ULAŞTIRMA Yrd. Doç. Dr. Sercan SERİN
2 1-GİRİŞ Ulaştırma
3 Yol Nedir? Türk Dil Kurumu Sözlüğüne göre Yol: 1. Karada, havada, suda bir yerden bir yere gitmek için aşılan uzaklık 2. Karada insanların ve hayvanların geçmesi için açılan veya kendi kendine oluşmuş, yürümeye uygun yer 3. Genellikle yerleşim alanlarını birbirine bağlamak için düzeltilerek açılmış ulaşım şeridi 4. v.b. Ulaştırma
4 Yolların Tarihi Gelişimi Ulaşım ihtiyacı insanlık tarihi kadar eskidir. İnsanlar ilk önce bulundukları yerlerdeki gidiş gelişleri için patikaları oluşturmuşlar, daha sonra bir şeyleri taşıyabilmek için kızakları kullanmışlardır. Daha sonra kızakların nisbeten düzgün ve pürüzsüz bir yüzeyde kolayca hareket ettirilebileceği düşüncesiyle izler oluşturmaya başlanmıştır. Ulaştırma
5 Yolların Tarihi Gelişimi M.Ö. 5000 lerde tekerleğin icadı ile yol tekniğindeki ilk büyük gelişmenin de ortaya çıktığı kabul edilir. Tarihte bilinen ilk önemli yollara M.Ö. 3500 yıllarında Mezopotamya da rastlanır. M.Ö. 350 lerde Babil ile Mısır arasında yapıldığı sanılan yol, bilinen en eski yollardandır. Maya, Aztek ve İnka medeniyetlerine ait yol kalıntıları da tesbit edilmiş durumdadır. Ulaştırma
6 Yolların Tarihi Gelişimi Roma İmparatorluğu dönemindeki büyük askeri hareketler yol yapım tekniğinde gelişmelere sebep olmuştur. Tipik bir Roma yolu 4,5 metre genişliğinde ve 4 tabakalı olarak inşa edilmiştir. Kalınlığı 90-100 cm civarında değişmektedir. Roma İmparatorluğu nun çöküşüyle Roma yolları büyük ölçüde ihmal edilmiş ve kısa zamanda harap olmuştur. Ulaştırma
7 Roma ve Bizans Yolları Ulaştırma
8 Roma Yolu, Plan ve Enkesiti Ulaştırma
9 Roma Yolu, Plan ve Enkesiti Karayolu Mühendisliği
10 Yolların Tarihi Gelişimi Avrupa nın yol açısından tekrar ayağa kalkması 18. yüzyılın başlarına rastlamaktadır. İskoçyalı J. L. Mc-Adam (1756-1836) yol yapımında ilk olarak kırma taşı kullanmıştır. Ulaştırma
27 Ülkemizde Ulaşım: 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ülkemizde kasabaları kentlere, kentleri iskele ve demiryollarına bağlayan karayolları yapılmış, ancak Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarında ve uzun savaş yıllarında bu yollar bakımsız kalmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında da demiryolu yapımına öncelik verilmiş bu bakımdan sadece mevcut karayollarının şartları iyileştirilmiştir. İzmir-Kemalpaşa Yolunda Temel Hazırlanması(1935)
28 Osmanlı İmparatorluğu döneminde 14.000 km. şose, 4000 km. toprak yol bulunurken bu sayı Cumhuriyetin ilanından sonra 18.300 km.'ye ulaşmıştır. Ancak ülkemizde karayollarının yapımına II. Dünya Savaşı'ndan sonra önem verilmeye başlanmıştır. Bir taraftan A.B.D. yardımı diğer taraftan 1950 yılında çıkartılan Karayolları Kanunu uyarınca yol yapımının Karayolları Genel Müdürlüğü'ne verilmesi ve karayolları yapımına ayrılan ödeneğin arttırılması karayolu yapımını hızlandırmıştır. Asfalt yol çalışması (1956-Ankara)
30 Karayolları yapımında 1970'li yıllardan itibaren önemli gelişmeler olmuştur. 1973 yılında açılan Boğaziçi Köprüsü ile 1988 yılında açılan Fatih Sultan Mehmet köprüleri Türkiye'nin Asya ve Avrupa arasındaki bağlantısını sağlayan önemli karayollarıdır. 1983 yılından itibaren ülkemizde otoyol veya hız yollarının yapımı hız kazanmıştır.
14 Cumhuriyet Dönemi Yollar 1923 yılında 4 000 km si iyi durumda 18 350 km yol devralındı. 1950 yılında Karayolları Genel Müdürlüğü nün (KGM) kurulması ile gerçek anlamda yol inşaatı başlamıştır. KGM nin amacı, toplumsal hizmetlerin ülkenin her yerine götürebilmek için yolları yaz-kış geçit verir duruma getirmekti. 1960-1970 yılları arasında 60 000 km lik yol ağı ortaya çıkarılmış ve trafiğin artmasıyla bu dönemde asfalt kaplamaya ağırlık verilmiştir. Ulaştırma
15 Karayolu Mühendisliği
16 KGM Görevleri Otoyol, Devlet ve İl yolları ağını tespit etmek ve bu ağdaki değişiklikleri hazırlamak, yol ağı üzerindeki yol ve köprüleri inşa ve ıslah etmek, onarmak ve emniyetle kullanmalarını sağlayacak şekilde sürekli bakım altında bulundurmak ve bu konularda gerekli eğitim yapmak Projelendirme, yapım, onarım, bakım ve diğer hususlar hakkında standartlar tespit etmek, teknik şartnameler hazırlamak Ulaştırma
17 Karayolu Mühendisliği
18 KGM Görevleri Yolların kullanılması, yol ve trafik güvenliği ve bakımına ait esas ve kaideleri tespit etmek, yürütmek ve uygun göreceği yol işaretlerini tesis etmek Görevi ile ilgili işler için lüzumlu harita, etüt ve proje işlerini yapmak ve yaptırmak Genel Müdürlüğün çalışmalarına ait bilgileri toplamak, basmak, yayınlamak Ulaştırma
19 Karayolu Mühendisliği
20 KGM Görevleri Burada belirtilen görevlerin yapılabilmesi için lüzumlu her türlü alet, edevat, taşıt ve makinalar ile donatımlarını, bunların işletilmesi ve onarılması için gerekli bütün malzemeyi seçmek, sağlamak, gerekenleri imal etmek veya ettirmek, depo etmek, onarmak, gerekli ambar, atölye ve tesisleri donatmak ve işletmek Ulaştırma
29 Bolu Dağı Geçişi
22 KGM Görevleri Genel Müdürlüğün görevleri içinde bulunan işlerin, yapılması, trafik akımının emniyetle ve kolaylıkla sağlanması için gerekli (arazi dahil) her türlü binalı ve binasız taşınmaz malları kamulaştırmak, satın almak, kiralamak, kanunlarına göre geçici olarak işgal etmek Otoyol, Devlet ve İl yolları ile ilgili diğer kanunların tahmil ettiği işleri yapmak gibi görevleri vardır. Ulaştırma
23 Karayolu Mühendisliği
24 Karayolu Mühendisliği
25 Yol Sınıfları Otoyol: Sadece motorlu taşıtların kullanabildiği (Silindir hacmi> 50 cm3), geometrik standartları ve proje hızı yüksek kısmi erişimli, çok şeritli yollardır. Devlet Yolu: İlleri illere, havaalanlarına, limanlara bağlayan birinci derecede önemli yollar. Ulaştırma İl Yolu: Devlet yolu sınıfına girmeyen ve il sınırları içinde kalan, ilin ilçe ve bucaklarını birbirine bağlayan ikinci dereceden önemli yollardır.
26 Karayolu Mühendisliği
İzmir Aydın Otoyolu 27 Karayolu Mühendisliği
Antalya Isparta Devlet Yolu 28 Karayolu Mühendisliği
29 Diğer Yollar Köy Yolları: Yapım ve bakımı İl Özel İdaresi ne aittir. 2014 tarihi itibariyle 323.043 km köy yolu mevcuttur Orman Yolları: Yapım ve bakımı Orman Bakanlığı na aittir. Turizm Yolları: Finansı Turizm Bakanlığı ndan karşılanmak koşuluyla, Karayolları ve İl Özel İdaresi tarafından yapılır. Ulaştırma
30 Ulaştırma YILLAR KGM YILLARA GÖRE BÜTÇE DURUMU VE GENEL BÜTÇEYE ORANI KGM YE BÜTÇE İLE VERİLEN YATIRIM (*1000) TOPLAM (*1000) GENEL BÜTÇE (*1000) GENEL BÜTÇEYE ORANI % 1950 54 60 1.487 4,1 1960 943 971 7.282 13,3 1970 1.479 2.336 28.860 7,7 1980 17.395 30.708 756.687 4,1 1990 1.209.000 1.819.109 63.925.354 2,8 2000 272.615.000 589.168.505 46.702.436.000 1,2 2010 3.073.000 4.989.051 286.981.303 1,7 2011 3.300.000 5.511.382 312.572.607 1,8 2012 3.631.499 6.185.358 350.948.317 1,8 2013 3.816.000 6.962.374 405.283.274 1,72 2014 4.045.000 7.157.071 438.099.609 1,63 2015
32 Yol Ağı Durumu (65.799 km) Bugün Karayolları Genel Müdürlüğünün yol ağında 2.244 km otoyol, 31.310 km devlet yolu ve 32.245 km il yolu olmak üzere toplam 65.799 km yol bulunmaktadır. Bu yol ağının 23.522 km si bölünmüş yoldur.
33 Üstyapı Satıh Durumu
Bölünmüş Yolların Satıh Durumu (23.522 km) 34
35 Ülkemizde motorlu taşıtların sayılarında da önemli artışlar olmuştur. 1933 yılında otomobil (4257), otobüs (315), kamyon (2561) sayısının toplamı 7133 iken bu rakam günümüzde 18,6 milyona yaklaşmıştır (sadece otomobil sayısı 9.600.000). Karayollarının yük ve yolcu taşımacılığı da dikkat çekici ölçüde gelişme göstermiştir. Yük taşımacılığında yük tonajı yüksek kamyonlar ile uluslararası taşımacılıkta T.I.R kullanılmaya başlanmıştır. Yolcu taşımacılığında da son derece modern otobüsler kullanılmaktadır.
35 Ulaştırma ve Ulaşım Sistemleri Ulaşım: İnsanların ve eşyaların belli bir amaca yönelik olarak yer değiştirmesidir.(bazı durumlarda yolculuk veya seyahat olarak da adlandırılır) Ulaştırma: Bu yer değiştirmenin sağlanması da ulaştırmadır. (taşıma kelimesi de kullanılır) Ulaştırma
36 Ulaştırma Sistemleri A. Kara Ulaştırması Karayolu Ulaştırması Demiryolu Ulaştırması B. Su Ulaştırması Denizyolu Ulaştırması İçsu Yolu Ulaştırması (göl, nehir, kanal) C. Hava Ulaştırması D. Boru Hatları Karayolu Mühendisliği
36 Ulaştırma Sistemi Ülkemizde yolcu ve yük taşımacılığında en fazla tercih edilen ulaşım türü karayolu olduğunu daha önce de söylemiştik, 2013 yılı itibarıyla yurtiçi yolcu taşımacılığının %90,3 ü ve yük taşımacılığının %88,7 si karayolu ile yapılmaktadır. Yolcu Yük Türkiye de Ulaşım Sektörlerine Göre Yurtiçi Yolcu ve Yük Taşıma Oranları, 2013
38 Ulaştırma Sistemi Seçimi Güvenli, ekonomik ve konforlu olması gerekir Sistemler karşılaştırılırken: Kapasite, trafik esnekliği, taşıt işgal sahası, ton-km ve yolcu-km maliyetleri ile konfor, kazaya karşı güvenlik, ilk yatırım maliyetleri, bakım ve onarım maliyeti, çevre üzerindeki etkileri dikkate alınır. Ulaştırma
39 Karayolu Mühendisliği