MESLEK LİSESİ MEMLEKET MESELESİ PROJESİ Türkiye nüfusunun 1, yaklaşık %53'ü 30 yaşın altındayken, 12,5 milyon genç ise 15-24 yaş arasındadır. Ancak, 15-24 yaş arası gençlerin %40 ı ne işgücüne katılmakta, ne de eğitimine devam etmektedir. Yani ne yazık ki atıl durumda olarak değerlendirilebilecek yaklaşık 5 milyon kişilik genç nüfus bulunmaktadır 2. Mesleki eğitimde öğrenci başına kamu kaynaklarınca yapılan yatırımlar genel ortaöğretimin ortalama 1,8 kat üstünde 3 olmasına karşın, iş arayan her üç kişiden birinin mesleki yeterliliğe sahip olmadığı ülkemizde, istihdam edilemeyen gençler her gün daha da büyüyen işsizlik problemiyle karşı karşıya kalmaktadır. Toplumun en önemli problemlerinden biri olarak ifade edilen işsizlik artarken, işverenler de vasıflı iş gücü sıkıntısı çektiklerini, aradıkları yetkinliklerin eğitim sistemi tarafından tam olarak karşılanamaması sebebiyle de verimsizlikler oluştuğunu ifade etmektedir. Gençlerin mesleki eğitime yönlendirilmesi, ülkemizdeki nitelikli işgücü ihtiyacına ve gençlerin uzmanlaşarak meslek sahibi olmalarına hizmet edecek önemli çözüm yollarından biridir. Son yıllarda, mesleki ve teknik ortaöğretiminin ağırlığının artması önemli bir politika hedefi olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda 9. Kalkınma Planı nda (2007-2013) ekonominin ihtiyaç duyulan alanlarında nitelikli eleman temininde zorluklar yaşanmasına rağmen, mesleki ve teknik eğitim mezunlarının işsizlik oranının halen yüksek olmasının altı çizilmektedir. Bilişsel yetenekleri yüksek öğrencilerin mesleki ve teknik eğitimi tercih etmemesi, mesleki ve teknik eğitim sisteminin işgücü piyasasının ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte olmaması, mevcut mesleki ve teknik eğitim programlarının ilgili tüm taraflarla işbirliği içinde güncellenmemesi, donanım eksikliği ve eğitim personelinin yetersiz olması bu durumun nedenleri arasında gösterilmektedir. 1 TÜİK, İl, yaş grubu ve cinsiyete göre nüfus, 31.12. 2008, http://tuik.gov.tr/preistatistiktablo.do?istab_id=945. 25. Eylül.2009. 2 UNDP, Türkiye 2008 İnsani Gelişme Raporu, Türkiye de Gençlik, 12-73, 2008. 3 Dr. H. Hakan Yılmaz, Beceriler, Yeterlilikler ve Meslek Eğitimi: Finansman Yapısı ve Politika Önerileri, ERG ve TÜRKONFED, 32, 2007.
Koç Topluluğu, birçok sektörde sahip olduğu uzmanlık ve geniş istihdam potansiyeli ile Türkiye nin ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gücünün yetiştirilmesine 80 yıl boyunca katkı sağlayan bir kuruluş olarak eğitim alanındaki sosyal sorumluluk projesini de bu temelde şekillendirme kararı almıştır. Milli Eğitim Bakanlığı ile Koç Holding arasında 2006 yılında imzalanan Mesleki Eğitimin Geliştirilmesi İşbirliği Protokolü Koç Holding in sahip olduğu güçlü yanların, ülkemizin işsizlik ve nitelikli iş gücü ihtiyacı sorunlarının çözümü için seferber edilmesi üzerine kurulmuştur. Vehbi Koç Vakfı nın da destek verdiği ve zamanla Meslek Lisesi Memleket Meselesi (MLMM) sloganı ile özdeşleşen Proje kapsamında, 9. Kalkınma Programı kapsamında tanımlanan sorunların çözümüne da katkıda bulunacak şekilde bir stratejik plan oluşturulmuştur. MLMM Projesi nin başlatıldığı yıl olan 2006 da mesleki eğitimin tüm ortaöğretim içerisindeki payı %36,2 ye kadar düştüğü için, projenin merkezine mesleki ve teknik eğim veren liseler yerleştirilmiştir. MLMM Projesi nin başlatılmasının ardından yayımlanan diğer üst politika belgelerinde de, mesleki eğitimin geliştirilmesi için çalışmalara hız kazandırılmıştır. 2010 yılında yayımlanan İstihdam ve Mesleki Eğitim İlişkisinin Güçlendirilmesi Eylem Planı nda mesleki eğitim kalitesinin iyileştirilmesine yönelik önlemlerin yanı sıra, özellikle ortaöğretim düzeyinde mesleki ve teknik eğitimin desteklenmesine yönelik oransal hedefler belirlenmiştir. 60. Hükümet Programı nda, 2012 yılı itibarıyla, mesleki ve teknik eğitimin tüm ortaöğretim içindeki okullulaşma oranının % 50 ye çıkartılması hedeflenmiştir. MEB 2010-2014 Stratejik Planı nda stratejik hedefler arasında da ortaöğretim içerisinde mesleki ve teknik eğitimin okullulaşma oranını plan dönemi sonuna kadar % 50 ye çıkarmak yer almaktadır. Öte yandan, yine MEB in yayımladığı 2010 yılı Bütçe Raporu nda bu oran % 65 olarak belirtilmektedir.
AMAÇ VE HEDEFLER MLMM kapsamında ana proje hedefleri şu şekilde belirlenmiştir: Mesleki-teknik eğitimin ülke ekonomisi açısından önemi konusunda toplumun her kesiminde farkındalık yaratmak; bu konuda önder olarak devlet-özel sektör işbirliğinin tohumlarını atmak; kalifiye işgücünün yetiştirilmesine katkıda bulunarak gençleri mesleki eğitime özendirmek. Projenin temel hedefleri ise aşağıdaki şekilde sıralanmıştır: Gençleri ve ailelerini mesleki eğitime teşvik etmek üzere 81 ilde 264 meslek lisesinde 8.000 öğrenciye burs desteği sağlamak; Bursiyerlerin %40 ına Koç Topluluğu şirketlerinde staj olanağı sağlamak; Bursiyerlere Koç Topluluğu şirketlerinde istihdamda öncelik sağlamak; Meslek liselerindeki öğrencilerin kişisel ve profesyonel gelişimlerine destek vermek üzere koçluk sistemini oluşturmak; Mesleki eğitimin kalitesini iyileştirmek üzere okullar ve işletmeler arasında işbirliği modeli oluşturmak ve bu modeli yaygınlaştırmak; İletişim faaliyetleri ile kamuoyu nezdinde mesleki eğitimin itibarının iyileştirilmesine katkıda bulunmak; İletişim, teşvik ve kalite artırma çalışmaları sonucunda meslek liselerine kayıt oranlarının artmasına katkıda bulunmak. Amaç ve hedefler belirlenirken sürdürülebilir kalkınma kapsamında dikkate alınan kriterler ise aşağıdaki şekildedir: Dezavantajlı gruplar başta olmak üzere gençlere, potansiyellerini gerçekleştirmelerine imkan verecek şekilde mesleki beceri kazanımının teşvik edilmesi; ortaöğretim okullaşma ve terk oranlarında iyileştirme için teşvik sağlanması; mesleki eğitimin Türkiye de özel sektörün katma değeri yüksek üretim aşamalarına geçmesine el verecek şekilde iyileştirilmesi; önerilen modelin kurumsal, sektörel ve ulusal düzeyde yaygınlaştırılacak nitelikte olması; ERG ile hazırlanan araştırmalar sonucunda geliştirilen strateji/politika önerileri ile yerel ve ulusal rekabet gücünün artırılmasına destek olunması, ekonomik ve sosyal kalkınmanın desteklenmesi; oluşturulan program ile eğitimde toplumsal cinsiyet
eşitliğinin sağlanmasına destek verilmesi; öğrencilere sunulacak kişisel gelişim eğitim ve modüllerinin çevresel ve sosyal sürdürülebilirliğe destek verecek şekilde hazırlanması.
AKTİVİTELER MLMM Projesi kapsamında mesleki eğitim ve özel sektör arasında 9 bileşenden oluşan bir işbirliği modeli oluşturulmuştur. Bu bileşenler, Koç Holding ve bağlı şirketleri, Vehbi Koç Vakfı (VKV), Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), meslek liseleri, meslek lisesi öğrencileri ve sivil toplum ile işbirliği ve sinerji içerisinde yürütülmektedir. MLMM kapsamında gerçekleştirilen ana aktiviteler, katılımcıları, faydalanıcıları hedefleri ve kapsamı aşağıdaki şekildedir: 1. Burs Desteği: Türkiye nin her ilinden en az bir meslek lisesini, toplamda 264 liseyi kapsayan meslek lisesi bursları 7 yıllık bir döneme (2006-2013) yayılmaktadır. Projeye dahil okullar MEB ile ortak şekilde belirlenmiştir. Bursiyer seçimi kademeli olarak gerçekleştirilerek 4 yıl boyunca, her yıl 2.000 yeni bursiyerin projeye dahil edilmesiyle 4. yılda 8.000 öğrenciye ulaşılması hedeflenmiştir. 7. yılın sonunda ise bu öğrencilerin tümü kademeli olarak mezun edilmiş olacaktır. Burslar VKV tarafından verilmektedir. Kapsamlı bir burs yönetmeliği bulunmaktadır. Bursiyer seçim kriterleri ve burs süreçleriyle ilgili detaylara proje portalı olan www.mlmm.com.tr sitesinden ulaşılabilir. 2. Staj Desteği: Bursiyer öğrencilere, staj ve işletmede beceri eğitimi yapmaları konusunda destek verilmesi hedeflenmiştir. Bursiyerlere staj olanakları, şirket sorumluları, şirketlerdeki İK yetkilileri, meslek lisesi koçlarının ortak çabalarıyla gerçekleşmektedir. Kapsamlı bir Staj Yönetim Rehberi bulunmaktadır. 3. Koçluk desteği: Proje kapsamında Koç Topluluğu çalışanları, bursiyer öğrencilerin kişisel ve profesyonel gelişimlerine sınırları belirlenmiş koçluk hizmeti sunarak katkı sağlamaktadır. Farklı sektörlerde faaliyet gösteren 20 Topluluk şirketi 4 ve Migros tan 76 ilde yaşayan 350 gönüllü meslek lisesi koçu (MLK), bursiyerlerin seçimi, kişisel gelişimleri için koçluk yapılması, okul başarılarının takip edilmesi, staja yerleştirilmesi, istihdamları için imkanların araştırılması ve projenin son evresinde de okulların 4 Arçelik, Arçelik LG, Aygaz, Aygaz Doğal Gaz, Birmot, Demir Export, Divan Grubu, Düzey, Ford Otosan, Harranova Besi ve Tarım Ürünleri, Koçtaş, Opet, Otokar, Otokoç, Setur, Tat Konserve, Tofaş, Tüpraş, TürkTraktör, Yapı Kredi Bankası
kapasitelerin artırılabilmesi için okul koçluğu desteği sağlanması görevlerini yürütmektedir. MLK lar, koçluk hizmeti sunmaya başlamadan önce, gerekli bilgi ve donanımı elde etmeleri için 2007 senesinden bu yana Mikado Danışmanlık katkılarıyla hazırlanan Gönüllülük ve Motivasyon Eğitimleri ne katılırlar. MLK lar tarafından uygulanan kişisel gelişim modülleri, kendine güvenen, zamanını iyi yöneten, programlı yaşayan, kendi potansiyellerini keşfedebilen, aktif vatandaş olarak rol alma, problem çözme ve ekip çalışması gibi uygulama alanlarında başarılı olacak, iş dünyasında aranan gençler yetiştirmek düşüncesi üzerine kurulmuştur. Proje kapsamında geliştirilen modüllerin ayrıntıları ekte paylaşılan Proje Rehberi nde yer almaktadır. MLK^lar, bu modülleri bursiyerleriyle uygulamanın yanı sıra sosyal aktiviteler ve şirket gezileri gibi etkinlikler gerçekleştirmektedirler. 4. Laboratuvar kurulumu, yönetimi, eğitici eğitimi ve bölüm açma desteği: MLMM Projesi kapsamında çeşitli meslek liselerinde laboratuvarlar açılmaktadır. Bu çalışmalarla amaç sektörün ihtiyaç duyduğu vasıflı işgücünü yetiştirmek, öğrencilerin mezun olduktan sonra çalışacakları işletmelerde ihtiyaç duyacakları deneyim ve bilgileri okurken edinmelerini sağlamak ve sürdürülebilir bir işletme-okul işbirliği modeli üretmektir. MLMM Projesi kapsamında laboratuvarlarda eğitim kalitesini yüksek tutabilmek için ek müfredatlar oluşturularak laboratuvar donanımının gerektirdiği seviyede eğitimler verilmekte; eğitim verecek öğretmenlere, oluşturulan müfredata göre eğitici eğitimleri sağlanmaktadır. Ayrıca, meslek liselerindeki öğrencilerin bölgedeki sektöre uygun bölümlerde eğitim görmelerini sağlamak üzere bölüm açmak için İŞ-KUR, İl İstihdam Kurulu ve MEB ile çalışmalar sürdürülmektedir. 5. STK larla İşbirliği: Proje kapsamında meslek lisesi öğrencilerinin kişisel ve mesleki gelişimlerine destek sağlamak üzere çeşitli sivil toplum kuruluşları ve projeler ile işbirliği geliştirilmiştir. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, Habitat için Gençlik Derneği ve Microsoft ortaklığında yürütülen Bilenler Bilmeyenlere Bilgisayar Öğretiyor programı kapsamında geliştirilen işbirliği ile meslek lisesi öğrencilerine bilgisayar eğitimleri ile destek verilmektedir. Bu kapsamda 7 bölge, 21 il, 24 meslek lisesinde 761 öğrenciye ulaşılmıştır. Ayrıca Genç Başarı Vakfı ile işbirliği halinde 21 okulda girişimcilik öğretilmekte ve sanal şirket kurarak, işletmeciliğin mantığının ne olduğunu
yaşamaları sağlanmaktadır. Girişimcilik ve mesleki becerilerin yanı sıra öğrencilerde çevresel ve toplumsal sürdürülebilirliğe ilişkin farkındalık ve sosyal sorumluluk bilinci yaratmak üzere TEMA Vakfı ile kurulan işbirliği kapsamında pilot okullarda gerçekleştirilen çevre eğitimi ile doğal kaynakların verimli kullanılmasına yönelik farkındalık geliştirmeleri sağlanmıştır. 6. Yarışmalar: MLMM Projesi kapsamında, 2008-2011 yılları arasında, bursiyerlere yönelik olarak dört kez düzenlenen proje yarışmalarında, kişisel gelişim modülleri ile öğrencilere kazandırılması hedeflenen niteliklerin, uygulamaya dönüştürülerek hayata geçirilmesi amaçlanmıştır. Proje yarışmalarına bugüne kadar 1.118 öğrenci katılmıştır. Bu yarışmalar aracılığıyla bursiyerlere özgüven, sorumlu vatandaşlık, proje geliştirme ve yaratıcı düşünce, ekip çalışması ve girişimcilik kazandırılması hedeflenmiştir. MLMM Proje Yarışmaları 2011-2012 dönemi itibariyle, okul-işletme işbirliklerinin yaygınlaştırılmasını ve geliştirilmesini teşvik amacıyla okullar arasında düzenlenmeye başlanmıştır. MLMM kapsamında ayrıca, 2009 yılında tüm meslek liseli öğrencilere ve mezunlara açık olarak Konuştur Mesleğini adlı video yarışması düzenlenmiş olup bu yarışma ile mesleki aidiyetin artırılması hedeflenmiştir. 7. İstihdam önceliği: Dört yıl boyunca burs, staj ve koçluk desteği gören bursiyerler, Şirketlerin IK politikaları dahilinde Koç Topluluğu içerisindeki açık pozisyonlar için seçim süreçlerinden geçirildikten sonra uygun bulundukları takdirde istihdam aşamasında öncelikli olarak değerlendirileceklerdir. Haziran 2010 tarihinde ilk bursiyerlerin mezun olması ile başlayan istihdam sağlama aşaması, okul idarecilerinin ve MLK ların da desteği ile mezun öğrenci veri bankası oluşturularak başlatılmıştır. 2009-2010 döneminde mezun olan 1.463 bursiyere anket yapılarak mezuniyet sonrasında hayatlarına nasıl devam etmek istedikleri sorulmuştur. Buna göre, mezun bursiyerlerin %96,8 i Koç Topluluğu nda çalışmak istediklerini belirtmişlerdir. Fakat mezun bursiyerlerin %82,4 ü yüksek öğrenime devam ettiğini belirtmiştir. Dolayısıyla, burs, staj ve koçluk desteği gören bursiyerler, meslek seçiminin ötesinde seçtikleri mesleklerde uzmanlaşmak ve eğitimini aldıkları meslekleri uygulamak isteyen gençler olarak yetişmektedirler.
8. Meslek Eğitiminde Kalitenin Artırılmasına Yönelik Faaliyetler MLMM kapsamında elde edilen deneyim ve sonuçların ülke çapında yaygınlaştırılması amacıyla 2010 yılında projenin ikinci fazı başlatılmıştır. Bu yeni fazda gerçekleştirilen çalışmalara ilişkin ayrıntılara başvurunun Sürdürülebilirlik bölümünde ver verilmiştir. 9. İletişim faaliyetleri MLMM kapsamında kamuoyunda mesleki eğitimin itibarını artırmak ve mesleki eğitimin karşılaştığı sorunlar hakkında farkındalık yaratmak amaçlarıyla düzenli iletişim faaliyetleri gerçekleştirilmektedir. Gerçekleştirilen bilgilendirme toplantıları Milli Eğitim Bakanı, Koç Ailesi ve Koç Holding CEO su katılımı ile gerçekleştirilmektedir. Koç isminin gücünden yararlanarak toplum nezdinde bilinçlendirmeyi sağlamak amacıyla her yıl ulusal iletişim çalışmalarının yanı sıra, kanaat önderlerine bilgilendirici mektuplar gönderilmektedir. Projedeki güncel gelişmeler www.mlmm.com.tr den ulaşılabilen e-bültenler aracılığıyla da kamuoyuyla paylaşılmaktadır.
SONUÇLAR VE ETKİLER Ekonomik ve Sosyal sonuçlar: MLMM kapsamında kişisel gelişim imkanları sağlanması, eğitimin kalitesine katkı sağlanması ve farkındalık oluşturulması ile bireylerin kendilerini gerçekleştirebileceği ve işletmelerin verimliliklerinin artırılabileceği yeni bir eğitim-istihdam ilişkisi örneklenmiş, bir modelleme yapılmış ve daha gelişmiş uygulamalar için yol açılmıştır. Bu nedenle projenin ekonomik ve sosyal çıktıları birbirlerinden ayrı şekilde değerlendirilemez: MLMM Projesi ile kamuoyunda meslek lisesi algısının olumlu yönde değişmesi sağlanmıştır. 2006-2010 yılları arasında meslek liselerindeki öğrenci sayısında %68 oranında artmasına, meslek liselerinin genel liselere oranının ise %36,2 den %46 ya yükselmesine katkı sağlanmıştır. 5 81 ilde 264 okulda 8.118 öğrenciye aktif burs desteği verilmekte olup, burs sistemi üzerinden toplamda 10.567 öğrenciye ulaşılarak burs, laboratuvar, koçluk, proje yarışmaları, STK eğitimleri gibi desteklerle kişisel ve profesyonel gelişimlerine katkı sağlanmıştır. 6 Kız öğrenciler arasında yüksek okul terk oranları ve Endüstri Meslek Liselerinde düşük kız öğrenci okullaşma oranlarına rağmen bursiyerlerin %44 ü kız öğrencilerden oluşmuştur. Staj talebinde bulunan öğrencilerin %80 ine staj imkanı sağlanmıştır. Proje, ayrıca bursiyerlerin mesleki eğitime devamı için de teşvik oluşturmuştur. 7 Proje kapsamında 76 ilde 20 Topluluk Şirketi nde ve Migros ta çalışan 350 gönüllüden oluşan koçluk sistemi oluşturulmuş ve meslek lisesi öğrencileri için 12 modülden oluşan kişisel gelişim rehberi hazırlanmıştır. Proje kapsamında mesleki eğitimin güncel teknolojilere uygun şekilde verilebilmesi için 5 Koç Topluluğu şirketi tarafından 28 laboratuvar 8 kurularak, 5 MLMM, Sosyal Etki Raporu,<http://www.mesleklisesimemleketmeselesi.com/NR/rdonlyres/557DE19A-83D8-4813-8696-50E380FCCFF2/15421/MLMMSosyalEtkiRaporu.pdf>, 2011, 75-76. 6 Ibid., 42-50. 7 Ibid.,66. 8 Fiat tarafından 9 ilde (İstanbul, Bursa, Kocaeli, Ankara, Antalya, İzmir, Adana, Samsun ve Diyarbakır) 11 Motorlu Araçlar Laboratuvarı, Ford Otosan tarafından 3 ilde (Ankara, İstanbul ve Eskişehir) 4 Motorlu Araçlar Laboratuvarı ve 1 Ford Cargo Teknik Eğitim Merkezi, Tüpraş tarafından 4 ilde (Batman, İzmir, Kırıkkale, Kocaeli) 4 Petrol Rafineri Kimya Laboratuvarı, TürkTraktör tarafından 4 ilde (Ankara, Şanlıurfa, Amasya, Burdur) 4 Tarım Makineleri Eğitim Laboratuvarı, Arçelik tarafından 2 ilde (İstanbul ve Diyarbakır) 4 Elektrikli Ev Aletleri Laboratuvarı açılmıştır.
300 ün üzerinde öğretmene hizmet içi eğitim sağlanmıştır. Bu sayede proje okulları öğrencilerine daha nitelikli bir eğitim ve daha geniş olanaklar sunabilmektedir. 9 Burs, müfredat, laboratuvar, staj, kişisel ve mesleki gelişim ve istihdam gibi bileşenlerden oluşan Okul İşletme İşbirliği Modeli oluşturulmuştur. Oluşturulan model ile Milli Eğitim Bakanlığı 2010-2014 Stratejik Planı na, İstihdam ve Mesleki Eğitim İlişkisinin Güçlendirilmesi Eylem Planı na ve Hayat Boyu Öğrenme Operasyonlarına girdi sağlanmıştır. Diğer kuruluşların meslek liselerine yönelik projeler geliştirmeleri yönünde teşvik sağlanmış, özel sektörün benzer işbirliklerine ilgi ve desteği artırılmıştır. 10 Yazılı basında çıkan 1231 haber ile 398.096.513 kişiye, web üzerinden ise 9,6 milyon tekil kişiye erişim sağlanmıştır. Proje kapsamında çarpan etki olarak, bursiyerlerin ailelerinin bütçesine de katkı sağlanmış; çocuklarının geleceği ile ilgili kaygılarında azalma ve bursiyerlerin aileleri ile ilişkilerinde iyileşme gerçekleşmiştir. 11 Kurumsal sonuçlar: Topluluk şirketleri ve sektördeki diğer kuruluşlara nitelikli ve yetişmiş çalışanlar kazandırılmıştır. Örgün eğitimde geliştirilen sürdürülebilir okul/işletme işbirlikleri ile gençlerin ilgili sektörlerde güncel teknolojilere uygun şekilde mesleki eğitim alarak mezun olması sağlanmış ve böylece şirket içi eğitim maliyetleri düşürülmüştür. Vehbi Koç Vakfı, Koç Holding ve Topluluk Şirketleri nin itibarında artış sağlanmıştır. Topluluk çalışanlarına sorumlu vatandaşlık ve gönüllülük ruhu kazandırılmış ve kişisel gelişimlerine katkı sağlanmıştır. Gönüllülerin çalıştıkları kuruma bağlılıkları artmıştır. 12 Çevresel çıktılar: 9 Ibid., 68-70 10 Ibid., 78. 11 Ibid., 57-58. 12 Ibid., 52-55.
İş hayatında verilen kararların çevresel etkiler gözetilerek alınabilmesi için çevre konuların mesleki eğitimin bir parçası olarak değerlendirilmiş ve 1.700 meslek lisesi öğrencisine çevre ve doğal kaynaklar konusunda farkındalık kazandırılmıştır. MLMM Projesi nin yukarıda değinilen çıktılar ışığında önümüzdeki 5-10 yıllık süreçler için kurum, sektör ve uluslararası etkilerinin aşağıdaki şekilde olması öngörülmektedir: Kurumsal düzey: Geliştirilen okul/işletme işbirliği modeli ile Koç Holding, proje şirketleri ve başka özel sektör şirketlerine sürdürülebilir şekilde nitelikli çalışan kazanımı sağlanmıştır. Bu sayede Topluluk içi mesleki eğitim maliyetlerinde düşüş, çalışan niteliklerinde ise artış beklenmektedir. 13 Sektörel düzey: Proje kapsamında bir yandan gençlerin meslek liselerine ilgisi artırılırken, diğer yandan da MEB ile sektörel düzeyde (otomotiv, turizm, perakendecilik, enerji, vb) işbirliği yapan özel sektör kuruluşlarında artış sağlanmıştır. Kamu politikaları ile de teşvik edilmeye başlanan bu işbirlikleri sayesinde örgün mesleki eğitim alan gençlerin sektörün ihtiyaçları ile uyumlu şekilde yetiştirilmesi ile önümüzdeki yıllarda birçok sektörde üretim ve hizmet kalitesinde artış, pozisyon ve sektör bazlı işsizlik oranlarında ise düşüş öngörülmektedir. 14 Uluslararası düzey: gençlerin istihdam edilebilirliğini sağlayan gönüllü girişimleri ödüllendirmek üzere Avrupa Birliği ve Business in the Community ortaklığı ile geliştirilen Avrupa Çalışan Gönüllülüğü Programı nda Büyük Şirketler kategorisinde ödül alan MLMM, alanda Avrupa daki diğer şirketlere örnek bir model olarak sunulmaktadır. 15 13 Ibid., 62 14 Ibid., 78. 15 http://www.bitc.org.uk/resources/case_studies/ko_holding_a.html
GELECEK PLANLARI MLMM kapsamında 2010 yılında başlatılan ikinci faz çalışmaları ile modelin yukarıda özetlenen faydaları ön planda tutularak kurumsal, sektörel ve ulusal düzeylerde yaygınlaştırma çalışmaları başlatılmıştır: Kurumsal düzey: MLMM Projesi nin kurumsal sürdürülebilirliği projenin Holding ölçeğinden Koç Topluluğu şirketleri ölçeğine kaydırılması ile sağlanmıştır. MLMM çatı programı 2013 yılında sonlandırılırken, Topluluk şirketlerinin kendi alanlarındaki mesleki eğitimin ihtiyaçlarını gözeterek geliştirdikleri projeler ile MLMM kapsamında oluşturulan okul-işletme işbirliği modelini uygulamaya devam edecektir. Arçelik, Türk Traktör ve Ford Otosan MEB ile imzaladıkları protokoller kapsamında 2011 yılında çalışmalarına başlamıştır. 2013 yılı sonuna kadar da farklı sektörlerden 13 şirketimizin projelerini hayata geçirmesi hedeflenmektedir. Sektörel düzey: MLMM kapsamında oluşturulan Okul/İşletme İşbirliği Modeli nin yaygınlaştırılabilmesi için Yaşama Dair Vakıf ın desteği ile Meslek Eğitiminde Okul- İşletme İşbirliği Rehberi isimli bir kitapçık 16 oluşturulmuştur. Bu rehberle staj, koçluk ve altyapı desteği gibi konulardan oluşan dokuz işbirliği alanında şirketlerin, kendi alanlarına yönelik mesleki eğitimin içerik ve altyapısının iyileştirilmesine ve öğrencilerin kişisel ve profesyonel gelişimlerine destek vermeleri hedeflenmektedir. 2012 yılında bu rehberin kamuoyuna lansmanının yapılmasının yanı sıra, bir de bu rehberdeki temel prensiplere bağlı kalarak MLMM dışındaki okul ve şirketlerin işbirliği geliştirebilmeleri için oluşturulan web portalı hayata geçirelecektir. Ulusal düzey: 20 Aralık 2010 tarihinde Eğitim Reformu Girişimi (ERG), Vehbi Koç Vakfı ve Koç Holding arasında yapılan işbirliği ile genel olarak Türkiye de meslek eğitiminin niteliğini artırmaya yönelik öneriler geliştirilmesi ve özel olarak niteliği artırma potansiyeline sahip kamu-özel-sivil sektör işbirliklerinin oluşmasının özendirilmesi ve kolaylaştırılması amaçlanmaktadır. Bütün bu çalışmaların sonucu 16 http://www.mesleklisesimemleketmeselesi.com/nr/rdonlyres/5a0c8a6c-15a2-46b3-abc5-31d7d90c9d60/15632/mlmmokulişletmeişbirliğirehberi_2012.pdf
olarak bütünleyici ve özetleyici bir Meslek Eğitiminde Strateji ve Politika Notu hazırlanmıştır. 13 Şubat 2012 tarihinde ilgili özel sektör ve kamu kuruluşları temsilcileriyle paylaşılan politika notuna son hali verilmektedir. Proje bitiminde, mesleki eğitimin yerel, sektörel ve ulusal ihtiyaçlara göre esnek yapıda ve güncel bir yapıda olmasına katkı sağlanması, özel sektörün meslek eğitiminde daha etkin ve yapıcı roller oynamasını sağlayacak bilgi temeline sahip hale gelmesi, meslek eğitimiyle ilgili araştırmalara dayanan ve farklı paydaşların görüşlerini dikkate alan strateji ve öneriler oluşturulması, kamu ve özel sektörden başlıca paydaşların ortaya çıkan yol haritasını yaşama geçirmeye dönük irade beyan etmesi hedeflenmektedir.
ALINAN DERSLER MLMM süresince izleme-değerlendirme çalışmalarında tespit edilen risk ve fırsatlar uyarınca faaliyet planlarının devamlı olarak gözden geçirilmesi ve güncellenmesi sağlanmıştır. Bu sayede, projenin ikinci yılından itibaren 21 Topluluk Şirketi nin projeye dahil edilmesi gibi kritik bileşenler projeye dahil edilmiştir. Bu minvalde, proje kapsamında çıkartılan en önemli ders, proje tasarımının esnekliğinin önemidir. İkinci olarak, farklı sektörlerden şirketlerin projeye dahil olması, kamu-özel sektör işbirliklerinden azami faydanın ancak sektörlere özel yaklaşımlarla geliştirilebileceğini göstermiştir. Bazı durumlarda sektörel ihtiyaçlar doğrultusunda öğrencilerin mesleki becerilerini geliştirecek laboratuvarlar önem kazanırken, bazılarında hayat boyu öğrenme becerilerinin geliştirilmesi ön plana çıkmıştır. Benzer şekilde, proje süresince edinilen deneyim, şirketler ve öğrenciler arasında daha verimli bir eşleştirme için bursiyer seçimlerinin 9. Sınıf yerine bölüm seçimlerinin yapıldığı 10. Sınıfa bırakılması gerektiğini göstermiştir. Sektörel düzeyde oluşan bir diğer öneri ise oluşturulan modelin, meslek liseleri özelinden çıkartılıp tüm mesleki eğitime uygulanabilir hale getirilmesidir. Bu ve benzeri sektörel tespitlerin sonucunda Koç Topluluğu şirketlerinin oluşturduğu yeni projeler ve diğer ulusal ve sektörel yaygınlaştırma çalışmalarında Okul/İşletme İşbirliği Modeli daha istihdam ve ihtiyaç odaklı olacak şekilde esnek bir yapıya kavuşturulmuştur.