılımcıların Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Sayı ve Nitelik Olarak Öğretmen Yeterliliği Yüzde (%) Geçerli değil 13,09 Sayı olarak yetersiz, nitelik olarak yeterli 2,76 Sayı olarak yeterli, nitelik olarak yetersiz 12,17 Hem sayı, hem nitelik olarak yetersiz 22,83 Hem sayı, hem nitelik olarak yeterli 49,14 Toplam (%) 100,00 Katılımcıların neredeyse yarısı (% 49,14) okuldaki öğretmenlerin hem sayı hem de nitelik bakımından çocuklarının eğitimi için yeterli olduklarını belirtmişlerdir. Ancak diğer katılımcılar (% 37,76) bazı yetersizliklere işaret etmişlerdir. Örneğin, % 22,83 lük bir kesim öğretmenlerin hem sayı hem de nitelik bakımından yetersiz olduğunu belirtirken, diğer bir % 12,17 lik kesim öğretmenleri yalnızca nitelik bakımından yetersiz bulmaktadır. Küçük bir grup (% 2,76) okuldaki öğretmenlerin nitelik olarak yeterli ama sayıca yetersiz olduğunu düşünmektedir. 172

Tablo 143. Katılımcıların Yaşlarına Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 Geçerli değil 20,0 12,1 13,5 11,6 11,1 33,3 Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 2,4 2,8 2,9 3,1 1,4 - Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 14,1 14,5 12,1 7,4 12,5 - Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 17,6 22,5 23,4 22,1 29,2 22,2 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 45,9 48,1 48,1 55,8 45,8 44,4 173

Tablo 144. Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Erkek Cinsiyet Kadın Geçerli değil 11,8 14,5 Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 1,7 3,9 Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 12,0 12,3 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 28,8 16,6 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 45,7 52,7 174

Tablo 145. Katılımcıların İllerine Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri İl Öğretmen yeterliliği Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis Geçerli değil 9,6 9,1 13,2 3,5 6,1 24,8 21,1 15,4 13,9 9,2 Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 4,8 12,1-2,7 6,1 1,9 2,6-1,5 5,7 Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 23,1 9,1 8,6 9,6 13,3 10,7 15,8 16,9 11,7 16,1 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 13,5 25,8 28,2 16,2 20,4 11,9 34,2 47,7 25,2 39,1 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 49,0 43,9 50,0 68,1 54,1 50,7 26,3 20,0 47,8 29,9 175

Tablo 146. Katılımcıların Eğitim Seviyelerine Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Eğitim Seviyesi Öğretmen yeterliliği Okul bitirme miş İlkokul mezunu Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversite mezunu Üniversite üstü mezunu Geçerli değil 21,3 12,0 12,6 12,6 11,1 16,7 Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 3,9 2,7 2,4 2,2 3,5 - Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 11,6 11,8 12,1 10,8 15,0 8,3 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 18,7 24,3 23,4 22,9 20,8 33,3 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 44,5 49,1 49,6 51,5 49,6 41,7 176

Tablo 147. Katılımcıların Medeni Durumlarına Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Medeni Durum Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor Geçerli değil 20,6 12,4 18,7 16,7 25,0 Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli - 2,9 1,3 8,3 - Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 2,9 12,4 10,7-31,3 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 23,5 23,1 18,7 8,3 31,3 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 52,9 49,2 50,7 66,7 12,5 177

Tablo 148. Katılımcıların Geliş Zamanına Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Geliş Zamanı Öğretmen yeterliliği Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde Geçerli değil 28,4 15,8 12,5 11,6 11,3 5,0 Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 1,1 2,0 3,1 4,5 2,1 - Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 9,1 13,1 9,0 14,2 13,7 9,0 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 28,4 20,1 19,6 23,2 23,0 34,0 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 33,0 49,0 55,8 46,4 49,8 52,0 178

Tablo149. Katılımcıların Hanede Konuştukları Dile Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Hanede konuşulan dil Türkçe Arapça İngilizce Diğer Geçerli değil 6,3 14,1-22,2 Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 2,1 2,8 20,0-11,5 12,1 20,0 33,3 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 40,8 20,3 20,0 11,1 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 39,3 50,7 40,0 33,3 179

Tablo 150. Katılımcıların Gelir Miktarlarına Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği 0-500 501-1000 Gelir Miktarı 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ Geçerli değil 13,6 11,4 15,2 19,0 12,2 5,3 Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 3,0 1,9 2,0 4,8 17,1 - Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 10,6 13,5 10,9 20,6 7,3 10,5 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 27,2 23,4 18,8 9,5 14,6 21,1 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 45,5 49,8 53,1 46,0 48,8 63,2 180

Tablo 151. Katılımcıların Gelir Kaynaklarına Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Gelir Kaynakları Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir 2,6 0,0 4,0 2,3 0,0 Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 14,1 15,6 14,3 11,7 15,4 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 27,9 32,8 26,4 20,7 15,4 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 55,4 51,6 55,4 65,3 69,2 181

Tablo 152. Katılımcıların Türkiye de Hayatlarını Sürdürmeyi Düşünmelerine Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Evet Türkiye de hayatını sürdürme Hayır Geçerli değil 12,7 14,0 Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 3,3 1,4 Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 12,2 12,0 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 19,0 32,1 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 52,7 40,5 182

Tablo 153. Katılımcıların Çocuklarının Sayısına Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Geçerli değil Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli Sayıca ve nitelik olarak yetersiz Sayıca ve nitelik olarak yeterli Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ 18,8 13,8 10,9 13,3 11,1 19,7 7,8 16,1 6,7 18,2 7,5 2,6 2,8 2,4 3,1 2,1 3,1 - - - 12,5 13,4 15,0 12,0 10,2 5,6 6,3 9,7 33,3 9,1 20,0 24,1 24,2 23,8 19,9 18,3 29,7 22,6 13,3 31,8 41,3 46,1 47,1 48,5 55,8 54,2 53,1 51,6 46,7 40,9 183

Tablo 154. Katılımcıların Çocuklarının Cinsiyetine Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Çocukların cinsiyeti Kadın Erkek Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 2,8 3,2 Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 14,3 13,1 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 26,5 24,8 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 56,4 58,9 184

Tablo 155. Katılımcıların Çocuklarının Yaşlarına Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 4,8 3,1 2,8 2,0 4,5 7,1 Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 17,6 14,7 9,3 13,9 15,2 21,4 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 27,3 23,6 30,0 25,6 45,5 35,7 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 50,3 58,6 57,8 58,5 34,8 35,7 185

Tablo 156. Katılımcıların Çocuklarının Medeni Durumlarına Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Medeni Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 3,0 3,2 0,0 0,0 Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 13,9 10,0 100,0 0,0 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 24,9 37,4 0,0 50,0 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 58,1 49,3 0,0 50,0 186

Tablo 157. Katılımcıların Çocuklarının Çalışma Durumlarına Göre Öğretmenlerin Sayı ve Nitelik Olarak Yeterli Olup Olmadıklarına Dair Görüşleri Öğretmen yeterliliği Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor Sayıca yetersiz nitelik olarak yeterli 2,9 3,0 2,9 Nitelik olarak yetersiz sayıca yeterli 15,9 13,4 8,8 Sayıca ve nitelik olarak yetersiz 24,2 25,3 58,8 Sayıca ve nitelik olarak yeterli 57,0 58,3 29,4 187

Tablo 158. Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Yüzde (%) Hiç 76,71 Din kursu 15,66 Dil kursu 3,88 Diğer 3,75 Toplam (%) 100,00 1.520 katılımcıdan % 76,71 i çocuklarının okul dışında herhangi bir etkinliğe veya kursa devam etmediğini bildirmiştir. Katılımcıların % 15,66 sının çocuklarının din kursuna gittiği belirtilmiştir.. Yalnızca % 3,88 katılımcının çocuğu dil kursuna gitmektedir. Tablo 159. Katılımcıların Yaşlarına Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 Muhatap değil Din kursu 77,6 76,3 77,1 76,4 77,8 66,7 14,1 16,9 15,0 15,9 11,1 33,3 Dil kursu Diğer 4,7 3,0 4,2 3,1 9,7-3,5 3,8 3,7 4,7 1,4-188

Tablo 160. Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Erkek Cinsiyet Kadın Muhatap değil 77,9 75,5 Din kursu 15,2 16,1 Dil kursu 3,7 4,0 Diğer 3,1 4,4 189

Tablo 161. Katılımcıların illerine Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) İl Kurs/Etkinlik Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis Muhatap değil 73,1 84,8 80,9 69,2 68,4 77,8 89,5 76,9 79,6 72,4 Din kursu 21,2 10,6 10,9 21,2 26,5 17,0 5,3 21,5 9,1 17,2 Dil kursu 2,9 4,5 3,2 7,7 3,1 2,2 1,3-2,9 9,2 Diğer 2,9-5,0 1,9 2,0 3,0 3,9 1,5 8,4 1,1 Tablo 162. Katılımcıların Eğitim Seviyelerine Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Eğitim Seviyesi Kurs/Etkinlik Okul bitirme miş İlkokul mezunu Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversite mezunu Üniversit e üstü mezunu Muhatap değil Din kursu 85,8 78,1 76,9 78,4 65,9 66,7 7,7 17,5 16,0 12,6 19,9 8,3 Dil kursu Diğer 3,2 2,5 3,4 4,3 7,5 8,3 3,2 1,9 3,7 4,8 6,6 16,7 190

Tablo 163. Katılımcıların Medeni Durumlarına Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Medeni Durum Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor Muhatap değil 76,5 76,4 77,3 83,3 93,8 Din kursu 14,7 16,1 13,3 8,3 - Dil kursu 5,9 4,0 2,7 - - Diğer 2,9 3,5 6,7 8,3 6,3 Tablo 164. Katılımcıların Geliş Zamanlarına Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Geliş Zamanı Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde Muhatap değil 84,1 78,9 77,6 78,2 77,3 53,0 Din kursu 11,4 16,1 15,6 14,5 12,7 32,0 Dil kursu 1,1 1,3 2,5 4,5 5,2 12,0 Diğer 3,4 3,7 4,4 2,8 4,8 3,0 191

Tablo 165. Katılımcıların Hanedeki Konuştukları Dile Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Türkçe Hanede konuşulan dil Arapça İngilizce Diğer Muhatap değil 71,7 77,5 60,0 77,8 Din kursu 15,2 15,6 40,0 22,2 Dil kursu 7,9 3,3 - - Diğer 5,2 3,6 - - Tablo 166. Katılımcıların Aylık Gelirlerine Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik 0-500 501-1000 Gelir Miktarı 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ Muhatap değil 78,5 77,4 73,6 66,7 78,0 89,5 Din kursu 14,7 14,7 18,2 23,8 14,6 5,3 Dil kursu 4,9 3,4 3,3 4,8 2,4 5,3 Diğer 1,9 4,5 5,0 4,8 4,9-192

Tablo 167. Katılımcıların Gelir Kaynaklarına Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Gelir Kaynakları Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir Muhatap değil 71,2 75,7 76,6 82,6 86,2 Din kursu 19,9 17,1 15,3 11,6 10,3 Dil kursu 3,4 4,3 4,2 2,7 3,4 Diğer 5,5 2,9 3,9 3,1 0,0 Tablo 168. Katılımcıların Türkiye de Hayatını Sürdürme Düşüncelerine Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Muhatap değil Türkiye de hayatını sürdürme Evet Hayır 77,4 75,1 Din kursu 15,4 16,3 Dil kursu 3,6 4,5 Diğer 3,6 4,1 193

Tablo 169. Katılımcıların Çocuklarının Sayısına Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ Muhatap değil 83,8 80,6 78,0 73,5 71,7 75,4 79,7 80,6 73,3 86,4 Din kursu 12,5 12,1 15,0 18,1 18,6 16,2 12,5 16,1 20,0 9,1 Dil kursu 1,3 3,0 3,9 3,9 5,3 4,2 6,3 3,2 3,3 - Diğer 2,5 4,3 3,1 4,5 4,4 4,2 1,6-3,3 4,5 Tablo 170. Katılımcıların Çocuklarının Cinsiyetine Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Kadın Çocukların cinsiyeti Erkek Muhatap değil 76,2 73,6 Din kursu 15,6 18,0 Dil kursu 4,3 4,9 Diğer 3,9 3,5 194

Tablo 171. Katılımcıların Çocuklarının Yaşlarına Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ Muhatap değil 75,4 74,9 75,3 73,5 76,6 95,0 Din kursu 17,8 17,4 16,2 15,3 10,4 5,0 Dil kursu 3,7 3,9 4,7 7,8 7,8 0,0 Diğer 3,1 3,8 3,8 3,3 5,2 0,0 Tablo 172. Katılımcıların Çocuklarının Medeniyet Durumuna Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Medeniyet Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış Muhatap değil 74,7 78,1 50,0 100,0 Din kursu 16,8 15,7 0,0 0,0 Dil kursu 4,6 4,5 50,0 0,0 Diğer 3,9 1,7 0,0 0,0 195

Tablo 173. Katılımcıların Çocuklarının Çalışma Durumuna Göre Okul Dışı Kurs ve Etkinliklere katılan Çocukların Oranı (Yüzde) Kurs/Etkinlik Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor Muhatap değil 78,6 75,0 73,9 Din kursu 15,7 16,6 10,9 Dil kursu 2,7 4,5 13,0 Diğer 2,9 3,9 2,2 Tablo 174. Katılımcıların Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) Çocukların 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihler Yüzde (%) Eğitimlerini Türkiye de sürdürmelerini istiyor 79,80 Eğitimlerini Türkiye dışında sürdürmelerini istiyor 2,57 Eğitimlerini sürdürebileceklerini düşünmüyor / Eğitimlerini sürdürmelerini istemiyor 16,25 Diğer 1,38 Toplam (%) 100,00 Tablo 39 katılımcıların çocuklarının 18 yaşından sonraki eğitimine dair tercihlerini göstermektedir. % 79,80 çocuklarının Türkiye de eğitimine devam etmesini isterken, yalnızca % 2,57 çocuklarının eğitimine Türkiye dışında devam etmesini istemektedir. Diğer yandan, anket katılımcılarının % 16,25 i ya çocuklarının eğitimlerine devam edebileceklerini düşünmemekte, ya da etmelerini istememektedir. 196

Tablo 175. Katılımcıların Yaşlarına Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim 72,9 82,1 78,9 80,6 75,0 88,9 Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim 4,7 3,6 1,7 1,6 4,2 - Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. 20,0 13,5 17,7 16,7 18,1 11,1 Diğer 2,4 0,8 1,7 1,2 2,8-197

Tablo 176. Katılımcıların Cinsiyetine Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Erkek Cinsiyet Kadın Türkiye de eğitim-öğretime devam etmelerini isterim 82,0 77,5 Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim 3,2 1,9 Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. 13,0 19,6 Diğer 1,7 1,1 198

Tablo 177. Katılımcıların Bulundukları İle Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) İl 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis Türkiye de eğitim-öğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitim-öğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum /devam etmelerini istemiyorum. Diğer 71,2 75,8 77,3 84,6 84,7 77,8 72,4 84,6 84,7 73,6 4,8 6,1 1,8 2,3 3,1 1,1 5,3 1,5 2,6 2,3 24,0 16,7 18,6 12,7 10,2 21,1 22,4 12,3 11,7 14,9-1,5 2,3 0,4 2,0 - - 1,5 1,1 9,2 199

Tablo 178. Katılımcıların Eğitim Seviyesine Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/deva m etmelerini istemiyorum. Okul bitirme miş İlkokul mezunu Eğitim Seviyesi Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversit e mezunu Üniversit e üstü mezunu 69,0 79,2 76,1 85,3 88,5 91,7 1,3 1,4 4,7 2,6 2,7-29,0 17,7 18,1 10,4 7,5 8,3 Diğer 0,6 1,7 1,0 1,7 1,3-200

Tablo 179. Katılımcıların Medeni Durumlarına Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. Diğer Medeni Durum Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor 76,5 80,1 81,3 75,0 56,3 5,9 2,4 2,7-12,5 14,7 16,1 16,0 25,0 31,3 2,9 1,4 - - - 201

Tablo 180. Katılımcıların Geliş Zamanlarına Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/deva m etmelerini istemiyorum. Diğer Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Geliş Zamanı Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde 78,4 83,6 75,7 75,1 85,9 85,0 2,3 4,0 3,1 1,9 1,0 4,0 19,3 11,7 19,6 21,3 11,0 10,0-0,7 1,6 1,7 2,1 1,0 202

Tablo 181. Katılımcıların Hanede Konuştukları Dile Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Hanede konuşulan dil Türkçe Arapça İngilizce Diğer 100,0 87,4 78,6 77,8 Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim 1,0 2,8 - - Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. 9,4 17,3-22,2 Diğer 2,1 1,3 - - 203

Tablo 182. Katılımcıların Aylık Gelirlerine Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/deva m etmelerini istemiyorum. Diğer 0-500 501-1000 Gelir Miktarı 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ 81,3 80,3 74,6 84,1 80,5 94,7 1,7 2,6 4,3 1,6 2,4-15,5 15,4 20,5 14,3 14,6 5,3 1,5 1,8 0,7-2,4-204

Tablo 183. Katılımcıların Gelir Kaynaklarına Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. Diğer Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Gelir Kaynakları Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir 88,7 80,0 79,6 75,3 82,8 1,4 0,0 3,0 2,3 3,4 8,9 20,0 16,0 21,2 13,8 1,0 0,0 1,4 1,2 0,0 205

Tablo 184. Katılımcıların Türkiye de Hayatını Sürdürme Düşüncelerine Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Evet Türkiye de hayatını sürdürme Hayır Türkiye de eğitim-öğretime devam etmelerini isterim 86,1 64,5 Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. Diğer 0,4 7,9 12,9 24,4 0,6 3,2 206

Tablo 185. Katılımcıların Çocuklarının Sayısına Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. Diğer Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ 90,0 77,6 79,4 78,3 84,5 78,2 79,7 67,7 76,7 77,3-5,6 3,9 2,1 1,8 - - 3,2 - - 8,8 15,1 15,6 19,3 12,4 19,7 17,2 25,8 16,7 22,7 1,3 1,7 1,1 0,3 1,3 2,1 3,1 3,2 6,7-207

Tablo 186. Katılımcıların Çocuklarının Cinsiyetine Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Kadın Çocukların cinsiyeti Erkek Türkiye de eğitim-öğretime devam etmelerini isterim 78,2 80,9 Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. Diğer 2,4 2,0 17,5 15,9 1,9 1,2 208

Tablo 187. Katılımcıların Çocuklarının Yaşlarına Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/deva m etmelerini istemiyorum. Diğer Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ 79,6 80,3 78,8 78,5 71,4 55,0 4,7 1,7 0,8 1,0 1,3 15,0 13,1 15,5 18,7 19,2 24,7 30,0 2,6 1,5 1,7 1,3 2,6 0,0 209

Tablo 188. Katılımcıların Çocuklarının Yaşlarına Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. Medeni Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış 80,0 70,7 50,0 0,0 2,3 1,7 0,0 0,0 16,2 26,0 50,0 100,0 Diğer 1,6 1,7 0,0 0,0 210

Tablo 189. Katılımcıların Çocuklarının Çalışma Durumuna Göre Çocuklarının 18 Yaşından Sonraki Eğitimine Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası eğitim tercihleri Türkiye de eğitimöğretime devam etmelerini isterim Türkiye dışında eğitimöğretime devam etmelerini isterim Eğitim-öğretime devam edebileceklerini düşünmüyorum/devam etmelerini istemiyorum. Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor 69,1 81,2 52,2 2,4 2,2 0,0 27,6 14,8 47,8 Diğer 0,9 1,7 0,0 211

Tablo 190. Katılımcıların Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) Çocukların İş Hayatlarına Dair Tercihler Yüzde (%) Türkiye de çalışmalarını istiyor 72,37 Türkiye dışında çalışmalarını istiyor 3,03 Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyor / çalışmalarını istemiyor 18,62 Diğer 5,99 Toplam (%) 100,00 Tablo 31 katılımcıların 18 yaşının üstündeki çocuklarının iş hayatlarına dair tercihlerini göstermektedir. Katılımcıların çoğunluğu (% 72,37) çocuklarının Türkiye'de çalışmalarını isterken, % 3,03'ü Türkiye dışında çalışmalarını istemektedir. Ancak % 18,62 lik bir kesim çocuklarının çalışabileceğini düşünmemekte veya çalışmalarını istememektedir. 212

Tablo 191. Katılımcıların Yaşlarına Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Türkiye de çalışmalarını isterim Yaş grubu 18-25 26-35 36-45 46-55 56-65 66-71 68,2 74,6 73,4 68,6 69,4 55,6 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 4,7 3,8 2,2 2,3 4,2 11,1 Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum.. Diğer 21,2 16,1 18,7 23,3 15,3 22,2 5,9 5,6 5,7 5,8 11,1 11,1 Tablo 192. Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Erkek Cinsiyet Kadın Türkiye de çalışmalarını isterim 69,0 75,9 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 3,5 2,5 Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum.. Diğer 20,3 16,9 7,2 4,7 213

Tablo 193. Katılımcıların Bulundukları İle Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Adana Bursa Gaziantep Hatay Mersin İl İstanbul İzmir Mardin Şanlıurfa Kilis Türkiye de çalışmalarını isterim Türkiye dışında çalışmalarını isterim Çalışabilecekl erini/çalışma ya devam edebilecekler ini düşünmüyor um/istemiyor um.. 76,9 66,7 64,5 85,0 74,5 82,2 4,8 9,1 1,4 1,9 3,1 1,1 18,3 19,7 20,5 11,2 21,4 16,3 76,3 55,4 71,2 33,3 9,2 3,1 3,6 2,3 13,2 40,0 20,4 23,0 Diğer - 4,5 13,6 1,9 1,0 0,4 1,3 1,5 4,7 41,4 214

Tablo 194. Katılımcıların Eğitim Seviyelerine Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Okul bitirme miş İlkokul mezunu Eğitim Seviyesi Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversit e mezunu Üniversit e üstü mezunu Türkiye de çalışmalarını isterim 67,7 72,6 69,3 74,0 78,8 66,7 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 2,6 1,9 4,5 3,5 2,7 8,3 Çalışabileceklerini/çalışm aya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyo rum.. Diğer 25,2 18,3 20,7 16,5 13,3 25,0 4,5 7,2 5,5 6,1 5,3 - Tablo 195. Katılımcıların Medeni Durumlarına Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Medeni Durum Bekar Evli Dul Boşanmış Evli ama ayrı yaşıyor Türkiye de çalışmalarını isterim 70,6 72,7 69,3 66,7 68,8 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 5,9 2,7 5,3-12,5 Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum.. Diğer 20,6 18,4 20,0 25,0 18,8 2,9 6,1 5,3 8,3-215

Tablo 196. Katılımcıların Geliş Zamanlarına Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Son 6 ay içinde Son 1 yıl içinde Geliş Zamanı Son 2 yıl içinde Son 3 yıl içinde Son 4 yıl içinde Son 5 yıl içinde Türkiye de çalışmalarını isterim 64,8 75,5 71,3 69,9 73,9 79,0 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 2,3 3,7 3,4 3,3 1,4 4,0 Çalışabileceklerini/çalışm aya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyo rum Diğer 27,3 16,4 18,7 19,4 19,9 10,0 5,7 4,4 6,5 7,3 4,8 7,0 Tablo 197. Katılımcıların Hanede Konuştukları Dile Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Türkiye de çalışmalarını isterim 55,5 74,6 Hanede konuşulan dil Türkçe Arapça İngilizce Diğer 100,0 88,9 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 1,0 3,3 - - Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum 28,3 17,4 - - Diğer 15,2 4,6-11,1 216

Tablo 198. Katılımcıların Aylık Gelirlerine Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri 0-500 501-1000 Gelir Miktarı 1001-1500 1501-2000 2001-2500 2501+ Türkiye de çalışmalarını isterim 70,0 72,4 74,3 85,7 58,5 84,2 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 1,9 3,0 4,0 4,8 7,3 - Çalışabileceklerini/çalışm aya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyo rum Diğer 20,4 18,3 18,2 9,5 26,8 5,3 7,7 6,3 3,6-7,3 10,5 Tablo 199. Katılımcıların Gelir Kaynaklarına Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Kurum ve(ya) kuruluş desteği Aile/tanıdık/akraba desteği Gelir Kaynakları Ben ve(ya) eşimin işten elde ettiği gelir Çocukların çalıştığı işten elde edilen gelir Hane içindeki diğer üyelerin çalıştığı işten elde edilen gelir Türkiye de çalışmalarını isterim 75,7 74,3 71,4 81,9 79,3 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 1,4 0,0 3,3 3,1 3,4 Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum Diğer 19,5 18,6 18,6 14,7 17,2 3,4 7,1 6,7 0,4 0,0 217

Tablo 200. Katılımcıların Türkiye de Hayatını Sürdürme Düşüncelerine Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Türkiye de çalışmalarını isterim Türkiye de hayatını sürdürme Evet Hayır 80,3 52,9 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 0,9 8,1 Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum Diğer 13,6 30,8 5,1 8,1 Tablo 201. Katılımcıların Türkiye de Çocuklarının Sayısına Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Türkiye de çalışmalarını isterim Çocuk sayısı 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10+ 77,5 68,5 72,4 74,7 76,1 71,8 64,1 67,7 76,7 50,0 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 1,3 6,0 3,9 2,7 1,8 0,7-9,7 - - Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum.. Diğer 12,5 16,8 19,8 19,3 17,3 18,3 36,6 15,9 20,0 27,3 8,8 8,6 3,9 3,3 4,9 9,2 9,4 9,7 3,3 22,7 218

Tablo 202. Katılımcıların Türkiye de Çocuklarının Cinsiyetine Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Türkiye de çalışmalarını isterim Kadın Çocukların cinsiyeti Erkek 70,0 73,9 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 2,8 2,5 Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum.. Diğer 20,3 18,4 6,8 5,2 Tablo 203. Katılımcıların Türkiye de Çocuklarının Yaşlarına Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Yaş Grupları 0-5 6-13 14-17 18-24 25-29 30+ Türkiye de çalışmalarını isterim 67,5 72,3 72,2 71,3 67,5 40,0 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 4,7 3,0 1,9 1,7 1,3 15,0 Çalışabileceklerini/çalışm aya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyo rum.. Diğer 21,5 18,7 20,5 20,8 20,8 15,0 6,3 6,0 5,4 6,2 10,4 30,0 219

Tablo 204. Katılımcıların Türkiye de Çocuklarının Medeni Durumlarına Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Medeni Durumu Bekar Evli Dul Boşanmış Türkiye de çalışmalarını isterim 72,2 63,6 50,0 100,0 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 2,7 1,7 0,0 0,0 Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum.. 19,4 20,7 50,0 0,0 Diğer 5,6 14,0 0,0 0,0 Tablo 205. Katılımcıların Türkiye de Çocuklarının Çalışma Durumlarına Göre Çocuklarının İş Hayatlarına Dair Tercihleri (Yüzde) 18 Yaş sonrası iş tercihleri Çalışma Durumu Çalışıyor Çalışmıyor İş Arıyor Türkiye de çalışmalarını isterim 68,9 72,2 58,7 Türkiye dışında çalışmalarını isterim 2,9 2,6 0,0 Çalışabileceklerini/çalışmaya devam edebileceklerini düşünmüyorum/istemiyorum.. 22,9 18,8 34,8 Diğer 5,3 6,3 6,5 220

SONUÇ 2011 yılında başlayan Suriye İç Savaşı milyonlarca Suriyeliyi yerinden etmiştir. Yaşamak için yeni bir yer arayan bu insanlardan bazıları Yunanistan ve Almanya gibi Avrupa ülkelerine sığınmak için büyük tehlikeleri göze almıştır. Ancak büyük çoğunluk, Türkiye, Lübnan, Irak ve Ürdün gibi Suriye ye komşu ülkelerde kalmayı seçmiş veya buna mecbur kalmışlardır. Suriyeli mültecilerin göç ettiği ülke hangisi olursa olsun, onların temel ihtiyaçlarını karşılamak ve insan haklarını korumak güçlük teşkil etmiştir. Kalabalık insan hareketleri ev sahibi ülkelerin sağlık, gıda, barınma ve eğitim gibi hizmetleri sunmalarını gerektirmiştir. Bu ihtiyaçları karşılamak için ev sahibi ülkeler hem kendi maddi kaynaklarını hem de uluslararası örgütlerin verdiği desteği kullanmak zorunda kalmışlardır. Ancak savaşın başlamasından beş yıl sonra, milyonlarca insan yerinden edilmiş haldeyken, Suriyeli mültecilerin ihtiyaçlarının karşılanması, çocuklarının kayıp kuşaklar olmasını engellemek için kilit öneme sahiptir. Burada ele alınan ev sahibi ülkelere daha yakından bakıldığında hepsinin; Türkiye, Lübnan, Ürdün, Irak, Yunanistan ve Almanya nın çok sayıda Suriyeli mülteci kabul ettikleri görülmektedir. Bunlar arasında Türkiye, savaşın başından bu yana en fazla mülteciye ev sahipliği yapan ülke olmuştur. 16 Eylül 2016 itibariyle, Türkiye de kayıtlı 2.733.655 Suriyeli mülteci bulunmaktadır. 107 Bu kişilerin % 9,3 ü farklı illerde yer alan 26 kampta kalırken, büyük çoğunluğu (% 90,7) yerel nüfusla birlikte yaşamaktadır. 2014 yılında Türkiye, sığınan Suriyelilere Geçici Koruma Statüsü tanımıştır. Bu sayede Suriyeli mültecilere sağlık, eğitim ve sosyal yardıma ücretsiz erişim fırsatı sağlanmış ve gelecekte işgücü piyasasına katılma imkanı yaratılmıştır. 107 http://data.unhcr.org/syrianrefugees/country.php?id=224 221

Geçici Koruma altında bulunan Suriyelilerin yaklaşık % 54 ü 18 yaşının altında ve % 34 ü okul çağındadır (5 ila 17 yaş arasındadır). Dolayısıyla, Türkiye onların eğitim ihtiyaçlarını karşılamak için çalışmalar yapmak zorunda kalmıştır. Türk eğitim sektörünün duruma müdahalesi üç sütuna dayanmaktadır: 1) Suriyeli çocukların Türkiye deki devlet okulları aracığıyla örgün eğitime kaydolması; 2) Suriyeli çocukların Geçici Eğitim Merkezleri (GEM) aracılığıyla örgün eğitime kaydolmaları; 3) Suriyeli toplumu tarafından özel olarak yürütülen topluluk tabanlı eğitim programlarına izin verilmesi. Toplamda 21 ilde toplam 425 GEM açılmış olup, bunların 36 sı kamplardadır. GEM lerde eğitim alan öğrenci sayısı 248.902 olup, Türkiye de okullara kayıtlı Suriyeli çocuk sayısı yalnızca 62.537 dir. GEM lerde Suriyeli öğrenciler Suriye müfredatının değiştirilmiş bir biçimini Arapça okumaktadırlar. Bunun yanı sıra Türkçe zorunlu derstir. Her ne kadar Suriyeli öğrenciler ya GEM lerde ya da Türkiye deki okullarda eğitim görseler de, okula gitmeyen 620.000-680.000 arasında çocuk bulunmaktadır. Okula kayıt olduklarında bile, araştırmalar kamplarda yaşayan çocukların % 20 sinin ve kamp dışında yaşayanların % 74 ünün devam etmediğini göstermektedir. Suriyeli çocuklar çeşitli nedenlerle okula kaydolamamakta veya devam edememektedir. Pek çok farklı kuruluşun Suriyeli mültecilerle gerçekleştirdiği araştırmalara göre en büyük engeller ekonomik sorunlar, çocuk emeği, çocuk evlilikleri, dil engelleri, toplumsal kabul görmeme ve asimilasyonla ilgili sorunlar, kayıt işlemlerine dair bilgi eksikliği, geçici eğitim merkezlerinin yeterli sayıda olmaması ve ulaşım sorunlarıdır. Lübnan da Suriyelilere uluslararası mülteci statüsü verilmemiş olup, onlara yerinden edilmiş kişiler veya BMMYK tarafından mülteci olarak kaydedilmiş kişiler denmektedir. BMMYK, toplamda 1.048.000 Suriyeliyi Lübnan da mülteci olarak kaydetmiştir. Lübnan, dünyadaki en 222

yüksek mülteci yoğunluğuna sahip ülkedir. Türkiye nin aksine Lübnan kamp kurmama politikası izlemekte olup, yerinden edilmiş Suriyeliler ülke genelinde 253.000 haneye dağıtılmışlardır. Lübnan daki Suriyelilerin %45,5 i 3 ila 18 yaş arasında ve % 33 ü 6 ila 17 yaş arasındadır. Okul çağındaki bu çocuklar için Lübnan Eğitim bakanlığı ve Lübnan Yüksek Öğretim Bakanlığı üç yıllık RACE (Reaching All Children with Education Tüm Çocuklara Eğitimi Ulaştırmak) kampanyasını uluslararası bağışçıların desteğiyle 2014 Ocak ayında başlatmıştır. Bakanlık aynı zamanda resmi bir ikili eğitim sistemi oluşturarak devlet okullarının kapasitesini arttırmayı hedeflemiştir. Bu sistemde akşam sınıfları Suriyelilere ayrılmış olup, sabah sınıfları karmadır ve en fazla % 50 si Suriyeli öğrencilerden oluşabilir. Bunun yanı sıra uluslararası STÖ lerce yürütülen ve UNICEF, BMMYK ve UNESCO tarafından finanse edilen gayri-resmi bir yaygın eğitim programı mevcuttur. Yine de Lübnan hükümetinin ve uluslararası kuruluşların çabaları yeterli olmamış olup, 3 ila 18 yaş arasındaki Suriyeli mülteci çocukların % 30 dan azı okullara kayıtlıdır ve % 70 den fazlası hiç örgün eğitimde bulunmamıştır. Çocukların kayıt olmasını engelleyen pek çok etmen arasında yer eksikliği, okul eksikliği, yüksek maliyetler, ailelerin ekonomik güçlükleri, çocuk emeği, Lübnan müfredatının eksikliği ve Fransızca ve İngilizce g,b, yabancı dil öğrenme zorlukları sayılabilir. Yakın zamana kadar oturma izinleri olmaması da Lübnan daki pek çok Suriyeli çocuğun eğitime erişiminin önünde engel teşkil etmiştir. Ürdün de yaklaşık 1.265.000 Suriyeli bulunmakta olup, ülke dünyadaki en fazla mülteci sayısına sahip ikinci ülkedir. Ürdün deki Suriyelilerin % 20 si kamplarda, % 80 iyse kentlerde ve kırsal bölgelerde yaşamaktadır. Suriyeli mültecilerin %76 sı yoksul mahallelere yerleşmiş olup, bu durum yerli topluluklarla yetersiz kaynaklar, istihdam fırsatları, sağlık, barınma ve 223

eğitim imkanları yüzünden sürtüşmelere neden olmuştur. 2013 yılından bu yana Ürdün mülteci gelişlerini engellemiş, pek çok mülteciyi Suriye ye geri göndermiş ve güvenlik gerekçeleriyle Suriye sınırını kapatmıştır. Ürdün deki Suriyelilerin % 51.5 i 18 yaşının altındadır. Hükümet Suriyeli çocukların Ürdün İçişleri Bakanlığına kayıtlı olmaları koşuluyla, devlet okullarına erişimine izin vermektedir. Bunun sonucunda okula kaydolan çok sayıdaki Suriyeli öğrenci, Ürdün ün eğitim sektörü üzerinde baskı oluşturmuştur. Yine de yer, kitap, öğretmen, güvenlik ve maddi eksiklikler nedeniyle örgün eğitime katılamayan pek çok Suriyeli çocuk mevcuttur. Kaba hesaplara göre, BMMYK ne kayıtlı ancak okula devam etmeyen 35.000 Suriyeli çocuk vardır. Devamlılık kayıtlarına bakıldığında, okula kaydolan çocukların % 61,6 sının okula devam ettiği görülmektedir. Kaydolduğu halde okula devam etmeyen % 39,4 ün önde gelen devamsızlık nedenleri hastalık, hava koşulları, akraba ziyaretleri, BM kaydı yenileme, çalışma zorunluluğu, maddi zorluklar ve kötü muamele olarak verilmektedir. Bunlara ek olarak Suriyeli çocuklar okulda diğer öğrencilerin zorbalığı, okul ve ev arası uzak mesafeler, öğretmenlerin ilgisizliği, ayrımcılık, fiziksel şiddet, kötü muamele ve müfredatın zorluğu gibi sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır. Irak en karmaşık insani krizlerden biriyle karşı karşıya olan bir ülkedir. Yine de Irak 246.589 Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmakta, bunların % 10 u on kampta yaşarken diğerleri kentlerde veya kırsal alanlarda yaşamaktadır. Ancak mültecilere yasal çerçevedeki eksiklikler nedeniyle açıkça tanımlanmış haklar tanınmamış olup, merkezi hükümet ve özerk bölgelerin yasaları arasında çelişkiler bulunmaktadır. 30 Nisan 2016 itibariyle Irak ta kayıtlı olan Suriyelilerin % 41,22 si 18 yaşının altında olup, % 26,07 si 5 ila 17 yaş arasındadır. Suriyeli çocukların ihtiyaçlarını karşılayabilmek adına Irak 224

onların devlet okullarına ücretsiz kayıt yaptırabilmelerine olanak tanımıştır. Ancak sınırlı maddi kaynaklar nedeniyle, oluşan büyük ek talep bazı eksiklikleri beraberinde getirmiştir. 2015 yılına ait verilere göre okul çağındaki çocukların % 32 si okula kayıtlı değildir. 15 ila 17 yaş arasındaki erkek öğrenciler diğer gruplara kıyaslandığında en düşük devamlılık oranına sahiptir. Kamplardaki çocuklar için düşük kaliteli müfredat, kaynak eksikliği, dil farklılıkları, okula mesafe ve aşırı kalabalık sınıflar okula devam etmemenin başlıca nedenleridir. Kamp dışında yaşayan çocuklar içinse, çocuk emeği, kaynak eksikliği, düşük kaliteli müfredat, okul eksikliği ve dil engeli en önemli engellerdir. Avrupa ya ulaşmaya çalışan Suriyeli mülteciler için Yunanistan bir numaralı giriş kapısı olmuştur. 5 Haziran 2016 itibariyle Yunanistan toplamda 57.458 Suriyeliye ev sahipliği yapmaktadır. Yunanistan ın bir geçiş ülkesi olması nedeniyle genel mülteci nüfusuna dair detaylı veya ayrıştırılmış veri mevcut değildir. Yakın zamanda yapılan hesaplamalara göre Yunanistan da kalan 22,000 mülteci çocuk bulunmakla beraber, bu sayı pek çok ülkenin vatandaşını içermektedir. Yunanistan ın coğrafi konumu ve ekonomik sorunları ülkeyi zor bir durumda bırakmıştır. Yunanistan ın ilerisindeki ülkeler sınırlarını kapatırken göçmenler Yunanistan a deniz zoruyla ulaşmakta, ülkenin ekonomik çöküşü de eylem kapasitesini kısıtlamaktadır. Dahası, her ne kadar Yunanistan yardıma ihtiyaç duysa da, uluslararası STÖ ler AB-Türkiye anlaşmasına dair çekinceleri nedeniyle bunu sağlamayı reddetmektedirler. Bir geçiş ülkesi olan Yunanistan, Suriyelilerin eğitim gibi uzun vadeli ihtiyaçlarını karşılamakta oldukça yavaş davranmıştır. Sığınma veya iltica için başvuran çocukların Yunanistan da yasa gereği resmi örgün eğitime katılma hakkı vardır. Anca daha önceden kurulan AB fonlu okul entegrasyon programlarının ve gezici eğitim sunan bazı kuruluşların varlığına rağmen, kuzey Avrupa ya yerleşmeyi uman 225

çoğu Suriyeli ailenin yerel toplumla bütünleşme ve eğitim almaya yönelik isteği azdır. Bunun sonucunda Yunanistan da bulunan mülteci çocukların tamamının şu anda örgün eğitimde olmaması şaşırtıcı değildir. Dahası, Yunanistan daki Suriyeli çocukların eğitime verdikleri ara ortalama iki yıldan da uzundur. Yunanistan dan geçebilen yerinden edilmiş Suriyeli nüfusun yöneldiği başlıca ülkelerden biri Almanya dır. Nisan 2011 ve Nisan 2016 tarihleri arasında yaklaşık 332,500 Suriyeli Almanya ya sığınma talebiyle başvurmuş olup, bu Almanya yı Avrupa nın önde gelen sığınmacı ülkesi yapmaktadır. 2015 öncesinde gelen mülteci sayısının daha az olmasından dolayı, yeni gelenler hakkında güvenilir nicel ve nitel veri bulmak kolay değildir. Almanya da sığınma başvurusu yapanlar mülteci kampları yerine toplu kabul ve barınma merkezlerine veya kendi başlarına kaldıkları apartmanlara yerleştirilmektedir. Sığınma başvurusu süresince hareket özgürlükleri atandıkları belediyenin sınırlarıyla kısıtlıdır. Eurostat a göre Almanya 14 yaşının altında ve okul çağında olan 76.490 Suriyeli çocuğa (Almanya daki tüm Suriyeli mültecilerin % 23 ü) ve 14 ila 17 yaş arasındaki okul çağında olan 19.555 Suriyeli çocuk sığınma başvurusu sahibine (Almanya daki tüm Suriyeli mültecilerin % 6 sı) ev sahipliği yapmaktadır. Dolayısıyla Almanya da 96.045 okul çağındaki sığınmacı bulunmakta olup, bu Suriyeli sığınmacıların % 29 una denk gelmektedir. Şu ana kadar 2016 yılında eğitim sistemine giren 196.000 mülteciye Almanca öğretilmesi için 8.500 öğretmen işe alınmış ve 8,000 sınıf açılmıştır. Yine de, 20.000 öğretmene daha ihtiyaç vardır. Yukarıda belirtildiği gibi Türkiye en yüksek sayıda Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapmaktadır. Türkiye deki durumu daha detaylı olarak analiz etmek üzere on farklı ilde Suriyeli aileler ve Suriyeli öğretmenlerle Geçici Koruma altında bulunan Suriyeli çocuklara sunulan eğitim imkanlarına dair bir anket gerçekleştirilmiştir. Araştırmayla toplanan verilere dayanarak, 226

okul yaşında çocukları olan Suriyeli ailelerin ve Suriyeli çocuklarla çalışan Suriyeli öğretmenlerin görüşlerinin pek çok bakımdan örtüştüğü söylenebilir. Araştırma bulguları, katılımcı Suriyeli ailelerin büyük bölümünün okul çağında (5-17 yaş) çocukları olduğunu göstermektedir. Çocukların büyük bölümü bekar olup, küçük bir azınlık evlidir. Katılımcıların yalnızca % 2,6 çocuklarının engelli olduğunu belirtmiştir. Katılımcıların & 60,8 i okul çağındaki çocuklarının okula devam ettiğini belirtirken, % 39.2 si çocuklarının şu an herhangi bir eğitim biçiminden faydalanmadığını söylemişlerdir. Eğitim görmekte olan çocuklu ailelerin % 87,4'ü için eğitim dili Arapçadır. Elde edilen verilere göre, maddi zorluklar çocukların eğitime devam etmesinin önündeki temel engeldir. Katılımcıların yarısından fazlası bu etmene işaret etmiştir. Ulaşım sorunları ve kültürel etmenler de sıklıkla belirtilmiştir. Anket katılımcılarının % 12,8 si çocuklarının çalışmakta olduğunu ifade etmiştir. Bu çocukların eğitim görmemesinin bir başka nedeni olabilir. Çalışan çocukların çoğu imalat, tekstil ve hizmet sektörlerinde istihdam edilmektedir. Veriler Suriyeli ailelerin büyük bölümünün çocuklarının eğitiminin önemli olduğunu düşündüğünü göstermektedir. Aileler eğitim fırsatlarıyla ilgili bilgileri genelde tanıdıklarıyla konuşma esnasında edinmektedir. Araştırma aynı zamanda internet ve sosyal medyanın çoğu Suriyelinin eğitim fırsatları hakkında bilgi almak için kullandıkları araçlar olduğunu göstermektedir. Ancak çocuklarının eğitimi ile ilgili meselelerde ailelerin en çok tanıdık ve akrabaların etkisi altında kaldığı gözlemlenmektedir. Öğretmenler ve diğer öğrencilerle aileleri de Suriyeli ailelerin eğitimle ilgili konularda etkilendikleri kaynaklardır. Katılımcıların büyük bölümü okul yaşındaki çocukların eğitim ihtiyaçlarını karşılamak için kendilerinin veya eşlerinin gelirini kullandıklarını belirtmişlerdir. Bazı ailelerin bir vakıf veya başka bir kuruluşun desteğinden faydalandıkları belirtilmiştir. 227

Ankete yanıt veren Suriyeli aile üyelerinin % 72,70 i yeterli okul olduğunu düşünmekte, kalan % 27,30 uysa yeterli kreş, ilkokul, ortaokul, lise ve üniversite bulunmadığını düşünmektedir. Benzer biçimde, engelli çocukları olan bazı aileler, çocukları için özel eğitim imkanlarının azlığından bahsetmiştir. Öte yandan ankete katılan ailelerin yarısından fazlasının çocuklarının aldığı eğitimden memnun olduğu bulgulanmıştır. Çoğu aile, çocuklarının okulda bir sorun yaşamadığını düşünmektedir. Katılımcıların neredeyse yarısı okuldaki öğretmenlerin hem sayı hem de nitelik bakımından yeterli olduğunu düşünmektedir. Katılımcıların büyük bölümünün çocukları ek bir kursa gitmemektedir. Gidenler arasında çocukların dil kurslarından çok din kurslarına gittiği belirtilmiştir. Bu araştırma genel olarak Suriyeli ailelerin çoğunluğunun çocuklarının Türkiye de eğitimlerine devam etmelerini istediklerini ortaya koymuştur. Benzer biçimde, anketi yanıtlayan ailelerin çoğu çocuklarının eğitimlerini tamamladıktan sonra Türkiye de çalışmaya devam etmesini istemektedir. Suriyeli ailelerin yanı sıra Suriyeli çocukların eğitimiyle ilgilenen öğretmenlerle de bir anket yapılmıştır. Bu öğretmenlerin neredeyse tamamı Suriyeli olup, çoğu geçici eğitim merkezlerinde (GEM) çalışmaktadır. Hemen hepsi Arapça eğitim verdiğini belirtmiştir. Ankete katılan öğretmenlerin çoğu Suriyeli öğrencilerinin genel olarak derslerde başarılı olduğunu düşünmektedir. Öğretmenlerin yarısı kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre daha başarılı olduğunu düşünmektedir. Öğretmenlerin % 80 gibi yüksek bir oranı Suriyeli öğrencilerinin sınıf arkadaşlarıyla iyi ilişkiler kurduğunu dile getirmiştir. Ancak öğretmenlerin Suriyeli öğrencilere verilen eğitimin kalitesi hakkındaki görüşleri farklılaşmaktadır. Memnuniyetsizlik dile getiren öğretmenlerin oranı (% 46) memnuniyet dile getirenlerin oranından (% 42) biraz daha fazladır. 228

Ankette yer alan öğretmenlere göre Suriyeli çocukların okula kaydolmamalarının en önemli sebebi ekonomik zorluklar olup, bunun bir sonucu olan çocuk emeği ikinci sıradadır. Kayıt olmamanın nedenleri arasında ulaşım güçlükleri de belirtilmiştir. Benzer biçimde öğretmenler Suriyeli çocukların kayıt olsalar bile sıklıkla maddi zorluklar, çocuk emeği ve ulaşım problemleri nedeniyle okula devam edemediğini söylemişlerdir. Engellilik de Suriyeli çocukların okula kayıt ve devamlılığının önünde bir engeldir. Öğretmenlerin neredeyse yarısı çalıştıkları kurumlarda Suriyeli çocuklar ve gençler için dil kurslarının açıldığını söylemiştir. Dil kurslarının yanı sıra din kurları, elişi/hobi geliştirme kursları ve eğitim kampları da zaman zaman düzenlenmektedir. Suriyeli ailelere benzer biçimde, öğretmenler de internet/sosyal medya, tanıdıklar/konuşma ve devlet kurumlarının Suriyeli ailelerin eğitim fırsatları hakkında bilgi edindikleri başlıca araçlar olduğunu belirtmişlerdir. Öğretmenler Suriyeli ailelerin çocuklarının eğitimi konusunda tanıdık/akrabalarından, öğretmenlerden, diğer Suriyeli öğrencilerden ve onların ailelerinden etkilendiğini düşünmektedir. Ankete katılan öğretmenlerin büyük bölümüne göre, Suriyeli öğrenciler Türkiye de yaşamaya devam etmek istemektedir. Ancak yine de belli eylemlerin Suriyeli çocukların ve gençlerin eğitime erişimini arttırmak için gerekli olduğunu düşünmekteler. Okul sayısını arttırmak, ulaşım ve altyapı problemlerini çözmek, öğretmen sayısını arttırmak ve öğrencilere eğitim araç gereçleri sağlamak bu yönde en yaygın olarak getirilen önerilerdir. Katılımcı öğretmenlerin çoğunun gerekli görmediği bir şeyse, Suriyeli ailelere eğitimin önemini anlatmaktır. Bunun nedeni büyük ihtimalle öğretmenlerin ailelerin eğitimin öneminin zaten farkında olduğunu düşünmeleridir. 229

Son olarak sivil toplum paydaşlarına yönelik bir online anket yapılmıştır. Bu anketin sonuçlarına göre mülteci çocukların eğitime erişim eşitliğinin önünde büyük engeller bulunmaktadır. Bunlar maddi zorluklar, çocuk emeği, ulaşım problemleri, dil engeli, bakanlıklar, yerel yetkililer ve STÖ ler arasında işbirliği eksikliği, farklı yaş ve eğitim seviyelerinde olan çocukların aynı aşırı kalabalık sınıflarda eğitim görmeleri, eğitimde eksiklikler ve yetişme sınıflarının olmaması, nitelikli personel eksikliği, önyargılar ve toplumsal ayrımcılık, ebeveynlerin farkındalık eksikliği ve Suriyeli ailelerin güvenlik endişeleridir. Online anketin katılımcıları aynı zamanda Suriyeli çocukların toplumsal uyum, dile engeli, giysi eksikliği ve psiko-sosyal travma gibi problemleri olduğunu belirtmişlerdir. Katılımcılar bu konulara ilişkin mülteci çocukların eğitime erişim eşitliğini arttırabilecek çok sayıda öneride bulunmuşlardır. Katılımcılar ayrıca uluslararası finansman hakkında da görüş bildirmiş ve bağışçıların daha fazla fon sağlamasını veya mevcut fonların daha verimli dağıtılmasını istemişlerdir. Genel olarak ne Suriye de, ne de ev sahibi ülkelerde yaşayan Suriyeli çocukların eğitime düzgün ve eşit erişimi yoktur. Suriye krizinin halihazırda beş yıldır sürmekte olduğu düşünüldüğünde, en az bir nesil Suriyeli çocuk eğitime erişimi olmaksızın büyümektedir. Bu yalnızca Suriye halkı için değil, mülteci ağırlayan tüm ülkeler için toplumsal bir sorundur. As eğitimli bir Suriyeli nüfusu bölgede ciddi toplumsal ve güvenlik problemleri yaratabilir. Dolayısıyla Suriyeli Çocukların Eğitime Erişimi için özel bir fonun oluşturulması şarttır. BM, Dünya Bankası, AB, Arap Ligi, İslami Kalkınma Bankası, Asya Kalkınma Bankası ve bağışçı ülkelerin iş işten geçmeden bu konuya ciddi biçimde odaklanmaları gerekmektedir. 230

231