DENİZLİ TARIM ÇALIŞTAYI KASIM 2011
KAPSAM Bu rapor, Güney Ege Kalkınma Ajansı toplantı salonunda Barış KIYAK moderatörlüğünde Ceren AKSU ve Gülşah ÖSELMİŞ raportörlüğünde gerçekleşen toplantıda görüşülen konuları içermektedir. Toplantı Güney Ege Kalkınma Ajansı toplantı salonunda tanışmanın ardından Gülşah ÖSELMİŞ tarafından Ajansın genel yapısı ve çalışmaları ile ihtisas komisyonlarının kurulma amacı ve işleyişi hakkında yapılan sunumla başlamıştır. Sunumun ardından Barış KIYAK moderatörlüğünde öncelikle bitkisel üretim sürecindeki sonrasında da pazarlama sürecindeki mevcut durum ve bu süreçlerde yaşanan sıkıntılara ilişkin katılımcıların görüşleri alınmıştır. KATILIMCI LİSTESİ ADI-SOYADI FERHAT TABAN HALİL SÜMEN MEHMET ÖZTÜRK HIFZI MUSTAFA TUNÇEL SIDIKA ARIKAN HAMDİ GEMİCİ YUSUF GÜLSEVER MEHMET BIYIK NECDET DEMİR ZUHAL BERBEROĞLU SABAHATTİN NAS YRD. DOÇ. DR. RAMAZAN GÖKÇE ALİ ÖNAL MEHMET GÜRAN MEHMET ÖZKUL HÜSEYİN KOCAHIDIR HAŞİM SÖYLEMEZ İLYAS DERELİ YRD. DOÇ. DR. FEVZİYE ÇELEBİ-TOPRAK DOÇ. DR. ALİ RAMAZAN ALAN ÖMER AYHANCI METİN YILDIRIM ALİ ERKAN ÜMMÜHAN KANAT ÖNDER ALİ PİŞİRİCİ YRD. DOÇ. YEŞİM KARA KURUM DENİZLİ İL ÖZEL İDARESİ TAVAS BELEDİYESİ BAKLAN SOL SAHİL POMPAJ SULAMA BİRLİĞİ BAKLAN SOL SAHİL POMPAJ SULAMA BİRLİĞİ ABİGEM DENİZLİ ZİRAAT ODASI PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ DENİZLİ TİCARET ODASI DENİZLİ DERİ OSB ÇİVRİL ZİRAAT ODASI BULDAN ZİRAAT ODASI TAVAS ZİRAAT ODASI BAKLAN ZİRAAT ODASI PAÜ BİTKİ GENETİĞİ VE TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ VE UYGULAMA MERKEZİ PAÜ BİTKİ GENETİĞİ VE TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ VE UYGULAMA MERKEZİ ÇAL ZİRAAT ODASI ÇAL ZİRAAT ODASI DENİZLİ BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ İL MÜDÜRLÜĞÜ KALE ZİRAAT ODASI KALE ZİRAAT ODASI PAÜ BİTKİ GENETİĞİ VE TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ VE UYGULAMA MERKEZİ
BİTKİSEL ÜRETİM Üretim Süreci Katılımcılar tarafından bitkisel üretim süreci ile ilgili belirtilen sorunlar şunlardır: Doğru ve bilinçli üretim yapılmamakta, hem ürün seçimi hem de kullanılan teknik açısından çiftçilerde bilinçsizlik bulunmaktadır. Çiftçiler hangi bölgede hangi ürünlerin üretilmesi gerektiği, hangi ürünün üretiminden daha fazla verim alınacağı konusunda bilgi sahibi değiller. Toprak ve iklim şartlarına uygun olmayan ürün ekimi yapılınca düşük verim alınmakta, bunun sonucunda kar oranı düşmektedir. Bu durumda bir yıl sonra tarla boş bırakılmaktadır. Kale yöresine has biber üretimi bulunmakta fakat çiftçilerdeki eğitim açığı nedeniyle tohum alma yöntemleri, bibere verilecek gübre ve ilaç gibi hususlar bilinmemektedir. Ürünlerin yetiştirildiği alanlarda özellikle sulu tarım yapılan alanlarda toprağın ph dereceleri yükselmektedir. Toprağı besleyecek elementler mineraller olduğu halde değişik gübrelerle, yaprak kısmından verilen sıvı gübrelerle hiç farkında olmadan boşu boşuna maliyetler artırılmaktadır. Üretim planlaması ve ürün deseni oluşturulması eksikliği bulunmaktadır. Arazilerin çok parçalı olması tarımsal üretimi etkileyen önemli sorunlardan biridir. Bu durum özellikle hasat zamanı % 10 lara varan kayıpların yaşanmasına neden olmaktadır. Bölge büyük tarımsal potansiyele sahip ancak Denizli de bitkisel çoğaltma materyeli konusunda herhangi bir kuruluş bulunmamaktadır (Tohum çoğaltma merkezi gibi). Bu durum sadece bölgenin değil Türkiye nin bir eksikliğidir. Tohumların çoğu yurtdışından gelmektedir. Bu konuda bir AR-GE merkezinin kurulması gerekmektedir. Aydın da pamuk, zeytin gibi ürünler ile ilgili enstitüler faaliyet göstermekte, fakat Denizli de böyle bir AR-GE kuruluşu bulunmamaktadır.
Tarımsal üretimde sulama oldukça önemli hususlardan biridir. Sulama hala 1960 lardaki projelerle yapılmaktadır. Bu bağlamda ciddi bir tarımsal sulama politikasının geliştirilmesi ve vahşi sulamadan vazgeçilmesi gerekmektedir. Denizli de yetişen oryantal tütüne tüccarlar oldukça fazla ilgi göstermektedir fakat devletin bu konudaki desteği ile ilgili yeni düzenlemeler yapılması gerekmektedir. KDV miktarlarının teşvik edici noktalara doğru çekilmesi gerekmektedir. Mazot ve gübrede verilen destek miktarı çok zayıf kalmaktadır. Destekleme primleri tespit edilirken özellikle maliyet rakamları göz önünde bulundurulmalıdır. Bir önceki fiyatlarla bu seneki gübre ve mazot fiyatları kıyaslandığında oldukça yükseldiği görülmektedir (% 50 nin üzerinde). İlçelerdeki üretici birlikleri aktif değildir. İyi tarım uygulamaları ve organik tarım konusunda üreticilerin desteklenmesine ve pazar bulması konusunda önlerinin açılmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
Pazarlama Süreci Ürünlerin satım sürecinin sonuna doğru gelinirken alıcı firmalar mal bol havası yaratmakta, bu durum fiyatların çok düşmesine sebep olmaktadır. (Özellikle üzümde bu durumla çok sık karşılaşılmaktadır) Tarım ürünleri genellikle yılda bir kez hasat edilmekte, bu bağlamda diğer ülkelerde olduğu gibi ürün fiyatlarının bir yıl öncesinden bilinmesi gerekmektedir. Satışlarla ilgili bölgeler arası ciddi farklar bulunmaktadır. Pazarlama noktasında çiftçi örgütlenmesi zayıf kalmaktadır. Köy bazındaki örgütlenmeler yeterli olmamaktadır. Ürünün yetiştirilmesinde birçok dünya ülkesiyle rekabet edebilecek kalitede ve miktarda ürün elde edilmekle birlikte iç ve dış pazarda satılabilecek ürün miktarına göre arz talep dengesi oluşturulamamaktadır. Serbest Pazar ekonomisinde herkes birşeyler üretmekte fakat kimse gelecek sene ürününün hangi fiyata satılacağını bilmemektedir. Kısacası ekim yapılmakta fakat bu ekimden ne kadar kazanılacağı öngörülememektedir. Denizli de süt birliklerinin dışındaki birlikler çalışmamaktadır.
Maliyetler satış fiyatlarını geçmektedir. Üretilen ürünlerin tamamı hasat zamanında satılamamaktadır. Bu yüzden belli bir dönem depolanması gerekmektedir. Bu bağlamda AB ortak tarım politikası olan ülkelerdeki ürün ihtisas borsaları ve lisanslı depoculuk çalışmaları bizde bir eksiklik olarak ortaya çıkmaktadır. Eğer üretici ürününü satabiliyorsa ne yapılırsa yapılsın üretici birliğine getirmemektedir. (Çivril de elma tasnifleme-ambalajlama tesisi kurulmuş ama aktif olarak çalışmamıştır. Daha önce domatesi satamadığından yakınan çiftçi ilgili tesis kurulduktan sonra tarla domatesini satabildiği için tesise getirmemiştir. Denizli de yaş meyve-sebze ihracatçı sayısının çok az olması oldukça önemli bir eksikliktir. Üreticiler ihraç ettikleri ürünleri söz konusu ülkenin talep ettiği şekilde üretip paketlememektedir. Kooperatiflerde güç birliği bulunmamaktadır. Çivril de bulunan elmayı 18 ayrı renge ve istenilen boya göre ayırabilen tasnifleme, ambalajlama tesisi kooperatif olarak işletilememiş, daha sonra bir ihracatçı tarafından işletilmeye başlanmıştır. İhracatta yabancı dil bilgisine ve teknik desteğe ihtiyaç duyulmaktadır.
Tarımsal üretim sahalarında işleme tesisleri, ambalajlama tesisleri, depolama tesisleri kurulması hatta Pazar organizasyonlarının da yapılabildiği etkinliklerin ön plana alınması gerekiyor. Dünya pazarlarındaki tüketim alışkanlıkları iyi bir şekilde takip edilmemektedir. Bir sonraki toplantıda bitkisel üretim sürecinde ve pazarlama konusunda yaşanan sıkıntılara ve sorunlara yönelik çözüm önerilerinin ele alınması kararlaştırılarak toplantıya son verilmiştir.