TEKERLEKLER DÖNÜYOR MU? DÖNÜYORSA, HIZLI MI?
ÇİÇEKLER DÖNÜYOR MU? DÖNÜYORSA, HIZLI MI?
SİLİNDİRLER DÖNÜYOR MU? DÖNÜYORSA, HIZLI MI?
YAPRAKLAR HAREKETLİ Mİ? HAREKETLİYSE, HIZLI MI?
ŞEKİLLER SALLANIYOR MU? SALANIYORSA, HIZLI MI?
Stres Nedir? Stresin Belirtileri Stresin Etkileri Stresin Doğurduğu Rahatsızlıklar
STRES TANIMI VE TARİHİ
STRES kelime kökeni olarak Latince estrictia dan gelmektedir. 17. yüzyılda stres: Felaket, bela, musibet, dert, keder, elem gibi anlamlarda kullanılmıştır. 18. ve 19. yüzyıllarda: Kavramın anlamı değişmiş ve güç, baskı, zor gibi anlamlarda kullanılmıştır. 19. yüzyıl- 20. yüzyıl: Stres, bedensel ve ruhsal hastalıkların sebebi olarak düşünülmüştür.
Stresle İlgili Yapılan Bazı Tanımlar : Bireyin duygusal ya da fiziksel durumuna karşı olası bir tehdit sezdiğinde, vücudunda ya da beyninde oluşan bir tepkidir. Bireyin fiziksel, psikolojik ve davranışsal sapmalarına neden olan dış şartlara karşı bir uyum tepkisidir. Organizmanın bedensel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması sonucu ortaya çıkan bir durumdur.
Stres, kişilerin sosyal ve fiziksel çevresiyle etkileşimi sonucu ortaya çıkan fizyolojik ve psikolojik davranışsal tepkilerdir.
Stres Kavramının Özellikleri Genellikle stresin hoş olmayan, zarar verici yönleri ele alınarak olumsuz stres ten bahsedilir ve stresin en önemli özelliklerinden biri olan olumlu yanı göz ardı edilir. o Çince de stres kelimesi tehlike ve fırsat kelimelerinin sembollerinin karışımıdır. ostres her iki kavramı da içerir.
Stres Kavramının Özellikleri Stres kaçınılmazdır. Stresin tamamen yok olması yaşamın bitmesiyle mümkündür. Stres yaşıyor ve çalışıyor olmanın tek ürünüdür. Stres kişiseldir. Stres cinsiyete göre de farklılık gösterir. Stres meslek gruplarına göre de farklılık gösterir.
Olumlu ve Olumsuz Stres Olumlu Stres: Bireyi güdüleyici ve teşvik edici rol oynar. Ün kazanmak, İşte ilerleme gibi istenilen fırsatları yakalamadaki zorluklar iyi stres olarak adlandırılmıştır. Zaman baskısı yaratıcılığı harekete geçirebilir. Çoğu kez stres heyecan verici olabilir. Stres bazı mesleklerin temelidir. Örn; Hava trafik kontrolörleri, insanların ölüm kalımından sorumlu işlerde çalışan insanlar işlerini yerine getirmede stres altındadırlar.
Olumsuz Stres: çok az veya çok fazla gerilim altında olunduğunda ortaya çıkar. Ölüm, işsizlik, mesleğinde ilerleme gösterememe gibi durumlar, olumsuz yaşam deneyimleri kötü stres olarak adlandırılır.
STRESİN BELİRTİLERİ Fiziksel Ve Bedensel Belirtiler Psikolojik Belirtiler Duygusal Ve Davranışsal Belirtiler
FİZİKSEL BELİRTİLER Vücudumuzdaki fiziksel değişmeler, bazen geçirmekte olduğumuz bir stresin sonucudur. Bu fiziksel değişmeler strese bağlı olmayan biyolojik bir problemin işareti olabilir fakat, genellikle vücudumuzun stresli bir olaya tepki vermesidir.
FİZİKSEL BELİRTİLER Aşırı iştahsızlık Kilo kaybı ve zayıflık Sürekli yorgunluk ve halsizlik hali Sıkça görülen baş ağrıları Yüksek tansiyon Nefes darlığı Aşırı hassasiyet, duygulanma ve gözlerden yaş gelmesi
FİZİKSEL BELİRTİLER Aşırı sigara veya içki içme Normalden fazla fiziksel ağrı ve acı çekmek Soğuk algınlığı ve nezleye yakalanmaya daha açık olmak Enerji kaybı, yorgun ve sinirli hissetme.
PSİKOLOJİK BELİRTİLER Psikolojik belirtiler, fiziksel belirtiler kadar kolay anlaşılmazlar, genelde görünüş olarak oldukça zor fark edilirler. Bu tür belirtiler, daha çok düşünme süreci ve bir kişinin düşünceleri ve stresin bu işleyişi nasıl etkilediği ile ilgilidir. Psikolojik stres belirtileri, kişinin düşüncelerini başkalarına açıklaması ve davranışları ile kendini belli eder.
PSİKOLOJİK BELİRTİLER Aşırı tedirginlik, korku ve endişe Alınganlık, çabuk sinirlenme Hayattan zevk almama, her şeyin boş olduğunu açıklama Hasta olmaktan korkma veya hasta olduğunu zannetme Olayları ve insanları hatırlayamama, yapılacak işleri unutma
PSİKOLOJİK BELİRTİLER Bir işe sürekli olarak odaklanamama Depresyon-özsaygı ve özdeğerde azalma Diğer insanların fikirlerine çok fazla önem verme Karar verme ve bir işi başlatabilme yetersizliği, genellikle kötümser olma Artan bir şekilde hayal kurma
DUYGUSAL VE DAVRANIŞSAL BELİRTİLER Duygusal ve davranışsal belirtiler, genellikle dışarıdan gözlenebilen, kişilerin davranışlarına yansıyan belirtilerdir. Davranış biçimleri kişinin örgüt içindeki performansını doğrudan etkiler. Örneğin, iş performansını zayıflatan depresyon duygusu gibi.
DUYGUSAL VE DAVRANIŞSAL BELİRTİLER Kararlar üzerinde emin olamama, bir karara çabuk varamama İşleri zamanında yetiştirmede başarısızlık Gözden kaçırma ve hataların artması Nedensiz işe gelmeme, ağır hareket etme Sık sık iş değiştirme- işle ilgili mutsuzluk İlgi eksikliği ve cansızlık İşle ilgili normalden fazla şikayet etme.
aşırı hareketlilik veya tersi, iletişim ve dinleme yeteneklerinde kısılma, öfke patlamaları ve sürekli şiddetli tartışma başlatma, rahatlama ve dinlenme yeteneklerinde düşüş, ağlama krizleri ya da donukluk görülür.
STRESİN DOĞURDUĞU RAHATSIZLIKLAR Stres Ve Fiziksel Hastalıklar Stres Ve Psikolojik Rahatsızlıklar
STRESİN DOĞURDUĞU RAHATSIZLIKLAR FİZİKSEL HASTALIKLAR Gergin bir boğaz Sırtta ve boyunda gerginlik Güç soluma Hızlı kalp atışı Soğuk fakat terleyen eller ve ayaklar Gergin bacak kasları
STRESİN DOĞURDUĞU RAHATSIZLIKLAR PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKLAR Duyguların sık sık değişmesi Kızgınlık Ümitsizlik duygusu Aşırı ağlama Kaygı Depresyon
TÜKENMİŞLİK (BURNOUT) TÜKENMİŞLİK: Kişinin uzun süre işle ilgili stres yapıcılara maruz kalması sonucunda ortaya çıkan duygusal, zihinsel ve fiziksel tükeniş olarak tanımlanır. Tükenmişliğin ilk belirtileri duygusal tükenmede, enerji eksikliği, sık sık baş ağrıları, az uyuma, yeme alışkanlıklarının değişmesi gibi fiziksel belirtiler daha sonra depresyon, çaresizlik duygularının gelişmesi görülür.
Profesyonel bir kişinin mesleğinin özgün anlamı ve amacından kopması, hizmet verdiği insanlar ile artık gerçekten ilgilenemiyor olması biçiminde tanımlamıştır.
ÖRGÜT VE STRES
ÖRGÜTSEL STRES KAYNAKLARI Örgütün Dış Çevre İle İlişkileri Aile istekleri ile örgütün beklentilerinin çatışması Kendi beklentileri ile örgütün beklentilerinin çatışması Örgütün İç Çevresi Danışma Eksikliği Davranışlarının kısıtlanması Politikalar Gece vardiyası İşle İlgili Nedenler Çok fazla veya çok az iş Kötü fiziksel çalışma durumları Zaman baskısı Birey Kişilik Algılama Geçmişteki tecrübe Örgüt İçi İlişkiler Yöneticilerle olumsuz ilişkiler Yanında çalışanlarla olumsuz ilişkiler Yetki ve sorumluluk dağılımındaki ilişkiler Örgüt İçindeki Rolü Rol çatışması, rol yükü, rol belirsizliği Çalışanlara karşı sorumluluğu Kararlara katılamama Kariyer Gelişimi Aşırı yükselme Yükselememe İş güvenliği eksikliği Engellenmiş iş istekleri Şekil 1 Örgütsel Stres Kaynakları
SAĞLIK KURUMLARINDA STRES KAYNAKLARI Çalıştığı birimin kendi ilgi ve uzmanlık alanı dışında olması İşe uyum sürecinde başvuracağı uzman kişilerin olmaması Hizmet verdiği hasta sayısının fazla olması ve aşırı iş yükü İşleri yetiştirmede yaşanılan zaman baskısı Dinlenme zamanlarının az olması
Hizmet verilen hasta profili Mesleki görev yetki ve sorumluluklarının dışında başka işler yapmaya zorlanılması Aldığı mesleki eğitimle çalışma ortamında karşılaştığı mesleki uygulamalar, İletişim ve ilişkilerde yaşanılan çatışmalar Vardiya veya nöbet usulü çalışma, çalışma saatlerinin uzun olması
Uykusuzluk Hasta ve yakınlarının olumsuz davranışları İş riskinin fazla olması ve sağlığı etkilemesi Çalışanların güvenliğinin sağlanamaması
Personel sayısının az olması Ücretlerin azlığı, ek işte çalışma, ücret eşitsizliği Yetersiz uzman eğitimi ve yönlendirme Çalışanlar arasında destek ve sosyal ilişkilerin olmaması
Çalışma hayatında stresle başa çıkmak için başvurulan çeşitli yollar ; Sigaraya, yemeğe, alkole, ilaca ya da bir kaçına birden yönelir. Bazıları strese tepki olarak geri çekilir, içine kapanır, pasifleşir, sorunlarıyla yüz yüze gelmekten kaçınır. Bazen de sorunlarını tümüyle yok sayarak, olayların dışına çıkarlar.
Yaygın olarak kullanılan bir başka stresle başa çıkma biçimi aşırı tepki göstermek tir. Aşırı tepki gösterme çeşitli biçimlerde ortaya çıkabilir. Başkalarına yönelik öfke nöbetleri kırıcı olma, kaygılanma vb davranışlar bunlardan bazılarıdır. Bir başka zararlı başa çıkma biçimi de stres karşısında hiç tepki göstermeyip yaşanan sıkıntıyı içinde biriktirmektir.
SAĞLIK KURUMLARINDA STRES YÖNETİMİ Yaşamın her aşamasında olduğu gibi çalışma hayatında da stresten kaçınmak mümkün değildir. Çalışma ortamında yaşanan stresin etkilerini tamamen ortadan kaldırmak ise oldukça güçtür. O halde yapılması gereken şey bu atmosfer altında çalışanların dengesini bozan, sağlığını olumsuz yönde etkileyen stresi en aza indirgemeye çalışmaktır.
STRES YÖNETİMİ : Aşırı stresle başa çıkmak ve yaşam kalitesini arttırmak amacıyla, durumu değiştirme ya da duruma verilen tepkileri değiştirmektir. Kısaca, STRESLE BAŞA ÇIKMAK tır.
- Stres Yönetiminin amacı, stresin bütününden kaçınmak değildir, zaten bu olanaksızdır. - Stresle başa çıkmanın kısa, orta ve uzun vadeli amaçları vardır. Kısa Vadeli Amaçlar Orta Vadeli Amaçlar Uzun Vadeli Amaçlar
İnsanlar stresle başa çıkmada daha somut ve daha duruma uygun özel çabalar sarf etmektedirler. Stresle başa çıkma konusunda faydalı olduğu çeşitli yazarlar tarafından ifade edilen çeşitli teknikler bulunmaktadır.bu tekniklerden bazıları bendene yönelik, bazıları zihne bazıları ise davranışlara yöneliktir.
a) Bedene Yönelik Teknikler : Bedene yönelik teknikler genel sağlığı ve vücut direncini artırıcı, vücut gerilimini azaltıcı etkiye sahiptir.bunlar: 1) Fiziksel Egzersiz 2) Solunum Egzersizi 3) Gevşeme 4) Meditasyon 5) Biyolojik Geri Bildirim
b) Zihne Yönelik Teknikler : Strese verilen anlam tamamen zihinsel bir süreçtir. Eğer zihinsel süreçler kontrol altında tutulabilirse stresten etkilenme de azaltılabilecektir. 1) Bilişsel Yeniden Yapılandırma 2)Problem Çözme 3) Zaman Yönetimi
c) Davranışlara Yönelik Teknikler : 1) Sosyal Becerileri Geliştirme 2) Bazı Davranış Tarzlarını Değiştirme 3) Beslenme Alışkanlıklarını Değiştirme
Destekçi bir örgütsel hava yaratmak Görevlerin Zenginleştirilmesi Örgütsel Rollerin Belirlenmesi ve Çatışmaların Azaltılması Mesleki Gelişim Yollarının Planlanması ve Danışmanlık
1) Stres yaratan bir problemle karşı karşıya olduğumuzda, problemin çözümüne geçmeden önce, kendimizi cesaretlendirelim;"dünyanın sonu değil ya!","her inişin bir çıkışı vardır." gibi cümleler buna yardımcı olabilir. 2) Problem çözümünde izleyeceğimiz yol; a) problemi saptama, b) seçenekleri gözden geçirme, c) bir çözüm yöntemini seçme, d) eyleme geçme, e) sonuçları değerlendirme olmalıdır.