TARIM İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2015-2019 STRATEJİK PLANI

TARIM İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2015-2019 STRATEJİK PLANI

İÇİNDEKİLER 1. TİGEM Stratejik Planlama Yöntemi... 3 1.1. Hukuki Dayanak... 3 1.2. TİGEM in Yeniden Yapılanma Raporu... 3 1.3. TİGEM in 2015-2019 Stratejik Plan Çalışmaları... 4 2. Durum Analizi... 7 2.1. Kuruluşun Tarihçesi... 7 2.2. Yasal Yükümlülükler... 8 2.2.1. Hukuki Yapı... 8 2.2.2. TİGEM in Amacı ve Faaliyet Konuları... 8 2.2.3. TİGEM in Teşkilat Yapısı... 9 2.3. TİGEM le İlgili Mevzuat... 14 2.4. Yatırımlar... 16 2.5. Faaliyet Alanları ve Hizmetler... 19 2.5.1. Bitkisel Üretim... 19 2.5.2. Tohumculuk Faaliyeti... 20 2.5.2.1. Serin İklim Tahılları... 20 2.5.2.2. Sıcak İklim Tahılları... 23 2.5.2.3. Yem Bitkileri... 24 2.5.2.4. Yağlı Tohumlar... 25 2.5.2.5. Yemeklik Tane Baklagiller... 26 2.5.2.6. TİGEM Özel Sektör İşbirliğine Dayalı Tohumluk Üretim Faaliyetleri... 27 2.5.2.7. Bahçe Bitkileri Üretimi... 28 2.5.3. Hayvansal Üretim... 29 2.5.3.1. Sığırcılık Faaliyetleri... 29 2.5.3.2. Koyunculuk ve Keçicilik Faaliyetleri... 31 2.5.3.3. At Yetiştiriciliği... 34 2.5.3.4. Arı Yetiştiriciliği... 35 2.5.3.5. Ceylan (Asya Ceylanı) Yetiştiriciliği... 35 2.5.3.6. Çoban Köpeği Yetiştiriciliği... 36 2.6. İnsan Kaynakları... 37 2.7. Paydaş Analizi ve Paydaş Görüşleri... 39 2.8. GZFT Analizi... 47 3. Geleceğe Bakış... 51 3.1. TİGEM in Misyonu;... 51 3.2. TİGEM in Vizyonu... 51 3.3. Temel İlke ve Değerlerimiz... 51 4. Stratejik Alanlar, Amaçlar ve Hedefler... 55 5. İzleme ve Değerlendirme... 73 I

II TABLO DİZİNİ Tablo 1. 2008-2014 Yılları Yatırım Ödenek ve Harcamaları... 16 Tablo 2. 2008 Öncesi ve 2014 e Kadar Sulamaya Açılan Arazi Miktarı... 17 Tablo 3. TİGEM Arazilerinin Kullanım Durumu... 19 Tablo 4: TİGEM de 2014 Yılı Sonrası Sulama Sistemleri... 20 Tablo 5. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Serin İklim Tahılları Tohumluk Dağıtım Miktarları ve İhtiyacı Karşılama Oranı... 21 Tablo 6. TİGEM in Yıllar İtibariyle Serin İklim Tahılları Tohumluk Dağıtım Miktarları... 21 Tablo 7. TİGEM 2014 Yılı İşletmeler Bazında Üretimi Yapılacak Tohumluk Çeşitleri... 23 Tablo 8. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Sıcak İklim Tahılları Tohumluk Dağıtım Miktarları ve Türkiye İhtiyacı Karşılama Oranı... 24 Tablo 9. Türkiye 2013 Yılı Yem Bitkileri Ekim Alanları... 24 Tablo 10. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Yem Bitkileri Tohumluk Dağıtım Miktarları... 25 Tablo 11. TİGEM in Yıllar İtibariyle Yem Bitkileri Tohumluk Dağıtım Miktarları... 25 Tablo 12. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Yağlı Tohum Dağıtım Miktarları... 26 Tablo 13. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Tane Baklagiller Tohumluk Dağıtım Miktarları ve Türkiye İhtiyacını Karşılama Oranı... 26 Tablo 14. TİGEM in Yıllar İtibariyle Tane Baklagiller Tohumluk Dağıtım Miktarları ve Türkiye İhtiyacını Karşılama Oranı... 27 Tablo 15. TİGEM de Üretilen Sertifikalı Yem Ve Diğer Bitki Tohumluk Çeşitleri... 27 Tablo 16. TİGEM Bahçe Kültürleri Üretim Miktarları... 28 Tablo 17. Yıllar İtibariyle Türkiye Sığır Varlığı ve Kültür Özelliğine Göre Dağılımı... 29 Tablo 18. TİGEM 2014 Yılı Irklara Göre Sığır Varlığı... 30 Tablo 19. 2013 Yılında Laktasyon Dönemi İnek Sütü Verimleri... 30 Tablo 20. TİGEM'in Sığır Varlığı ve Damızlık Dağıtımı... 30 Tablo 21.TİGEM in Yıllar İtibariyle Büyükbaş Hayvancılık Üretimleri... 31 Tablo 22.Türkiye Koyun ve Keçi Varlığı... 32 Tablo 23.TİGEM in Irklara Göre 2014 Yılı Koyun Varlığı... 33 Tablo 24. TİGEM in Yıllar İtibariyle Damızlık Koyun Varlığı ve Damızlık Dağıtımı... 33 Tablo 25.Yıllar İtibariyle Küçükbaş Hayvancılık Üretimleri... 34 Tablo 26. TİGEM 2014 Yılı Damızlık At Varlığı... 35 Tablo 26/A. İç Paydaşların Etki ve Önem Dereceleri... 39 Tablo 26/B. Dış Paydaşların Etki ve Önem Dereceleri... 40 Tablo 26/C. Müşteri Etki ve Önem Dereceleri... 41 Tablo 27. İç Paydaş Anket Sonuçları... 42 Tablo 28. Dış Paydaş Anket Sonuçları... 45 GRAFİK DİZİNİ Grafik 1. TİGEM in ve Türkiye nin Yıllar İtibariyle Serin İklim Tahılları Tohumluk Dağıtım Miktarları... 22 Grafik 2.Personel Mevcudu... 37 Grafik 3. Personel Yaş Durumu... 37 Grafik 4. Hizmet Gruplarına Göre Personel Durumu... 38 Grafik 5. Memurların Öğrenim Durumu... 38 Grafik 7-18. İç Paydaş Anket Seçkileri... 43 Grafik 19-26. Dış Paydaş Anket Seçkileri... 46 II

III KISALTMALAR AB ABD APK AR-GE DSİ DTÖ DÜÇ FAO GAP GDO GZFT İDT KHK KİK KİT OECD TBMM TEDAŞ TİGEM TODAİE TÜİK TÜRKTED YPK : Avrupa Birliği : Amerika Birleşik Devletleri : Araştırma Planlama Koordinasyon : Araştırma Geliştirme : Devlet Su İşleri : Dünya Ticaret Örgütü : Devlet Üretme Çiftlikleri : Gıda ve Tarım Örgütü : Güneydoğu Anadolu Projesi : Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar : Güçlü Yanlar, Zayıf Yanlar, Fırsatlar, Tehditler : İktisadi Devlet Teşekkülü : Kanun Hükmünde Kararname : Kamu İktisadi Kurumu : Kamu İktisadi Teşekkülü : Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü : Türkiye Büyük Millet Meclisi : Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi : Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü : Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü : Türkiye İstatistik Kurumu : Türkiye Tohumculuk Endüstrisi Derneği : Yüksek Planlama Kurulu III

III

1 1 GİRİŞ Sayfa 1

2 Sayfa 2

3 1. TİGEM STRATEJİK PLANLAMA YÖNTEMİ 1.1. Hukuki Dayanak Resmi Gazetenin 19.10.2007 tarihli ve 26675 sayısında yayımlanan, 2007/12702 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Kamu İktisadi Teşebbüslerinin 5 yıllık stratejik planlarını hazırlamaları zorunluluğu getirilmiştir. Resmi Gazetenin 18 Ekim 2012 tarihli ve 28445 sayısında yayımlanan 2012/3840 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının Stratejik Planlar başlıklı 24 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; stratejik planları Kalkınma Bakanlığı tarafından onaylanmamış veya mevcut stratejik plan dönemleri 2013 yılı içinde sona erecek olan kamu iktisadi teşebbüslerinin stratejik planlarını hazırlamaları hükmüne yer verilmiştir. 1.2. TİGEM in Yeniden Yapılanma Raporu Resmi Gazetenin 01.11.2009 tarihli ve 27393 mükerrer sayısında yayımlanan 2009/15513 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ekinin Politika Öncelikleri ve Tedbirlerin Tarım sektöründe kurumsal ve idari yapılarda gerekli dönüşüme öncelik verilecektir başlığındaki 52 nci öncelikte TİGEM işletmelerinin yeniden yapılandırılmasına ilişkin çalışmaların tamamlanması konulu 114 üncü tedbir yer almıştır. Tedbir ile ilgili yapılacak işlem ve açıklama kısmında, TİGEM işletmelerinin özel sektör faaliyetlerinin bulunmadığı veya kısıtlı olduğu alanlara yönlendirilmesi ile bu amaca katkıda bulunamayan işletmelerin özel sektöre kullandırılmasına ilişkin stratejinin tamamlanması konusuna yer verilmiştir. Resmi Gazetenin 28 Ekim 2010 tarihli ve 27743 mükerrer sayısında yayımlanan 2010/966 sayılı 2011 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar Kurulu Kararında TİGEM işletmelerinin yeniden yapılandırılmasına ilişkin çalışmaların tamamlanması konulu 107'nci tedbir ile aynı konu yinelenmiştir. Bahse konu tedbir kapsamında TİGEM in Yeniden Yapılanma Raporu hazırlanmıştır. Raporda; Bitkisel üretimde; özel sektörün henüz yeterince girmediği yada piyasa oluşturucu ölçüde büyüyemediği alan olan hububat ve yem bitkileri tohumculuğunda, etkinliğin artırılarak sürdürülmesi, Ülkemiz yetiştiricilerinin ihtiyacı olan hastalıklardan ari ve üstün vasıflı damızlık taleplerinin yurt içerisinden karşılanması amacıyla damızlık hayvan yetiştiriciliği kapasitesinin artırılması, TİGEM in ana faaliyet konularından sertifikalı tohum üretimi ve damızlık hayvan yetiştiriciliğinde etkinliği oldukça düşük olan ve rehabilite edilmeleri yüksek maliyetli yatırım gerektiren küçük ölçekli işletmelerin tespit edilmesi ve özel sektör yatırımlarına açılması, planlanmıştır. Bu kapsamda 2015 yılına kadar; TİGEM in toplam 36 işletmesinden biri kısmi ve ikisi iştirak olmak üzere 18 işletme özel sektör firmalarına uzun süreli kiraya verilmiş, 3 işletmenin kiralama süreci devam etmektedir. TİGEM kullanımında kalacak 16 işletmenin ihtisas alanları belirlenmiş ve üretim planlamaları yapılmıştır. Sayfa 3

4 Ülkemizin önemli ölçüde üretim açığı bulunan ve TİGEM in birinci öncelikli faaliyet konusu olan sertifikalı hububat ve yem bitkileri tohumluklarının üretimi ve dağıtımındaki etkinliği artırılmıştır. TİGEM in, Ana Statüsü ile kendisine damızlıkla ilgili verilmiş görevi, bundan önceki dönemde olduğu gibi gelecekte de daha etkin bir şekilde sürdürmesi, gelen damızlık taleplerinin önemli ölçüde karşılanması, ülkemiz hayvansal üretiminde verim ve kalite artışının sağlanmasına önemli katkıda bulunması amacıyla damızlık sığır yetiştiriciliği kapasitesi 8.000 ana baştan 11.000 ana başa, damızlık koyun yetiştiriciliği kapasitesi 46.000 ana baştan 67.000 ana başa çıkarılmıştır. Ayrıca, süt verimi yönüyle öne çıkan bir ırkla 1.000 ana başlık kapasite ile damızlık keçi yetiştiriciliğine başlanılmıştır. 1.3. TİGEM in 2015-2019 Stratejik Plan Çalışmaları Genel Müdürlük Makamının 04.12.2012 tarihli ve 1039 sayılı Oluru ile TİGEM Stratejik Planlama Ekibi oluşturulmuş ve bu tarihten itibaren TİGEM Stratejik Plan çalışmalarına başlanılmıştır. TİGEM Stratejik Planı; Onuncu Kalkınma Planı, Genel Yatırım ve Finansman Programları, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının hedefleri ve TİGEM Ana Statüsü esas alınarak Kalkınma Bakanlığınca yayımlanan Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkındaki Yönetmeliğe uygun olarak hazırlanmıştır. Stratejik planlama sürecinde TİGEM in önem derecesine dayalı seçilmiş tüm iç ve dış paydaş kitlelerinin doğrudan sürece katılımına imkan sağlanmıştır. Bu çerçevede, Stratejik Planlama Ekibine her birim düzeyinde destek vermek üzere alt çalışma grupları kurulmuştur. Stratejik planlama ekibi, konuyla ilgili uygulama düzeyinde çalışmaları planlayıp yürütmek üzere 60 saat dolayında kapsamlı bir uygulamalı eğitime tabi tutulmuştur. Stratejik Planlama kapsamında, gerek Genel Müdürlük merkez teşkilatında gerekse işletmeler düzeyinde yapılan, özellikle seçilmiş iç paydaşlara yönelik olarak çok sayıda farklı oturumlar halinde yürütülen GZFT analizi sonucunda, ortaya çıkan verilerin birbirine çok yakın olması iç paydaş görüşleri arasındaki tutarlılığı yansıtmaktadır. GZFT dışında, yine merkez ve işletmelere yönelik çok sayıda görüşme gerçekleştirilmiş, sağlanan veriler arasında çapraz sorgulama ve tutarlılık analizleri yapılmıştır. İç paydaşlara yönelik olarak gerçekleştirilen kurumsal memnuniyet anketi yanında, dış paydaş gruplarıyla da farklı bölgelerde mülakat, atölye çalışmaları, arama konferansı ve odak grup toplantıları yapılmıştır. Yine bu gruplara yönelik hizmet memnuniyetini ve beklenti düzeyini ölçmeyi amaçlayan anket uygulamaları da gerçekleştirilmiştir. Toplanan veriler kendi içinde sistematik analizlere tabi tutularak sonuçlara gidilmiştir. Durum analizi çalışmaları bağlamında beş ayrı bölge merkezinde 176 dolayındaki önemli katılımcıyla dış paydaş toplantısı, 50 kadar dış paydaş ile mülakat, 302 dış paydaş (çiftçi) ile de anket yapılmıştır. İç paydaş anketi uygulanan çalışan sayısı ise 888 dir. Ayrıca, yaklaşık 300 iç paydaş ile de farklı oturumlar halinde değerlendirme toplantıları yapılmıştır. Yürütülen stratejik planlama çalışmasında, kurumsal kimliği ortaya koymak üzere, mevcut durum analizi ile genel eğilimler ve senaryo analizlerinden yola çıkarak ayrıntılı gelecek öngörüleri yapılmıştır. Yapılan tüm bu çalışmalar sonunda gerek kurumsal misyon gerekse kurum vizyonu ardışık atölye çalışmalarıyla belirlenmiştir. Geliştirilen misyon ve vizyonun algısal geçerliğini belirlemek üzere kapsamlı algı testleri de geliştirilip uygulanmıştır. Sayfa 4

5 2 DURUM ANALİZİ Sayfa 5

6 Sayfa 6

7 2. DURUM ANALİZİ 2.1. Kuruluşun Tarihçesi Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabi bir İktisadi Devlet Teşekkülüdür. TİGEM geçmişte, Zirai Kombinalar, Hara ve İnekhaneler ile Devlet Üretme Çiftlikleri adı altında faaliyetlerini sürdürmüş, Devlet Üretme Çiftlikleri ile Hara ve İnekhanelerin birleştirilmesi sonucunda, 1984 yılında Kamu İktisadi Kuruluşu (KİK) olarak faaliyetine başlamış ve Teşebbüsün kurumsal yapısı 1994 yılında İktisadi Devlet Teşekkülü (İDT) statüsüne dönüştürülmüştür. Haralar, ordunun ve sarayın iaşe ihtiyacını karşılamak ve at yetiştirmek üzere Osmanlı Devletinin ilk yıllarında kurulmuştur. O dönemlerde 3-4 milyon dekarı bulan bir arazi varlığına ulaşmıştır. Sonraları Osmanlı Devleti güç kaybettikçe araziler de küçülmeye başlamıştır. Böylece hara arazileri 450 bin dekara kadar düşmüştür. TİGEM in diğer kolu genç Cumhuriyet in kurduğu Zirai Kombinalar ve Devlet Ziraat İşletmeleri ne uzanmaktadır. 1937 yılında kurulan Zirai Kombinalar ordunun ve gerektiğinde halkın gıda ihtiyacını karşılamak amacıyla ülkemizin değişik bölgelerindeki Hazineye ait boş araziler seçilmiş ve buralar çiftlik haline getirilmiştir. Devlet Ziraat İşletmeleri ise, modern tarım tekniklerinin uygulanması, tarım sanayinin geliştirilmesi ve bu konularda çiftçilere önderlik ve öğreticilik görevi yapması amacıyla Atatürk ün muhtelif tarihlerde kurduğu çiftlikleri bağışlamasıyla kurulmuştur. Bu çiftlikler, 1950 yılında Zirai Kombinalarla, Devlet Üretme Çiftlikleri bünyesinde birleşmiştir. İmkânların, bilgi ve tecrübenin birleştirilerek, hizmetin geliştirilmesi ve genişletilmesi amacıyla kurulmuş olan TİGEM, kamuda tohumculuk ve damızlık konularında çalışan işletmeleri bir çatı altında toplamış bulunmaktadır. TİGEM kurulduğu ilk yıllarda Türkiye nin tüm coğrafi bölgelerine dağılmış 36 işletmesinde, başta hububat tohumluğu olmak üzere, endüstri bitkileri, çayır mera ve yem bitkileri, sebze tohumluğu, fidan-fide üretiminde büyük hizmetler görmüştür. Damızlık üretiminde ise sığırcılık, koyunculuk, civciv ve sperma üretiminde elde edilen gelişmeler Türkiye hayvancılığının gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır. Ancak, son yıllarda özel sektör kuruluşlarının bitkisel üretim alanında, endüstri bitkileri ve sebze tohumculuğu ile fidan üretiminde önemli gelişmeler göstermesinden dolayı TİGEM bu alanlarda üretimini azaltmıştır. Ayrıca balıkçılık, tavukçuluk gibi alanlardan da tamamen çekilmiştir. TİGEM in fonksiyonelliğini artırmak, özel sektörün sermaye gücü ve dinamizminden faydalanmak amacıyla, yapısal sorunlarından dolayı verimli olarak çalıştırılamayan ve yüksek maliyetleri nedeniyle TİGEM in karlılığını olumsuz etkileyen bazı işletmelerin tasfiye edilerek, Kuruluşun Ana Statüsünde belirtilen amaç ve faaliyetleri doğrultusunda kullanılması şartıyla, özel sektör firmalarına uzun süreli (30 yıl) kiraya verilmesi hususunda 04.07.2003 tarihli ve 2003/T-13 sayılı YPK Kararı ile TİGEM Yönetim Kurulu yetkili kılınmıştır. Söz konusu karar doğrultusunda 2003 yılından itibaren 2014 yılına kadar 1 işletme kısmi, 2 işletme TİGEM özel sektör ortaklığında kurulan iştirak modeli olmak üzere toplam 19 işletme 30 yıllığına Sayfa 7

8 kiraya verilmiştir. YPK Kararı kapsamında Boztepe/Antalya, Karaköy/Samsun ve Kazımkarabekir/Iğdır (75.000 dekarlık kısmı-iştirak modeli) işletmelerinin uzun süreli kiraya verme süreci devam etmektedir. 2.2. Yasal Yükümlülükler 2.2.1. Hukuki Yapı TİGEM, sermayesinin tamamı devlete ait 08.06.1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHK hükümlerine tabi, tüzel kişiliğe ve faaliyetlerinde özerkliğe sahip, sorumluluğu sermayesi ile sınırlı bir İktisadi Devlet Teşekkülüdür. Resmi Gazetenin 09.08.2000 tarihli ve 24015 sayısında yayımlanarak yürürlüğe giren TİGEM Ana Statüsü ile Kuruluşun hukuki bünyesi, amaç ve faaliyet konuları, organları, teşkilat yapısı ve iştirakleri ile bunlar arasındaki ilişkiler düzenlenmiştir. TİGEM, yönetim ve denetim bakımından 233 sayılı KHK, 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların TBMM ce Denetlenmesinin Düzenlenmesine İlişkin Kanun, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu hükümlerine tabidir. TİGEM, mali mevzuat açısından; Kurumlar Vergisi, KDV ve Damga Vergisi mükellefidir. Tek Düzen Muhasebe Sistemi uygulamaktadır. Merkezi Ankara da olan TİGEM, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının ilgili kuruluşudur. TİGEM in başlangıçta 30 Bin TL olan sermayesi zaman içerisinde müteaddit defalar artırılmış olup en son olarak 18.12.2014 tarihli ve 2014/T-19 sayılı YPK Kararı ile 1 milyar 500 milyon TL ye yükseltilmiştir. 2.2.2. TİGEM in Amacı ve Faaliyet Konuları TİGEM in Ana Statüsü ile belirlenmiş amacı, tarım ve tarıma dayalı sanayinin ihtiyacı olan her türlü mal ve hizmeti üretmek olarak tanımlanmıştır. Faaliyet konuları ise; a) Ülkenin bitkisel ve hayvansal üretimini artırmak, çeşitlendirmek ve ürün kalitesini iyileştirmek amacıyla yetiştirdiği tohumluk, fidan, fide ve benzeri mallar ile ürettiği damızlık hayvan ve spermaları yetiştiricilere intikal ettirmek, b) İşletmelerde elde edilecek hayvansal ve bitkisel ürünlerle birlikte, çiftçilerden alacağı ürünleri kıymetlendirmek için tesisler kurmak, kurdurmak, kurulanlara iştirak etmek, c) Bitkisel ve hayvansal üretim, yetiştirme, ıslah konularında araştırmalar yapmak, yaptırmak ve gerektiğinde diğer ıslah ve araştırma kuruluşları ile işbirliği yapmak, d) Ürettiği her türlü ürün ve hizmet konuları ile ilgili olarak çevre çiftçisi ve çiftçi örgütleri ile üretim amaçlı işbirliğine girmek, e) Amaç ve faaliyetlerini gerçekleştirmek için ihtiyaç duyduğu her türlü mal ve hizmeti yurt içi ve yurt dışından temin etmek, f) Yurt içi ve yurt dışındaki kişi ve kuruluşlarla işbirliği yaparak her türlü mal ve hizmeti temin etmek, bunları pazara hazırlayarak iç ve dış pazarlarda değerlendirmek, Sayfa 8

9 g) Üretim ve işletme faaliyetlerinde bulunmak ve tesislerini kurmak üzere özel ve tüzel kişilerden yer kiralamak, kiraya vermek, h) İşletme ünitelerinde zaman içinde fonksiyonunu yitirmiş kümes, ahır, depo, sundurma ve benzeri binaların yıpranmaya terk edilmemesi ve ekonomiye kazandırılması için, işletme bütünlüğüne zarar vermemek kaydıyla özel veya tüzel kişilere kiraya vermek, i) Faaliyet konuları ile ilgili üretim ve işletme tesisleri kurmak üzere yurt içi ve yurt dışı özel ve tüzel kişi ve firmalarla işbirliği yapmak, ortaklık kurmak ve faaliyete geçmesini sağlamak, j) Yurt içi ve yurt dışı firmalarla patent, lisans, teknik beceri ve benzeri anlaşmaları yapmak, bilgi ve teknolojiyi mer i mevzuata göre satmak ve satın almak, k) İşletme yönetimi, proje araştırma, fizibilite ve benzeri mühendislik hizmetlerini yapmak ve yaptırmak, l) Çalışma konuları ile ilgili beceri kazandırma seminerleri ve kurslar düzenlemek veya düzenletmek, olarak belirlenmiştir. 2.2.3. TİGEM in Teşkilat Yapısı TİGEM in merkez teşkilatını Genel Müdürlük ve taşra teşkilatını ise işletme müdürlükleri oluşturmaktadır. Kuruluşun organları TİGEM Ana Statüsünde, Yönetim Kurulu ve Genel Müdürlük olarak belirlenmiştir. 233 sayılı KHK nın 5 inci maddesine göre; TİGEM in en üst seviyede yetkili ve sorumlu karar organı Yönetim Kuruludur. Yönetim kurulu bir başkan ve beş üyeden oluşmaktadır. Yönetim kurulunun başkanı Genel Müdürdür ve ilgili Bakanın teklifi üzerine ortak karar ile atanır. Yönetim Kurulu üyelerinden ikisi ilgili Bakanın, birisi Hazine Müsteşarlığı'nın bağlı olduğu Bakanın, ikisi ise genel müdür yardımcıları arasından ilgili Bakanın teklifi üzerine ortak karar ile atanmaktadır. TİGEM in yetkili ve sorumlu yürütme organı Genel Müdürlüktür. Genel Müdürlük; Genel Müdür ve 3 Genel Müdür Yardımcısı ve bağlı alt birimlerden oluşmaktadır. Sayfa 9

10 TİGEM Yönetim Şeması TİGEM Yönetim Kurulu GENEL MÜDÜR Yönetim Kurulu Başkanı Yönetim Kurulu Üyesi Hazine Müsteşarlığı Temsilcisi (1) Yönetim Kurulu Üyesi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Temsilcisi (2) Genel Müdür Yardımcısı Yönetim Kurulu Üyesi Genel Müdür Yardımcısı Yönetim Kurulu Üyesi Genel Müdür Yardımcısı Denetleme, Danışma ve Yardımcı Hizmet Birimleri 1) Teftiş Kurulu Başkanlığı 2) Hukuk Müşavirliği 3) İç Denetim Birimi Başkanlığı 4) Özel Kalem Müdürlüğü 5) Koruma Güvenlik Müdürlüğü 6) Basın ve Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü Daire Başkanlıkları 1) APK 2) Bitki Üretim 3) Hayvancılık İşleri 4) Atçılık 5) Tarımsal Yapılar ve Sulama 6) Tarımsal Mekanizasyon ve İnşaat 7) Mali İşler 8) Ticaret 9) İnsan Kaynakları ve Eğitim TİGEM Kullanımındaki İşletmeler Uzun Süreli Kiradaki İşletmeler İştirak Kurduğu İşletmeler 10) Destek Hizmetleri 11) Emlak ve İştirakler Sayfa 10

TİGEM Organizasyon Şeması YÖNETİM KURULU GENEL MÜDÜR İç Denetim Birimi Başkanlığı Hukuk Müşavirliği Teftiş Kurulu Başkanlığı Özel Kalem Şube Müdürlüğü Koruma Güvenlik Müdürlüğü Basın ve Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı Genel Müdür Yardımcısı APK Daire Başkanlığı Bitki Üretim Daire Başkanlığı Hayvancılık İşleri Daire Başkanlığı Atçılık Daire Başkanlığı Tarımsal Yapılar ve Sulama Daire Başkanlığı Tarımsal Mekanizasyon ve İnşaat Daire Başkanlığı Mali İşler Daire Başkanlığı Ticaret Daire Başkanlığı İnsan Kaynakları ve Eğitim Daire Başkanlığı Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Emlak ve İştirakler Daire Başkanlığı Planlama Şube Müdürlüğü Tarla Bitkileri Şube Müdürlüğü Büyükbaş Hayvancılık Şube Müdürlüğü At Sağlığı ve Soy Kütüğü Şube Müdürlüğü Etüt ve Proje Şube Müdürlüğü Tarımsal Makine ve Ekipman Şube Müdürlüğü Genel Muhasebe Şube Müdürlüğü Satın Alma Şube Müdürlüğü Atama-Kadro Şube Müdürlüğü İdari ve Sosyal İşler Şube Müdürlüğü Emlak Şube Müdürlüğü Koordinasyon ve Dış İlişkiler Şube Müdürlüğü Ar-Ge Şube Müdürlüğü Yem Bitkileri Şube Müdürlüğü Bahçe Bitkileri Şube Müdürlüğü Bitki Besleme ve Koruma Şube Müdürlüğü Küçükbaş Hayvancılık Şube Müdürlüğü Hayvan Sağlığı Şube Müdürlüğü Bakım ve Besleme Şube Müdürlüğü Arıcılık Şube Müdürlüğü At Islahı ve Üretim Şube Müdürlüğü Toprak ve Su Kaynaklarını Geliştirme Şube Müdürlüğü Sulama Tesisleri İşletme ve Bakım Şube Müdürlüğü Tesis Bakım ve İşletme Şube Müdürlüğü İnşaat Şube Müdürlüğü Merkez Muhasebe Şube Müdürlüğü Satış ve Pazarlama Şube Müdürlüğü Dış Ticaret Şube Müdürlüğü Tohumluk Satış ve Dağıtım Şube Müdürlüğü İşveren ve İşçi İlişkileri Şube Müdürlüğü Eğitim Şube Müdürlüğü Tanıtım ve Yayın Şube Müdürlüğü Bilgi İşlem Şube Müdürlüğü Sivil Savunma Uzmanı İştirakler ve Kiralama Şube Müdürlüğü

Sayfa 12

TİGEM e Ait İşletmeler TİGEM Kullanımındaki İşletmeler Uzun Süreli Kiradaki İşletmeleri 1- Altınova/Konya 2-Anadolu/Eskişehir 1-Acıpayam/Denizli 2-Boztepe/Antalya (kısmi) 3-Ceylanpınar/Şanlıurfa 4-Çukurova /Adana 3-Altındere/Van 4-Çiçekdağı/Kırşehir 5-Dalaman/Muğla 6-Gökhöyük/Amasya 5-Gelemen/Samsun 6-Gökçeada/Çanakkale 7-Gözlü/Konya 8-Karaköy/Samsun 7-Göle/Ardahan 8-Hafik/Sivas 9-Karacabey/Bursa 10-Koçaş/Aksaray 9-İnanlı/Tekirdağ 10-Kahramanmaraş/K.Maraş 11-Kâzımkarabekir/Iğdır 12-Malya/Kırşehir 11-Turunçgiller/Hatay 12-Kumkale/Çanakkale 13-Konuklar/Konya 14-Boztepe /Antalya 13-Alpaslan/Muş 14-Hatay/Hatay 15-Polatlı/Ankara 16-Türkgeldi/Kırklareli 15-Atatürk/Yalova 16-Tahirova/Balıkesir 17-Sultansuyu/Malatya 18-Ulaş/Sivas 17-Sakarya/Sakarya İştirak Kurduğu İşletmeleri 1-Bala/Ankara 2-Kazova/Tokat Sayfa 13

2.3. TİGEM le İlgili Mevzuat Resmi Gazete'de Yayımlanan Kanun, Kararname, Yönetmelik vb. Mevzuat KANUN Sayısı Resmi Gazete Tarihi Resmi Gazete Sayısı Devlet Memurları Kanunu 657 14.07.1965 12056 Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu 4688 12.07.2001 24460 İş Kanunu 4857 10.06.2003 25134 Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun 5188 26.06.2004 25504 TİGEM Adına Tescil Edilecek Taşınmaz Mallar Hakkında Kanun 3646 25.05.1990 20528 Sayıştay Kanunu 6085 19.12.2010 27790 İskân Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 5608 28.03.2007 26476 Tohumculuk Kanunu 5553 08.11.2006 26340 Kurumlar Vergisi Kanunu 5520 21.06.2006 26205 Tarım Kanunu 5488 25.04.2006 26149 Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu 5403 19.07.2005 25880 Organik Tarım Kanunu 5262 03.12.2004 25659 Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun 5042 15.01.2004 25347 Bilgi Edinme Kanunu 4982 24.10.2003 25269 Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında 4749 09.04.2002 24721 Kanun Kamu İhale Kanunu 4734 22.01.2002 24648 Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu 4735 22.01.2002 24648 Kamulaştırma Kanunu 2942 08.11.1983 18215 Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına 6292 26.04.2012 28275 Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Kanunu ile Bazı Kanunlarda 6486 29.05.2013 28661 Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Göçerler Hak.) Yapı Denetimi Hakkında Kanunu 4708 13.07.2001 24461 Mera Kanunu 4342 28.02.1998 23272 Kamu Konutları Kanunu 2946 11.11.1983 18218 İmar Kanunu 3194 09.05.1985 18749 Katma Değer Vergisi Kanunu 3065 02.11.1984 18563 Çevre Kanunu 2872 11.08.1983 18132 Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu 2863 23.07.1983 18113 Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu 5996 13.06.2010 27610 Vergi Usul Kanunu (V.U.K.) 213 10.01.1961 10705 Yeraltı Suları Hakkında Kanun 167 23.12.1960 10688 Türk Ticaret Kanunu 6102 14.02.2011 27846 Türk Borçlar Kanunu 6098 04.02.2011 27386 Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 5510 16.06.2006 26200 Kamu İktisadi Teşebbüsleri İle Fonların Türkiye Büyük Millet 3346 09.04.1987 19426 Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun İşsizlik Sigortası Kanunu 4447 08.09.1999 23810 Kamuda Geçici İşçi Çalıştırılması Hakkında Kanunu 5620 21.04.2007 26500 Harcırah Kanunu 6245 18.02.1954 8637 İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 6331 30.06.2012 28339 Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu 6356 07.11.2012 28460 Emekli Sandığı Kanunu 5434 17.06.1949 7235 Sosyal Sigortalar Kanunu 506 29.07.1964 11779 Sayfa 14

KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hakkında Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hakkında Kararname Kalkınma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hakkında Kararname Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hakkında Kararname Sayısı Resmi Gazete Tarihi Resmi Gazete Sayısı 233 18.06.1984 18435 399 29.01.1990 20417 (Mük) 641 08.06.2011 27958 (Mük) 639 08.06.2011 27958 (Mük) ANA STATÜ Resmi Gazete Tarihi Resmi Gazete Sayısı TİGEM Ana Statüsü 09.04.2000 24015 YÖNETMELİK Resmi Gazete Tarihi Resmi Gazete Sayısı TİGEM Alım-Satım ve İhale Yönetmeliği 17.05.2006 26171 TİGEM Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği 16.08.2011 28027 TİGEM Kadrolu Personel Disiplin Amirleri Yönetmeliği 11.08.2009 27316 TİGEM Sözleşmeli Personel Disiplin Amirleri Yönetmeliği 11.08.2009 27316 TİGEM Sözleşmeli Personel Sicil Amirleri Yönetmeliği 11.08.2009 27316 TİGEM Teftiş Kurulu Yönetmeliği 22.02.2012 28212 Sayfa 15

2.4. YATIRIMLAR TİGEM 2008-2014 Yılları Yatırımları Yaşadığımız yüzyılda tarım, başlı başına stratejik önem taşıyan bir sektör haline gelmiştir. TİGEM, bu farkındalığın verdiği sorumluluk duygusuyla, Ana Statüsü ile belirlenmiş görev tanımı kapsamında, kaynaklarını etkin ve verimli bir şekilde kullanarak, faaliyet konularında arzu edilen hedeflere ulaşmak için, doğru modelleri, doğru yaklaşım ve uygun finansal koşullarda hayata geçirecek yapıları oluşturmak, değişim gerektiren yeni yapılanmalara kapı aralayarak üretim, verimlilik ve kalite ekseninde çıtasını daha da yükseltmek arzusu içerisindedir. Bu görev anlayışı içerisinde, TİGEM in Ana Statüsünde belirtilen görevleri, bir İktisadi Devlet Teşekkülü olmanın gereklerine uygun olarak verimlilik ve karlılık ilkeleri çerçevesinde sürdürebilmesi amacıyla, yurdumuzun değişik coğrafi bölgelerine dağılmış işletmelerinde ihtiyaç duyulacak yatırımlar tespit edilmiş ve bir program dahilinde; hayvansal üretimi geliştirme, tarımsal sulama, tarımsal yapılar ve tesisler ile mekanizasyon ve bilgi sistemleri projeleri uygulamaya konulmuştur. Tablo 1. 2008-2014 Yılları Yatırım Ödenek ve Harcamaları Yıllar Ödenek (bin TL) Harcama (bin TL) Nakdi Gerçekleşme (%) 2008 13.000 12.424 95,6 2009 56.400 51.340 91,0 2010 123.450 122.002 98,8 2011 155.000 154.286 99,5 2012 220.000 218.072 99,1 2013 250.000 246.306 98,6 2014* 290.000 123.049 42,4 TOPLAM 1.107.850 927.479 83,7 (*) 2014 yılı yatırım programındaki 169 Milyon TL ödeneğin 5 Milyon TL si Doğu Anadolu Projesi (DAP) Bölge Hayvancılığının Geliştirilmesi Projesi kapsamında DAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı tarafından hibe olarak karşılanmıştır. 2014 yılı yatırım gerçekleşmesinde hakkedişlerin tamamlanması nedeniyle giriş yapılamamıştır. TİGEM in 2014 yılı yatırım programında 6 ayrı proje başlığında toplam 290.000.000 TL yatırım planlanmış, bu ödeneğin 120.000.000 TL sini Tarımsal Sulama Projesi oluşturmuştur. Tarımsal Sulama Projesi ödeneğinin 59.000.000 TL si DSİ sulama yatırımlarına paralel olarak gerçekleştirilmesi öngörülen Ceylanpınar ve Gökhöyük İşletmeleri Sulama Projeleri için planlanmıştır. DSİ Genel Müdürlüğü ile yapılan görüşmelerde DSİ yatırımlarının 1 yıl gecikme ile gerçekleşebileceği belirtilmiştir. Bu iki işletme sulama yatırımlarının tamamlanmasından sonra sistemin 1 yıl atıl kalabileceği düşünülerek, bu iki işletme sulama yatırımları gelecek yıllara ötelenmiştir. Sulama yatırımlarının yapılamamasına bağlı olarak diğer projelerdeki yatırım ödenekleri de yeniden değerlendirilerek 2014 yılı toplam yatırım ödeneği 164.000.000 olarak revize edilmiştir. Tarımsal Sulama Projesi Ülkemiz coğrafyasının önemli bir kısmının kurak ve yarı kurak iklime sahip olması, bitkisel üretim için ihtiyaç duyulan yeterli yağışın alınamaması, özellikle 2008-2009 yıllarında ülkemiz genelinde yaşanan aşırı kuraklıklar, tarımsal sulamanın ne kadar önemli olduğunu ortaya koymuştur. Sulamanın önemli bir tarımsal girdi olmasının yanında, sulama tekniklerinin amacına uygun kullanılması da toprağın korunması, üretimde kalite ve verim artışının sağlanmasında son derece önemli görülmektedir. Bu amaçla, mevcut iklim yapısının bitkisel üretime olan olumsuz etkisini azaltmak ve üretimi garanti altına almak için su potansiyeli olan işletmelerde sulu tarım alanlarını artırmak, mevcut yüzey sulama sistemlerinin basınçlı sulama sistemlerine dönüştürülmesini sağlamak zorunluluk haline gelmiştir. Sayfa 16

Bu kapsamda Ceylanpınar İşletmesinde 2009 yılında yeraltı su kaynağından yararlanılarak 500 bin dekar arazinin sulamaya açılması amacıyla Ceylanpınar Sulama Projesi uygulamaya konulmuş, proje planlandığı şekilde 2011 yılı sonunda tamamlanmıştır. TİGEM in kullanımında kalması planlanan işletmelerde 2008-2014 yıllarında sulama projeleri uygulamaya konulmuş, 2014 yılı sonunda 642.335 dekar arazi ileri teknolojilerle donatılmış modern basınçlı sulama sistemleri ile sulamaya açılmış, 94.571 dekar mevcut sulanan arazi modern basınçlı sulama sistemine dönüştürülmüştür. 2008 yılında toplam sulanan arazi miktarı 210.798 dekar iken, 2014 yılı sonunda 850.016 dekara ulaşmıştır. Tablo 2. 2008 Öncesi ve 2014 e Kadar Sulamaya Açılan Arazi Miktarı İşletme Adı 2008 Yılı Toplam Sulanan (da) 2009-2014 Yılarında Sulamaya Açılan (da) 2014 Yılı Sonunda Toplam Sulu Tarım Arazisi (da) Ceylanpınar 109.000 503.415 612.415 Altınova 5.449 35.833 41.282 Anadolu 4.399 13.194 17.593 Boztepe 3.220 0 3.220 Çukurova 11.205 4.049 15.254 Dalaman 12.539 11.830 24.369 Gökhöyük 7.284 0 7.284 Gözlü 0 35.129 35.129 Karacabey 11.480 15.290 26.770 K. Karabekir 3.900 0 783 Koçaş 18.794 0 18.794 Konuklar 3.487 3.348 6.835 Malya 1.189 818 2.007 Polatlı 3.788 5.728 9.516 Sultansuyu 8.181 3.836 12.017 Türkgeldi 3.220 1.701 4.921 Ulaş 3.663 8.164 11.827 TOPLAM 210.798 642.335 850.016 Mekanizasyon ve Bilgi Sistemleri Projesi İşletmelerde kullanılan toplam 1.254 adet traktörün %83 ünün ekonomik ömrü dolduğundan yenilenmelerine ihtiyaç duyulmuştur. Bu amaçla, 2008-2014 yıllarında yakıt, zaman ve işgücünden önemli ölçüde tasarruf sağlayan muhtelif güçte 500 adet traktör (99 u 200-355 BG, 123 ü 105 200 BG, 278 i 75 BG), bağlı ekipmanları ile birlikte satın alınmıştır. Alınan bu traktörlerden 47 adedi 355 beygir gücünde ve 52 adedi 200 beygir gücünde olan ve makine parkında bulunmayan büyük güçlü traktörlerden oluşmaktadır. TİGEM İşletmelerinde 2008 yılında 1.254 adet olan traktör sayısı 2014 yılında 718 e düşürülmüştür. Traktör sayısında %50 ye yakın bir azalma olmasına rağmen traktör işgücü kapasitesi artmış, her bir traktörün verimli çalışması için teknik öngörü olan yıllık bin saat çalışma işlevi de sağlanmıştır. Bilgi Sistemleri yatırımları kapsamında; Bayi Otomasyon Sistemi, Coğrafi Veri Tabanlı Bilgi Sistemi, Akaryakıt ve Araç Takip Sistemi, Kameralı Güvenlik Sistemi, Sayfa 17

SCADA Sistemi, Video Konferans Sistemi, kurularak, tarımsal faaliyetlerde kullanılmaya başlanmıştır. Tarımsal Yapılar ve Tesisler Projesi Ülkemizin önemli ölçüde üretim açığı bulunan ve TİGEM in birinci öncelikli faaliyet konusu olan sertifikalı hububat ve yem bitkileri tohumluklarının üretimi ve dağıtımındaki etkinliğin artırılarak sürdürülmesi amacıyla, 2008-2014 yıllarında; Tohumculukta kalite ve kapasite artırımı kapsamında işletmelerde 160 ton/saat kapasiteli otomatik tohum hazırlama tesisi kurulmuş, Üretilen tohum safiyetini %99,8 e çıkarmak için lazer teknolojisi ile çalışan ve tohumları rengine göre ayıran 19 adet makine tesis edilmiş, Çiftçilerimize dağıtılacak sertifikalı tohumlukların kısa sürede hazırlanması, tohumluğun sevkiyatında zaman kaybına mahal verilmemesi ve işçilikten azami tasarrufun sağlanması amacıyla 2012 ve 2014 yıllarında 6 işletmedeki (Ceylanpınar:3 adet, Karacabey, Polatlı, Altınova, Gözlü ve Malya) 8 adet tohum hazırlama tesisinde paketleme, barkodlama, paletleme ve forklift ile istifleme sistemleri kurulmuş, Üretilen hububatın daha iyi şartlarda muhafaza edilmesi için toplam 207 bin ton kapasiteli çelik silo tesis edilmiş, İkinci ürün olarak üretilen mısırın kurutulması amacıyla 243 ton/saat kapasiteli kurutma tesisi kurulmuş, Ceylanpınar İşletmesinde 128 adet lojman yapılmış, İşletme binaları, çevre düzenlemeleri, parsel yolları, arazi hudutlandırma çalışmaları yapılmış, Dalaman tarihi idare binasının restorasyonu tamamlanmıştır. Hayvansal Üretimi Geliştirme Projesi TİGEM in diğer önemli bir görev alanı da ülkemizin ihtiyaç duyduğu büyükbaş ve küçükbaş damızlıkların ıslahı ve üretimidir. Bu çerçevede mevcut kapasitesi ve önümüzdeki dönem için planlanan hayvancılık yatırımları ile damızlık taleplerinin karşılanması, verim ve kalitesi yüksek materyallerin çiftçilerimizin hizmetine sunulması hedeflenmiştir. Sığırcılık yatırımları; 2008-2014 yıllarında; 2010 yılında 4 işletmede 2.000 er ana başlık ve 1 işletmede 1.200 ana başlık en ileri teknolojilerle donatılmış komple sığırcılık tesisleri hizmete alınmış, Ceylanpınar da 3.000, Gözlü de 2.000 ve Polatlı da 1.000 ana başlık tesis yatırımı yapılarak, biyogaz ünitesinin de yer aldığı tesisler 2014 yılında hizmete alınmış, Sultansuyu İşletmesinde 2009 yılında Sığır Sperma Üretim Merkezi hizmete alınmıştır. 2016 yılında da ilk test edilmiş boğalar elde edilecek ve her yıl 1 milyon doz sperma satışı yapılacaktır. Sayfa 18

Koyunculuk Yatırımları; 2008-2014 yıllarında; 7 işletmede toplam 27 bin ana başlık tesis yatırımları yapılarak 2014 yılında hizmete alınmıştır. Ceylanpınar da 8 ayrı noktada otomatik sağım merkezi yapılarak, hizmete alınmıştır. Ceylanpınar da 2013 yılında 1.000 ana başlık damızlık keçi tesisleri yapılarak ve 1.000 baş damızlık Halep keçisi alınarak damızlık keçi yetiştiriciliğine başlanılmıştır. Atçılık Yatırımları; İşletmelerde atçılık faaliyetlerinin daha sağlıklı bir şekilde sürdürülebilmesi için Anadolu ve Karacabey İşletmelerinde mevcut tesislerde ihtiyaç duyulan ilave üniteler yapılmıştır. 2.5. FAALİYET ALANLARI ve HİZMETLER 2.5.1. Bitkisel Üretim Tarla Bitkileri Üretimi TİGEM de üretimi yapılan başlıca tarla bitkileri; hububat (buğday, arpa, tritikale, yulaf), mercimek, dane mısır, ayçiçeği, nohut, çeltik, soya, pamuk ve aspir gibi bitkilerdir. Tablo 3. TİGEM Arazilerinin Kullanım Durumu Kullanım Tarzı Tarla Arazisi Miktarı (da) Yem Bitkileri Arazisi Miktarı (da) Otlakiye Arazisi (da) Bahçe Arazisi Miktarı (da) Kültüraltı Arazi Toplamı (da) Kültürdışı Arazi Toplamı (da) Toplam Arazi Miktarı (da) TİGEM in Kullandığı 1.787.128 310.106 573.723 118.305 2.789.263 506.342 3.295.605 Uzun süreli kiralanan - - - - 190.570 30.797 221.367 İştirak şeklinde kullanılan - - - - 79.458 9.785 89.243 Kiralama Toplamı 270.028 40.582 310.610 GENEL TOPLAM 1.787.128 310.106 573.723 118.305 3.059.291 546.924 3.606.215 TİGEM in bitkisel üretim faaliyetleri tarla bitkileri, çayır mera-yem bitkileri ve bahçe kültürleri olmak üzere üç grupta sürdürülmektedir. 2015 yılı iş programına göre kültüraltı arazinin %64,1 i tarla bitkilerine, %31,7 si çayır mera yem bitkilerine ve %4,2 si de bahçe kültürlerine ayrılmıştır. TİGEM e bağlı işletmelerin ülkemizin değişik coğrafi bölgelerinde yer almalarından dolayı her bir işletmenin iklim özellikleri farlılık göstermektedir. Sahil bölgelerinde yer alan Dalaman, Çukurova, Karaköy ve Türkgeldi gibi işletmelerde kaydedilen yıllık yağış ortalaması 500-900 mm arasındadır. Ceylanpınar da 300 350 mm, Orta Anadolu işletmelerinde ise 250-350 mm arasında değişmektedir. Bitkisel üretimde yağış miktarı kadar, aylara göre dağılım da önemli olup, işletmelerdeki yağışın önemli kısmı kış ve ilkbahar aylarında alınmaktadır. İklim koşullarının etkisi nedeniyle sahil bölgelerindeki işletmeler dışında kalan diğer işletmelerde nadas sistemi uygulanmaktadır. Bitkisel üretimde verimliliği artırmak, iklim faktörlerinin olumsuz etkisini azaltmak, bitki kök bölgesine bitkinin ihtiyacı olan suyu ihtiyaç duyduğu dönemde ve miktarda verebilmek amacıyla uygun sulama yöntemlerinin kullanılması önemli görülmektedir. TİGEM in kullanımındaki toplam sulanan arazi varlığı 850.016 dekardır. Yapılan araştırmalar; kültürel tedbirlerin üretim artışı üzerindeki etkisi 100 kabul edildiğinde, sulamanın oransal etkisinin %40 gibi Sayfa 19

yüksek bir değerde olduğunu göstermiştir. Sulamanın önemi yanında sulama tekniklerinin amacına uygun kullanılması, toprağın korunması, üretim, verim ve kalite artışının sağlanmasında son derece önemlidir. Tablo 4. TİGEM de 2014 Yılı Sonrası Sulama Sistemleri Yağmurlama Sulama Cazibe Damla Genel Sıra (da) İşletme Adı Sulama Sulama Toplam No Yarı Center Lineer Toplam (da) (da) (da) Sabit Pivot 1 Altınova 8.160 31.644 39.804 1.478 41.282 2 Anadolu 6.816 7.055 13.871 3.722 17.593 3 Boztepe 2.677 543 3.220 4 Ceylanpınar 299.710 268.992 568.702 43.713 612.415 5 Çukurova 3.943 3.943 11.311 15.254 6 Dalaman 1.589 608 2.197 22.172 24.369 7 Gökhöyük 4.694 4.694 2.590 7.284 8 Gözlü 25.543 3.772 1.173 30.488 4.641 35.129 9 Karacabey 14.829 14.829 11.941 26.770 11 K.Karabekir 783 783 783 12 Koçaş 15.325 2.867 602 18.794 18.794 13 Konuklar 6.835 6.835 6.835 14 Malya 2.007 2.007 2.007 15 Polatlı 4.784 3.732 8.516 1.000 9.516 16 Sultansuyu 5.674 6.343 12.017 12.017 17 Türkgeldi 3.240 3.240 1.681 4.921 18 Ulaş 9.964 1.863 11.827 11.827 TOPLAM 413.896 326.876 1.775 742.547 5.267 102.202 850.016 2.5.2. Tohumculuk Faaliyeti 2.5.2.1. Serin İklim Tahılları TİGEM, Dünyada olduğu gibi Türkiye de de en fazla ekimi yapılan, insan beslenmesinde öncelikli ve özellikle Türk beslenme kültürünün vazgeçilmezi; ekmeğin hammaddesi olan buğday tohumculuğuna önem vermiş ve üretimlerini ağırlıklı olarak bu ürünün tohumluğuna yoğunlaştırmıştır. Serin iklim tahılları olarak buğdayın yanında arpa, yulaf, çavdar ve tritikale tohumluklarının üretimlerini de yapmaktadır. Yıllar İtibariyle Dünya, Türkiye ve TİGEM Buğday Verimleri (kg/dekar) Yıllar Dünya Türkiye TİGEM 2003 270 209 228 2004 292 226 267 2005 285 232 302 2006 286 236 321 2007 283 213 298 2008 307 220 259 2009 306 254 345 2010 301 243 255 2011 320 269 290 2012 315 267 283 2013 327 284 340 Kaynak: FAOSTAT ve TİGEM verileri Sayfa 20

Ülkemizde, TÜİK verilerine göre 2013 yılında 7,8 milyon hektar buğday, 2,7 milyon hektar arpa, 138 bin hektar çavdar, 93 bin hektar yulaf ve 35 bin hektar tritikale ekilişi yapılmaktadır. Ülkemizin, 3 yılda bir yenileme hesabı ile her yıl 520 bin ton buğday, 180 bin ton arpa, 10 bin ton çavdar, 6 bin ton yulaf ve 2 bin ton tritikale olmak üzere toplam 718 bin ton sertifikalı hububat tohumluğuna ihtiyacı bulunmaktadır. Ülkemizde 2002 yılında 80 bin ton buğday ve 4 bin ton arpa sertifikalı tohumluk dağıtımı gerçekleşmiş, ülkemiz ihtiyacının buğdayda %15 ini arpada ise %2 sini karşılamıştır. TİGEM ise aynı yılda 72 bin ton buğday ve 4 bin ton arpa olmak üzere toplam 76 bin ton sertifikalı hububat tohumluğu dağıtımını gerçekleştirmiş, ülkemizde dağıtılan tohumlardan buğdayda %90 ını ve arpada ise %93 ünü karşılamıştır. Ülkemizde 2013 yılında 422 bin ton buğday ve 79 bin ton arpa sertifikalı tohumluk üretimi yapılmış, ancak dağıtım miktarlarına ulaşılamamıştır. TİGEM ise 2013 yılında 152 bin ton buğday ve 21 bin ton arpa sertifikalı tohumluk dağıtımını gerçekleştirmiştir. Ülkemizde 2013 yılında üretimi yapılan tohumluğun tamamının dağıtıldığı varsayıldığında TİGEM in ülkemiz tohumluk dağıtımında buğdayda %36 ve arpada %27 paya sahip olmuştur. TİGEM in 2002 yılına göre sertifikalı hububat tohumluğu dağıtımı 2013 yılında % 128 artmasına rağmen dağıtımındaki payı %35 e düşmüştür. Bu durum son yıllarda özel sektör firmalarının da sertifikalı hububat tohumu üretimi alanında hızlı bir şekilde geliştiğini göstermektedir. TİGEM in sertifikalı hububat tohumu dağıtımındaki artışın temelini; tohum safiyeti ve kalitesi, etkin tanıtım, uygun fiyat politikaları, sertifikalı tohumluğun desteklenmesi ve bayilik sistemi gibi tedbirler oluşturmaktadır. TİGEM in ürettiği kaliteli hububat tohumuna yurtdışından da talepler gelmektedir. Nitekim, Sudan, Azerbaycan, Libya ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine 2012 yılında 9.766 ton ve 2013 yılında 665 ton sertifikalı buğday tohumu ihracatı gerçekleştirilmiştir. Tablo 5. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Serin İklim Tahılları Tohumluk Dağıtım Miktarları (ton) ve İhtiyacı Karşılama Oranı T Ü R L E R 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012* 2013* Buğday 99.101 229.029 173.386 204.526 173.045 157.887 211.894 262.764 356.328 327.924 421.588 Ülke İhtiyacını Karşılama (%) 19 44 33 39 33 30 41 50 69 63 81 Arpa 11.458 18.499 21.643 25.106 22.495 19.226 35.871 31.822 41.265 43.162 79.189 Ülke İhtiyacını Karşılama (%) 6 10 12 14 12 11 20 18 23 24 44 Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı * Türkiye 2012 ve 2013 yılları sertifikalı hububat dağıtım miktarı verilerine ulaşılamadığı için üretim verileri kullanılmıştır. Tablo 6. TİGEM in Yıllar İtibariyle Serin İklim Tahılları Tohumluk Dağıtım Miktarları (ton) T Ü R L E R 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Buğday 89.228 163.160 151.721 165.337 117.080 85.359 104.778 156.925 153.513 150.202 152.681 Arpa 10.333 16.568 16.783 19.136 13.938 10.773 15.894 16.795 20.475 12.906 21.431 Tritikale 382 415 567 688 667 552 508 1.055 698 550 1.933 Hububat Toplam 99.943 180.143 169.071 185.161 131.685 96.684 121.180 174.775 174.686 163.658 176.045 Sayfa 21

Grafik 1. TİGEM in ve Türkiye nin Yıllar İtibariyle Serin İklim Tahılları Tohumluk Dağıtım Miktarları Sertifikalı Hububat Tohumluğu Dağıtımı (Ton) 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012* 2013* TÜRKİYE TİGEM (*) Türkiye 2012 ve 2013 yılları sertifikalı hububat dağıtım miktarı verilerine ulaşılamadığı için üretim verileri kullanılmıştır. TİGEM in 2013 yılına ilişkin serin iklim tahılları üretimine ait bilgiler aşağıda verilmiştir: Buğday üretimi; Çeşit 1252, Eminbey, Fırat 93, Kızıltan 91, Sarıçanak 98, ve Zühre olmak üzere 6 makarnalık buğday çeşidi, Aldane, Basribey 95, Bayraktar 2000, Bereket, Bezostaya 1, Cemre, Ceyhan 99, Cumhuriyet 75, Flamura 85, Gerek 79, Golia, Gönen 98, Guadalupe, Gün 91, İkizce 96, Kaşifbey 95, Kate-A 1, Pandas, Pehlivan, Sakin, Selimiye, Sönmez 2001, Tosunbey ve Ziyabey 98, olmak üzere 24 ekmeklik buğday çeşidi yani toplam 30 çeşit ile gerçekleştirilmiş ve yıl içerisinde 152.681 ton sertifikalı buğday tohumluğu dağıtımı yapılmıştır. Arpa üretimi; Aydan Hanım, Bülbül 89, Çetin 2000, İnce-04, Karatay 94, Kıral 97, Şahin 91, Tarm-92 olmak üzere 8 çeşit ile gerçekleşmiş ve yıl içerisinde 21.431 ton sertifikalı arpa tohumluğu dağıtımı yapılmıştır. Tritikale üretimi; Karma 2000 ve Tatlıcak 97 olmak üzere 2 çeşit ile gerçekleşmiş ve 2013 yılında 1.933 ton sertifikalı tritikale tohumluğu dağıtımı yapılmıştır. Sayfa 22

Tablo 7. TİGEM 2014 Yılı İşletmeler Bazında Üretimi Yapılacak Tohumluk Çeşitleri EKMEKLİK BUĞDAYLAR MAKARNALIK BUĞDAYLAR ARPA TRİTİ- KALE İŞLETMELER ALDANE BASRİBEY 95 BAYRAKTAR 2000 BEZOSTAYA 1 BEREKET CEMRE CEYHAN-99 CUMHURİYET 75 FLAMURA 85 GEREK 79 GOLİA GÖNEN 98 GÜN 91 İKİZCE 96 KAŞİFBEY 95 KATE A-1 PANDAS PEHLİVAN SAKİN SELİMİYE SÖNMEZ 2001 TOSUNBEY ZİYABEY 98 Ç-1252 EMİNBEY FIRAT 93 KIZILTAN 91 SARIÇANAK 98 ZÜHRE ALTIKAT AYDANHANIM BÜLBÜL 89 ÇETİN 2000 İNCE 04 KARATAY 94 KIRAL 97 ŞAHİN 91 TARM 92 KARMA 2000 TATLICAK ÜMRANHANIM ALTINOVA ANADOLU BOZTEPE C.PINAR ÇUKUROVA DALAMAN GÖKHÖYÜK GÖZLÜ KARACABEY KARAKÖY KOÇAŞ KONUKLAR MALYA POLATLI SULTANSUYU TÜRKGELDİ ULAŞ 2.5.2.2. Sıcak İklim Tahılları Sıcak iklim tahılları içerisinde ülkemizde ağırlıklı olarak mısır ve çeltik tarımı yapılmaktadır. TİGEM, ülkemizde hibrit mısır tohumluğu ekiminin yaygınlaşmasından önceki süreçte melez çeşitlerdeki tohumluk üretimini yaygın olarak sürdürmüş, daha sonra özel sektör tohumculuk firmalarının hibrit tohumluğunu yaygın bir şekilde üretmesi sonucu bu alandaki faaliyet sahasını küçültmüştür. Ancak TİGEM, özel sektör tohumculuk firmalarının hibrit tohum üretimi için ihtiyaç duyduğu izolasyon mesafesini sağlayan büyük boyutlu sulu tarım arazi taleplerinin karşılanması için her yıl ortalama 50 bin dekar sulu tarım arazisini protokollere dayalı olarak üretime açmıştır. Ülkemizde mısır üretimi, birinci ve ikinci ürün olarak 660 bin hektar sulu tarım arazisinde yapılmaktadır. Ekilişlerin tamamına yakın kısmında hibrit tohumluk kullanılmaktadır. Ülkemizde hibrit mısır tohumluğu üretimi ağırlıklı olarak özel sektör firmaları tarafından gerçekleştirilmektedir. Ülkemizde 2013 yılında 38.576 ton hibrit mısır üretimi gerçekleştirilmiş, bu üretimin 9.628 tonu ihraç edilmiştir. Sayfa 23

Ülkemizde 2013 yılında 1 milyon 106 bin dekar sulu tarım arazisinde çeltik üretimi yapılmıştır. 3 yılda bir yenileme esasına göre her yıl ortalama 7 bin ton sertifikalı çeltik tohumluğuna ihtiyaç bulunmaktadır. Ülkemizde 2003 yılında ihtiyaç duyulan sertifikalı çeltik tohumluğunu ülke üretimiyle karşılama oranı %19,4 iken 2013 yılında bu oran %100 e yükseltilmiştir. TİGEM uzun yıllar boyunca çeltik tohumluğu üretimini gerçekleştirmiş ve bundan sonraki süreçte de bu alandaki faaliyetini azaltarak sürdürmeyi hedeflemiştir. Tablo 8. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Sıcak İklim Tahılları Tohumluk Dağıtım Miktarları (ton) ve Türkiye İhtiyacı Karşılama Oranı T Ü R L E R 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012* 2013* Hibrit Mısır 10.688 13.160 27.706 22.069 13.818 20.945 27.331 24.813 40.679 32.796 38.576 İhtiyacı karşılama % si 90,3 111,1 234,0 186,4 116,7 176,9 230,8 209,5 180,6 149,0 175,3 Çeltik 1.359 1.297 1.289 1.722 2.466 2.158 2.629 2.040 2.881 8.627 7.629 İhtiyacı karşılama % si 19,4 18,5 18,5 24,6 35,2 30,8 37,5 29,1 41,1 123,2 108,9 Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı * Türkiye 2012 ve 2013 yılları sertifikalı hububat dağıtım miktarı verilerine ulaşılamadığı için üretim verileri kullanılmıştır. TİGEM, 2013 yılında sıcak iklim tahılları olarak 1 çeşit hibrit ve 1 çeşit melez (Arifiye) mısır tohumluğu ile Osmancık 97 ve Edirne çeşitlerinde çeltik tohumluğu üretimi yaparak, 82 ton mısır ve 180 ton çeltik tohumluğu dağıtımı gerçekleştirmiştir. 2.5.2.3. Yem Bitkileri Ülkemiz hayvancılık sektörünün kaba yem ihtiyacının temel girdisini yem bitkileri tohumluğu oluşturmaktadır. 2012 yılı TÜİK verilerine göre ülkemizde yer alan 19,5 milyon dekar yem bitkileri arazisi içerisinde 6,7 milyon dekar yonca, 5,7 milyon dekar fiğ, 2 milyon dekar korunga, 3 milyon dekar silaj mısır ve 1,6 milyon dekar diğer çeşitler yer almaktadır. Tablo 9. Türkiye 2013 Yılı Yem Bitkileri Ekim Alanları TÜRLER Alanı (da) Oranı (%) Yonca 6.286.419 34% Fiğ 4.990.430 27% Korunga 1.914.391 10% Silaj Mısır 3.885.092 21% Diğerleri 1.676.382 9% TOPLAM 18.752.714 100% Kaynak: TUİK Yem bitkileri içerisinde önemli bir yeri olan, önemi her geçen yıl daha da anlaşılan ve ekim alanları sürekli artan silaj mısır ekiminde kullanılan tohumluğun büyük bir kısmı (6-7 bin ton arası) ülkemizde üretimi yapılan hibrit mısır tohumluğundan karşılanmaktadır. Yem bitkileri içerisinde yonca; verimi, kalitesi, içeriğindeki besini, vitamin ve mineral değerleri yönüyle ayrı bir öneme sahiptir. Ülkemizde yem bitkileri içerisinde en fazla ekim alanına sahip olup, 4 yılda bir yenileme hesabına göre her yıl 3.371 ton sertifikalı yonca tohumluğuna ihtiyaç Sayfa 24

bulunmaktadır. 2013 yılında sertifikalı yonca tohumunun 610 tonu ülkemiz üretiminden, önemli bir kısmı ithalattan ve kalan miktarı ise çiftçilerin kendi üretimi olan mahsul üründen karşılanmıştır. 2002 yılına göre ülkemiz sertifikalı yonca tohumluğu üretimi artmış olmasına rağmen önemli bir tohumluk açığı bulunmaktadır. Ülkemizde fiğ ve korunga, sulama imkanı olmayan arazilerde tarımı yapılan kaba yem bitkileridir. Bu bitkilerin tohumluklarının ülkemizdeki üretimleri genelde sertifikasız, seleksiyon sistemine dayalı olarak yapılmaktadır. Ülkemizde son yıllarda üretimi yapılan çeşitlerin tescil çalışmalarına ağırlık verilmiş ve sertifikalı üretim miktarlarında her yıl artış sağlanmıştır. TİGEM, 2013 yılında yem bitkilerinden; Yonca tohumluğu üretiminin tamamını sertifikalı olarak üreterek, 61 ton dağıtım gerçekleştirmiştir. Bunun yanı sıra ülkemizin önemli açığı bulunan sertifikalı yonca tohumluğu üretimini önümüzdeki yıllarda artırmayı hedeflemiştir. Fiğ tohumluğunda, sertifikalı 402 ton dağıtım gerçekleştirilmiş, önümüzdeki yıllarda bu miktarın artırılması hedeflemiştir. Korunga tohumluğunda ise, 28 ton dağıtım gerçekleştirilmiş, önümüzdeki yıllarda bu miktarın artırılması hedeflemiştir. Aşağıda verilen cetvelde TİGEM in yem bitkileri tohum dağıtım miktarlarına analiz raporuna dayalı dağıtımlar dahil edilmemiştir. Tablo 10. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Yem Bitkileri Tohumluk Dağıtım Miktarları (ton) T Ü R L E R 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012* 2013* Yonca 370 473 1.061 2.249 3.126 1.160 1.913 1.465 943 670 610 Fiğ 1.098 1.957 2.366 2.565 1.859 1.378 1.132 1.315 952 876 385 Korunga 478 1.414 1.491 2.173 1.767 857 686 858 119 2 12 Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı * Türkiye 2012 ve 2013 yılları sertifikalı hububat dağıtım miktarı verilerine ulaşılamadığı için üretim verileri kullanılmıştır. Tablo 11. TİGEM in Yıllar İtibariyle Yem Bitkileri Tohumluk Dağıtım Miktarları (ton) T Ü R L E R 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Yonca 126 221 141 112 146 146 127 262 245 80 61 Fiğ 878 1.311 1.460 2.065 1.392 941 907 1.300 634 666 402 Korunga 274 1.224 790 1.024 403 227 278 503 110 161 28 2.5.2.4. Yağlı Tohumlar Ülkemizin yağlı tohumlar üretiminde önemli bir açığı bulunmasına rağmen, bu grubun içerisinde yer alan ve en büyük paya sahip bulunan ayçiçeği tohumluğunun artık tamamı hibrit olarak üretilmekte, ülkemiz tohumluk ihtiyacının tamamının karşılanmasının yanında önemli bir miktar da ihraç edilmektedir. Ayçiçeğinden sonra bu gruptaki diğer çeşitlerden sırasıyla soya, kanola ve aspir tohumluklarında da herhangi bir sıkıntı yaşanmamaktadır. Bu gruptaki türlerin tohumluk üretiminin tamamı özel sektör firmaları tarafından yapılmaktadır. Sayfa 25

Tablo 12. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Yağlı Tohum Dağıtım Miktarları (ton) T Ü R L E R 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012* 2013* Hibrit Ayçiçeği 1.892 2.019 5.162 2.420 2.507 2.538 7.667 10.558 13.934 14.732 18.756 Soya 489 332 495 309 535 652 1.235 1.172 1.997 2.248 3.699 Kanola 30 7 15 238 130 199 98 142 155 12 91 Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı * Türkiye 2012 ve 2013 yılları sertifikalı hububat dağıtım miktarı verilerine ulaşılamadığı için üretim verileri kullanılmıştır. TİGEM, geçmiş dönemde Vinimik gibi ayçiçeği tohumluk üretimi konularında çalışmış, ancak daha sonraki dönemlerde özel sektör firmalarının yaygın bir şekilde hibrit tohum üretim faaliyetinde bulunması ve hibrit çeşitlerin verim ve kalitelerinin yüksek olması nedeniyle bu çeşitlerdeki üretimden vazgeçmiştir. Ancak, uzun yıllardan bu yana mısır tohumluğunda olduğu gibi TİGEM, hibrit tohum üretimi için ihtiyaç duyulan izolasyon mesafesini sağlayan büyük boyutlu sulu tarım arazisini özel sektör tohumculuk firmalarının kullanımına açmış ve bu uygulama hala devam etmektedir. Pamuk başta olmak üzere, soya, kanola ve aspir sertifikalı tohumluklarının üretilmesi hususunda özel sektör firmaları, araştırma enstitüleri ve üniversiteler ile yoğun bir çalışma sürdürülmektedir. Bu çalışmalar sonucunda önümüzdeki dönemde bu çeşitlerin tohumluk dağıtımlarında önemli bir noktaya gelinebileceği düşünülmektedir. 2.5.2.5. Yemeklik Tane Baklagiller Bu grup içerisinde yer alan kuru fasulye, nohut, kırmızı ve yeşil mercimek, bakla gibi çeşitlerin ülkemizin ihtiyacını karşılayacak düzeyde üretimleri yapılmaktadır. Ülkemizde bu grupta 2012 yılında 4,2 milyon dekar nohut, 2,1 milyon dekar kırmızı mercimek, 227 bin dekar yeşil mercimek ve 932 bin dekar kuru fasulye ekimi yapılmaktadır. 3 yılda bir yenileme esasına göre her yıl sertifikalı olarak 13.900 bin ton nohut, 7.900 ton mercimek ve 3.100 ton kuru fasulye tohumluklarına ihtiyaç bulunmaktadır. Ülkemiz nohut, mercimek ve kuru fasulye üreticilerinin sertifikalı tohum fiyatlarını yüksek görmesi nedeniyle tohumluk olarak sürekli kendi ellerindeki ürünlerden tohumluk ayırmakta ve kullanmaktadır. Son yıllarda üst üste aynı tohumlukların kullanılması sonucunda bazı hastalıkların yaygınlaşmaya başlaması ve verimlerde düşüş yaşanması nedeniyle sertifikalı tohum kullanımına hızlı bir geçiş yaşanmaktadır. TİGEM, 2013 yılında Işık 05, Yaşa 05, Azkan ve Gökçe çeşitlerinde 60 ton sertifikalı nohut tohumluğu ile Fırat 97 çeşidinden 129 ton kırmızı mercimek tohumluğu dağıtımı gerçekleştirmiştir. Tablo 13. Türkiye nin Yıllar İtibariyle Tane Baklagiller Tohumluk Dağıtım Miktarları (ton) ve Türkiye İhtiyacını Karşılama Oranı T Ü R L E R 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Nohut 166 119 59 143 159 150 165 175 403 445 Mercimek 1.007 558 855 618 849 1.109 1.117 1.411 1.055 746 TOPLAM 1.174 677 914 761 1.008 1.259 1.282 1.586 1.458 1.191 Ülke karşılama % si 5,5 3,1 4,2 3,5 4,7 5,9 6 7,4 6,8 5,5 Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Sayfa 26

Tablo 14. TİGEM in Yıllar İtibariyle Tane Baklagiller Tohumluk Dağıtım Miktarları (ton) ve Türkiye İhtiyacını Karşılama Oranı T Ü R L E R 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Sertifikalı Nohut 56 7 77 51 32 5 17 173 39 60 60 Sertifikalı K. Mercimek 7 67 167 598 165 33 26 0 0 0 129 Sertifikalı Tohumluk Dağıtımı Toplamı 647 74 244 649 197 38 44 173 39 60 189 TİGEM in Ülke ihtiyacına Göre Dağıtımdaki Payı (%) 2,8 4 3,2 3,3 5,3 9 5 5,4 2,4 0,3 0,9 Tablo 15. TİGEM de Üretilen Sertifikalı Yem Ve Diğer Bitki Tohumluk Çeşitleri İŞLETMELER ALTINOVA ANADOLU BOZTEPE CEYLANPINAR ÇUKUROVA DALAMAN GÖKHÖYÜK GÖZLÜ KARACABEY KARAKÖY KOÇAŞ KONUKLAR MALYA POLATLI SULTANSUYU TÜRKGELDİ ULAŞ ALPER( ADİ) CEYLAN (ADİ CUMHURİYET 99 (ADİ) FİĞ SELÇUK 99 (ADİ) ALTINOVA 2002 (MACAR) TARM BEYAZI SEĞMEN 2002 (TÜYLÜ) LÜTFİBEY KORUNGA ÖZERBEY-03 ASKAN GÖKÇE NOHUT IŞIK-05 YAŞA-05 ZUHAL FIRAT-87 MERCİMEK EVİRGEN ÇAĞIL SOYA ADASOY NAZLICAN ÇAYIR DÜĞMESİ S.Ç.MERA KILÇIKSIZ BROM OTLAK AYRIĞI HİBRİT MISIR SİLAJ MISIR ADA -95-10 ARİFİYE ALSANCAK YONCA BİLENSOY-80 NİMET GÖZLÜ-1 2.5.2.6. TİGEM Özel Sektör İşbirliğine Dayalı Tohumluk Üretim Faaliyetleri TİGEM in önemli ve öncelikli faaliyet konusu olan sertifikalı hububat tohumluğu üretim alanlarının münavebeye girmesi ve özel sektör tohumculuk firmalarının büyük ölçekli sulu tarım arazi taleplerinin karşılanması amacıyla her yıl ortalama 50 bin dekar arazide sözleşmelere dayalı üretim veya sezonluk kiralama yapılmaktadır. Ülkemiz patates tohumluğu ihtiyacının yurtiçinden karşılanması, üretimde kalite ve verimin artırılması için, 2012 yılından itibaren TİGEM özel sektör işbirliğine dayalı üretime başlanmıştır. Bu kapsamda Gözlü ve Ulaş İşletmelerinde 2012 yılında 5 bin ton, 2013 yılında 20 bin ton ve 2014 yılında ise 40 bin ton sertifikalı patates tohumu üretimi yapılmış, 2015 yılında 50 bin ton üretim hedeflenmiştir. Sayfa 27

TİGEM ile Tarım Kredi Kooperatiflerinin iştiraki TAREKS ve diğer özel sektör tohumculuk firmaları ile yapılan işbirliği çerçevesinde 2014 yılında Karacabey İşletmesinde hibrit mısır tohumu üretimine başlanmış ve 600 ton üretim gerçekleştirilmiştir. Bu uygulamaya gelecekte de devam edilmesi planlanmıştır. Meyve üretiminin temel girdisi olan virüsten ari sertifikalı fidan taleplerinin karşılanması amacıyla, TİGEM ile Fidan Üreticileri Birliği arasında bir proje başlatılmıştır. Proje ile 2014 yılından itibaren Dalaman, Karacabey ve Çukurova İşletmelerinde toplam 2 bin dekar arazide üretime geçilmiştir. 5 yıllık süreci kapsayan projenin uygulanması sonucunda 60 milyon adet sertifikalı fidan üretilmesi hedeflenmiştir. 2.5.2.7. Bahçe Bitkileri Üretimi TİGEM; 1980 yılına kadar, meyve ve sebze üreticisinin ihtiyaç duyduğu üstün vasıflı, yüksek verimli ve sağlıklı fidan, fide, sebze tohumluğu ile aşı kalemi ihtiyacını temin etmek, çevredeki çiftçilere önderlik yapmak amacıyla uzun yıllar önemli hizmetler vermiştir. 1980 li yıllarda özel sektörün fidan fide ve sebze tohumluğu üretimine girmesiyle, TİGEM in bu sahadaki etkinliği giderek azalmıştır. TİGEM e bağlı işletmelerin ekolojisi uygun bölgelerinde toprak şartlarına bağlı olarak zeytin, narenciye, antepfıstığı, üzüm, çeşitli sebzeler, başta badem olmak üzere muhtelif fidan ve süs bitkileri üretimi yapılmaktadır. Ceylanpınar İşletmesinde antepfıstığı, Dalaman ve Boztepe İşletmelerinde narenciye, Sultansuyu İşletmesinde kayısı üretimi yapılmaktadır. Gökhöyük, Karacabey İşletmelerinde elma, armut, şeftali, vişne, kiraz, nar ve zeytin gibi meyvelerin küçük ölçekte üretimleri yapılmaktadır. Ceylanpınar İşletmesinde aşılı-tüplü antepfıstığı ve badem fidanı ve çöğürü, Karacabey İşletmesinde aşılı-tüplü badem fidanı ve çöğürü, Boztepe İşletmesinde virüsten ari narenciye fidanı üretimi yapılmaktadır. TİGEM in 2013 yılı faaliyet döneminde gerçekleşen bahçe kültürleri üretimi ve birim alandan elde edilen ürün, cinsler itibarıyla bir önceki yıl değerleri ile karşılaştırmalı olarak aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 16. TİGEM Bahçe Kültürleri Üretim Miktarları ÜRETİMİN CİNSİ Üretim Alanı (da) 2011 2012 2013 Üretim Verim Üretim Üretim Verim Üretim Üretim Miktarı (kg/da) Alanı Miktarı (kg/da) Alanı Miktarı (ton) (da) (ton) (da) (ton) Verim (kg/da) Antep Fıstığı 23.717 105 4 23.717 277 12 27.500 515 19 Narenciye 6.754 14.534 2.152 6.665 12.298 1.845 6.848 13.716 2.003 Zeytin 1.549 40 26 313 32 101 223 14 61 Bağcılık 5 1 250 5 0 95 5 0 92 Kayısı 572 400 699 700 317 452 572 12 21 Fidan(Fidan+Çöğür) 15 138 9.205 15 138 9.205 19 106 5.557 Diğer Meyveler 1.356 307 226 1.226 389 317 2.510 213 85 Çam Fıstığı 6.500 125 19 6.500 120 18 0 0 0 Sayfa 28

2.5.3. HAYVANSAL ÜRETİM 2.5.3.1. Sığırcılık Faaliyetleri Türkiye de yetiştirilen kültür ırkı sığırların önemli bir bölümünü sütçü bir ırk olan Siyah-Alaca ırkı oluşturmaktadır. Siyah-Alaca ırkını Esmer, Jersey ve Simmental ırkları takip etmekte ve son yıllarda etçi bir ırk olan Hereford ve Angus ırklarında da önemli artış olduğu görülmektedir. Yerli ırkların ise önemli bir kısmını Yerli Kara, Boz, Doğu Anadolu Kırmızısı ve Güneydoğu Sarı-Kırmızısı ırkları oluşturmaktadır. Melez genotipler ise genel itibariyle, kültür ırklarının yerli ırklar ile melezlenmesi sonucu elde edilmektedir. Bu melezlemeler çoğunlukla kasaplık hayvan elde edilmesi için yapılmaktadır. 2014 yılında toplam 14,8 milyon baş sığır varlığının %42 sini kültür ırkı, %43 ünü melez ırkı ve %15 ini yerli ırk oluşturmaktadır. Tablo 17. Yıllar İtibariyle Türkiye Sığır Varlığı ve Kültür Özelliğine Göre Dağılımı Yıllar Sığır (baş) Kültür Özelliğine Göre Dağılımı (baş) Kültür Irkı Melez Yerli Baş % Baş % Baş % 2005 10.526.440 2.354.957 22 4.537.498 43 3.633.485 35 2006 10.871.364 2.771.818 25 4.694.197 43 3.405.349 31 2007 11.036.753 3.295.678 30 4.465.350 40 3.275.725 30 2008 10.859.942 3.554.585 33 4.454.647 41 2.850.710 26 2009 10.723.958 3.723.583 35 4.406.041 41 2.594.334 24 2010 11.369.800 4.197.890 37 4.707.188 41 2.464.722 22 2011 12.386.337 4.836.547 39 5.120.621 41 2.429.169 20 2012 13.914.912 5.679.484 41 5.776.028 41 2.459.400 18 2013 14.415.257 5.954.333 41 6.112.437 43 2.348.487 16 2014 14.774.924 6.216.665 42 6.366.660 43 2.191.599 15 Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Ülkemizde, 1991 yılında toplam 8,6 milyon ton olan inek sütü üretimi ile birim hayvan başına verim 1.400 kg olarak gerçekleşmiş, bu miktar kültür ırkında 2.940 kg, melez ırkında 2.006 kg, yerli ırkta 743 kg dır. 2013 yılında ise inek sütü üretimi 16,7 milyon tona ulaşmış, birim hayvan başına verim 2.970 kg olarak gerçekleşmiş, bu miktar kültür ırkında 4.192 kg, melez ırkında 2.726 kg ve yerli ırkta 1.312 kg a ulaşmıştır. Ülkemizde yaklaşık olarak et üretiminin %87 si, süt üretiminin ise %92 si sığırdan karşılanmaktadır. Ülkemiz sığırlarının ıslahı konusunda yapılan çalışmaların yanında, hayvan besleme ve işletmecilik alanında sağlanan gelişmeler 1991 yılında ortalama 143 kg/baş olan karkas ağırlığını 2013 yılında 253 kg/baş a ulaştırmıştır. TİGEM in hayvancılık faaliyetleri içerisinde ağırlıklı olarak yer alan damızlık sığır yetiştiriciliği 2014 yılında 12 işletmede yapılmıştır. Sürdürülen sığırcılık faaliyeti, işletmelerin bulunduğu bölge ekolojileri ve yetiştiricilerin istekleri dikkate alınarak, Siyah-Alaca, Esmer, Simmental, Jersey ve Limousin ırkı hayvanlarla sürdürülmektedir. TİGEM in elinde bulundurduğu sığır varlığı; yapılan seleksiyonlarla önemli bir genetik ilerleme kaydetmiş, bölgelere adaptasyonları sağlanmış, hastalıklardan ari, üstün vasıflı ve süt verim ortalaması yüksek olan hayvanlardan oluşmaktadır. Sayfa 29

Tablo 18. TİGEM 2014 Yılı Irklara Göre Sığır Varlığı Sığır Irkları Ana Kadro (baş) Toplam (baş) Oranı (%) Siyah-Alaca 6.270 12.975 50,4 Esmer 2.529 6.440 25,0 Jersey 358 858 3,3 Simmental 1.756 5.359 20,8 Limousin 61 135 0,5 TOPLAM 10.974 25.805 100 TİGEM in yetiştiriciliğini sürdürdüğü damızlık sığır varlığının tamamı kültür ırkı hayvanlardan oluşmaktadır. TİGEM in 2013 yılında bir laktasyon döneminde ortalama süt verimleri Siyah-Alaca ırkında 7.730 kg/baş, Esmer ırkında 6.220 kg/baş, Jersey ırkında 6.383 kg/baş ve Simmental ırkında 4.534 kg/baş olup, genel ortalama ise 6.916 kg/baş olarak gerçekleşmiştir. Bir laktasyon döneminde TİGEM verimlerinin Dünya, pek çok AB ülkesi ve Türkiye ortalamalarının üzerinde olduğu görülmektedir. Tablo 19. 2013 Yılında Laktasyon Dönemi İnek Sütü Verimleri Ülke Verimi (kg/baş) Dünya Ortalaması 2.347 AB Ülkeleri 6.469 Türkiye 2.970 TİGEM 6.916 Kaynak: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, FAOSTAT TİGEM, Cumhuriyetin kuruluş yıllarından itibaren ülkemiz sığır verim seviyelerinin yükseltilmesi amacıyla üstün vasıflı damızlık dağıtımlarının yanında, suni tohumlama öncesinde damızlık boğa dağıtımını yapmıştır. Suni tohumlama tekniğinin kullanılmasının başlangıcından itibaren ülkemizde bir ilk olarak Samsun Karaköy Tarım İşletmesinde Suni Tohumlama Laboratuvarı kurulmuş, verim potansiyeli yüksek boğalar seçilerek, sperma üretimine başlanmış ve ülkemiz yetiştiricilerine dağıtım yapılmıştır. Tablo 20. TİGEM'in Sığır Varlığı ve Damızlık Dağıtımı Yıllar Ana Kadro Toplam Damızlık Damızlık Dağıtımı (baş) (baş) (baş) 2002 6.609 16.932 2.546 2003 7.196 17.324 2.542 2004 6.887 16.965 1.927 2005 7.226 17.475 1.791 2006 7.375 16.085 3.942 2007 7.883 16.889 2.861 2008 7.712 17.510 2.107 2009 8.152 17.621 3.047 2010 7.673 14.921 4.623 2011 6.525 14.787 2.159 2012 9.011 17.202 776 2013 10.227 20.842 224 2014 10.974 25.805 443 Sayfa 30

Hayvan ıslahının uzun, zahmetli ve çok yatırım gerektiren bir faaliyet olması nedeniyle, kamu tarafından veya kamu kaynaklarının kullanımı ile yapılması zorunluluk arz etmektedir. Bu nedenle Türkiye de, özel sektör tarafından hayvancılığa yapılan yatırımlar arasında damızlık yetiştiriciliğine yeterince rağbet edilmemektedir. Buna bağlı olarak ortaya çıkan ve yetersiz kapasite nedeniyle TİGEM tarafından da karşılanmasında sorun yaşanılan damızlık hayvan ihtiyacı ithalatlarla karşılanmaya çalışılmaktadır. Türkiye de hayvancılığın tarım ekonomisi içerisindeki payı %35 civarında iken bu oran gelişmiş ülkelerde %65 dir. Ülkemiz hayvancılık sektörünün gelişimine katkıda bulunmak amacıyla TİGEM, kaliteli ve yeterli miktarda damızlık üretmek için çalışmalarına hız vermiştir. TİGEM ülkemiz yetiştiricilerine 2012 yılı öncesindeki 5 yılın ortalamasına göre her yıl 3 bin baş damızlık sığır dağıtımı yaparken 2012, 2013 ve 2014 yıllarındaki damızlık hayvancılık kapasite artışı programı nedeniyle damızlık sığır dağıtımı sınırlı tutulmuştur. TİGEM, vizyonuna uygun olarak üstlendiği misyonu gereği kendisine damızlıkla ilgili verilmiş görevi bundan önceki dönemde olduğu gibi gelecekte de daha etkin bir şekilde sürdürmesi, gelen damızlık taleplerinin önemli ölçüde karşılaması, ülkemiz sığırcılığının verim ve kalitesinde artış sağlanmasına önemli katkıda bulunması amacıyla, 2010 yılında Ceylanpınar, Koçaş, Anadolu ve Karacabey işletmelerinde 2.000 er başlık, Türkgeldi İşlemesinde 1.200 başlık olmak üzere, ülkemizde bir ilk olarak 2 adet (Koçaş ve Karacabey) 60 üniteli dönerli sağım sisteminin de yer aldığı yeni modern sığırcılık tesislerini hizmete açmıştır. Biyogaz tesislerinin de yer aldığı Ceylanpınar İşletmesinde 3.000, Gözlü İşletmesinde 2.000 ve Polatlı İşletmesinde 1.000 ana başlık olmak üzere toplam 6.000 ana başlık komple sığırcılık tesislerinin yapımı tamamlanmış ve 2014 yılında hizmete alınmıştır. En son teknolojilerle donatılmış bu sığırcılık tesislerinde en ileri tekniklerin uygulanması ile ülkemize çağdaş ve karlı sığırcılık işletmeleri kazandırılmıştır. Tablo 21.TİGEM in Yıllar İtibariyle Büyükbaş Hayvancılık Üretimleri Yıllar İnek sütü (ton) Buzağı (baş) 2002 35.724 6.827 2003 35.434 7.033 2004 38.709 7.160 2005 38.341 7.155 2006 38.347 7.065 2007 39.861 7.311 2008 42.199 7.207 2009 40.623 7.336 2010 43.650 8.128 2011 34.454 6.044 2012 43.474 9.260 2013 54.929 8.088 2014 57.275 9.514 2.5.3.2. Koyunculuk ve Keçicilik Faaliyetleri Koyunculuk ülkemiz çiftçisinin tarih boyunca uğraştığı en önemli hayvan yetiştiriciliği alanlarından biridir. Koyun yetiştiriciliği et, süt, yün ve deri üretimi açısından ülkemiz ekonomisinde önemli yer tutmaktadır. Koyunculuk özellikle Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri'nde yaşayan halkımızın önemli bir geçim kaynağını oluşturmuştur. 1980 yılından itibaren azalma eğiliminde olan koyun varlığı Sayfa 31

son yıllarda sağlanan devlet destekleri sayesinde koyun yetiştiriciliği tekrar önem kazanmış ve koyun sayısı artmıştır. Ülkemizde Akkaraman, Morkaraman, Dağlıç, Kıvırcık, Sakız, Merinos, Karayaka, Karagül, İvesi, Malya, Tahirova, Herik, Acıpayam, Bafra ve Polatlı ırkları bulunmaktadır. Bu ırkların pek çoğu yapılan ıslah ve seleksiyon çalışmaları neticesinde elde edilen önemli gen kaynaklarımızı oluşturmaktadır. Ülkemiz ihtiyacı et üretiminin %13 ü, süt üretiminin ise %8 i koyun ve keçiden karşılanmaktadır. Toplum olarak koyun eti tüketim alışkanlığımız, kuzu eti talebindeki sürekli artış ve Kurban Bayramı nedeniyle her yıl yaklaşık 5 milyon baş koyunun kesilmesi koyunculuğun önemini ortaya koymaktadır. Tablo 22.Türkiye Koyun ve Keçi Varlığı (baş) Yıllar Koyun Keçi Toplam 1991 40.432.340 10.764.198 51.196.538 1995 33.791.000 9.111.000 42.902.000 2000 28.492.000 7.201.000 35.693.000 2005 25.304.325 6.517.464 31.821.789 2010 23.089.691 6.293.233 29.382.924 2011 25.031.565 7.277.953 32.309.518 2012 27.425.233 8.357.286 35.782.519 2013 29.284.247 9.225.548 38.509.795 2014 32.186.210 10.186.222 42.372.432 Kaynak: Gıda,Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Kaba yemin pahalı ve mera veriminin düşük olduğu ülkelerde koyunculuk ön planda iken, kaba yemin ucuz ve mera veriminin yüksek olduğu ülkelerde sığırcılık ağırlık kazanmaktadır. Ülkemizdeki mera alanlarının büyük bir kısmı sığır yetiştirmeye imkân sağlayamayacak şekilde zayıf durumdadır. Ancak bu meralar koyun ve keçi gibi küçükbaş hayvanların beslenmesine yeterli gelebilmektedir. Geçmiş yıllarda bu meralarda 65 milyon baş koyun ve keçi yetiştiriciliği yapılmış olması günümüzde de yapılabileceğini göstermektedir. Zira kırsal kesimde yaşayan halkımız için fazla yatırım gerektirmeden yapılabilecek bir uğraş alanı olan koyunculuğun geliştirilmesi ile doğal kaynaklarımız ülke ekonomisine kazandırılacak ve önemli bir istihdam alanı oluşturulabilecektir. TİGEM 2014 yılında koyunculuk faaliyetlerini 9 işletmede 10 ırk (Merinos, Morkaraman, Akkaraman, İvesi, Bafra, Acıpayam, Malya, Tahirova, Kıvırcık ve Polatlı) ve 67.574 baş ana olmak üzere toplam 144.383 başla sürdürmüştür. TİGEM Ankara Tiftik Keçisi ırk özelliklerinin muhafaza edilmesi ve gelen damızlık taleplerinin karşılanması amacıyla Anadolu İşletmesinde 500 ana kadro olmak üzere toplam 1.212 damızlık hayvan varlığıyla keçi yetiştiriciliğini sürdürmektedir. TİGEM, son yıllarda dünyada olduğu gibi ülkemizde keçi sütü ürünlerine olan talebin artmasına bağlı olarak artan damızlık keçi taleplerinin karşılanması amacıyla süt verimi yönüyle öne çıkan ülkemiz ekolojine uyum sağladığı bilinen Halep ırkı keçi yetiştiriciliği faaliyetlerine Ceylanpınar İşletmesinde başlamıştır. 2015 yılından itibaren de damızlık dağıtımlarına başlanılacaktır. Sayfa 32

Tablo 23.TİGEM in Irklara Göre 2014 Yılı Koyun Varlığı Irkı Ana Kadro Toplam Damızlık Oranı (baş) (baş) (%) İvesi 29.253 75.200 52,1 Merinos 13.933 25.897 17,9 Akkaraman 12.793 23.145 16,0 Morkaraman 2.831 5.235 3,6 Malya 2.712 4.230 2,9 Bafra 1.954 3.451 2,4 Acıpayam 1.304 1.759 1,2 Kıvırcık 1.180 2.271 1,6 Tahirova 726 1.397 1,0 Polatlı 888 1.798 1,2 TOPLAM 67.574 144.383 100 TİGEM, ülkemiz koyunculuğunun geliştirilmesi ve ıslahı ile koyun ırklarımıza ait gen kaynaklarının korunması için günümüze kadar yapılan bütün çalışmalarda yer almış ve kendisine verilen görevleri yerine getirmeyi başarı ile sürdürmüştür. TİGEM de, bazı yerli ırkların kendi aralarında ya da yurtdışından getirtilen muhtelif ırklarla değişik melezlemeler yapılarak elde edilen tiplerle de çalışmalar yapılmaktadır. Bunun son yıllardaki en güzel örneği; Sakız-Karayaka melezi olan Bafra koyunudur. TİGEM, koyunculuktaki bu çalışmalarıyla Türkiye nin en büyük ıslahçı kuruluşu durumundadır. TİGEM in, Cumhuriyetimizin ilk yıllarından itibaren yetiştiriciliğini yaptığı ve ülkemizin sahip olduğu önemli gen kaynaklarından olan saf koyun ırkları; Akkaraman, Morkaraman, Kıvırcık ve İvesi dir. TİGEM in üniversiteler ile müştereken yürüttüğü özverili çalışmalar sonucunda ıslah ettiği melez ırklar ise; Anadolu Merinosu, Karacabey Merinosu, Malya, Tahirova, Acıpayam, Bafra ve Polatlı koyunudur. TİGEM e bağlı Ceylanpınar Tarım İşletmesinde Dünyanın en büyük İvesi ırkı koyun popülasyonu bulunmaktadır. İvesi ırkı elit sürülerinde ortalama süt verimi 250 kg/baş a kadar ulaşmıştır. TİGEM, son 10 yılın ortalamasına göre her yıl 10 bin baş damızlık koyun dağıtımı gerçekleştirmiştir. Ancak damızlık koyun yetiştiriciliğinde kapasite artışına gidilmesi ve damızlık materyalin kendi yetiştirdiği hayvanlardan karşılanması nedeniyle 2014 yılı damızlık dağıtımı sınırlı tutulmuş, 4.339 baş damızlık dağıtımı yapılmıştır. Tablo 24. TİGEM in Yıllar İtibariyle Damızlık Koyun Varlığı ve Damızlık Dağıtımı Yıllar Ana Kadro Toplam Damızlık Damızlık Dağıtım (baş) (baş) (baş) 2002 42.825 70.797 18.243 2003 45.764 88.278 7.875 2004 49.876 95.065 5.344 2005 54.610 97.470 5.480 2006 57.182 94.597 5.839 2007 57.050 106.420 7.692 2008 58.651 98.169 5.496 2009 55.499 115.864 16.411 2010 45.805 103.034 24.586 2011 49.404 104.427 15.050 2012 53.484 113.529 10.268 2013 58.466 121.601 7.266 2014 67.574 144.383 4.339 Sayfa 33

TİGEM, Yeniden Yapılanma Raporu çerçevesinde ülkemiz koyun yetiştiriciliğinin son dönemde artan yüksek verimli ve üstün vasıflı damızlık taleplerini karşılayabilmek amacıyla toplam 67.574 ana baş kadro ile sürdürdüğü koyun yetiştiriciliği kapasitesini 2015 yılı sonunda 78.000 ana başa çıkarmayı hedeflemiştir. Bu amaçla 2012 yılında Gözlü, Polatlı, Karacabey işletmelerinde 1.000 er ana baş komple damızlık koyunculuk tesisi yatırımı yapılmıştır. 2013 yılında ise Ceylanpınar İşletmesinde 6.000, Gözlü İşletmesinde 4.000, Altınova ve Polatlı İşletmelerinde 2.000 er, Gökhöyük, Karacabey ve Malya İşletmelerinde 1.000 er olmak üzere toplam 17.000 ana başlık komple damızlık koyun tesisleri yapılmış, hizmete açılmıştır. 2015 yılında toplam 78.000 ana baş kapasiteye ulaşılacağından damızlık koyun dağıtımları sınırlı tutulacaktır. Ayrıca Ceylanpınar İşletmesinde 8 ayrı noktada Koyun Otomatik Sağım Merkezleri oluşturulmuş ve 40 ton kapasiteli süt soğutma ve muhafaza tankı kurularak 2012 yılında hizmete alınmıştır. İşletmede mevcut 25 bin baş koyunun tamamında elle sağım sonlandırılarak, en ileri teknolojiye sahip makineler ile sağıma geçilmiştir. Bu sistemin uygulamaya konulması ile her bir koyunun süt veriminin tespiti yapılarak elit sürüler daha sağlıklı belirlenmiş, hijyenik şartlarda süt üretimi yapılarak süt verimi ve kalitesi artırılmış, sağım işçiliğinden %75 tasarruf sağlanmış, soğuk zincir oluşturulduğu için daha sağlıklı süt elde edilir hale gelmiştir. Türkiye de bir ilk olarak başlatılan bu uygulama sonucunda ülkemizde otomatik koyun sağım sistemi sayısının hızlı bir şekilde arttığı görülmektedir. Tablo 25.Yıllar İtibariyle Küçükbaş Hayvancılık Üretimleri Yıllar Koyun sütü Kuzu Yapağı (ton) (baş) (ton) 2002 2.487 46.542 149 2003 2.131 59.908 153 2004 2.254 50.687 184 2005 2.863 53.530 188 2006 3.197 53.105 205 2007 3.620 69.105 219 2008 3.422 57.929 195 2009 3.209 74.118 177 2010 3.426 60.068 211 2011 2.903 55.730 236 2012 2.812 59.509 227 2013 3.091 62.098 231 2014 3.199 70.982 246 2.5.3.3. At Yetiştiriciliği Ülkemizde safkan Arap atı yetiştiriciliğinin temeli Osmanlının kuruluş yıllarına uzanmakla birlikte, Cumhuriyetin kurulması ile her konuda olduğu gibi at yetiştiriciliği ve ıslahı konusunda da ülkenin ihtiyaçları belirlenmiş, bu tespitlere göre yetiştirme ve ıslah faaliyetlerine yön verilmiştir. Osmanlı döneminde Çiftlikat-ı Hümayun adı altında faaliyet gösteren Karacabey, Anadolu (Çifteler) ve Sultansuyu haralarında, ordunun ihtiyaç duyduğu binek atları ile tarımda ve diğer işlerde kullanılacak atlar yetiştirilmekteydi. 1926 yılında çıkarılan Islah-ı Hayvanat Kanunu ile yedi harada (Anadolu, Altındere, Çukurova, Karacabey, Karaköy, Konya ve Sultansuyu) çeşitli amaçla at yetiştirme ve ıslah çalışmaları yapılmıştır. Haralarda; Osmanlıdan miras kalan ve halen yaşatılan yegane kaynaklardan birisi olan safkan Arap atı yetiştiriciliği, iş ve çeki hayvanı olarak Karacabey Noniusları, Universal Karacabey Atı, Binicilik sporu için Konkur Atları, yarış sahalarının ihtiyacı için İngiliz Atı, bakım ve yönetim kolaylığı ile fevkalade iş Sayfa 34

gücüne haiz Haflinger atı gibi ırklarda yetiştirme ve ıslah çalışmaları başarıyla yürütülmüştür. Bu faaliyetlerle gen kaynağı muhafazası, amaca uygun ırk yetiştirme ve geliştirme hedeflenmiştir. Bugün, tarımda, teknik ve teknolojinin kullanılmasına bağlı olarak değişik zamanlarda diğer at ırklarının yetiştiriciliğine son verilmiş yalnız koşu atı olarak ve gen muhafazası için safkan Arap atı yetiştiriciliğine başarıyla devam edilmektedir. Türkiye deki safkan Arap atlarının hemen hemen tümü TİGEM kökenlidir. Osmanlıdan miras kalan hazine değerindeki bu gen kaynağının bu güne kadar ırk karakterlerinde bozulma olmadan korunması, koşu performansının geliştirilmesi ve ıslahı, TİGEM in at yetiştiriciliği faaliyetine devam etmesi ile mümkün olmuştur. Yarış sahalarında 2014 yılında; toplam koşan 2.538 baş Safkan Arap atının 685 başı ve toplam start alan 25.873 baş Safkan Arap atının 7.974 başı TİGEM yetiştirmesidir. Yarış otoriteleri tarafından 2014 yılında dağıtılan ikramiyenin %40 ını, toplam yetiştiricilik priminin de %41 ini TİGEM yetiştirmesi atlar kazanmıştır. Bu veriler TİGEM in at yetiştiriciliğinde başarısının ve liderliğinin kanıtıdır. Tablo 26. TİGEM 2014 Yılı Damızlık At Varlığı İşletme Adı Aygır Kısrak Üçlü Tay İkili Tay Birli Tay Toplam Anadolu 13 112 13 13 148 299 Karacabey 11 152 9 22 195 389 Sultansuyu 17 109 7 32 161 326 Toplam 41 373 29 67 504 1.014 TİGEM yetiştirmesi koşu tayı satışları Karacabey İşletmesinde, kardeşleri iyi koşmuş elit tay satışları ise İstanbul Veliefendi Hipodromunda açık artırma suretiyle yapılmaktadır. Koşu karakterini yavrularına yüksek oranda aktaran aygırlarla tohumlanan kısrak sayısının artırılabilmesi ve ülke atçılığının bu yönde geliştirilebilmesi suni tohumlama metodunun uygulanması ile mümkündür. Bu amaçla, Karacabey Tarım İşletmesinde kurulmuş olan dondurulmuş aygır sperması üretim laboratuvarı faaliyetine devam etmekte olup, 900.000 doz sperma saklama kapasitesine sahiptir. 2.5.3.4. Arı Yetiştiriciliği Yonca, korunga ve fiğ gibi yem bitkileri sertifikalı tohum üretiminde verim ve kalitenin artışında, uygulanan tarım teknikleri kadar yabancı döllenme özelliği nedeniyle tozlaşmayı sağlayan arı, önemli bir etkendir. Yapılan araştırmalarda, yem bitkileri tohumluk üretimlerinde yeterli sayıda arı kovanı bulundurulması durumunda verimin beş katına kadar artırılabildiği, meyve şeklinin ve büyüklüğünün de etkilendiği belirtilmektedir. Bu nedenle meyve bahçelerinde ve yem bitkileri üretiminde bal arısı kolonilerinin verimi artırıcı yönde çok önemli katkılar sağladığı bilinmektedir. TİGEM in bahçe ve yem bitkileri üretiminde verim ve kalitenin artırılmasına yönelik olarak, 2011 yılında 2.000 kovan ile arı yetiştiriciliğine başlanılmış, kapasite 2014 yılında 8.000 kovana çıkarılmıştır. Ayrıca arıcılık faaliyetleri sonucunda, insan sağlığı ve beslenmesi yönünden son derece değerli olan bal ve balmumu gibi ürünlerin üretimi gerçekleştirilmektedir. 2.5.3.5. Ceylan (Asya Ceylanı) Yetiştiriciliği TİGEM'de Asya Ceylanı neslini korumak, çoğaltmak ve damızlık olarak dağıtmak amacıyla toplam 577 baş ile Ceylanpınar ve Altınova İşletmelerinde yetiştiricilik yapılmaktadır. Sayfa 35

2.5.3.6. Çoban Köpeği Yetiştiriciliği TİGEM'de Kangal (Karabaş) ve Akbaş (Kar beyaz) ırkları ile Ulaş ve Karacabey İşletmelerinde köpek yetiştiriciliği yapılmaktadır. Karacabey ve Ulaş İşletmelerinde 50 ana olmak üzere toplam 221 baş damızlık köpek varlığı ile yetiştiricilik faaliyetleri sürdürülmektedir. Son 10 yılın ortalamasına göre her yıl 158 baş damızlık dağıtımı yapılmıştır. Sayfa 36

2.6. İNSAN KAYNAKLARI TİGEM de 399 sayılı KHK ye göre memur (I sayılı), sözleşmeli personel (II sayılı) ve işçi olmak üzere üç ayrı statüde personel istihdam edilmektedir. Ayrıca hizmet alımı suretiyle taşeron aracılığıyla işçi çalıştırılmaktadır. 2014 yılı sonu itibariyle çalışan personel mevcudu aşağıdaki grafikte verilmiştir. Grafik 2.Personel Mevcudu* Grafik 3. Personel Yaş Durumu Çalışan personelin yaş grupları yukarıdaki grafikte gösterilmiştir. Emeklilik, istifa, ölüm gibi nedenlerle ayrılanların yerine yeterli sayıda personel alımı yapılamadığından personelin yaş ortalaması yükselmiştir. Yaş ortalamaları I sayılı cetvel için 53, II sayılı cetvel için 40 ve işçiler için 42 dir. Sayfa 37

Grafik 4. Hizmet Gruplarına Göre Personel Durumu Grafik 5. Memurların Öğrenim Durumu Memurların öğrenim durumu Grafik 5 te gösterilmiştir. TİGEM de çalışan memurların %79 u önlisans, lisans ve lisansüstü, %20 si lise, %1 i ise ilköğretim mezunudur. Sayfa 38

2.7. PAYDAŞ ANALİZİ VE PAYDAŞ GÖRÜŞLERİ Paydaş, TİGEM in gerçekleştirdiği etkinlikleri etkileyen ya da bu etkinliklerden etkilenendir. Bu anlamda TİGEM in iç ve dış paydaşlarını belirlemek üzere Kamu İdareleri İçin Stratejik Planlama Kılavuzu nda öngörülen yapı da dikkate alınarak Paydaş Belirleme Cetveli oluşturulmuştur. Bu cetvelin kendine özgü yanı, her paydaşın önem düzeyini puanlama yoluyla belirlemeye olanak sağlamasıdır. Dolayısıyla, anılan cetvel (Tablo 26/A-B), paydaşların önceliklendirilip değerlendirilmesinde işlevsel bir araç olarak kullanılmıştır. Tablo 26/A. İç Paydaşların Etki ve Önem Dereceleri S.No Paydaş Adı Paydaş Türü Paydaş Biçimi Önem Düzeyi MERKEZ 1 Üst Yönetim İç Paydaş Karar verici 10,0 2 Teftiş Kurulu Başkanı İç Paydaş İç denetim 8,9 3 Daire Başkanları İç Paydaş Planlama ve koordinasyon 8,9 4 Müfettişler İç Paydaş İç denetim 8,6 5 Hukuk Müşaviri İç Paydaş Hukuki ve planlama desteği 8,3 6 Şube Müdürleri İç Paydaş Planlama ve koordinasyon 7,9 7 Ziraat Mühendisleri İç Paydaş Teknik takip, yönlendirme 6,7 8 Veteriner Hekimler İç Paydaş Teknik takip, yönlendirme 6,6 9 Müşavirler İç Paydaş Danışmanlık, planlama 5,9 10 Diğer Teknik Elemanlar İç Paydaş Teknik takip, yönlendirme 5,8 11 Başuzmanlar İç Paydaş Danışmanlık, planlama 5,6 12 İdari Personel İç Paydaş İdari takip, koordinasyon 4,3 13 Koruma Güvenlik Müdürü İç Paydaş Güvenlik hizmet plan ve 3,5 koordine TAŞRA 1 İşletme Müdürleri İç Paydaş Planlama ve koordinasyon 9,6 2 İşletme Müdür Yardımcıları İç Paydaş Planlama ve koordinasyon 9,0 3 Bitki Üretim Teknik Elemanları İç Paydaş Teknik takip, yönlendirme 7,9 4 Hayvancılık Teknik Elemanları İç Paydaş Teknik takip, yönlendirme 7,8 5 Hizmet Birimi Teknik Elemanları İç Paydaş Teknik takip, yönlendirme 6,8 6 İdari Personel İç Paydaş İdari takip, koordinasyon 4,3 7 Güvenlik Personeli İç Paydaş Güvenlik hizmetleri 3,5 8 İşçi Başları İç Paydaş Uygulama ve yönlendirme 5,0 9 Bitkisel Üretim İşçileri İç Paydaş Uygulama 4,0 10 Hayvansal Üretim İşçileri İç Paydaş Uygulama 4,0 11 Atölye İşçileri İç Paydaş Tamir, bakım ve üretim 4,0 12 Sendika Temsilcileri İç Paydaş Sosyal haklar 4,3 13 Şoförler İç Paydaş Hizmet üretici 3,5 14 Diğer İşçiler İç Paydaş Uygulama 3,0 Sayfa 39

Tablo 26/B. Dış Paydaşların Etki ve Önem Dereceleri S. Paydaş Paydaş Önem Paydaş Adı No Türü Biçimi Düzeyi 1 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Dış Paydaş Tarım Politikalarını Yönlendirme 9,8 2 Kalkınma Bakanlığı Dış Paydaş Yatırım ve Bütçe Planlarını Yönlendirme 9,6 3 Hazine Müsteşarlığı Dış Paydaş Yatırım ve Bütçe Planlarını Yönlendirme 9,3 4 Sayıştay Dış Paydaş Denetleme ve Yönlendirici 8,3 5 Devlet Personel Başkanlığı Dış Paydaş İnsan Kaynakları 8,0 6 Sulama Birlikleri Dış Paydaş Dayanışma ve stratejik ortak 6,7 7 Sosyal Güvenlik Kurumu Dış Paydaş Sosyal Güvenlik 6,6 8 İlaç Tedarikçileri Dış Paydaş Girdi sağlayıcı 6,6 9 Maliye Bakanlığı Dış Paydaş Mali işler 6,4 10 Gübre Tedarikçileri Dış Paydaş Girdi sağlayıcı 6,4 11 Ziraat Fakülteleri Dış Paydaş Dayanışma ve stratejik ortak 6,3 12 Veteriner Fakülteleri Dış Paydaş Dayanışma ve stratejik ortak 6,3 13 Alet Ekipman Tedarikçileri Dış Paydaş Girdi sağlayıcı 6,3 14 TÜRKTED Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici 6,1 15 Yüklenici Firmalar Dış Paydaş Mal ve Hizmet sağlayıcı 6,0 16 Türkiye Odalar ve Borsalar Bir. Dış Paydaş Tarımsal politika etkileyici 5,8 17 Valilikler Dış Paydaş Mülki amirlikler 5,8 18 Devlet Su İşleri Dış Paydaş Dayanışma ve stratejik ortak 5,8 19 Damızlık Sığır Yetiştiricileri Bir. Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici 5,7 20 Kaymakamlıklar Dış Paydaş Mülki amirlikler 5,7 21 Enerji Tedarikçileri Dış Paydaş Girdi sağlayıcı 5,7 22 İl Özel İdareleri Dış Paydaş Yerel hizmet sağlayıcı 5,6 23 Tarım Makineleri Birliği Dış Paydaş Girdi sağlayıcı 5,6 24 Tapu ve Kadastro Müdürlükleri Dış Paydaş Mülkiyet 5,4 25 Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Dış Paydaş Sanayii ve Ticari Hedefleri yönlendirme 5,3 26 Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Dış Paydaş Çevre Politikaları 5,3 27 Bankalar Dış Paydaş Mali işler 5,3 28 Türkiye İhracatçılar Birliği Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici 5,1 29 Ziraat Mühendisleri Odası Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici 5,0 30 TEDAŞ Dış Paydaş Enerji dağıtımı 5,0 31 Veteriner Hekimler Birliği Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici 4,9 32 TODAİE Dış Paydaş Hizmet sağlayıcı 4,9 33 Türkiye Kalkınma Bankası Dış Paydaş Mali işler 4,9 34 Sivil Toplum Kuruluşları Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici 4,8 35 Yedek Parça Tedarikçileri Dış Paydaş Girdi sağlayıcı 4,6 36 Şeker Sanayii Dış Paydaş Girdi sağlayıcı 4,6 37 TELEKOM Dış Paydaş İletişim ağı 4,4 38 Belediyeler Dış Paydaş Yerel hizmetler 4,3 39 Karayolları Genel Müdürlüğü Dış Paydaş Ulaşım altyapısı 4,3 40 Türkiye Arı Yetiştiricileri Birliği Dış Paydaş Sektörel ortak 4,3 41 Adalet Bakanlığı Dış Paydaş Adli hizmetler 4,1 42 Makine Mühendisleri Odası Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici 4,0 43 Elektrik Mühendisleri Odası Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici 4,0 44 Soya Yetiştiricileri Birliği Dış Paydaş Sektörel ortak 3,8 Sayfa 40

Tablo 26/C. Müşteri Etki ve Önem Dereceleri S. No Paydaş Adı Paydaş Türü Paydaş Biçimi Önem Düzeyi 1 Çiftçiler Dış Paydaş Temel hedef kitle 9,7 2 Bayiler Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve dağıtım ağı 9,1 3 Ziraat Odaları Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve dağıtım ağı 8,7 4 İştirakler-Kiracılar Dış Paydaş Ortak üretim, hedefe ulaşma aracı 8,7 5 Türkiye Jokey Kulübü Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici 8,7 6 Yem Tedarikçileri Dış Paydaş Tali hedef kitle 8,6 7 Toprak Mahsulleri Ofisi Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve aracı kurum 8,4 8 Sözleşmeli Üretim Kuruluşları Dış Paydaş Ortak üretim, hedefe ulaşma aracı 8,2 9 Süt Fabrikaları Dış Paydaş Sektörel ortak ve tali hedef kitle 8,1 10 Tarım Kredi Kooperatifleri Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve dağıtım ağı 7,9 11 Un Sanayicileri Birliği Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve tali hedef kitle 7,9 12 Panko Birlik Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve dağıtım ağı 7,8 13 Makarna Sanayicileri Birliği Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve tali hedef kitle 7,8 14 Atçılık Dernekleri Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve temel hedef kitle 7,3 15 Et ve Süt Kurumu Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve tali hedef kitle 7,3 16 Trakya Birlik Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve tali hedef kitle 7,1 17 Karadeniz Birlik Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve tali hedef kitle 7,1 18 ÇUKOBİRLİK Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve tali hedef kitle 7,1 19 Ant Birlik Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve tali hedef kitle 6,8 20 Tar-İş Dış Paydaş Hedef kitleyi etkileyici ve tali hedef kitle 6,7 21 Atatürk Orman Çiftliği Dış Paydaş Sektörel ortak ve tali hedef kitle 6,6 İç Paydaş Anket Verileri TİGEM'in iç paydaşları kurum çalışanlarıdır. Bunlar farklı unvan, kadro ve sayıdadır. İç paydaşların kurumsal algı ve değerlendirmelerini belirlemek üzere İç Paydaş Anketi geliştirilmiştir. Bu anket yoluyla, çalışanların, ağırlıklı olarak kurumsal memnuniyet düzeyleri saptanmaya çalışılmıştır. Anket, yönetici ve diğer kurum çalışanı olan 888 kişiye uygulanmıştır. Anket katılımcılarının belirlenmesinde evren değerle eşleştirmeye önem verilerek, uygulamada objektivitenin oluşturulmasına özel gayret gösterilmiştir. Anket yoluyla sağlanan kurumsal memnuniyete ilişkin veriler, paydaşların önemlilik düzeyi gözetilerek değerlendirmeye alınmıştır. Sayfa 41

Tablo 27. İç Paydaş Anket Sonuçları (%) Soru Evet Kısmen Hayır Kararsız 1.Genel olarak TİGEM de çalışmaktan memnun musunuz? 50 31 17 2 2.Yaptığınız iş kişisel gelişiminize katkı sağlıyor mu? 47 29 23 1 3.İşyeri kuralları uygulanırken size karşı adil davranılıyor mu? 37 33 29 1 4.Sizce TİGEM, diğer kurumlardan daha çekici midir? 23 20 54 3 5.Kurumunuzdaki çalışmalardan yeterli iş doyumu sağlanabiliyor mu? 40 35 23 2 6.İşle ilgili yaptığınız öneriler yeterli ölçüde dikkate alınıyor mu? 26 43 29 2 7.Bu kurumda, ödül ve ceza sistemi adil olarak işliyor mu? 12 21 61 6 8.Bu kurumdaki mevcut ücret politikasından memnun musunuz? 21 23 55 1 9.Atama ve yükselmelerde liyakat ilkesi dikkate alınıyor mu? 12 22 57 9 10.Bu kurumdaki fiziksel çalışma koşulları uygun mu? 29 35 34 2 11.Bu kurumda size sağlanan (lojman, ulaşım, sağlık gibi) sosyal haklar yeterli mi? 41 28 30 1 12.Çalıştığınız birimde yeteri kadar takdir görüyor musunuz? 28 34 36 2 13.Çalışanlar arasındaki işbirliği ve yardımlaşma yeterli mi? 34 34 31 1 14.Çalıştığınız birim bilgi ve uzmanlık düzeyinize uygun mu? 56 23 19 2 15.Şu anda görevli olduğunuz birimden memnun musunuz? 60 24 15 1 16.Üstlerinizle etkili iletişim kurmada zorluk çekiyor musunuz? 24 22 53 1 17.Çalıştığınız birim, kurum içindeki öteki birimlere göre daha çekici mi? 31 23 44 2 18.İşinizle ilgili ilerleme olanakları var mı? 25 20 53 2 19Yaptığınız çalışmalarda yönetimin desteğini arkanızda hissediyor musunuz? 32 33 32 3 20.Kurumunuzda mensubiyet duygusu gelişmiş midir? 36 29 26 9 Soru 1.TİGEM in, konu alanında, ilgili sivil toplum kuruluşlarıyla ilişki düzeyi nedir? Yeterli Kısmen Yeterli Yetersiz Kararsız 14 26 54 6 2.TİGEM de kurumsal tanıtım ve medyayla ilişkilerin düzeyi nedir? 9 19 67 5 3.Merkez teşkilatının işletmelerle olan iletişim düzeyi nedir? 21 30 42 7 4.Kadro görev tanımlarındaki açıklık ne düzeydedir? 22 25 45 8 5.Kurumda çeşitli alanlarda yürütülen AR-GE çalışmalarının düzeyi nedir? 6 15 67 12 Sayfa 42

Grafik 7-18. İç Paydaş Anket Seçkileri Kadro unvan durumunuz nedir? Genel olarak TİGEM'de çalışmaktan memnun musunuz? 43% 9% 24% 17% 2% 50% 24% 31% Yönetici İdari memur Teknik Personel İşçi Evet Kısmen Hayır Kararsızım Grafik 7 Grafik 8 İşyeri kuralları uygulanırken size karşı adil davranılıyormu? Sizce TİGEM, diğer kurumlardan daha çekici midir? 29% 1% 37% 3% 23% 54% 20% 33% Evet Kısmen Hayır Kararsızım Evet Kısmen Hayır Kararsızım Grafik 9 Grafik 10 Bu kurumda, ödül ve ceza sistemi adil olarak işliyor mu? Bu kurumdaki mevcut ücret politikasından memnunmusunuz? 6% 12% 1% 21% 21% 61% 55% 23% Evet Kısmen Hayır Kararsızım Evet Kısmen Hayır Kararsızım Grafik 11 Grafik 12 Atama ve yükselmelerde liyakat ilkesi dikkate alınıyor mu? 9% 12% 22% Üstlerinizle etkili iletişim kurmada zorluk çekiyor musunuz? 1% 24% 57% 53% 22% Evet Kısmen Hayır Kararsızım Evet Kısmen Hayır Kararsızım Grafik 13 Grafik 14 Sayfa 43

26% Kurumunuzda mensubiyet duygusu gelişmiş midir? 9% 36% TİGEM'de kurumsal tanıtım ve medyayla ilişkilerin düzeyi nedir? 5% 9% 19% 29% 67% Evet Kısmen Hayır Kararsızım Yeterli Kısmen Yeterli Yetersiz Kararsızım Grafik 15 Grafik 16 Merkez teşkilatının işletmelerle olan iletişim düzeyi nedir? 7% 21% Kurumda çeşitli alanlarda yürütülen Ar-Ge çalışmalarının düzeyi nedir? 12% 6% 15% 42% Yeterli Kısmen Yeterli Yetersiz Kararsızım 30% 67% Yeterli Kısmen Yeterli Yetersiz Kararsızım Grafik 17 Grafik 18 Dış Paydaş Anket Verileri TİGEM'in dış paydaşları içinde en önemli hedef kitleyi çiftçiler oluşturmaktadır. Yapılan dış paydaş analizi bağlamında TİGEM e ilişkin genel algı ve değerlendirmeleri belirlemek üzere iki farklı anket formu geliştirilmiştir. Anket sonuçları incelendiğinde; bitkisel üretim faaliyetlerine yoğunlaşan çiftçilerin % 66 sının tohumluk, % 19 unun damızlık % 8 inin fide-fidan, % 7 sinin ise diğer faaliyetler dolayısı ile TİGEM in mal ve hizmetlerinden yararlandığı gözlemlenmiştir. Hayvancılık ile ilgili olarak yapılan ankette ise katılanların % 62 sinin süt sığırı, % 19 unun besi sığırı, % 17 sinin küçükbaş hayvan ve % 2 sinin at yetiştirilerek satışa sunulmasını istedikleri ortaya çıkmıştır. Sayfa 44

Tablo 28. Dış Paydaş Anket Sonuçları (%) Soru Evet Kısmen Hayır Kararsız 1.TİGEM den aldığınız tohumluklar beklentilerinizi karşılıyor mu? 56 30 12 2 2.Dağıtılan sertifikalı tohumluk fiyatları piyasaya göre uygun mu? 25 27 46 2 3.TİGEM işletmesinden aldığınız tohumluklardan elde ettiğiniz ürünün satış fiyatı ile sertifikasız tohumluklardan elde edilen ürün satış fiyatı farklı mıdır? 4.TİGEM işletmelerinin bölgede örnek teşkil ettiğini düşünüyor musunuz? 5.Bölgenizdeki TİGEM işletmesi tanıtım faaliyetlerinin yeterli olduğunu düşünüyor musunuz? 6.Size göre, bölgenizdeki TİGEM işletmesi özel sektöre devredilmeli midir? 59 19 21 1 64 16 14 6 22 16 58 4 11 4 82 3 7.TİGEM çalışanlarıyla kolayca diyalog kurabiliyor musunuz? 60 13 23 4 8.TİGEM işletmeleri hayvancılık konusunda Türkiye de örnek bir yere sahip midir? 59 21 18 2 9.TİGEM işletmelerinin ürettiği damızlık ve hayvansal ürünleri sağlık açısından güvenli buluyor musunuz? 10.TİGEM işletmelerinden istediğiniz zaman damızlık hayvan alabiliyor musunuz? 11.TİGEM işletmelerinde çalışanlar hayvancılık konusunda bölge çiftçisine eğitim vermeli midir? 83 12 4 1 35 16 44 5 92 5 3 0 12.TİGEM yurt dışından damızlık hayvan alımına aracı olmalı mıdır? 66 7 22 5 13.TİGEM işletmelerinde satılan damızlık hayvan fiyatları uygun mudur? 14.Bölgenizdeki TİGEM işletmesi, hayvan yetiştiriciliği konusunda sizi bilgilendirip yönlendirebiliyor mu? 13 18 67 2 25 17 56 2 Sayfa 45

Grafik 19-26. Dış Paydaş Anket Seçkileri Dağıtılan sertifikalı tohumluk fiyatları piyasaya göre uygun mu? 2% 25% TİGEM 'den aldığınız tohumluklar beklentilerinizi karşılıyor mu? 12% 2% 46% 27% 30% 56% Evet Kısmen Hayır Kararsızım Evet Kısmen Hayır Kararsızım Grafik 19 Grafik 20 Bölgenizdeki TİGEM işletmesi tanıtım faaliyetlerini yeterli olduğunu düşünüyormusunuz? TİGEM işletmelerinin bölgede örnek teşkil ettiğini düşünüyormusunuz? 4% 22% 14% 6% 58% 16% 16% 64% Evet Kısmen Hayır Kararsızım Evet Kısmen Hayır Kararsızım Grafik 21 Grafik 22 Size göre bölgenizdeki TİGEM işletmesi özel sektöre devredilmelimidir? 3% 11% 4% TİGEM işletmeleri hayvancılık konusunda Türkiye'de örnek bir yere sahip midir? 18% 2% 82% Evet Kısmen Hayır Kararsızım 21% Evet Kısmen Hayır Kararsızım 59% Grafik 23 Grafik 24 TİGEM işletmelerinin ürettiği damızlık ve hayvansal ürünleri sağlık açısından güvenli buluyor musunuz? 12% 4% 1% TİGEM işletmelerinde çalışanlar hayvancılık konusunda bölge çiftçisine eğitim vermelidi midir? 5% 3% 0% 92% 83% Evet Kısmen Hayır Kararsızım Evet Kısmen Hayır Kararsızım Grafik 25 Grafik 26 Sayfa 46

2.8. GZFT Analizi Bilindiği gibi GZFT analizi, kurumun güçlü ve zayıf yönleriyle geleceğe yönelik fırsat ve tehdit öğelerini kapsayan katılımcı bir analiz türüdür. İlgili paydaş grupları üzerinden yapılan GZFT analizi, farklı katılımcı gruplarıyla ve çok sayıda oturum üzerinden sağlanmıştır. Bu kapsamdaki çalışmaların bir bölümü doğrudan GZFT oturum grupları olarak yürütülmüştür. Farklı kesim ve gruplar üzerinden sağlanan analiz verileri son aşamada kendi içinde veri kümeleri oluşturularak bütünleştirmeye alınmıştır. Yine bu kapsama girdi oluşturmak üzere yapılandırılmış görüşme yada odak grup toplantısı gibi farklı tekniklerle sağlanan veriler de bütünleştirme sürecinde genel analiz sonuçlarına eklenmiştir. Bütünleştirme yoluyla ortaya konulan genel tabloya ilişkin her madde önemlilik testinden geçirilerek, önem sırasına göre önceliklendirilme yoluna gidilmiştir. Yapılan analiz çalışmasının GZ ayağı kurum içi unsurlara dönüktür. Başka bir deyişle, kurumun güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya konulmasına ilişkin kapsamlı verileri içine almaktadır. FT ayağı ise, çevresel faktörlerin kurum üzerindeki etkilerini belirlemeyi amaçlamıştır. Bu noktada elde edilen verilerin, yürütülen analizler kapsamında ortaya konulan bulgularla eşleştirilerek bütünleştirmenin bunlar üzerinden sağlandığını belirtmek gerekir. Güçlü Yönleri Tarımsal yönden toprak etüt-haritalama ve parselasyon çalışmaları yapılmış, farklı iklim kuşaklarında bulunan toplu ve büyük arazi varlığına sahip olması, Nitelikli ve tecrübeli personel ile köklü bir kurumsal kültüre sahip olması, Bitkisel ve hayvansal üretimde gen kaynaklarına sahip olması, En son teknoloji ile donatılmış mekanizasyona sahip olması, Tohumluk ve damızlık üretim-dağıtımında büyük, köklü, güvenilir ve önder kuruluş olması, Modern basınçlı sistemler ile sulanan büyük ölçekli tarım arazisine sahip olması, Saf kan Arap atı yetiştiriciliğinde uzmanlığa sahip olması, Geniş bir tohumluk ve damızlık dağıtım ağına sahip olması, Tarımda uygulamalı eğitim veren altyapıya sahip olması, Üretimde kullanılan bir kısım hammaddeyi kendi kaynaklarından sağlaması, Yüksek kapasiteli, modern tarımsal tesis altyapısına sahip olması, Sperma üretimi ve döl kontrolü (Progenytest) çalışmasını yürütecek bir altyapıya sahip olması, Organik ve iyi tarım uygulamalarına müsait altyapıya sahip olması, Bitkisel üretimde önemli tür ve çeşitlerin tohumluk üretim hakkına sahip olması, Koyun ıslah çalışmalarında uzmanlığa sahip olması, Özel sektör tohumculuk firmalarıyla ortak üretim yapabilme imkanının olması, Üretim kapasitesinin artırılabilir olması, Ar-Ge çalışmalarına uygun ve işbirliğine müsait alt yapıya sahip olması, Sayfa 47

Zayıf Yönleri Ar-Ge çalışmalarının yeterli düzeyde olmaması, İşletmelerde çalışan personel ve ailesi için sağlık, eğitim ve sosyal ihtiyaçlar açısından yetersizliğin olması, Kalifiye personel yetersizliğinden usta-çırak ilişkisinin bozulmaya başlaması, İşletmelerin il-ilçe merkezlerinden uzak olması, iş yoğunluğu, vb. nedenlerle teknik elemanların kısa sürede kurumdan ayrılması, TİGEM adına tescilli bitkisel üretim materyalinin yetersiz olması, Norm kadronun etkin olarak uygulanamaması Fırsatlar Sertifikalı tohumluk kullanım bilincinin artması ve desteklenmesi, Ülkemizde hastalıktan ari ve üstün vasıflı damızlık hayvan ihtiyacının artması, Bazı ürünlerin tohumculuğunda özel sektörün yetersiz olması, Üretici ve tüketici bilincinin artması, Gıda güvenliği ve kodeksinin uygulanması, Islah amaçlı ARGE çalışmalarının artması, Döl kontrolü yapılmış boğa spermasına talebin artması, Safkan Arap atı dondurulmuş spermasına talebin olması, Yatırımcıların tarıma olan ilgisinin artması, Tarıma dayalı sanayinin hammadde ihtiyacının artması Diğer ülkelerden damızlık koyun taleplerinin gelmesi, Diğer ülkelerden tarımsal yatırım taleplerinin gelmesi. Tehditler Girdilerin dışa bağımlı ve yüksek maliyetli olması, Küresel iklim değişikliğinin tarımı olumsuz etkilemesi, Tarımda yeni hastalık ve zararlıların ortaya çıkması, mücadele maliyetlerinin yüksek olması, Çok uluslu sermayeye sahip küresel tekellerin oluşması, Toprak, su ve çevre kirliliğinin artması, Tarımsal ürünlerin pazar değerlerinde aşırı dalgalanma olması, Bitkisel üretimin dolu, kuraklık, don vb. doğal risklerle karşı karşıya olması. Sayfa 48

3 GELECEĞE BAKIŞ Sayfa 49

Sayfa 50

3. GELECEĞE BAKIŞ 3.1. TİGEM İN MİSYONU; Tarım ve tarıma dayalı sanayi için tohumluk, damızlık ve hammadde üretmek, gen kaynaklarını korumaktır. 3.2. TİGEM İN VİZYONU Stratejik önemdeki tohumluk ve damızlıkta öncü, tarıma dayalı sanayi için bitkisel ve hayvansal üretim yapan, gen kaynaklarını koruyan, kalitesiyle rekabeti artıran, dinamizmi ve güvenilirliği yüksek kuruluş olmaktır. 3.3. TEMEL İLKE VE DEĞERLERİMİZ 1.Üretimde kalite esaslılık 2. İşleyişte saydamlık 3. Kararlarda sürdürülebilirlik 4. Paydaş memnuniyeti 5. Her aşamada hesap verebilirlik 6. Yönetimde ortak akıl ve katılımcılık 7. Üretimde çevreye duyarlılık 8. İletişimde çok boyutluluk- etkililik Sayfa 51

Sayfa 52

4 STRATEJİK PLANLAMA VE MALİYETLENDİRME Sayfa 53

Sayfa 54

4. STRATEJİK ALANLAR, AMAÇLAR VE HEDEFLER TİGEM de stratejik alanların içeriği ve sayısının belirlenmesinde kurumsal yapı ve işleyiş özellikleri yönlendirici olmuştur. Bunun için kurumsal olarak gözlenen genel yapı ve sorunlar düzleminde, gerek inceleme gerekse özel stratejiler üretmeye yönelik alanlar analiz edilerek TİGEM için şu stratejik alanlar öngörülmüştür: Bitkisel üretim, hayvansal üretim, kurumsal yapılandırma. Stratejik Planlama Kılavuzu ndan yola çıkarak TİGEM için amaçlar oluşturulurken; amacın iddialı, ancak ulaşılabilir olmasına, ulaşılmak istenen genel sonucu göstermesine, durum analizi sonuçlarıyla uyumluluğuna, kurumsal kimlikle örtüşüp onu desteklemesine, hedefleri yönlendirme gücünde olmasına ve gerçekleştirilebilmesi için alt parçalara (hedeflere) bölünebilmesine önem verilmiştir. Amaç hedef ve faaliyetlerin oluşturulmasında tam anlamıyla katılımcı bir işleyiş süreci sağlanmıştır. Bunun için ağırlıklı olarak durum analizi sonuçlarından hareketle odak grup toplantıları, yapılandırılmış görüşme, H analizi ve senaryo analizlerine yönelik atölye çalışmaları kullanılmıştır. Bu süreçte Onuncu Kalkınma Planı, Hükümet Programı, TİGEM Ana Statüsü, kurumsal mevzuat türü belge ve yönlendirici dokümanlar esas alınmıştır. Yürütülen çalışmalar sırasında toplanan veriler Stratejik Planlama Ekibi tarafından ilgili konu alanına göre ayrıntılı analiz ve değerlendirmelere tutulmuş, değerlendirme sonuçları üst yönetim kadrosuyla paylaşılarak rapor taslakları hazırlanmıştır. Söz konusu ekip tarafından; kapsamlılık, basitlik, anlaşılırlık, uyumluluk, bütünlük, tutarlılık, ulaşılabilirlik gibi çeşitli değişkenler açısından ele alınıp geliştirilen Stratejik Plan son biçimine gelinceye kadar pek çok boyuttan değerlendirmeye alınmıştır. Aşağıda verilen cetvelde de görülebileceği gibi yürütülen çalışmalar sonunda TİGEM geneline yönelik 3 stratejik alanda 5 amaç çerçevesinde 28 hedef belirlenmiştir. Stratejik Alanlara Göre Amaç ve Hedeflerin Dağılımı Sıra Strateji Alanı Amaç Sayısı Hedef Sayısı 1 Bitkisel Üretim 1 10 2 Hayvansal Üretim 1 6 3 Kurumsal Yapılandırma 3 12 Toplam 5 28 Stratejik alanlara ait amaç ve hedefler ile bunlara ilişkin performans göstergeleri, maliyetlendirme ve getiriler aşağıdaki tablolarda belirtilmiştir. Sayfa 55

Stratejik Alan 1 Amaç 1 Bitkisel Üretim Bitkisel üretimde verim, çeşitlilik ve kaliteyi artırmak Onuncu Kalkınma Planının Tarım ve Gıda başlıklı 756 ncı amaç ve hedeflerinde Toplumun yeterli ve dengeli beslenmesini esas alan, ileri teknolojiye dayalı, alt yapı sorunlarını çözmüş, örgütlülüğü ve verimliliği yüksek, etkin ve talebe dayalı üretim yapısıyla uluslararası rekabet gücünü artırmış, doğal kaynakları sürdürülebilir kullanan bir tarım sektörünün oluşturulması amaçlandığı belirtilmektedir. Aynı maddenin devamında yer alan tarımsal yapıda ve güvenliğinde gelişmeler ve hedefler de sertifikalı buğday ve arpa tohumu kullanım oranının 2018 yılında %70 oranına çıkarılması hedeflenmiştir. Onuncu Kalkınma Planı hedeflerine, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının genel politikalarına ve TİGEM Ana Statüsüne uygun olarak TİGEM in Bitkisel Üretimde Verim Çeşitlilik ve Kaliteyi Artırmak amacı ve bu amaca bağlı hedefleri belirlenmiştir. Bu kapsamda; Bir iktisadi devlet teşekkülü olmanın gereklerine uygun olarak TİGEM bitkisel üretim faaliyetlerinin verimlilik ve karlılık ilkeleri çerçevesinde sürdürülmesi, Potansiyeli olan işletmelerde sulama yatırımları ile sulu tarım alanlarının artırılması ve mevcut klasik sulama sistemlerinin modern basınçlı sulama sistemlerine dönüştürülmesi, Ülkemizin önemli ölçüde açığı bulunan ve TİGEM in birinci öncelikli faaliyet konusunu oluşturan sertifikalı hububat ve yem bitkileri tohumlarının üretimi ve dağıtımındaki etkinliğin artırılması, Ülkemizin hububat ve yem bitkileri tohumları dışında önemli ölçüde açığı bulunan çeşitlerdeki sertifikalı tohum ve fidanların özel sektör firmaları ile işbirliği kapsamında TİGEM işletmelerinde üretilmesinin yaygınlaştırılması, TİGEM in sulu tarım arazi miktarının artırılmasına paralel bitkisel üretiminde sağlanacak artış ile elde edilen ürünlerin muhafazası, ikinci ürünlerin kurutulması, tohum hazırlama tesis ve kapasitelerinin artırılması ve modernizasyonu çerçevesinde ihtiyaç duyulan tarımsal tesislerin yapılması, TİGEM in bitkisel üretiminde verim ve kaliteyi artıracak, işçilik, enerji ve zamandan önemli ölçüde tasarruf sağlayacak, yeni teknolojilerle donatılmış traktör ve bağlı ekipmanları ile diğer alet ve ekipmanların alınması, Bitkisel üretim alanında uygulanacak yeni teknikler ve kullanılacak ileri teknolojiler ile bölge çiftçilerine örneklik teşkil etmesi, hedeflenmiştir. Sayfa 56

Hedef 1.1 Sulu tarım arazileri artırılacak, mevcut yüzey sulama alanları modern basınçlı sulama sistemlerine dönüştürülecektir. Faaliyetler: Sulamaya açılacak ve mevcut yüzey sulamanın basınçlı sulamaya dönüşümü sağlanacak, işletme arazilerinde jeofizik etüt ve parselasyon çalışmalarının yapılması, üretimi yapılacak bitki desenine uygun sulama sistemlerinin belirlenmesi, sulama projelerinin hazırlanması ve uygulanması, arazilerin sulamaya açılması, işletme içi parsel yol ve arazi hudutlandırma çalışmalarının tamamlanması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Sulamaya açılacak tarım - - 42.000 26.000 26.000 149.000 arazisi (dekar) Toplam sulu tarım arazisi 802.800 850.000 892.000 918.000 944.000 1.093.000 (dekar) Basınçlı sulama sistemine 18.016 dönüştürülecek alan (dekar) Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 20.252 67.310 39.000 45.650 289.500 Sorumlu Birim Tarımsal Yapılar ve Sulama Daire Başkanlığı Hedef 1.2 Tohum hazırlama tesislerinde kapasite artışı yapılacak ve mevcut tesislerin modernizasyonu sağlanacaktır. Faaliyetler: Lazer teknolojisi ile çalışan 3 adet renk ayırıcı sistem alınması ve tohum hazırlama tesislerine monte edilmesi, sertifikalı tohum üretiminde AB standartlarına uygun paketleme, barkodlama, paletleme ve forlift ile yükleme-boşaltma sistemlerinin kurulması, mevcut tohum hazırlama tesisi yetersiz olan 1 işletmeye 10 ton/saat kapasiteli hazırlama tesisi alınması ve kurulması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Tohum hazırlama tesisi 340 10 yapımı (ton/saat) Otomasyon sistemi 8 2 kurulması(adet) Renk ayırıcı sistem 19 3 kurulması (adet) Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 8.800 Sorumlu Birim Tarımsal Mekanizasyon ve İnşaat Daire Başkanlığı Hedef 1.3 Üretimi yapılacak mahsullerin daha uygun koşullarda muhafazası için modern tesisler kurulacaktır. Faaliyetler: İşletmelerde, üretimi yapılacak mahsullerin daha uygun koşullarda muhafazasının sağlanması için mahsul muhafaza ambar ve siloları ile ikinci ürün olarak üretilecek mısırların kurutulması için kurutma tesisinin kurulması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Silo yapımı (ton) 118.000 132.400 66.000 67.000 Kurutma tesisi yapımı 240 50 (ton-saat) Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 27.330 31.676 27.500 Sorumlu Birim Tarımsal Mekanizasyon ve İnşaat Daire Başkanlığı Sayfa 57

Hedef 1.4. İlave alınacak traktör, makine ve ekipmanlarla sürdürülen faaliyetlerde etkinlik artırılacaktır. Faaliyetler: 2 adet büyük güçlü (BG 340-355), 91 adet orta güçlü (BG 105-110) ve 86 adet küçük (BG 45-80) traktör ve bağlı ekipmanı alınması, 10 adet yem bitkileri ve hayvancılık ekipmanları, 35 adet iş makinesi, 49 adet ekim makinesi ve 2 adet itfaiye aracı alınması Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Traktör alımı (adet) 687 48 60 71 Ekim Makinesi alımı (adet) 60 37 6 6 Yem Bitkileri ve Hayvancılık 271 10 Ekipmanı alımı (adet) İş Makinesi alımı (adet) 147 17 9 9 İtfaiye aracı alımı (adet) 16 2 Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 11.263 36.510 2.070 21.030 Sorumlu Birim Tarımsal Mekanizasyon ve İnşaat Daire Başkanlığı Hedef 1.5 Doğrudan ekim metodu uygulanan tarımsal alanlar artırılacaktır. Faaliyetler: AR-GE alet ekipmanı alınması ve doğrudan ekim sisteminin uygulanması. Ekim yapılacak alan (dekar) Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 250.000 300.000 320.000 320.000 380.000 420.000 Getiri (Bin TL) 7.500 8.510 9.021 11.248 13.054 Sorumlu Birim Bitki Üretim Daire Başkanlığı Hedef 1.6. Sertifikalı hububat tohumu üretimi her yıl kademeli olarak artırılacaktır. Faaliyetler: Talep miktarlarının tür ve çeşitler bazında incelenmesi, ARGE sonuçlarına göre yeni çeşitlerin üretim desenine alınması, reklâm ve tanıtım faaliyetlerinin artırılması, tanıtım amaçlı olarak her yıl sektörle ilgili 5 fuara katılım sağlanması, tohumluk bayii ağının güçlendirilmesi ve bayii eğitim çalışmalarının artırılması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Üretim (ton) 141.000 180.000 200.000 215.000 225.000 235.000 Getiri (Bin TL) 217.015 258.873 295.236 324.777 356.318 Maliyet (Bin TL) 171.928 205.092 233.825 257.172 282.098 Sorumlu Birim Bitki Üretim Daire Başkanlığı Sayfa 58

Hedef 1.7. Yem bitkileri tohumluk üretimi artırılacaktır. Yem bitkileri tohumluk taleplerinin tür ve çeşit bazında değerlendirilmesi, işletmelerdeki ekim alanlarının planlanması, ARGE sonuçlarına göre uygun çeşitlerin üretim programına alınması, tohumluk üretim hakkı sözleşmelerinin yapılması, reklâm ve tanıtım faaliyetlerinin artırılması, ürünler ile ilgili katalog hazırlanması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Üretim (ton) 446 2.200 2.800 4.800 7.000 7.100 Getiri (Bin TL) 10.293 14.698 27.749 53.707 57.757 Maliyet (Bin TL) 9.736 13.873 26.166 50.729 54.563 Sorumlu Birim Bitki Üretim Daire Başkanlığı Hedef 1.8. Özel sektör firmalarıyla işbirliği içerisinde sertifikalı tohum ve diğer bitkisel üretim alanları artırılacaktır. Faaliyetler: Üretim yapılacak arazi miktarının belirlenmesi, gerekli altyapının oluşturulması, bitki tür ve çeşitlerinin belirlenmesi, arazi kiralamasına ilişkin teknik şartnamelerin hazırlanarak ilana çıkılması, kiralama konusunda teknik şartların uygulanması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Özel sektör firmalarının sezonluk kullanımına 45.000 45.000 58.000 58.000 100.000 100.000 verilecek sulu tarım arazisi (dekar) Getiri (Bin TL) 17.100 23.444 24.853 45.022 47.273 Maliyet (Bin TL) 4.500 6.169 6.540 11.848 12.440 Sorumlu Birim Bitki Üretim Daire Başkanlığı Hedef 1.9 Tohumluk Sertifikasyon Laboratuvarı kurulacaktır. Faaliyetler: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından laboratuvarlar için yetki devrinin alınması ve laboratuvar alt yapılarının kurulması, Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Laboratuvar kurulması - 1 (adet) Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 1.000 Sorumlu Birim Bitki Üretim Daire Başkanlığı Sayfa 59

Hedef 1.10 Bitkisel üretimde; hububat, dane mısır, ayçiçeği ve kırmızı mercimek üretimleri artırılacaktır. Faaliyetler: Sulamaya açılan alanlara göre üretim planlamasının yapılması, uygun çeşitlerin belirlenmesi, ARGE sonuçlarının uygulamaya konulması, toprak işleme, ekim, gübreleme, sulama, zirai mücadele ve hasat konularında iyileştirme yapılması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Buğday üretimi (ton) 238.429 331.000 335.000 337.000 341.000 359.000 Arpa üretimi (ton) 11.239 28.000 29.000 30.000 30.000 30.000 Yulaf üretimi (ton) 832 800 1.500 1.500 1.500 1.500 Tritikale üretimi (ton) 1.054 1.600 1.700 1.700 2.000 2.000 Dane mısır üretimi (ton) 136.652 113.000 121.000 122.000 135.000 145.000 Ayçiçeği üretimi (ton) 9.318 22.000 22.000 22.000 31.000 42.000 Kırmızı mercimek üretimi (ton) 3.412 6.600 14.000 21.000 19.000 19.000 Getiri (Bin TL) 228.672 246.607 263.257 288.029 333.694 Maliyet (Bin TL) 205.489 221.580 237.300 260.596 302.182 Sorumlu Birim Bitki Üretim Daire Başkanlığı Sayfa 60

Stratejik Alan 2 Amaç 2 Hayvansal Üretim Hayvansal üretimi geliştirmek Onuncu Kalkınma Planının 771 inci maddesinde Hayvancılıkta etçi tip sığır ve koyun yetiştiriciliğinin geliştirilmesine ağırlık verilmesi, bölgesel programların uygulanmasına devam edilmesi belirtilmektedir. Aynı maddenin Tarımsal yapıda ve gıda güvenliğinde gelişmeler ve hedeflerde 2006 yılında sığır varlığı içerisinde saf kültür ırkı oranının 2018 yılında %56 ya çıkarılması hedeflenmiştir. Onuncu Kalkınma Planı hedeflerine, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının genel politikalarına ve TİGEM Ana Statüsüne uygun olarak TİGEM in Hayvansal Üretimi Geliştirmek amacı ve bu amaca bağlı hedefleri belirlenmiştir. Bu kapsamda; TİGEM in kendisine damızlık hayvan yetiştiriciliği alanında Ana Statüsü ile verilmiş görevinin bundan önceki dönemde olduğu gibi gelecekte de yetiştiricilik kapasitesi artışıyla birlikte daha etkin bir şekilde sürdürülmesi, Ülkemiz yetiştiricilerinden gelen damızlık taleplerinin büyük ölçüde karşılanması amacıyla mevcut 10.207 baş olan damızlık sığır ana kadrosunun süt ve et yönüyle kombine ırklar ağırlıklı olmak üzere artırılarak 2019 yılında 18.000 ana başa çıkarılması, Sığır sperması üretimi ile önümüzdeki yıllarda ülkemizin sperma ihtiyacının önemli bir kısmının karşılanması, Mevcut 55.053 ana baş olan damızlık koyun ana kadrosunun 2019 yılında 96.000 ana başa çıkarılması ve damızlık koyun dağıtımının artırılması, TİGEM in damızlık yetiştiriciliği faaliyeti sonucu elde edilen erkek materyallerin büyük ve küçükbaş besiye alınması ve ekonomik değere ulaştıktan sonra pazarlanması, Hayvancılık faaliyetleri için ihtiyaç duyulan tesislerin ve eksik ünitelerin yapılması, TİGEM hayvancılığının ihtiyacı olan kesif yem üretiminin işletmeler eliyle yapılması için gerekli tesislerin kurulması, Araştırma kuruluşları ile işbirliği çerçevesinde et yönüyle öne çıkan yeni koyun ırklarının elde edilmesi için ıslah çalışmalarının sürdürülmesi, Safkan Arap Atı yetiştiriciliğinin dünyadaki en büyük merkezi konumundaki TİGEM tarafından atçılık sektörüne satılmak üzere koşu performansı yüksek tayların yetiştirilmesi, At biniciliği kültürünün yaşatılması, geliştirilmesi ve hipoterapi uygulaması için at tanıtım ve hipoterapi merkezlerinin oluşturulması, Ülkemizin önemli gen kaynaklarının korunması ve yaşatılması adına Ankara Tiftik Keçisi, Asya Ceylanı, Kangal ve Akbaş çoban köpeği yetiştiriciliğinin sürdürülmesi, hedeflenmiştir. Sayfa 61

Hedef 2.1. Sığırcılık ihtisas alanı olarak belirlenmiş 12 işletmede damızlık kapasitesi artırılacaktır. Faaliyetler: Damızlık sığır yetiştiriciliği faaliyetlerinin; Altınova (500 ana baş), Anadolu (2.000 ana baş), Ceylanpınar (4.800 ana baş), Çukurova (500 ana baş), Dalaman (500 ana baş), Gökhöyük (500 ana baş), Gözlü (2.000 ana baş), Karacabey (2.000 ana baş), Koçaş (2.000 ana baş), Polatlı (1.000 ana baş), Sultansuyu (1.000 ana baş) ve Türkgeldi (1.200 ana baş) İşletmelerinde toplam 18.000 ana baş kapasite ile sürdürülmesi, hedeflenen kapasiteye ulaşılması için 1000 ana başlık yeni tesis yapılması, mevcut tesislerin eksik ünitelerinin tamamlanması ve modernizasyonu, sığırcılık ırk özelliklerinin geliştirilmesi için seçilmiş kaliteli sperma alımına devam edilmesi. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Kadro sayısı (anabaş) 10.207 11.796 14.900 16.100 17.300 18.000 Yeni tesis yapılması 17.000 1.000 (anabaş) Gebe düve dağıtımı (baş) 300 300 720 2.325 2.555 2.700 Damızlık boğa dağıtımı 0 1.000 1.500 2.000 2.000 (baş) Kasaplık sığır satışı (baş) 5.100 5.100 6.600 6.900 7.600 10.000 İnek sütü satışı (ton) 53.501 60.000 74.000 79.000 85.000 88.000 Yem üretim tesisi 30 30 kurulması (ton/saat) Getiri (bin TL) 111.201 151.761 188.219 212.713 236.618 Maliyet (bin TL) 107.405 137.147 168.423 189.586 207.215 Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 23.500 2.000 20.000 6.500 Sorumlu Birim Hayvancılık İşleri Daire Başkanlığı Sayfa 62

Hedef 2.2. Koyunculuk ihtisas alanı olarak belirlenmiş 9 işletmede damızlık kapasitesi artırılacaktır. Faaliyetler: Damızlık koyun yetiştiriciliği faaliyetlerinin; Altınova (10.000 ana baş), Ceylanpınar (35.200 ana baş), Gökhöyük (1.800 ana baş), Gözlü (16.000 ana baş), Karacabey (5.000 ana baş), Kazımkarabekir (9.000 ana baş), Malya (5.000 ana baş), Polatlı (10.000 ana baş) ve Ulaş (4.000 ana baş) İşletmelerinde toplam 96.000 ana baş kapasite ile sürdürülmesi, hedeflenen kapasiteye ulaşılması için 17.000 başlık ilave koyunculuk tesislerinin yapılması, mevcut tesislerin eksik ünitelerinin tamamlanması ve modernizasyonun yapılması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Kadro sayısı (anabaş) 55.053 61.755 74.900 88.800 93.300 96.000 Yeni tesis yapılması 79.000 17.000 (anabaş) Damızlık koyun dağıtımı 4.327 14.100 21.200 24.300 28.000 32.232 (baş) Kasaplık koyun satışı (baş) 21.164 25.300 21.500 28.200 29.139 29.600 Koyun sütü satışı (ton) 3.182 4.500 5.100 6.200 6.300 6.400 Getiri (bin TL) 40.505 51.194 65.251 74.928 85.737 Maliyet (bin TL) 34.071 43.323 54.487 62.337 71.103 Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 49.455 6.254 2.000 Sorumlu Birim Hayvancılık İşleri Daire Başkanlığı Hedef 2.3 Kazımkarabekir İşletmesinde DAP Bölgesi Koyunculuğunu Geliştirme Projesi uygulamaya konulacaktır. Faaliyetler: Kazımkarabekir İşletmesinde DAP Bölgesi Koyunculuğunu Geliştirme Projesinin uygulamaya konulması, DAP Bölgesi Kalkınma İdaresi Başkanlığı ile yapılan protokol kapsamında DAP Bölgesine 2024 yılına kadar toplam 67.000 baş damızlık Morkaraman ırkı koyun dağıtımının yapılması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Damızlık koyun dağıtımı 0 1.000 2.700 3.300 3.900 4.800 (baş) Getiri (bin TL) 1.251 3.594 4.660 5.780 7.470 Maliyet (bin TL) 980 2.810 3.650 4.530 5.850 Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 4.850 Sorumlu Birim Hayvancılık İşleri Daire Başkanlığı Sayfa 63

Hedef 2.4 Sürdürülen Döl kontrol projesi kapsamında 2016 yılından itibaren sperma satışına başlanacaktır. Faaliyetler: Üniversiteler, kamu kurumları ve özel sektörle işbirliğinin devam ettirilmesi, aday boğaların seçiminin yapılması, aday boğalardan sperma üretilmesi, testten geçen boğa spermalarının kullanılması ve 2016 yılından itibaren satışlarının yapılması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Sperma satışı (doz) 0 0 400.000 500.000 500.000 500.000 Getiri (bin TL) 4.255 5.638 5.924 6.220 Maliyet (bin TL) 2.978 3.947 4.147 4.354 Sorumlu Birim Hayvancılık İşleri Daire Başkanlığı Hedef 2.5 Safkan Arap atı genetik özellikleri geliştirilecek ve tanıtımı yaygınlaştırılacaktır. Faaliyetler: Mevcut tesislerdeki altyapı eksikliklerinin giderilmesi ve modernize edilmesi, yurtiçi ve yurtdışından alınacak aygırların koşu performanslarının izlenmesi, koşu performansı yüksek tay oranının artırılması için yurtiçi/yurtdışından her yıl ihtiyaç duyulacak damızlıkların alınması, pansiyonerlik kapasitesinin 100 başa çıkarılması, sperma satışlarında etkinliğin artırılması için yurtiçi ve yurtdışı tanıtım faaliyetlerinin artırılması, Karacabey ve Sultansuyu İşletmeleri ile Ankara Beştepe de At Tanıtımı ve Hipoterapi merkezlerinin kurulması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Genetik özelliği yüksek 0 6 6 6 6 aygır ve kısrak alımı (baş) Aygır sperması satışı (doz) 110 180 190 200 200 210 At pansiyonerliği 20 60 70 80 100 100 kapasitesi (baş) At tanıtım ve hipoterapi 2 1 merkezi kurulması (adet) Tay satışı (adet) 242 264 264 264 264 264 Getiri (bin TL) 22.617 24.358 28.610 33.123 37.992 Maliyet (bin TL) 20.481 21.945 23.433 24.716 26.318 Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 3.000 Sorumlu Birim Atçılık Daire Başkanlığı Hedef 2.6 TİGEM'in elinde bulunan Ankara tiftik keçisi, Kangal ve Akbaş çoban köpeği ve Asya ceylanı gen kaynakları korunarak devamlılığı sağlanacaktır. Faaliyetler: 3 işletmede Safkan Arap atı, 1 işletmede Ankara tiftik keçisi, 2 işletmede Kangal ve Akbaş çoban köpeği ve 1 işletmede Asya ceylanı yetiştiriciliğine devam edilmesi. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Sorumlu Birim 1 işletmede Ankara tiftik keçisi, 2 işletmede Kangal ve Akbaş çoban köpeği ve 1 işletmede Asya ceylanı yetiştiriciliğine devam edilecektir. Hayvancılık İşleri Daire Başkanlığı Sayfa 64

Stratejik Alan 3 Amaç 3 KURUMSAL YAPILANDIRMA İnsan kaynaklarında, nitelik ve verimliliği artırmak Onuncu Kalkınma Planının 379, 380 ve 381 inci maddeleri kapsamında TİGEM de hizmet kalitesi ve personel verimliliğinin yükseltilmesi için hizmet içi eğitim uygulamalarının yaygınlaştırılması, personelin bilgi ve beceri düzeyinin artırılması ve işlevsel bir performans değerlendirme sisteminin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Hedef 3.1 Personele mesleki, iş güvenliği, iş sağlığı, yabancı dil, etik değerler ve kurum kültürünün artırılması konularında hizmet içi eğitim verilecektir. Faaliyetler: TİGEM merkez ve işletmelerinde görev yapan teknik ve idari personele verilecek eğitim programlarının hazırlanması, mesleki eğitimin yanında iş güvenliği, iş sağlığı, etik değerler ve kurum kültürünün geliştirilmesi konularının da eğitim programına dahil edilmesi, programa uygun eğitimlerin verilmesi, eğitim sonuçlarının değerlendirilmesi ve katılımcılara belge verilmesi. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Eğitim verilecek personel 459 500 500 500 500 500 sayısı Maliyet (bin TL) 375 399 423 444 467 Sorumlu Birim İnsan Kaynakları ve Eğitim Daire Başkanlığı Personelin motivasyonunu arttırmak amacıyla birimlerin fiziki koşulları Hedef 3.2. iyileştirilecektir. Faaliyetler: Personelin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla, işletmelerdeki birimlerde ihtiyaç duyulan (eğitim salonu, yemekhane, banyo, giyinme-soyunma, spor vb.) yapı ve tesislerin yapılması ve modernizasyonun sağlanması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Bina tadilat Bina tadilat 96 adet lojman Bina tadilat Projeli Yatırım Maliyeti (bin TL) 3.400 1.180 15.820 2.000 Tarımsal Mekanizasyon ve İnşaat Daire Başkanlığı, Destek Sorumlu Birim Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Sayfa 65

Amaç 4 AR-GE faaliyetlerinde etkinliği artırmak Onuncu Kalkınma Planının 573 üncü maddesinde; Kamu İktisadi Teşebbüslerinin istikrarlı yüksek büyümeye katkı sağlaması amacıyla teknolojik altyapılarının ve ARGE faaliyetlerinin geliştirilmesi, katma değeri yüksek ürünlere yoğunlaşması, yerli enerji kaynaklarından faydalanması ve ihracata yönelik yeni fırsatları değerlendirmesi hedeflenmiştir. TİGEM in ARGE faaliyetlerinde etkinliği artırmak amacı kapsamında sertifikalı tohum üretimi ve damızlık hayvan yetiştiriciliği faaliyetlerinde etkinliğin artırılarak sürdürülmesi hedeflenmiştir. Hedef 4.1. Genel Müdürlük Merkez ile Ceylanpınar ve Gözlü İşletmelerinde oluşturulan AR-GE birimleri faaliyete geçirilecektir. Faaliyetler: AR-GE birim kadrolarına personel atanması, bitkisel üretim, hayvancılık, tarımsal yapılar ve sulama ile tarımsal mekanizasyon konularındaki araştırmalar için program yapılması, AR-GE faaliyetlerinde kullanılmak üzere Genel Müdürlük Merkezde AR-GE laboratuvarının kurulması, laboratuvar için ihtiyaç duyulacak alet-ekipmanların alınması, program kapsamında araştırmaların yapılması, araştırma kurum ve kuruluşlarından danışmanlık hizmeti alınması, her bir proje için araştırma sonuç raporunun hazırlanması ve yayımlanması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 ARGE laboratuvarının - x hizmete girmesi Maliyet (bin TL) 310 600 720 780 900 Sorumlu Birim APK Daire Başkanlığı Hedef 4.2. Her yıl en az 2 adet hububat, yem bitkileri ve diğer ürünlere ait çeşitler üretim izni denemelerine alınacaktır. Faaliyetler: Yurtiçi ve yurtdışındaki ıslahçı kuruluşların elinde bulunan verimli, kaliteli çeşitlerin tespiti, çeşit alınması veya ithal edilmesi ve denemelerin kurulması, uygun çeşitlerin tescile sunulması, seçilen çeşitlerin üretim izinlerinin alınması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Denemeye alınan çeşit 2 2 2 2 2 2 sayısı Maliyet (bin TL) 20 23 26 28 30 Sorumlu Birim APK Daire Başkanlığı, Bitki Üretim Daire Başkanlığı Hedef 4.3 Bitkisel üretim çeşit, verim ve adaptasyon denemeleri her yıl ülkemizin tüm coğrafi bölgelerini temsil edecek şekilde kurulacaktır. Faaliyetler: Yurtiçi ve yurtdışı araştırma kuruluşlarından elde edilen hububat, yem bitkileri, baklagiller ve endüstri bitkileri yeni çeşit tohumlarının temin edilmesi, yeni çeşitlerdeki bitkilerin verim ve adaptasyon denemelerinin en az 7 işletmede kurulması, denemelerden elde edilen ürünlerin fiziksel ve kimyasal analizlerinin TİGEM AR-GE laboratuvarlarında yapılması, deneme sonuç değerlendirmesinin gerçekleştirilmesi ve rapor halinde ilgili birimlere iletilmesi. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Deneme kurulacak işletme 5 7 7 7 7 7 sayısı Maliyet (bin TL) 80 86 95 98 100 Sorumlu Birim Bitki Üretim Daire Başkanlığı Sayfa 66

Hedef 4.4 Araştırma kurum ve kuruluşları ile işbirliği içerisinde yeni hayvan ırklarının elde edilmesi konusunda en az bir proje yürütülecektir. Faaliyetler: Yeni hayvan ırklarının elde edilmesi konusunda projelerin hazırlanması, projelerin yürütülmesi konusunda işbirliği yapılabilecek araştırma kurum ve kuruluşlarının tespit edilmesi, projeler için ihtiyaç durulacak alt yapının oluşturulması, projelerin araştırma kurum ve kuruluşlarıyla işbirliği içerisinde yürütülmesi, proje uygulama sonucunda elde edilecek ırkların tescil işlemlerinin yaptırılması Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Proje sayısı 1 1 1 1 1 1 Maliyet (bin TL) 100 120 140 150 150 Sorumlu Birim Hayvancılık İşleri Daire Başkanlığı Hedef 4.5 3 adet TÜBİTAK araştırma projesi ortak yürütülecektir Faaliyetler: Araştırma konularının belirlenmesi, proje ortaklarının belirlenerek proje tasarımının yapılması ve uygulamaya konulması, proje sonuçlarının TİGEM faaliyetlerinde uygulamaya konulması Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Proje sayısı 2 3 3 3 3 3 Sorumlu Birim APK Daire Başkanlığı Ceylanpınar İşletmesinde TÜBİTAK ile sağlanan işbirliği çerçevesinde uygulamaya Hedef 4.6 konulan Milli Güneş Enerjisi Santrali Projesi kapsamında çalışmalar sürdürülecektir. Faaliyetler: TÜBİTAK ile sağlanan işbirliği çerçevesinde Milli Güneş Enerjisi Santrali Projesi nin Ceylanpınar İşletmesinde uygulamaya konulması, güneş enerjisi üretimi yapılabilecek tarım dışı atıl arazilerin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile işbirliği içerisinde tespit edilmesi, Kalkınma Bakanlığınca onaylanması sonrası altyapı yatırımlarının (üretilecek elektriğin işletme içerisinde kullanımı için gerekli altyapı yatırımları) kuruluşça gerçekleştirilmesi, 2017 yılından itibaren elektrik üretimine başlanması. 2015 2016 2017 2018 2019 Projenin uygulamaya konulması ve tesisin hizmete açılması Yatırım başlangıcı Tesisin açılması Getiri (bin TL) 5.400 6.000 Maliyet (bin TL) 650 700 Projeli Yatırım Maliyet (bin TL)* 1.000 1.000 Sorumlu Birim Tarımsal Yapılar ve Sulama Daire Başkanlığı, Tarımsal Mekanizasyon ve İnşaat Daire Başkanlığı (*) Proje, Kalkınma Bakanlığınca onaylanması sonrasında başlatılacaktır. Sayfa 67

Amaç 5 Yeniden yapılanma çalışmalarını sürdürmek TİGEM, Ana Statüsü ile belirlenmiş görev tanımı kapsamındaki faaliyetlerinde etkinliğin artırılarak sürdürülmesi için, mevcut organizasyon şemasında yer alan birimlerin yeniden düzenlenerek bu birimlerin performansa dayalı yeni görev tanımları yapılmış, modern ve çağdaş bir yönetim sisteminin oluşturulmasına katkı sağlayacak yönetim bilgi sisteminin oluşturulması hedeflenmiştir. Hedef 5.1. TİGEM in Yeniden Yapılanma Raporu kapsamında Yüksek Planlama Kurulu kararları çerçevesinde uzun süreli kiraya verilmesi planlanan, iki işletme uzun süreli, Kazım Karabekir İşletmesinin de 75.000 dekar arazisi iştirak modeli ile kiraya verilecektir. Faaliyetler: Karaköy İşletmesinin özel sektör firmalarına uzun süreli (30 yıl) kiraya verilmesine ilişkin yürütülen çalışmaların sonuçlandırılması, Kazımkarabekir İşletmesinde belirlenmiş alandaki 75 bin dekar arazinin özel sektör firmalarıyla kurulacak ve %15-25 TİGEM iştirakinin olacağı bir anonim şirkete uzun süreli kiraya verilmesine ilişkin yürütülen çalışmaların sonuçlandırılması, Boztepe İşletmesi arazilerine ilişkin devam eden mahkemelerin sonuçlanmasından sonra uzun süreli kiralama çalışmalarının başlatılması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Kiraya verilecek işletmeler 19 Karaköy K.Karabekir Boztepe Sorumlu Birim Emlak ve İştirakler Daire Başkanlığı Hedef 5.2 Organizasyon yapısı revize edilecektir. Faaliyetler: Mevcut organizasyon yapısının analiz edilmesi, idari yapıya ilişkin organizasyon planının hazırlanması, birim yöneticilerinin iş analizine dayalı görevsel yetkilerinin revize edilmesi, iç kalite güvence sisteminin kurulması, yeni organizasyona göre yönetmelik ve yönergelerin hazırlanması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 İdari yapıya ilişkin x organizasyon planının hazırlanması Birim yöneticilerinin iş analizine dayalı x görevsel yetkilerinin revize edilmesi APK Daire Başkanlığı, İnsan Kaynakları ve Eğitim Daire Sorumlu Birim Başkanlığı Sayfa 68

Hedef 5.3 Yönetim Bilgi Sistemi oluşturulacaktır. Faaliyetler: Yönetim bilgi sisteminin güncel tutulmasının sağlanması, hizmet analizi yapılarak otomasyona uygun hizmetler için alt yapı oluşturulması, bilgi ağı güvenliğinin sağlanması, İnternet sitesinin içerik ve tasarımının güncellenmesi, doküman yönetim sisteminin oluşturulması, elektronik imza sisteminin faaliyete geçirilmesi, işletmelerdeki tüm verilerin merkeze online olarak aktarılması. Mevcut 2015 2016 2017 2018 2019 Otomasyona uygun hizmetler için alt yapı x oluşturulması Bilgi ağı güvenliğinin sağlanması, donanım ve x yazılım personelinin yeterlik düzeyinin yükseltilmesi Doküman yönetim sisteminin kurulması, işletmelerdeki tüm verilerin x merkeze online olarak aktarılması Projeli Yatırım Maliyet (Bin TL) 2.150 1.000 Sorumlu Birim Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Sayfa 69

AMAÇLARA GÖRE PROJELİ YATIRIM, MALİYET VE GETİRİ TABLOSU Amaç 1 Amaç 2 Amaç 3 Amaç 4 Amaç 5 TOPLAM 2015 2016 2017 2018 2019 Projeli Yatırım 67.645 104.820 72.746 94.180 289.500 Maliyet 391.653 446.714 503.831 580.345 651.283 Getiri 480.580 552.132 620.116 722.783 808.096 Projeli Yatırım 80.805 2.000 26.254 0 8.500 Maliyet 162.937 208.203 253.940 285.316 314.840 Getiri 175.574 235.162 292.378 332.468 374.037 Projeli Yatırım 3.400 1.180 0 15.820 2.000 Maliyet 375 399 423 444 467 Getiri 0 0 0 0 0 Projeli Yatırım 0 1.000 1.000 0 0 Maliyet 510 829 981 1.706 1.880 Getiri 0 0 0 5.400 6.000 Projeli Yatırım 2.150 1.000 0 0 0 Maliyet 0 0 0 0 0 Getiri Projeli Yatırım 154.000 110.000 100.000 110.000 300.000 Maliyet 555.475 656.145 769.537 890.961 992.261 Getiri 656.154 787.294 915.267 1.080.044 1.207.685 (*) Ödeneğin 4.000.000 TL si DAP Bölgesi Kalkınma İdaresi Başkanlığı tarafından finanse (hibe) edilecektir. TARIM İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2015-2019 STRATEJİK PLAN HEDEFLER İTİBARİYLE KAYNAK DAĞILIM TABLOSU (Bin TL) 2015 2016 2017 2018 2019 Yatırım Bütçesinden Karşılanacak Maliyet Kuruluş Bütçesi İmkanları İle Karşılanacak Maliyet 154.000* 110.000 100.000 110.000 300.000 555.475 656.145 759.175 867.811 968.470 Toplam Maliyet 709.475 766.145 859.175 977.811 1.263.470 Özkaynak (Satışlar) 656.154 787.294 912.494 1.060.651 1.188.133 (*) Ödeneğin 4.000.000 TL si DAP Bölgesi Kalkınma İdaresi Başkanlığı tarafından finanse (hibe) edilecektir. Sayfa 70

5 İZLEME VE DEĞERLENDİRME Sayfa 71

TİGEM Stratejik Planı 2015-2019 Sayfa 72

TİGEM Stratejik Planı 2015-2019 5. İZLEME VE DEĞERLENDİRME İzleme; stratejik plan uygulamasının sistematik olarak takip edilmesi ve raporlanması, değerlendirme ise uygulama sonuçlarının amaç ve hedeflere kıyasla ölçülmesi ve söz konusu amaç ve hedeflerin tutarlılık ve uygunluğunun analizi olarak tanımlanmaktadır. TİGEM Stratejik Planı'nın onaylanarak uygulamaya geçirilmesinden sonra planın izlenmesi ve değerlendirilmesi süreci başlayacaktır. Bu süreçte, stratejik amaçların ve onların altında yer alan hedeflerin, bu hedeflere ulaşılabilmesi için yürütülecek faaliyetlerin izlenmesi ve değerlendirilmesi, Kuruluşun içinden oluşturulacak komisyon tarafından yapılacaktır. İzleme ve değerlendirme faaliyetlerinin koordinasyon ve sekretarya hizmetleri ise Araştırma Planlama ve Koordinasyon Daire Başkanlığı tarafından yürütülecektir. Böylece uygulamaların, Kuruluşu ulaşılmak istenilen noktaya taşıyıp taşımadığı belirlenecektir. Bu nedenle, planda yer alan hedeflerin gerçekleşmesine ilişkin gelişmelerin her yıl izlenmesi amacıyla raporlama sistemi geliştirilecektir. İzleme ve değerlendirme sistemi çerçevesinde dört temel raporlama yapılacaktır. Bu raporlar, ilgili dönemler itibarıyla İzleme ve Değerlendirme başlığı altında verilen ilerlemeler, sapmalar ve nedenleri, düzeltici önlemlere ilişkin öneriler, çevresel faktörlerin değerlendirilmesi ile uygulama sürecinin ve sonuçlarının kalitesine ilişkin değerlendirmeleri kapsayacaktır. a) Yıllık İlerleme Raporu: Kurum içi kullanıma yönelik yıllık ilerleme raporu, geçmiş döneme ilişkin değerlendirmeleri içerdiği gibi, takip eden döneme ait düzenleyici ve önleyici tedbirler için de hazırlanacaktır. b) Ara Dönem Raporu: Üçüncü yıl ortası itibarıyla Stratejik Plan uygulama sürecinde kaydedilen ilerlemelere yönelik genel değerlendirmeyi içerecektir. c) Tamamlanma Raporu: Stratejik Planın uygulama sürecinin tamamlanmasını takip eden yıl içinde hazırlanacaktır. Uygulama sürecinde elde edilen başarılar, çıkarılan sonuçların sürdürülebilirliği gibi hususlara ilişkin değerlendirmeleri içerecektir. d) Özel Raporlar: İhtiyaç duyulması halinde belirli bir amaca, hedefe ya da Stratejik Planın diğer unsurlarına yönelik ayrıntılı değerlendirme raporları hazırlanacaktır. Hedeflerle ilgili sorumlu birimler, uygulama sorumluluğunun yanı sıra izleme ve değerlendirmeye ilişkin temel verilerin sağlanmasından da sorumludur. Sayfa 73