TEKNİKERLERE YÖNELİK BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ SİSTEMLERİNDE RADYASYONDAN KORUNMA VE PERFORMANS TESTLERİ BİLGİLENDİRME SEMİNERLERİ 24-25 Ocak 2014 KİŞİSEL DOZİMETRİ SİSTEMİ VE DOZİMETRE KULLANIMI Erinç REYHANİOĞLU Fizikçi, M.Sc. Laboratuvar Kalite Sorumlusu Kişisel dozimetre nedir? Bu bölümün amacı; - iyonlaştırıcı radyasyonla çalışanların maruz kaldıkları doz değerlerini izlemede kullanılan kişisel dozimetreleri tanıtmak - kişisel dozimetreler kullanılırken dikkat edilmesi gereken hususları ve sistemin işleyişini açıklamak - kullanıcıların, Radyasyondan Korunma Sorumlusu nun (RKS) sorumluluklarını anlatmak 2 3 1
4 Neden kişisel dozimetre kullanıyoruz? Harici Işınlanma / Dahili Işınlanma X-ışınlarına maruz kalan bir kişi 5 YASAL ZORUNLULUK!!! 1. Denetimli alan : Radyasyonla çalışanların ardışık beş yılın ortalama yıllık doz sınırlarının 3/10 dan (6mSv/yıl) fazla radyasyon dozuna maruz kalabilecekleri alanlardır. 2. Çalışma koşulu A : Yılda 6 msv ten daha fazla etkin doza veya göz merceği, cilt, el ve ayaklar için yıllık eşdeğer doz sınırlarının 3/10 undan daha fazla doza maruz kalma olasılığı bulunan çalışma koşuludur. ÇALIŞMA KOŞULU A DURUMUNA UYAN TÜM ÇALIŞANLAR KİŞİSEL DOZİMETRE KULLANMAK ZORUNDADIR. RADYASYON GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ MADDE 21 Not: Kararsız kalınabilecek durumlarda, A sınıfı olarak kabul etmeli, izlemeye alınmalı. B sınıfı için dozimetre kullanımı tavsiye edilir, izleme yapılır. 6 2
Radyasyon Görevlisi Personel YASAL DOZ LİMİTLERİ Ardışık 5 yıl üzerinden ortalama alındığında yılda Tek bir yılda Göz lensi için yılda *** Eller, ayaklar veya deri için yılda 20 msv 50 msv 150 msv 500 msv Toplum üyesi kişiler Ardışık 5 yıl üzerinden ortalama alındığında yılda Tek bir yılda Göz lensi için yılda * Eller, ayaklar veya deri için yılda 1 msv 5 msv 15 msv 50 msv *** Yeni düzenlemelerde yıllık 20 msv olarak öngörülmektedir. * Toplum üyesi kişiler için de düşüş olacaktır. (~5 msv) 7 Kişisel Dozimetri Servisi Termolüminesans dozimetreler kullanılmaktadır. Tüm vücut TLD Yaka/Göğüs/Kemer Ekstremite Yüzük TLD Parmak 8 Panasonic TLD (CaSO4 : Tm) (Li2B4O7 : Cu) (Li2B4O7 : Cu) (ince pencere) (CaSO4 : Tm) (plastik) Personel ID kodları (plastik) (plastik&kurşun) Kilit mekanizması X-ışınları Gama ışınları Beta ölçülebilmektedir. 9 3
Panasonic TLD Panasonic UD716 TLD okuyucu Panasonic UD802 TLD magazin içinde Panasonic UD802 TLD taşıyıcı içinde kullanıma hazır 10 Harshaw TLD TLD 100 kristalleri Harshaw 6600 TLD Okuyucu Kullanım şekli Taşıyıcı içinde Ekstremite parmak dozimetresi Okuma kartı 11 TLD ile doz tespiti Foton İletkenlik İletkenlik İletkenlik elektron tuzakları E hol tuzakları ışık Valans Valans Valans 1-ışın lan m a 2-tu zaklan m a 3-ısıtm a ve iyonlaşma elektron-deşik(hol) birleşmesi ve foton ışıması 12 4
AKREDİTASYON SONUÇLARIN DOĞRULUĞU ULUSLARARASI İZLENEBİLİRLİK DÜZENLİ İŞLEYİŞ ANLAYIŞI İSTİKRAR GÜVENİLİRLİK HİZMET KALİTE GÜVENCESİ demektir. 13 Süreç: 2008 yılında sistem hazırlandı. Akreditasyon tarihi : 4 Mayıs 2009 Her yıl geçerlilik denetimi. Akreditasyon yenilenmesi: 26 Ağustos 2013 14 Hizmetin veriliş yöntemi. 1. Dozimetrelerin sıfırlanması (Doz kalmamalı) 2. Dozimetre numarası-kullanıcı adı eşleşmesi 3. Dozimetrelerin kullanıcıya gönderilmesi 4. RKS nin eski dönem dozimetreleri yeni dönemle değiştirmesi 5. Kargonun TAEK e dönüşü 6. Kargodan çıkan her evrak/tld nin kayıt altına alınması 7. TLD lerin okunması 8. TLD lerin değerlendirilmesi 9. Doz sonuçlarının incelenmesi 10. «Yüksek Doz» durumunda kullanıcıya/rks ye «İnceleme Düzeyi Doz Araştırma Formu» gönderilmesi 11. Gerekli olur ise sağlık kontrolü/tıbbi müdahale yönlendirilmesi. 12. Tüm sonuçların raporlanması 13. Sonuçların Merkezi Doz Kayıt Sistemine aktarılması. 14. Değerlendirilen TLD lerin 1. adıma dönmesi 15 5
16 17 Yüksek Doz? Çalışma şartları doğru mu? Lisans koşullarında değişiklik var mı? Kaza durumu? Hatalı kullanım mı? Hatalı kullanım ise TAHMİNİ DOZ uygulanmalı. (RKS) 18 6
Bilgi Güncelleme Sistemi http://bilsis.taek.gov.tr/taek Yeni dozimetre başvurusu Hizmet sonlandırma Dozimetre devir işlemi Doz Raporu görüntüleme Duyurular 19 İLETİŞİM SARAYKÖY NÜKLEER ARAŞTIRMA VE EĞİTİM MERKEZİ SAĞLIK FİZİĞİ BÖLÜMÜ DOZ İZLEME BİRİMİ SARAY MAH. ATOM CAD. NO.27 06983 KAZAN/ANKARA Tel: 0312 810 17 77 Tel: 0312 815 43 94 Faks: 0312 8154395 e-posta : dozimetri@taek.gov.tr www.taek.gov.tr 20 7