RİSKLİ MESLEK? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "RİSKLİ MESLEK? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları"

Transkript

1

2 RİSKLİ MESLEK? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Dünya Bankası Avrupa ve Orta Asya Bölgesi, İnsani Gelişim Bölümü Küresel HIV/AIDS Programı, Sağlık, Beslenme ve Nüfus Sektörü Hacettepe Eğitim Araştırma ve Hizmet Vakfı Birleşmiş Milletler Türkiye HIV/AIDS Ortak Programı T.C. Sağlık Bakanlığı Kasım, 2010

3 2010 Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası Dünya Bankası 1818 H Street, NW Washington, DC Tüm Hakları Saklıdır. Dünya Bankası, Evrensel Telif Hakları Sözleşmesi nin 2. Protokolü çerçevesinde bu belge üzerinde telif hakkına sahiptir. Bu belge, yalnızca Dünya Bankası üye devletlerinde araştırma, eğitim ya da bilimsel amaçlarla çoğaltılabilir. Bu rapordaki bilgiler revizyona tabidir.

4 KISALTMALAR AIDS Akkiz İmmün Yetmezlik Sendromu BM Birleşmiş Milletler CYBE Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyon DB Dünya Bankası ECE Erkeklerle Cinsel İlişkiye Giren Erkekler GDT Gönüllü Danışmanlık ve Test HATAM Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araştırma Merkezi HIV İnsan İmmün Yetmezlik Virüsü PLHIV HIV ile Yaşayan Kişiler MTCT Anneden Bebeğe Geçiş PMK Parenteral Madde Kullanıcısı SB Sağlık Bakanlığı Sİ Seks İşçileri UNAIDS Birleşmiş Milletler HIV/AIDS Ortak Programı UNGASS Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Özel Oturumu Başkan Yardımcısı : Ülke Direktörü : Sektör Direktörü : Sektör Yöneticisi : Görev Ekibi Lideri : Philippe H. Le Houerou Ulrich Zachau Mamta Murthi Abdo S. Yazbeck Ethan Yeh

5 4 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları İçindekiler Yönetici Özeti... 7 I. Giriş... 9 II. Çalışma Yöntemi...11 III. Kim Bu Gezici Çalışanlar?...13 IV. HIV Enfeksiyonu Risk Faktörleri...15 V. HIV Bilgisi ve Farkındalığı...25 VI. Riskli Cinsel İlişki ile İlgili Faktörler...27 VII. Sonuç ve Öneriler...30 Kaynakça...32 Ek 1. Veri toplama sürecine katılan yerler ve organizasyonlar...34 Ek 2. Risk Altında Bulunan Gezici Çalışan Grupları İçindeki HIV Enfeksiyonu Riskleri...35

6 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları 5 Teşekkür Elinizdeki rapor Hacettepe Eğitim, Araştırma ve Hizmet Vakfı, Birleşmiş Milletler Türkiye HIV/AIDS Ortak Programı, Dünya Bankası, Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araştırma Merkezi (HATAM) ve T.C. Sağlık Bakanlığı arasındaki bir işbirliği sonucunda hazırlanmıştır. Ethan Yeh in başkanlık ettiği Dünya Bankası ekibi Rekha Menon, Patricio Marquez, Jennifer Manghinang, Elif Yonca Yükseker, Joseph Green ve Christopher Reinstadtler den oluşmaktadır. Ayrıca ekibe sürekli destek veren ve yardımlarını esirgemeyen Abdo Yazbeck, Mamta Murthi ve Ulrich Zachau ya teşekkürlerimizi sunuyoruz. Aygen Tümer (HATAM), Serhat Ünal (Hacettepe Üniversitesi ve HATAM), Ömer Kutlu (Ankara Üniversitesi), Cem Babadoğan (Ankara Üniversitesi), Gökhan Atik (Ankara Üniversitesi), Nevin Topkara (HATAM) ve Mustafa Topkara (HATAM) ise Türkiye ekibini oluşturmaktadır. Raporun hazırlanması sırasında, Nedim Jaganjac, Son Nam Nguyen, Ina-Marlene Ruthenberg, Aparnaa Somanathan, Harsha Thirumurthy, Benjamin Welch ve David Wilson ın yorumlarının büyük katkısı olmuştur. Ayrıca, bu projenin gerçekleşmesindeki katkılarından dolayı özellikle UNAIDS Odak Noktası ve Birleşmiş Milletler Türkiye HIV/AIDS Ortak Programı Yöneticisi Ela Aktürkoğlu ve Sağlık Bakanlığı ndan Ercan Bal a teşekkür ediyoruz. Rapor için gerekli kaynaklar, UNAIDS Ortak Bütçesi, Çalışmalarının bir parçası olarak Dünya Bankası Küresel HIV/AIDS Programı ile Birleşmiş Milletler Türkiye HIV/AIDS Ortak Programı tarafından sağlanmıştır.

7

8 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları 7 Yönetici Özeti Türkiye de, HIV enfeksiyonunun görülme sıklığı oldukça düşük (< % 0,2) olmasına rağmen, son yıllarda HIV/AIDS vakalarının sayısı artmaktadır. HIV enfeksiyonu, özellikle yüksek risk grubundaki Seks İşçileri (Sİ), erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler (ECE) ve parenteral madde kullanıcıları (PMK) arasında yoğunlaşmıştır. Ancak, HIV enfeksiyonunun özellikle seks işçileriyle heteroseksüel ilişki yoluyla topluma yayılabileceği endişesi vardır. Bugüne kadar Türkiye de seks işçileri konusunda bazı çalışmalar yürütülmüş olsa da, müşteriler; bir başka deyişle ticari seks pazarının talep kısmı üzerine çok az bulgu mevcuttur. Bu, uzun bir süredir seks işçilerinin müşterileri olarak görülen gezici işçi gruplarında Türkiye de yürütülen kendi türündeki ilk çalışmadır. Şubat ve Mart 2010 da, dört farklı ilde (İstanbul, İzmir, Antalya ve Trabzon), dört farklı sektördeki (denizyolu taşımacılığı, karayolu taşımacılığı, inşaat ve turizm) gezici çalışandan üç anahtar soruya cevap bulmak için nitel ve nicel veriler toplanmıştır. Gezici çalışanlar HIV enfeksiyonu ile ilgili hangi davranışlarda bulunmaktadır? HIV ile ilişkili bu davranışlarla ilişkilendirilebilecek faktörler nelerdir? Bu çalışanlar arasında şu anki HIV enfeksiyonu bilgisi ve farkındalığı ne düzeydedir? Bu çalışma, gezici çalışanların gösterebileceği birincil HIV riskli davranışın korunmasız cinsel ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Parenteral madde kullanımı yaygın değildir. Çalışanların yalnızca yüzde 1,1 i parenteral madde kullandığını belirtmiştir. Buna rağmen; gezici çalışanlar, özellikler denizciler ve kamyon sürücüleri, çok sayıda partnerle ve seks işçisiyle sık cinsel ilişkide bulunmaktadır. in yüzde 44 ü ve kamyon sürücülerinin yüzde 42 si son üç ayda 2 ya da daha fazla partnerle cinsel ilişkide bulunduğunu belirtirken, bu oran inşaat çalışanlarında yüzde 23, turizm sektöründe çalışanlarda ise yüzde 30 dur. Tüm çalışanların yüzde 35 i seks işçileriyle nadiren ya da daha sık ilişkide bulunduğunu belirtmiştir ve tüm çalışanların sadece yüzde 45 i bir seks işçisiyle bulunduğu son ilişkide kondom kullanmıştır. in yüzde 45 i ve kamyon sürücülerinin yüzde 38 i seks işçileriyle nadiren ya da daha sık ilişkide bulunmaktadır. Seks işçileriyle cinsel ilişki, evde, Türkiye içinde ve yurtdışına yolculuk yaparken aynı sıklıkta yaşanmaktadır. Bu durum seks işçileriyle girilen çoğu cinsel aktivitenin Türkiye de gerçekleştiğinin göstergesidir. Çalışmada HIV testi uygulanmadığından ve sünnetli çalışan oranının yüksek olması (çalışanların yüzde 99 u sünnetlidir) HIV bulaşmasını azaltabileceğinden gerçek HIV enfeksiyon riskinin bu çalışmada ölçülemeyeceğini belirtmekte fayda vardır. Gezici çalışanları riskli cinsel ilişkiye iten faktörler nelerdir? Bu çalışma ile nedensel ilişkiler belirlenememektedir, ancak riskli cinsel ilişki ile ilişkili faktörlerin incelenmesi mümkündür. İlk olarak; çalışanlar önemli bir zaman dilimini evden ayrı geçirmektedir. Bu durum, rastgele ve paralı ilişkide bulunmaya ortam hazırlamaktadır. Geçtiğimiz yıl, çalışanların yarısından fazlası en az 5 ayı evden ayrı geçirmiştir. Ortalama olarak evden ayrı en fazla zaman geçiren grup denizcilerdir; kamyon sürücüleri ve inşaat çalışanlarının evden ayrı geçirdikleri zaman dilimi genellikle daha kısadır. Buna rağmen turizm sektöründe çalışanlar ya evden ayrı çok kısa zaman geçirdiklerinden ya da neredeyse tüm yılı evden ayrı geçirdiklerinden çift tepeli dağılım göstermişlerdir. İkinci olarak, çalışanların yüzde 44 ü en azından ara sıra alkol kullandığını belirtmiştir. Tüm çalışanlar arasında en yüksek alkol kullanım sıklığı gösteren grup denizcilerdir. Alkol kullanımı uzun zamandan beri riskli cinsel davranışlar ile ilişkilendirilmiştir. Alkolün etkisiyle insanların irrasyonel ya da riskli karar verme eğiliminde olduğu teorisi de bu noktayı desteklemektedir (MacDonald ve diğerleri, 2000; Steele & Josephs, 1990). Çalışanların HIV enfeksiyonu bilgisi incelendiğinde, hemen hemen tüm çalışanların HIV/AIDS hastalığından haberdar olduğu ve HIV ın bulaşması ve önlenmesiyle ilgili temel bir bilgiye sahip oldukları gözlemlenmektedir. Bunun yanında, bazı kritik noktalarda yanlış kanıların varlığı sürmektedir. Örneğin; çalışanların sadece yüzde 39 u HIV ın sivrisinek ısırmasıyla geçmediğini bilmektedir. Çalışanların az bir kısmı daha önce HIV testi yaptırdığından, kişilerin kendi HIV enfeksiyonu durumunu bilenlerin sayısı düşüktü. yüzde 35 lik test yaptırma oranıyla istisna oluşturmaktadır. Çalışanlar arasında yapılan HIV testlerinin çoğunluğu zorunluydu.

9 8 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Riskli cinsel ilişkiyle ilgili faktörleri derinlemesine incelemek için, yaş, gelir, eğitim gibi sosyal değişkenlerin kontrol edilmesini sağlayan çok değişkenli logit regresyonlar yapılmıştır. Tüm değişkenler ele alındığında, yalnızca iki risk faktörüyle riskli cinsel ilişkide bulunma arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur: alkol kullanımı ve evden ayrı geçirilen zaman. Bu çalışma sık alkol kullanan çalışanların kullanmayanlara göre, riskli cinsel ilişkide bulunmaya 2,5 kat daha fazla eğilimli olduğunu ortaya koymaktadır. Evden 5 ay daha fazla ayrı kalan bir çalışan riskli cinsel ilişkide bulunmaya yüzde 34 daha yatkındır. Yurtdışına yolculuğun riskli cinsel ilişkide bulunma üzerinde çok az etkisi vardır, çünkü evden ayrı olmak çok daha önemli bir faktördür. Son olarak; HIV bilgisinin riskli cinsel ilişkiyle çok az ilişkili olduğu ya da hiç ilişkili olmadığı tespit edilmiştir. Bu durum yalnızca bilginin davranışsal değişim için yeterli olmadığını göstermektedir. Gezici çalışanların HIV bilgi, tutum ve davranışları hakkında bu araştırmada ortaya çıkan bulguların gelecekte alınacak önlemlere ve yapılacak araştırmalara ışık tutmasını umuyoruz. Sonuçlardan yola çıkarak, üç öneride bulunmak mümkündür: Daha fazla kanıt ve daha nitelikli sürveyans. Madde alışkanlıkları ve cinsel davranışın gerçek risklerini daha iyi anlamak için biyogöstergelere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çalışmadan elde edilen bulgular HIV bulaşmasının olup olmadığını anlamak amacıyla HIV testi verileriyle birleştirilmelidir. Entegre biyo-davranışsal çalışmalar özellikle erkeklerle seks yapan erkekler ve parenteral madde kullanıcıları arasında olmak üzere tüm risk grupları arasında da uygulanmalıdır. Son olarak, Türkiye de risk gruplarına yönelik HIV sürveyans sistemi geliştirilmelidir. Davranış değişikliği ve kondom kullanımının arttırılması. Bilgi hastalıktan korunmak için sadece gerekli bir koşuldur, ancak davranış değişikliğini sağlamak için başka müdahaleler de gereklidir. HIV eğitimi ve danışmanlık, eğitim, sosyal destek programları ve akran grupları gibi diğer müdahaleleri içeren, kapsamlı davranış değişikliği programları kritik bir öneme sahiptir. Kondoma ulaşımı ve kondom kullanımını, özellikle cinsel ilişki yaşanan noktalarda arttırmak gezici çalışanlar arasında HIV bulaşmasını engellemek adına atılacak önemli adımlardandır. Kondom kullanımını teşvik çalışmaları, limanlar ve kamyon durakları gibi kilit noktalardaki gezici çalışanları hedef alabilir. GDT ve CYBE hizmetlerinin iyileştirilmesi. Araştırmaya katılan çalışanların çok az bir kısmı gönüllü olarak HIV testini daha önce yaptırmıştır. Bireyler ve partnerlerinin kendi durumlarının farkında olmalarını sağlamak amacıyla Gönüllü Danışmanlık ve Test hizmeti yaygınlaştırılmalı ve hizmet alanların sayısı artırılmalıdır. Türkiye de tanı konmuş vakaların büyük bir çoğunluğunda HIV heteroseksüel yolla bulaştığı için, CYBE hizmetlerine erişimi artırmak ve bu merkezlerin kullanımını teşvik etmek HIV enfeksiyonunu önlemede etkili bir araç olabilir. Türkiye deki hedef kitleler (örneğin seks işçileri) için CYBE hizmetleri ve programlarını arttırmaya ve iyileştirmeye devam edilmelidir.

10 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları 9 I. Giriş Türkiye de bildirilen HIV enfeksiyonu yaygınlık oranı tarihsel olarak düşük olmakla birlikte, vaka sayısı günden güne artış göstermektedir. T.C. Sağlık Bakanlığı nın Aralık 2009 verilerine göre, Türkiye de yetişkinlerde HIV yaygınlık oranı yüzde 0,2 nin altındadır (UNAIDS, 2008a; UNAIDS, 2008b; T.C. Sağlık Bakanlığı, 2009) ten Aralık 2009 a kadar, HIV/ AIDS tanısı konmuş vaka sayısı dir (bunların 771 i AIDS basamağında ve 3127 si HIV enfektedir). Bununla birlikte, Grafik 1 de görüldüğü üzere, yeni vaka sayıları son yıllarda artış göstermektedir. Mevcut sayılar yalnızca bildirilen HIV/AIDS vakalarını içerdiğinden gerçekte HIV enfekte kişi sayısının daha fazla olduğu tahmin edilmektedir. Türkiye de önleme, tedavi, danışmanlık, sosyal destek, izleme ve değerlendirme alanlarında izlenecek HIV stratejisi ve politikasını belirleyen ve sektörler arası işbirliğini sağlayan, Ulusal HIV/AIDS Program Çerçevesi yılları için yürürlüktedir. Bu çerçevede, 2007 yılında T.C. Sağlık Bakanlığı, HIV test ve tedavi hizmetlerinin genişletilmesini içeren HIV/AIDS Önleme ve Destek Programını başlatmıştır. Ancak Türkiye de Grafik 1: Türkiye de HIV/AIDS Tanısı Konmuş Vakalar, Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, 2009 halen HIV enfeksiyonunun sistematik izleme ve değerlendirmesinde yetersizlik söz konusudur. Sonuç olarak, HIV enfekte vakaların sayısı ve bulaşma yolu ile ilgili faktörlerinin tespitinde sıkıntılar mevcuttur. HIV ile yaşayanların sayısının bilimsel metotlara göre tahmin edilmesi amacıyla 2010 da yapılan bir çalışmada Türkiye de HIV ile yaşayanların sayısı 2009 sonu itibariyle olarak tahmin edilmiştir. Ancak Türkiye de yaşayan seks çalışanları, parenteral madde kullanıcıları ve erkekle seks yapan erkeklerin bilimsel metotlarla yapılmış projeksiyonlarının olmadığı dolayısıyla tahmin edilen bu rakamın gerçeği yansıtmayabileceği göz önünde bulundurulmalıdır (Tümer & Ünal, 2006, UN HIV/AIDS Tema Grubu, 2010). Eldeki veriler, Türkiye de hastalığın özellikle, yüksek risk grubuna dahil olan seks işçileri, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler ve parenteral madde kullanıcıları arasında yaygın olduğunu göstermektedir. Örneğin, Ankara, İzmir ve İstanbul da yürütülen bir araştırma, HIV enfeksiyonu yaygınlık oranının, seks işçileri arasında yüzde 0,8, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler arasında yüzde 1,2, parenteral madde kullanıcıları arasında yüzde 1,5 olduğunu göstermiştir (UNGASS, 2008) Seks işçileriyle ilgili yapılan araştırmalar sonucunda, HIV yaygınlık oranının yüzde 2,5 ila yüzde 3,5 arasında olabileceği görülmüştür. 1 Kimi bulgular, parenteral madde kullanıcılarında HIV yaygınlık oranının yüzde 2,6 ya kadar çıktığını göstermektedir (Mathers ve diğerleri, 2008) da yapılan bir çalışmada, seks işçilerinin yüzde 2,5 inin HIV pozitif olduğu bulunmuştur (Pembe Hayat, 2009); bununla birlikte, kadın seks işçileri arasında HIV enfeksiyonu oranı sıfır iken, transgender seks işçileri arasında yüzde 5 tir. Bu da, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkeklerdeki enfeksiyon oranının olduğundan az tahmin edildiğini göstermektedir. İstanbul da kayıtsız çalışan seks işçileri arasında yapılan bir araştırmada, sözkonusu seks işçilerinin yüzde 3,5 inin HIV pozitif olduğu bulunmuştur (UNGASS 2008).

11 10 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Zaman içindeki değişimlere bakıldığında, hastalığın heteroseksüel cinsel ilişki yoluyla yayılımının önemli bir oranda olduğu görülmektedir. Tablo 1: Türkiye de HIV/AIDS Tanısı Konmuş Vakalarda HIV Bulaşma Yollarının Değişimi, 1985 ten 2003 yılına ve 2004 ten 2009 yılına kadar, vakaların iki ayrı zaman diliminde enfeksiyonun yayılım yollarına göre dağılım oranını göstermektedir. İlk zaman diliminde heteroseksüel cinsel ilişki yoluyla enfeksiyon bulaşan vaka oranı yüzde 51 iken, bu oran son yıllarda yüzde 12 artış göstererek, yüzde 63 e ulaşmıştır. Diğer bulaşma yolları incelendiğinde, çoğunlukla azalma ya da en azından olduğu gibi kalma eğilimi gözlemlenmiştir. 2 Parenteral madde kullanıcılarına bağlı olan vakaların oranı yüzde 6 dan yüzde 2 ye gerilerken, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkeklerde oran, yüzde ikilik artışla yüzde 8 den yüzde 10 a çıkmıştır. Parenteral madde kullanımı yoluyla bulaşmada görülen bu düşüş, özellikle, HIV enfekte vakaların çoğunluğunun parenteral madde kullanımı yoluyla olduğu Doğu Avrupa ve Orta Asya da bulunan pek çok ülkedeki durumun tam tersidir (IHRD, 2008). Grafik 2: Arasında Tanısı Konmuş Vakalarda HIV Bulaşma Yolları %26 Heteroseksüel li ki Homoseksüel li ki Damar içi laç Kullan m i l ll %1 %1 %2 %4 %9 %57 Kan Nakli MTCT Di er Bilinmiyor Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı, 2009 Tablo 1: Türkiye de HIV/AIDS Tanısı Konmuş Vakalarda HIV Bulaşma Yollarının Değişimi Bulaşma Yolları arası Görülen Vaka Oranı arası Görülen Vaka Oranı Değişim Heteroseksüel Cinsel İlişki Homoseksüel Cinsel İlişki Parenteral Madde Kullanıcıları Kan Nakli Anneden Bebeğe Geçiş Diğerleri Bilinmeyenler %51 %8 %6 %2 %1 %1 %30 %63 %10 %2 %1 %2 %1 %23 %12 %2 %-4 %-2 %0 %-1 %-7 Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı ve HATAM Bu çalışmada, seks işçilerinin müşterisi olduğu düşünülen gezici çalışanlar üzerine odaklanılmaktadır. Seks işçileri konusunda Türkiye de birkaç çalışma yürütülmüş olsa da, müşteriler, bir başka deyişle ticari seks pazarının talep kısmı üzerine çok az bulgu mevcuttur. Gezici çalışanlar konusunda diğer ülkelerde yapılan araştırmalar, çalışma yaşında ve erkek olan bu kişilerin zamanlarının önemli bir bölümünü evden uzakta geçirdiklerini, muhtemelen cinsel ilişki kurdukları birden fazla eşe sahip olduklarını ve seks işçilerinin müşterisi olduklarını göstermektedir (Dünya Bankası, 2009; Kulis ve diğerleri, 2009; Marck, 1999). Örneğin, dünya genelinde yürütülen 87 çalışmanın incelendiği bir araştırmada, gezici çalışanların genel nüfus içindeki diğer erkeklere oranla, seks işçileriyle daha çok birlikte olduklarını ifade ettikleri belirtilmektedir (Carael ve diğerleri, 2006). Araştırmaya göre Güney ve Güneydoğu Asya da, gezici çalışanların ortalama 2 Bulaşma yolu bilinmeyen vaka oranı yüzde 30 dan yüzde 23 e gerilemiş olmakla birlikte, bu durumun tanımlamada belli bir oranda gelişme olduğuna işaret etmesine rağmen, 2009 da tanısı konmuş (217 vakanın) yüzde 41 inin bulaşma yolu bilinmemektedir. Bulaşma yolunun bilinmemesi sorun teşkil etmektedir.

12 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları 11 yüzde 30 u seks işçileriyle cinsel ilişki kurmaktadır. Brezilya da ise bu oran, yüzde 21 dir. Doğu Avrupa ve Orta Asya da gezici çalışanlar konusundaki veriler kısıtlı olmakla birlikte 3, Gürcistan da son zamanlarda yapılan bir araştırmaya göre, denizcilerin yüzde %24 ü ve kamyon sürücülerinin yüzde 52 si haftada en az bir kez, seks işçileriyle cinsel ilişkiye girmektedir (Dünya Bankası, 2009). Odak noktası seks işçileriyle cinsel ilişki olmamasına rağmen, bir başka araştırmanın sonuçları, Baltık ülkelerindeki kamyon sürücülerinin yüzde 37,7 sinin yolculuk sırasında rastgele cinsel ilişkiye girdiklerini göstermektedir (Kulis ve diğerleri, 2009). Maalesef, bu riskli cinsel tutum, HIV enfeksiyonunun daha yüksek oranlarda bulaşması ve yayılması anlamına gelmektedir. 4 Azerbaycan da, ülke içinde yolculuk yapan kamyon sürücülerinin yüzde 1,54 ünün HIV pozitif olduğu saptanmıştır. Genel nüfus içindeki yüzde 0,2 lik yaygınlık oranına göre bu oldukça yüksek bir orandır (Botros ve diğerleri, 2009). Hırvatistan daki HIV enfekte vakaların yarısından fazlası gemiciler arasında gözlemlenmektedir (Stulhofer ve diğerleri, 2006). Karadağ da ise HIV enfeksiyonu tanısı konmuş vakaların yüzde 14 ünü turizm sektöründe çalışanlar oluşturmaktadır (Gudinho ve diğerleri, 2005). Bu çalışmanın amacı, Türkiye de HIV enfeksiyonu bulaşması açısından yüksek riskli sayılan gezici işçi grupları (gemiciler, kamyon sürücüleri, inşaat ve turizm sektörü çalışanları) arasında HIV bilgisi, farkındalığı ve tutumları konusunda durum saptaması yapmaktır. Uluslararası taşımacılık, inşaat ve turizm sektörleri Türkiye ekonomisi açısından hızla gelişme gösteren sektörlerdir 5 ve bu sektörlerde çalışan gezici çalışanların, gelecekte HIV enfeksiyonu yayılımı açısından temel rotayı oluşturabileceği düşünülmektedir (Tümer & Ünal, 2006). Gezici çalışanlar, Türkiye nin Ulusal HIV/AIDS Program Çerçevesi nde henüz, risk grubu olarak tanımlanmamıştır. Öncelikle bu grubun davranış ve potansiyel risklerinin anlaşılması önem taşımaktadır. Bu anlamda sorulacak, üç anahtar araştırma sorusu şu şekilde sıralanabilir: Gezici çalışanlar HIV enfeksiyonu ile ilgili hangi davranışlarda bulunmaktadır? HIV a ilişkin bu davranışlarla ilişkilendirilebilecek faktörler nelerdir? Bu çalışanlar arasında şu anki HIV bilgisi ve farkındalığı ne düzeydedir? Bu çalışmayla ilgili iki çekincenin dikkate alınması önemlidir: İlk nokta, bu çalışan grubundan toplanmış biyogöstergenin (ör: HIV testi) bulunmamasıdır. Bu durumda, HIV yaygınlık oranı ya da epideminin yoğunluğu bağlamında çıkarımlarda bulunmak mümkün değildir. İkincisi, örneklemin diğer risk gruplarını ve genel nüfusu içermemesidir. Bu durumda, davranış biçimlerinin diğer nüfus gruplarında ne derece risk taşıdığı konusunda aşağı yukarı bir fikir edinmek zorlaşmaktadır. Mümkün olduğunca, diğer çalışmalar ya da ülkelerdeki durumlarla karşılaştırmalı bir sunuma gidilecek, ancak örnekleme ve yöntem açısından muhtemelen önemli farklılıklar olacaktır. Bununla birlikte, bu çalışmanın en büyük katkısı, Türkiye de gezici çalışan nüfusun barındırdığı risk faktörlerini betimlemesidir. II. Çalışma Yöntemi 1. Çalışmaya Katılan İller Bu çalışma, Türkiye nin HIV enfeksiyonu yaygınlık oranı açısından yüksek ve gezici çalışan nüfusu bakımından yoğun olduğu öngörülen dört ayrı ilinde gerçekleştirilmiştir. İstanbul, İzmir, Antalya ve Trabzon. Bu kentlerden İstanbul, İzmir ve Trabzon, Türkiye nin uluslararası karayolu güzergahında olup, aynı zamanda turistlerin uğrak noktalarıdır. Antalya ise uluslararası deniz ulaşımına açılan, önde gelen ticari ve turistik bir bölgededir. Turizm ve ulaşıma bağlı olarak, bu dört bölge ayrıca, çok sayıda inşaat projesine ev sahipliği yapmaktadır Örneğin Carael ve diğerleri. (2006) incelemesi, Doğu Avrupa ve Orta Asya ülkelerindeki gezici çalışan nüfusa dayanan ölçümler içermemektedir. HIV ve uluslararası taşımacılık, inşaat ve turizm alanında gezici çalışanlar ilişkisi üzerine daha geniş bir tartışma için, Bkz. Ek 2. Gerek deniz gerek karayolu taşımacığı, Türkiye nin Asya ve Avrupa arasındaki özgün konumu nedeniyle, Türk ekonomisi açısından yaşamsal öneme sahiptir. Örneğin, Avrasya karayolu bağlantısı ve Karadeniz Ring Koridoru, deniz taşımacılığı ve ticareti açısından önemli bağlantılardır. Türkiye nin dış ticaret hacminde 1990 lardan günümüze büyük bir gelişme olmuş ve bunun sonucunda, gerek ulusal gerek uluslararası karayolu ve deniz taşımacılığı kapasitesinde artış gözlemlenmiştir. İnşaat sektöründe 2004 te 5,4 milyar dolar olan hacim, 2007 de 19 milyar dolara çıkmış ve 11 milyon insan, yani toplam istihdamın kabaca %5.3 ü, bu sektörde istihdam edilmiştir (Devlet Planlama Teşkilatı, 2006) de 10,4 milyon olan yabancı turist sayısının, 2005 te 21,1 milyona çıkmasıyla, turizm sektöründe gözle görülür bir gelişme yaşanmıştır. Aynı zamanda, turizmden elde edilen, 2000 deki 7,6 milyar dolarlık gelir, 2005 te 18,2 milyar dolara çıkmıştır.

13 12 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları 2. Yöntem ve Araçlar Saha çalışması, Hacettepe Eğitim, Araştırma ve Hizmet Vakfı tarafından, T.C. Sağlık Bakanlığı, Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araştırma Merkezi (HATAM), UNAIDS ve Dünya Bankası ortaklığıyla gerçekleştirilmiştir. Dört ilde de gezici çalışanların bilgi, davranış ve tutumlarının daha kapsamlı bir değerlendirmesine olanak sağlamak amacıyla, hem nitel hem de nicel veriler toplanmıştır. Nitel veri, artyetişim özellikleri, alkol ve madde kullanımı, cinsel tutum, HIV enfeksiyonu bilgisi ve farkındalığı, HIV testi ve diğer sağlık davranışları konularını içeren geniş kapsamlı bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Anket, ilk olarak pilot bölge Ankara da uygulanmış ve gizliliğin korunması, kültürel duyarlılığa uygunluk ve anlaşılırlık ölçütleri göz önünde tutularak tekrar gözden geçirilmiştir. Nicel veriler ise, odak gruplarla yapılan görüşmelerden toplanmıştır. Bu görüşmeler, Patton un 1987 tarihli çalışmasında tanımlanan görüşme formu yaklaşımı (ayrıca bkz. Karasar, 2004; Yıldırım ve Şimşek, 2006) esas alınarak toplanmıştır. Görüşme formu, bu alandaki diğer çalışmalar incelenip, gözden geçirildikten sonra hazırlanan 13 ana sorudan oluşmaktadır. Ancak, görüşmeciler forma dahil edilmemiş soruları sorma esnekliğine sahiptir. Odak gruplarla yapılan görüşmelerde, görüşülen kişiyi tanımlayıcı alıntılar, kendi sözleriyle başlığı altında sunulmaktadır. 3. Örneklem Gezici çalışanlar ayırdedici özelliği oldukça zor tanımlanabilir bir grup oluşturmaktadır. Bu yüzden bu alandaki pek çok çalışmada, amaca uygun örneklem ya da konum odaklı örnekleme ile çalışılmaktadır. Bu çalışmada, çalışanlar, bağlı oldukları bölgesel mesleki kuruluşlar ya da meslek odaları üzerinden tanımlanmıştır. Bu kuruluşlar, hem nitel hem de nicel veri toplanması için seçilecek çalışanların oluşturulmasına yardımcı olmuştur. 6 Öncelikle, nitel araştırma için, dört ilin her birinde, dört ayrı sektörde 1200 çalışandan oluşan toplam bir örneklem içinden 75 çalışan seçilmiştir. Eksik ya da geçersiz yanıt olasılığı göz önünde bulundurularak, seçilen ilk 75 kişiye yedek olarak 64 çalışan daha eklenmiştir. 7 Anketler 2010 yılı, Şubat ve Mart aylarında gerçekleştirilmiştir. 8 Ankete katılan çalışan sayısı, yedeklerle birlikte, toplam olarak dur. Anket sonuçlarının illere ve sektörlere göre dağılımı Tablo 2: Gezici Çalışanların İl ve Mesleklere Göre Dağılımı verilmiştir. Tablo 2: Gezici Çalışanların İl ve Mesleklere Göre Dağılımı Antalya İstanbul İzmir Trabzon Toplam Kamyon sürücüleri İnşaat çalışanları Turizm çalışanları Toplam ,239 Anketler, hedeflenen bölgelerde, ankete katılanların çalıştığı farklı mekanlarda, örneğin, gemilerde, kamyon sürücülerinin mola yerlerinde, otellerde ve inşaat alanlarında gerçekleştirilmiştir. Ek.1, anket verilerinin nerelerde ve hangi kurumlar aracılığıyla toplandığını göstermektedir. Anket örneklemi içinden, ankete katılanların bir alt örneklemi de odak grup görüşmeleri için seçilmiştir. Bütün sektörlerden toplamda 80 çalışan içinden seçilmiş yirmişer kişilik gruplar öncül örneklemi oluşturmaktadır. Fakat ankete katılanlardan bazıları soruları yanıtsız bıraktığı için, sonuçta elde edilen odak grubu görüşmeleri 76 dır. Nicel örneklemin sonuç dökümü Tablo 3: Odak Grup Görüşmelerine Katılan Çalışanların İl ve Mesleklerine Göre Dağılımı verilmiştir Araştırma ekibi, hem kayıtlı hem de kayıtsız sektör çalışanlarını ankete katmaya teşebbüs ettiyse de, kayıtsız sektör çalışanları yeterli oranda temsil edilmemektedir. 4 ayrı sektörden 16 şar yedek hazır bulundurulmuştur. Mevsimsel özelliklerin anket sonuçlarını aleyhte etkileyeceği düşünülmemiştir. Gerek yerleşim gerek ulaşım etkinliklerinin çalışmanın yapıldığı zaman diliminde oldukça yoğun olacağı düşünülmüştür. Benzer biçimde, inşaat sektörü de Şubat ve Mart aylarında, hatta yılın diğer aylarına göre, daha fazla aktiftir. Mevsimsel etki turizm çalışanları açısından söz konusu olabilir. Havaların ısınmaya başlamasına bağlı olarak çalışanların hazır olacağından hareketle, Antalya bölgesindeki çalışma Mart ayına kaydırılmıştır.

14 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları 13 Tablo 3: Odak Grup Görüşmelerine Katılan Çalışanların İl ve Mesleklerine Göre Dağılımı Kamyon sürücüleri İnşaat çalışanları Turizm çalışanları Toplam Antalya İstanbul İzmir Trabzon Toplam III. Kim Bu Gezici Çalışanlar? Ankete katılan gezici çalışan grubunun artyetişim özellikleri Tablo 4 te verilmiştir. Ankete katılan grubun geneli dikkate alınırsa, ortalama bir çalışanın özellikleri şu şekilde sıralanabilir: Erkek, 35 yaşında, ilköğretim mezunu, evli ve 2,4 çocuk sahibi. Ankete katılanların neredeyse tamamı Türk vatandaşı, Müslüman, heteroseksüel cinsel temas kurmakta ve sünnetli. Erkeklerde sünnetin, heteroseksüel cinsel temasta HIV enfeksiyonu kapma riskini yüzde 60 oranında azalttığını gösteren çalışmalar mevcuttur (Auvert ve diğerleri, 2005; Bailey ve diğerleri, Gray ve diğerleri, 2007). Yüzde 99,4 ü sünnetli olan gezici çalışanlarda, HIV enfeksiyonunun görece olarak düşük olacağı varsayılabilir. Yine de farklı sektörler arasında gözle görülür farklılıklar olacaktır. Ankete katılan kadın çalışanlar, Tablo 4: Mesleklere Göre Artyetişim Özellikleri Cinsiyet Erkek Yaş Ortalama 20 yaş ve altı yaş arası yaş arası 50 yaş ve üstü Eğitim Durumu İlköğretim mezunu değil İlkokul/İlköğretim Lise, Meslek Lisesi Üniversite, Önlisans, Lisans, Lisansüstü Medeni Durum Evli Bekar Evlilik Dışı Birlikte Yaşıyor Diğer 1 Çocuklar Çocuk Sayısı Uyruğu Türkiye Din Müslüman Cinsel Yönelimi Heteroseksüel Sünnet Sünnetli %99,0 35,2 (9,3) %0,9 %36,6 %56,4 %6,1 %3,7 %25,5 %58,4 %12,4 %55,8 %34,6 %1,6 %8,1 2,1 (1,1) %99,4 %98,5 %97,8 %98,8 Kamyon sürücüleri %99,0 41,0 (8,6) %1,0 %13,1 %71,9 %14,1 %4,9 %62,2 %31,6 %1,3 %78,5 %11,9 %1,0 %8,6 2,7 (1,2) %100 %100 %98,7 %100,0 İnşaat çalışanları %100,0 32,7 (9,0) %4,3 %47,2 %46,2 %2,3 %9,6 %67,9 %22,2 %0,3 %62,4 %32,3 %2,0 %3,3 2,7 (1,4) %99,7 %99,7 %98,7 %99,3 Turizm çalışanları %81,0 29,3 (6,5) %3,3 %63,6 %33,1 %0,0 %3,0 %26,4 %54,2 %16,4 %46,2 %46,5 %4,0 %3,3 1,8 (1,0) %98,3 %98,3 %97,7 %99,6 Toplam %94,9 34,6 (9,4) %2,3 %40,0 %52,1 %5,6 %5,3 %45,2 %41,8 %7,6 %60,6 %31,4 %2,1 %5,9 2,4 (1,3) %99,4 %99,1 %98,2 %99,4 Notlar: Standart sapmalar, parantez içinde verilmiştir. Yüzdelik dilimler, belirli bir çalışan grubundaki (o çalışan grubunu temsil eden sütun içinde) yüzdeleri gösterir. 1 Diğer satırı, Boşanmış/Ayrılmış, Dul, Ayrı Yaşıyor gibi seçenekleri içermektedir.

15 14 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları ağırlıkla turizm sektöründe çalışan kadınlardır. Turizm sektöründe çalışanların yüzde 19 unu kadınlar oluşturmaktadır. Tüm örneklem grubu içinde en yüksek yaş ortalamasına sahip olanlar, 41,0 yaş ile kamyon sürücüleridir. Turizm çalışanları ise, 29,3 yaş ortalaması ile en genç grubu oluşturmaktadır. Yaş dağılımına bakıldığında, kamyon sürücüleri ve denizcilerin büyük bir oranda yaş aralığında olduğu, buna karşılık turizm çalışanlarının %63,6 oranla daha genç bir yaş grubunda, yaş aralığında yoğunlaştığı görülmektedir. ve turizm çalışanları, yüzde 50 si düz lise/ meslek lisesi, yüzde 10 u üniversite ya da yükseköğrenim mezunu oranları ile tüm çalışanlar içinde en eğitimli grubu oluşturmaktadır (bkz Grafik 3). İnşaat çalışanları ise, yüzde 67,9 u ilkokul/ilköğretim mezunu oranı ile en düşük eğitim düzeyine sahip grubu oluşturmaktadır. Onları, %62,2 ilkokul/ilköğretim mezunu oranı ile kamyon sürücüleri izlemektedir. 9 Ortalama olarak, çalışanların çoğunluğu evlidir. Yüzde 46,2 si evli, yüzde 46,5 i bekar olan turizm çalışanları bu ortalamanın dışında bir profil sunmaktadır (bkz. Tablo 4). En yüksek evli gezici çalışan oranı, yüzde 78,5 i evli olan kamyon sürücüleridir. Kamyon sürücülerinin yalnızca yüzde 11,9 u bekar olduğunu belirtmiştir. Turizm çalışanları, örneklem içinde eğitim düzeyi en yüksek sektörde olmalarına rağmen, yüzde 60 ı ortalama TL (315 ABD Doları-630 ABD Doları) aylık kazanç aralığı ile en az gelire sahip olan gruptur (bkz. Grafik 4). 10 İnşaat çalışanlarının da benzer şekilde, yüzde 56 sının aylık kazancı TL aralığında toplanmıştır. Kamyon sürücüleri ve denizcilerin gelir dağılımı farklılık göstermektedir. Bu sektörlerde çalışanların çoğu, TL aylık kazanç elde etmektedir. Yüzde 19 u TL aralığında aylık kazanç, yüzde 14 ü aylık Liradan daha fazla kazanç elde eden denizciler, genel olarak en yüksek gelir düzeyini oluşturan gruptur yılı için Türkiye de kişi başına düşen gayri safi milli gelir ABD Dolarıdır. Buna göre, aylık TL arası kazanç elde eden gezici çalışanlar kişi başına düşen gayri safi mili gelirin altında kazanmaktadır. Grafik 3: Çalışılan Sektöre Göre Mezun Olunan En Son Eğitim Düzeyi lkö retimden a a lkö retim Ortaö retim Ortaö retimden Yüksek %58 %62 %68 %54 %32 %25 %26 %22 %12 %4 %5 %10 %1 %0 %3 %16 Kamyon Sürücüleri n aat Çal anlar Turizm Çal anlar Grafik 4: Gezici Çalışanların Sektörlere Göre Ortalama Aylık Kazançları Lira Lira Lira Lira 4001 Lira ve üstü %47 %21 %19 %10 %4 %54 %56 %60 %40 %31 %31 %12 %2 %1 %2 %0 %1 %4 %1 %1 Kamyon Sürücüleri n aat Çal anlar Turizm Çal anlar Notlar: Bir diğer gelir kategorisi olduğu için, bazı gezici çalışan oranlarının toplamı %100 olmayabilir. 9 Kamyon sürücülerinin ilkokulu bitirme oranı yüzde 37 iken, inşaat çalışanlarının ilkokulu bitirme oranı yüzde 51 dir. 10 Gelirin belirlenmesinde, görüşmeye katılanlardan, aylık gelirlerini farklı kategorilere göre tahmin etmeleri istenmiştir. Bu nedenle tüm çalışanların (ya da çalışılan sektöre göre) bir ortalamasını almak mümkün değildir.

16 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları 15 IV. HIV Enfeksiyonu Risk Faktörleri Bu konuda yazılmış kaynaklara dayanarak, gezici çalışanlarda HIV enfeksiyonu bulaşmasını arttırması olası görülen dört potansiyel faktöre odaklanmaktayız. 1) Riskli cinsel davranış 2) Parenteral Madde Kullanımı 3) Evden uzakta geçirilen zaman 4) Alkol Kullanımı İlk iki faktör doğrudan HIV enfeksiyonu bulaşma ve yayılımı ile ilgili olan davranışlar iken, diğer iki faktör riskli cinsel davranış ve parenteral madde kullanımı ile bağlantılı olarak olasılığı arttırması muhtemel görülen faktörlerdir. A. Riskli Cinsel Davranış 1. Çok Sayıda Cinsel Partner Bölüm I de vurgulandığı gibi, Türkiye de başlıca HIV enfeksiyonu yayılım yolunun korunmasız yapılan heteroseksüel cinsel ilişki olduğu görülmektedir. Gezici çalışanların önemli bir oranının birden fazla cinsel partnerle ilişkiye giriyor olmasından dolayı, HIV enfeksiyonu kapma riski yüksek olabilir. Çalışanların yüzde 35 i, son 3 ayda 2 ya da daha fazla cinsel partnerle ilişkiye girdiklerini belirmiştir. Tablo 5: Çalışılan Sektöre Göre Son 3 Ayda Cinsel İlişkiye Girilen Partner Sayısı Dağılımı, sektörlere göre ayrıntılı döküm verilmektedir. Bu döküme göre, denizcilerin birden fazla partnerle cinsel ilişkiye en çok giren grup olduğu görülmektedir. in yüzde 44 ü son 3 ayda 2 ya da daha fazla cinsel partnerle cinsel ilişkiye girdiklerini ifade etmiştir. Kamyon sürücülerinin yüzde 42 si, inşaat işçilerinin yüzde 23 ü ve turizm sektöründe çalışanların yüzde 30 u son 3 ay içinde 2 ya da daha fazla cinsel partnerle ilişkiye girdiğini belirtmiştir. Birden fazla partnerle cinsel ilişkinin olası ifadesi cinsiyete göre farklılık gösterebileceğinden, kadın çalışanların turizm sektöründe en ağırlıklı grup iken, diğer sektörlerin erkek ağırlıklı olduğu göz önünde bulundurularak, Tablo 5: Çalışılan Sektöre Göre Son 3 Ayda Cinsel İlişkiye Girilen Partner Sayısı Dağılımı ifadelerin bundan etkilendiği varsayılabilir. Çalışmaya katılan gezici çalışanların çoğunluğunun (tüm gezici çalışanlar içinde yüzde 48,2) son 3 ay içinde cinsel ilişkiye girmediğini ifade etmesi de ayrıca dikkate değerdir. Birden fazla partnerle cinsel ilişkiye giren çalışanların çoğunluğunun bekar olabileceği varsayılabilir. Ancak, evli çalışanların da önemli bir oranda başka partnerlerle cinsel ilişkiye girdiği görülmektedir. Grafik 5, evli çalışanların yüzde 20 sinin başka partnerlerle de cinsel ilişkiye girdiğini göstermektedir. Sırasıyla yüze 38 ve yüzde 37 oranlarında başka partnerlerle cinsel ilişkiye girdiği görülen denizciler ve kamyon sürücülerinin durumu özellikle endişe vericidir. Evli çalışanların bekarlara göre, başka partnerlerle cinsel ilişkiye girmesi, her ne kadar düşük bir olasılık olarak görülse de, çalışanın evli olduğu eşinin bu cinsel etkinlikten haberi olmaması durumunda potansiyel HIV enfeksiyonu yayılımı riski daha da artabilmektedir. Tablo 5: Çalışılan Sektöre Göre Son 3 Ayda Cinsel İlişkiye Girilen Partner Sayısı Dağılımı Partner Sayısı Kamyon Sürücüleri İnşaat çalışanları Turizm çalışanları Toplam 0 %42,6 42.8% %53,5 %54,5 %48,2 1 %13,1 15.2% %23,6 %15,9 %16,9 2 %16,4 12.5% %12,9 %17,3 %14,7 3 %8,5 10.4% %4,9 %7,2 %7,8 4 %7,2 9.4% %3,5 %2,2 %5,7 5 %4,6 5.1% %1,4 %1,8 %3,3 6+ %7,6 4.7% %0,4 %1,1 %3,5 Not: Yüzdelik oranlar çalışılan sektöre göredir. Kendi sözleriyle... Bir yabancıyla seks yapmak evlenmeden önce her genç adamın yaşadığı bir tecrübedir. İnşaat Çalışanı

17 16 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Grafik 5: Çalışılan Sektöre ve Medeni Duruma göre birden fazla eşle cinsel ilişkiye girme dağılımı Evli Bekar %59 %69 %38 %37 %22 %35 %26 %43 Kamyon Sürücüleri n aat Çal anlar Turizm Çal anlar Son 3 ay içinde başka partnerlerle cinsel ilişkiye girdiğinde her zaman kondom kullandığını ifade eden gezici çalışanların tüm çalışanlar içinde oranı ortalama olarak yüzde 20,8 dir. Bu, görece düşük bir orandır. Çalışanlardan yüzde 11,7 si ise sık sık kondom kullandığını ifade etmektedir. Grafik 6 ya göre, evli olduğu eşi dışında başkalarıyla cinsel ilişkiye girdiğinde kondom kullanma olasılığı en düşük görünen çalışan grubu kamyon sürücüleridir (yüzde 44 ü asla, yüzde 21 i çok az ). Turizm sektöründe çalışanların yüzde 24 ü her zaman kondom kullandığını belirtirken, çoğunluğunun kondom kullanımı oldukça düşüktü Asla Çok Az Arada bir S k s k Her zaman (yüzde 52'si asla ya da çok az ). Kamyon sürücülerinin, muhtemelen HIV enfeksiyonu ve karayolu taşımacılığı ilgisi konusunda küresel farkındalığın daha yüksek oluşuna bağlı olarak, kondom kullanımının en yüksek olduğu grup olması ilginçtir. Yine de kondom kullanımı dökümleri diğer çalışmalardaki dökümlere göre daha düşüktür. Örneğin, Baltık ülkelerindeki kamyon sürücülerini konu edinen bir araştırmaya göre, yolculuk esnasında girilen rastgele cinsel ilişkide kondom kullanım oranı %66,6 dır. Bu gruptan sadece %18,4 ü asla kondom kullanmadığını ifade etmiştir (Kulis, Chawla, Kozierkiewicz, & Subata, 2009). Kendi sözleriyle... Evet, kesinlikle kondom kullanmayı tercih ederim, ancak bu her zaman mümkün olmuyor. Denizci Grafik 6: Son 3 Ayda Evli Olunan Eş Dışında Cinsel İlişkiye Girilen Partnerle Kondom Kullanım Sıklığı %22 %25 %24 %14 %15 Kamyon Sürücüleri %24 %20 %17 %10 %29 n aat Çal anlar %44 %21 %11 %11 %14 Turizm Çal anlar %31 %21 %12 %12 %24 Evli çalışanların farklı partnerlerle cinsel ilişkiye girme durumunda kondom kullanım oranı daha düşüktür. Grafik 7, Grafik 6 ile medeni durum dışında, aynı kondom kullanım sıklığını göstermektedir. Grafik 6 ya bakılırsa, evli çalışanların yüzde 58 i ya çok az kondom kullanmakta ya da asla kullanmamaktadır. Bu durum, evli çalışanların eşlerinin HIV enfeksiyonu kapma riskinin daha yüksek olabileceğine işaret etmektedir. Muhtemelen sadece çalışanlara yönelik değil, eşlerine de yönelik ek programların oluşturulması gerekmektedir Burada gösterilmemekle birlikte, sektöre ve medeni duruma göre sonuçlar, Grafik 6 daki sonuçlarla benzerdir. Evli inşaat çalışanlarının (yüzde 76) ve turizm çalışanlarının (yüzde 65), denizcilere (yüzde 54) ve kamyon sürücülerine (yüzde 51) kıyasla, daha büyük oranlarda asla ve çok az şıklarında kondom kullanımını bildirdikleri görülmektedir.

18 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları 17 Grafik 7: Medeni Duruma Göre Son 3 Ayda Evli Olunan Eş Dışında Cinsel İlişkiye Girilen Partnerle Kondom Kullanım Sıklığı Bekar Evli %24 %17 %23 %16 %20 %33 %25 %13 %8 %21 Asla Çok Az Arada bir S k s k Her zaman 2. Seks İşçileriyle Cinsel İlişki Grafik 8: Seks İşçileriyle Cinsel İlişkinin Sıklığı Asla Kamyon Sürücüleri Arada bir S k s k Her zaman %27 %28 %32 %11 %2 Kamyon Sürücüleri %31 %30 %27 %8 %3 n aat Çal anlar %34 %38 %24 %4 Turizm Çal anlar %51 %23 %18 %5 %3 Diğer ülkelerde yapılan çalışmalardan elde edilen bulgulara dayanarak, gezici çalışanlar için, en büyük HIV enfeksiyonu risk faktörünün seks işçileriyle girilen cinsel ilişki olduğu görülmektedir. Başka partnerlerle girilen cinsel ilişkiye ek olarak, çalışanlara özellikle seks işçileriyle girilen cinsel ilişki hakkında sorular yöneltilmiştir. Grafik 8, gezici çalışanların seks işçileriyle cinsel ilişkiye girme oranlarının yüksek olduğunu göstermektedir. Bu oran yüzde 49 ile turizm çalışanları arasında en düşük, yüzde 73 ile denizciler arasında en yüksektir. Grafik 8, denizciler ve kamyon sürücülerinin seks işçileriyle cinsel ilişkiye girme eğiliminin denizcilerin yüzde 45 i, kamyon sürücülerinin yüzde 38 i arada bir ya da daha sık aralıklarla seks işçileriyle cinsel ilişkiye girmektedir- yüzde 28 ve yüzde 26 oranlarının söz konusu olduğu inşaat ve turizm çalışanlarına oranla daha yüksek olduğunu da göstermektedir. Genel olarak bakıldığında, gezici çalışanların arada bir ya da daha sık aralıklarla seks işçileriyle cinsel ilişkiye girmesi (bütün çalışanlar içinde yüzde 35 oranında) endişe verici boyuttadır. Çünkü, kişisel ifadeye dayalı araştırmalarda, cinsel ilişkiyle ilgili riskli davranışlar genellikle olduğundan daha aza indirgenir. Seks işçileriyle girilen cinsel ilişki esnasında kondom kullanımı sorulduğunda, çalışanların yüzde 45,1 i son cinsel ilişkilerinde kondom kullandığını belirtmiştir. Bu oldukça düşük bir orandır. Grafik 9, seks işçileriyle kondom kullanımının farklı sektörlerde çalışanlarda benzer olduğunu göstermektedir. Çalışılan sektöre bağlı herhangi bir istatistiki farklılık bulunmamaktadır. 12 Kişisel ifadeye bağlı araştırmaların çoğunda kondom kullanımı olduğundan daha fazla gösterilmektedir. Bu nedenle, tutarlı olarak seks işçileriyle girilen cinsel ilişkide kondom kullanan gezici çalışanların gerçek oranı görünenden daha düşük olabilir. 12 T testi uygulanmış olup, yüzde 5 ile istatistiki açıdan önemli bir orandır

19 18 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Gezici çalışanlarda seks işçileriyle cinsel ilişkide bu derece düşük kondom kullanım oranının olması ciddi boyutta endişe vericidir. Çünkü, bu konuda yapılan diğer araştırmalarda söz konusu orana dair bulgular çok daha yüksektir. Örneğin, 2008 yılında Gürcistan da gezici çalışanlar arasında yapılan bir çalışmada, Gürcü kamyon sürücülerinin yüzde 77 sinin, denizcilerin yüzde 83 ünün seks işçileriyle son cinsel ilişkilerinde kondom kullandığı saptanmıştır (Dünya Bankası, 2009). Hırvatistan da yapılan benzer bir araştırmada ise, denizcilerin yüzde 85 inin, inşaat işçilerinin yüzde 75 inin seks işçileriyle son cinsel ilişkilerinde kondom kullandığı belirtilmektedir (Stulhofer, Brouillard, Nikolic, & Greiner, 2006). Grafik 9: Seks işçisiyle girilen son cinsel ilişki esnasında kondom kullanımı Evet Hay r Hat rlam yor 42% 49% 9% Kamyon Sürücüleri 45% 42% 12% n aat Çal anlar 47% 47% 6% Turizm Çal anlar 47% 47% 5% Kendi sözleriyle... Kondom kullanıp kullanmadığı sorulduğunda Gerek yok. Ben bir erkeğim. Türk üm ve bizim kondom kullanmaya ihitiyacımız yok. İnşaat Çalışanı Grafik 10: Medeni Duruma Göre Seks İşçileriyle Cinsel İlişkiye Girme Sıklığı Asla Çok az Arada bir S k s k Her zaman Bekar %25 %28 %32 %11 %4 %1 Evli %41 %32 %22 %5 Grafik 11: Medeni duruma göre seks işçisiyle girilen son cinsel ilişki esnasında kondom kullanımı Evet Hay r Hat rlam yor Bekar %50 %45 %6 Evli %41 %48 %11

20 Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları 19 Vietnam da, inşaat işçilerinde söz konusu oran yüzde 75 olarak saptanmıştır (Nüfus Konseyi, 2003). Evli çalışanların seks işçileriyle cinsel ilişkiye girme oranı, bekarlara göre daha düşüktür. Evli çalışanların yüzde 27 si, seks işçileriyle en azından arada bir cinsel ilişkiye girdiğini belirtirken, bekarlarda bu oran yüzde 47 dir (bkz. Grafik10). Ne var ki, seks işçileriyle cinsel ilişkiye giren evli çalışanların kondom kullanma eğilimi daha düşüktür. Grafik 11, evli çalışanların seks işçileriyle girilen en son cinsel ilişkide kondom kullanım oranının yüzde 41 olduğunu göstermektedir. Bu oran, bekar çalışanlar arasında yüzde 50 dir. Evden uzakta geçirilen zaman göz önüne alındığında, çalışanların evden uzakta oldukları zaman içinde Türkiye de ya da yurtdışında seks işçileriyle cinsel ilişkiye girmeleri beklenebilir. Grafik 12, son 3 ay içinde çalışanların, seks işçileriyle nerede birlikte olduğunu göstermektedir. Çalışanların yanıt olarak birden fazla seçeneği işaretlemeleri mümkündür; seks işçileriyle hem Türkiye hem de yurtdışında cinsel ilişkiye girilmesi gibi. Bu nedenle yüzdelik oranlar üst üste eklenmemelidir. 13 Grafikler, seks işçileriyle cinsel ilişkiye girmemiş gezici çalışanları da kapsamaktadır. İlginç bir şekilde, seks işçileriyle girilen cinsel ilişki, kendi memleketinde (yüzde 16), Türkiye de yolculuk sırasında (yüzde 15) ve yurtdışında yolculuk sırasında (yüzde 17) oranlarıyla, tüm çalışanlar genelinde oldukça benzer bir dağılım sergilemektedir. 14 Bu bulgular, seks işçileriyle cinsel ilişkinin ağırlıkla Türkiye de, kişinin memleketinde ya da Türkiye içinde yolculuk sırasında gerçekleştiğini göstermektedir. Grafik 12: Son 3 Ay İçinde Çalışılan Sektöre Göre Seyahat ve Seks İşçileriyle Cinsel İlişki %10 %19 %35 Kamyon Sürücüleri n aat Çal anlar Turizm Çal anlar %4 %3 %1 %0 %7 %21 %30 %29 %38 Evde Türkiye'de Seyahat Eden Yurtd nda Seyahat Eden Tümü %16 %15 %17 Notlar: Birden fazla seçenek seçilebildiğinden, yüzdelik dilimler üst üste eklenmemelidir. İstenildiği takdirde belirli çoklu yanıtlar (örneğin, Memlekette ve Türkiye de yolculuk sırasında gibi) verilmesi mümkündür. Kendi sözleriyle Onlar(seks işçileri) bizi buluyor. Bizi yolda karşılıyorlar. Kamyon sürücüsü Belirli sektörler içerisinde önemli farklılıklar mevcuttur. in ve kamyon sürücülerinin yüzde 30 dan fazlası seks işçileriyle yurtdışında ilişkiye girdiklerini ifade ederken, bu oran inşaat çalışanlarında yüzde 3, turizm sektöründe çalışanlarda yüzde 0,3 tür. Bu sonuç, inşaat ve turizm sektörlerinde çalışanların iş için yurtdışına çıkışının nadir olduğunun bir göstergesi gibi görünmektedir. Gerek denizciler, gerek kamyon sürücüleri, seks işçileriyle kayda değer bir oranda Türkiye de cinsel ilişkiye girdiklerini ifade etseler de, 13 Örneğin, çalışanların tümünün %42 si seks işçileriyle cinsel ilişkiye girdiklerini ifade etmektedir. Yüzdelik dilimlerin eklenmesiyle (%16+%15+%17) ortaya çıkan %48 lik oran bu anlamda geçerli değildir. 14 Tüm çalışanlar oranları açısından kayda değer istatistiki bir fark söz konusu değildir..

Türkiye de Yüksek Risk Grubundaki Gezici Çalışanların HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları. Bulgular ve Yorumlar

Türkiye de Yüksek Risk Grubundaki Gezici Çalışanların HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları. Bulgular ve Yorumlar Türkiye de Yüksek Risk Grubundaki Gezici Çalışanların HIV Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Bulgular ve Yorumlar 1. HIV Risk Faktörleri A. Riskli cinsel davranış 1. Çok sayıda cinsel partner 2. Seks işçileriyle

Detaylı

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma

Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Veri Toplama Araçları Hazırlama Süreci ve Pilot Çalışma Dr. Cem Babadoğan Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Ekip Araştırma ekibinde bir koordinatör, 2 teknik danışman, 1program tasarımcısı,1ölçme

Detaylı

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti?

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi

Detaylı

Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV/AIDS Bilgisi, Tutumu ve Davranışları

Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV/AIDS Bilgisi, Tutumu ve Davranışları Riskli Meslek? Türkiye de Yüksek Risk Altındaki Gezici İşçi Gruplarında HIV/AIDS Bilgisi, Tutumu ve Davranışları NEVİN TOPKARA Hacettepe AIDS Tedavi ve Araştırma Merkezi (HATAM) Ön Çalışmalar Çalışma Planları

Detaylı

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 12 Eczacı Profili-1998-2007 II. 1998 ARAŞTIRMASI BULGULARI ll.l.toplumsal VE EKONOMİK ÖZELLİKLER Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 Tabloda

Detaylı

TÜRKİYE DE HIV/AIDS EPİDEMİYOLOJİSİ VE KONTROL PROGRAMI

TÜRKİYE DE HIV/AIDS EPİDEMİYOLOJİSİ VE KONTROL PROGRAMI TÜRKİYE DE HIV/AIDS EPİDEMİYOLOJİSİ VE KONTROL PROGRAMI Dr. M. Bahadır Sucaklı Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Klinik HIV/AIDS Sempozyumu 26-27 Kasım 2011 Antakya HIV/AIDS Kontrol

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU Kültegin Ögel Ceyda Y. Eke Nazlı Erdoğan Sevil Taner Bilge Erol İstanbul 2005 Kaynak gösterme Ögel K, Eke C, Erdoğan N, Taner S, Erol B. İstanbul

Detaylı

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER g TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER TABLOLAR Tablo 1. TR63 Bölgesi Doğum Sayısının Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)... 1 Tablo 2. Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)...

Detaylı

EPIDEMIYOLOJIK VERILER DEĞIŞTI MI? DR. SERAP İSKENDER KANUNI EĞITIM VE ARAŞTIRMA HASTANESI, TRABZON

EPIDEMIYOLOJIK VERILER DEĞIŞTI MI? DR. SERAP İSKENDER KANUNI EĞITIM VE ARAŞTIRMA HASTANESI, TRABZON EPIDEMIYOLOJIK VERILER DEĞIŞTI MI? DR. SERAP İSKENDER KANUNI EĞITIM VE ARAŞTIRMA HASTANESI, TRABZON SUNUM PLANI Dünyada HIV /AIDS Avrupada HIV/ AIDS Türkiye de HIV/ AIDS 2020 Küresel Hedef HIV/ AIDS Kontrol

Detaylı

Türkiye de Son Durum, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Aktiviteleri

Türkiye de Son Durum, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Aktiviteleri Türkiye de Son Durum, Aktiviteleri Dr. Ahmet ÖZLÜ Daire Başkanı 23 Kasım 2013-İSTANBUL 2 1985: İlk AIDS vakası HIV/AIDS Kontrol Programı Gelişimi 1985: HIV/AIDS bildirimi zorunlu hastalık kapsamında 1986:

Detaylı

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til Su; GİRİŞ ekosisteminin sağlıklı işlemesi, insanların sağlığı ve yaşamının

Detaylı

RAKAMLARLA KONYA İSTİHDAMI FEYZULLAH ALTAY

RAKAMLARLA KONYA İSTİHDAMI FEYZULLAH ALTAY Bugün, yükselen ekonomisi ve gelişmekte olan performansıyla ülkesi için önemli bir katma değer oluşturan sayılı merkezlerden birisidir. Gelişmekte olan ekonomisine paralel olarak birçok sektörde yeni iş

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2009 ARALIK 2009 FAALİYET RAPORU

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2009 ARALIK 2009 FAALİYET RAPORU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2009 ARALIK 2009 FAALİYET RAPORU HATAM web sayfasının güncelleştirilmesi, www.hatam.hacettepe.edu.tr Danışmanlık Hizmeti Yüzyüze

Detaylı

Gençlerin Kozmetik Kullanma Davranışları

Gençlerin Kozmetik Kullanma Davranışları Gençlerin Kozmetik Kullanma Davranışları Prof. Dr. Gülsen DEMİR Adnan Menderes Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Selahattin YAMAN Adnan Menderes Üniversitesi Fen Edebiyat

Detaylı

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Türkiye de Doğurganlık Tercihleri Dr. Pelin Çağatay Melike Saraç Emre İlyas Prof. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 10 Eylül 2015, Hilton Oteli, Ankara

Detaylı

Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı

Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı Bilgi Toplumu Stratejisinde İnternet Kafelerin Sosyal Dönüşüme Katkısı ALI HAYDAR DOĞU KARADENIZ TEKNIK ÜNIVERSITESI, ENFORMATIK BÖLÜMÜ TRABZON Bilgi Toplumu Stratejisi Türkiye nin bilgi toplumuna dönüşüm

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2011 ARALIK 2012 FAALİYET RAPORU

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2011 ARALIK 2012 FAALİYET RAPORU HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ HIV/AIDS TEDAVİ VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (HATAM) OCAK 2011 ARALIK 2012 FAALİYET RAPORU HATAM web sayfasının güncelleştirilmesi, www.hatam.hacettepe.edu.tr (Son yenilenme tarihi: 03.08.2012)

Detaylı

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi ULAŞIM Kara taşımacılığı 2023 hedeflerinde büyük merkezler otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir. Harita 16 ve Harita

Detaylı

Ulusal Eğitim Derneği Cumartesi Konferansları

Ulusal Eğitim Derneği Cumartesi Konferansları Ulusal Eğitim Derneği Cumartesi Konferansları PISA ARAŞTIRMALARI ve TÜRKİYE Yrd. Doç. Dr. Ergül Demir Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Ankara, 21 Kasım 2015 1 PISA Nedir? Uluslararası eğitim

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜNDE KADIN

LOJİSTİK SEKTÖRÜNDE KADIN LOJİSTİK UYGULAMALARI VE ARAŞTIRMALARI MERKEZİ LOJİSTİK SEKTÖRÜNDE KADIN Şubat, 2013 Fikri Mülkiyet Hakları Saklıdır ÇALIŞMA EKİBİ Bülent TANLA (Danışman) Prof. Dr. Okan TUNA (Koordinatör) Öğr. Gör. Aslıhan

Detaylı

Dr. Serhat Ünal Müdür

Dr. Serhat Ünal Müdür HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ AIDS TEDAVİ ve ARAŞTIRMA MERKEZİ HATAM Dr. Serhat Ünal Müdür 7 NİSAN 18 EYLÜL 2012 FAALİYETLERİ 19.09.2012 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ AIDS TEDAVİ ve ARAŞTIRMA MERKEZİ HATAM 2010, 2011

Detaylı

2012 İŞ YERİNDE KADIN ARAŞTIRMASI RAPORU. Mart, 2012

2012 İŞ YERİNDE KADIN ARAŞTIRMASI RAPORU. Mart, 2012 2012 İŞ YERİNDE KADIN ARAŞTIRMASI RAPORU Mart, 2012 ARAŞTIRMA HAKKINDA 2012 Şubat ayında PERYÖN web sayfasında yer alan İş Yerinde Kadın Araştırması, Dernek üyeleri ve iletişim veri tabanında bulunan yaklaşık

Detaylı

DOĞRUDAN PAZARLAMA SEKTÖR ARAŞTIRMASI ÖZET RAPOR

DOĞRUDAN PAZARLAMA SEKTÖR ARAŞTIRMASI ÖZET RAPOR DOĞRUDAN PAZARLAMA SEKTÖR ARAŞTIRMASI ÖZET RAPOR TEMMUZ 2009 Bu araştırma projesi Doğrudan Pazarlama İletişimcileri Derneği için tarafından hazırlanmıştır. Yazılı izin alınmadan çoğaltılamaz ve üçüncü

Detaylı

Türkiye de Bağımlılık Epidemiyolojisi. Dr. Zehra Arıkan

Türkiye de Bağımlılık Epidemiyolojisi. Dr. Zehra Arıkan Türkiye de Bağımlılık Epidemiyolojisi Dr. Zehra Arıkan Araştırmacı: Danışman: Konuşmacı: Glaxo, Sanovel, Bilim Epidemiyoloji Tıbbi araştırmaların yöntem bilimi Sağlık sorunlarının tanımlanması, nedenlerinin

Detaylı

ÖZEL SEKTÖR DOSYASI: KOBİLERİN İSTİHDAMA KATKISI VE EKONOMİK BEKLENTİLERİ

ÖZEL SEKTÖR DOSYASI: KOBİLERİN İSTİHDAMA KATKISI VE EKONOMİK BEKLENTİLERİ ÖZEL SEKTÖR DOSYASI: KOBİLERİN İSTİHDAMA KATKISI VE EKONOMİK BEKLENTİLERİ Bu çalışma; (OKFRAM) ve İKSARA Araştırma ve Danışmanlık işbirliği ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma örneklemi, Türkiye deki faal

Detaylı

ULAŞIM. MANİSA www.zafer.org.tr

ULAŞIM. MANİSA www.zafer.org.tr ULAŞIM Kara taşımacılığı 2023 hedeflerinde büyük merkezler otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir. Harita 15 ve Harita

Detaylı

YURTDIŞINA SEYAHAT AMAÇLI GİDEN VATANDAŞLARIMIZ VE TURİZM GİDERLERİ

YURTDIŞINA SEYAHAT AMAÇLI GİDEN VATANDAŞLARIMIZ VE TURİZM GİDERLERİ YURTDIŞINA SEYAHAT AMAÇLI GİDEN VATANDAŞLARIMIZ VE TURİZM GİDERLERİ ARAŞTIRMA SONUÇLARI 2013 Sosyal Sektör İstatistikleri Daire Başkanlığı Turizm İstatistikleri Grubu Kasım 2014 İÇİNDEKİLER 1. Giriş...

Detaylı

BANDIRMA AB YOLUNDA PROJESİ ANKET SONUÇLARI DEĞERLENDİRMESİ

BANDIRMA AB YOLUNDA PROJESİ ANKET SONUÇLARI DEĞERLENDİRMESİ BANDIRMA AB YOLUNDA PROJESİ ANKET SONUÇLARI DEĞERLENDİRMESİ İktisadi Kalkınma Vakfı (İKV) ile Bandırma Ticaret Odası (BTO) tarafından Bandırma da faaliyet gösteren işletmelerin AB uyum sürecinde müktesebata

Detaylı

2013 2. Çeyrek Raporu

2013 2. Çeyrek Raporu Amaç ve Yöntem Bu araştırmanın amacı, Türkiye de kentsel yerleşim yerlerinde 18 yaş ve üzerindeki bireylerin tasarruf eğilimlerini izlemektir. NUTS1 bölgelerinde seçilen 26 ilde her ay tesadüfi olarak

Detaylı

3.6.1.1.1. Toplu Taşıma Aracı Kullanım Sıklığı

3.6.1.1.1. Toplu Taşıma Aracı Kullanım Sıklığı 3.6.1. Ulaşım Tipleri Yaşam Kalitesi Grubu araştırmaları çerçevesinde şehir yönetimi açısından önem taşıyan halkın beğeni ve eğilimleri, kamu hizmetlerinin kullanım özellikleri, ulaşım ilişkileri, gibi

Detaylı

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ a. Sektörün Dünya Ekonomisi ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya mobilya üretimi 2010 yılında yaklaşık 376 milyar dolar olurken, 200 milyar dolar olan bölümü üretim

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ ELEKTRİKLİ MAKİNE VE CİHAZLARIN İMALATI Hazırlayan Birgül OĞUZOĞLU Kıdemli Uzman 540 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

Detaylı

İstanbul İli. Trafik Eğilimleri Anketi

İstanbul İli. Trafik Eğilimleri Anketi LOJİSTİK UYGULAMALARI VE ARAŞTIRMALARI MERKEZİ İstanbul İli Trafik Eğilimleri Anketi Şubat, 2014 Fikri Mülkiyet Hakları Saklıdır ÇALIŞMA EKİBİ Bülent TANLA (Danışman) Prof. Dr. Okan Tuna (Koordinatör-Raportör)

Detaylı

HIV/AIDS e yönelik Farkındalık Yaratma Projesi

HIV/AIDS e yönelik Farkındalık Yaratma Projesi HIV/AIDS e yönelik Farkındalık Yaratma Projesi Proje Kapsamında 1479 kişiye ulaşılmıştır. HIV/AIDS hakkında üniversite öğrencileri başta olmak üzere toplum genelinde bilgilendirme ve farkındalık yaratma

Detaylı

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10

DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10 DOĞUM ÖNCESİ BAKIM VE DOĞUMA YARDIM 10 Banu Akadlı Ergöçmen ve Yadigar Coşkun Anne ve çocuk sağlığı açısından önemli bir konu olan doğum öncesi bakım ve doğuma yardıma ilişkin olarak TNSA-2003 den elde

Detaylı

UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011

UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011 UNAIDS Dünya AIDS Günü Raporu 2011 AIDS Epidemisinin Küresel Özeti 2010 HIV ile yaşayan sayısı Toplam Yetişkin Kadın Çocuk (

Detaylı

Manisa'da tütün kullanımı, meslek ve seçili hastalıklara göre mesane kanseri riski

Manisa'da tütün kullanımı, meslek ve seçili hastalıklara göre mesane kanseri riski Manisa'da tütün kullanımı, meslek ve seçili hastalıklara göre mesane kanseri riski Koray Ömer Erdurak 1, Pınar Erbay Dündar 2, Beyhan Cengiz Özyurt 2, Eva Negri 3, Carlo La Vecchia 3, Ziya Tay 1 1 Manisa

Detaylı

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa PERSPEKTİF STRATEJİ ARAŞTIRMA ANALİZ - HAZİRAN 2015 ANALİZ NO: 6 Araştırma; doğru, nitelikli bilginin

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

Yolsuzluk ve Yolsuzlukla Mücadele Türkiye Değerlendirme Raporu İstanbul, Şubat 26

Yolsuzluk ve Yolsuzlukla Mücadele Türkiye Değerlendirme Raporu İstanbul, Şubat 26 Yolsuzluk ve Yolsuzlukla Mücadele Türkiye Değerlendirme Raporu İstanbul, Şubat 26 9.3.2015 г. 1 PROJE ve RAPOR Hakkında Genel Bilgi SELDI ortaklığının amacı, Güneydoğu Avrupa ülkeleri ve Türkiye de sorunsallığı

Detaylı

2014 Çağrı Merkezi Sektörü Verileri. 30 Eylül 2014. www.cagrimerkezleridernegi.org

2014 Çağrı Merkezi Sektörü Verileri. 30 Eylül 2014. www.cagrimerkezleridernegi.org 2014 Çağrı Merkezi Sektörü Verileri 30 Eylül 2014 Çağrı Merkezleri Derneği Kuruluş : 2008 Üye Sayısı : 43 Yaklaşık Temsil : %85 Çağrı Merkezleri Derneği 1. Sektörü temsil etmek Odak Konularımız 2. Devlet

Detaylı

Araştırma Notu 16/190

Araştırma Notu 16/190 Araştırma Notu 16/190 ASGARİ ÜCRET ETKİSİ GENÇLERDE VE KADINLARDA YOĞUNLAŞIYOR Seyfettin Gürsel * Gökçe Uysal ve Melike Kökkızıl Yönetici Özeti Bu araştırma notunda Ocak 2016'dan itibaren geçerli olan

Detaylı

İstatistik Nedir? İstatistiğin Önemi Nedir? Tanımlayıcı ve Çıkarımcı İstatistik ttitik Tanımlayıcı İstatistik Türleri Çıkarımcı İstatistiğin i iği

İstatistik Nedir? İstatistiğin Önemi Nedir? Tanımlayıcı ve Çıkarımcı İstatistik ttitik Tanımlayıcı İstatistik Türleri Çıkarımcı İstatistiğin i iği İSTATİSTİK E GİRİŞ TEMEL KAVRAMLAR İstatistik Nedir? İstatistiğin Önemi Nedir? Tanımlayıcı ve Çıkarımcı İstatistik ttitik Tanımlayıcı İstatistik Türleri Çıkarımcı İstatistiğin i iği Elemanlarıl AMAÇ İstatistiğe

Detaylı

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101]

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] 5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] KARAR ADI NO E 2011/101 Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri ĠLGĠLĠ DĠĞER KARARLA R T...... 2005/201 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sisteminin

Detaylı

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde.

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Yaşadıkları toplumlardaki birbirinden çok farklı politik, ekonomik,

Detaylı

2012 YILI BALIKESİR İŞLETMELERİNİN SOSYO-EKONOMİK DURUM VE 2013 YILI BEKLENTİ ARAŞTIRMASI BALIKESİR TİCARET ODASI

2012 YILI BALIKESİR İŞLETMELERİNİN SOSYO-EKONOMİK DURUM VE 2013 YILI BEKLENTİ ARAŞTIRMASI BALIKESİR TİCARET ODASI 1 12 YILI BALIKESİR İŞLETMELERİNİN SOSYO-EKONOMİK DURUM VE 13 YILI BEKLENTİ ARAŞTIRMASI Şubat 13 2 ÖNSÖZ Değişen yerel ve ulusal ekonomik gündem paralelinde hazırlanan ve tamamen bilimsel esaslara göre

Detaylı

COĞRAFİ ETİKETLİ ÜRÜNLERE İLİŞKİN TÜKETİCİLERİN TUTUM VE DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ

COĞRAFİ ETİKETLİ ÜRÜNLERE İLİŞKİN TÜKETİCİLERİN TUTUM VE DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ COĞRAFİ ETİKETLİ ÜRÜNLERE İLİŞKİN TÜKETİCİLERİN TUTUM VE DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ Dr.Aslı ZULUĞ Prof. Dr. Bülent MĠRAN 7. Gıda Mühendisliği Kongresi 24-26 Kasım Ankara Coğrafi Etiketli Ürünler TUTUM

Detaylı

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ Sağlıklı Kentler Birliği Eğitim Prgramı Prof. Dr. SABAHAT TEZCAN Haccettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI

EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI Prof. Dr. Nezih Güven (ODTÜ, Rektör Danışmanı) Doç. Dr. Ayşe Gündüz Hoşgör (ODTÜ,Sosyoloji Blm.) Y. Doç. Dr. Mustafa Şen (ODTÜ, Sosyoloji Bölümü) Bağlantı

Detaylı

Antalya, 2015 FEP. Katılımcı Anket. Sonuçları

Antalya, 2015 FEP. Katılımcı Anket. Sonuçları FEP Katılımcı Anket Sonuçları Antalya, 2015 w Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitim Programı (TBM) Formatör Eğitim Programı (FEP) Uygulama Değerlendirme Raporu (Yönetici Özeti) Antalya da 10.11.2014 ile

Detaylı

Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular

Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular PLATFORM NOTU'15 / P-3 Yayınlanma Tarihi: 05.02.2015 * Kayıtdışı İstihdama Dair Yanıtlanmayı Bekleyen Bazı Sorular Cem Başlevent 1 YÖNETİCİ ÖZETİ Son yıllarda yaşanan olumlu gelişmelere rağmen, kayıtdışı

Detaylı

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Küresel İzleme Raporu 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Raporu bir orta dönem değerlendirmesidir. 2000 yılından bu yana gerçekleşen önemli gelişmeler 1999-2005 yılları

Detaylı

Tablo 41. 2011 Yılında İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Düzey-1 e göre Bireylerin Bilgisayar ve İnternet Kullanım Oranı

Tablo 41. 2011 Yılında İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Düzey-1 e göre Bireylerin Bilgisayar ve İnternet Kullanım Oranı 1.9 Hanehalklarında Bilişim Teknolojileri Kullanımı Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre, 2011 yılında Türkiye genelinde internete erişim imkânı olan hanehalkı oranı %42,9

Detaylı

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK EYLÜL-2013 Temel olarak bir bilgisayar, çeşitli donanım parçalarını bir araya getirip uygun bir çalışma platformunu

Detaylı

'BANA BIR SEY OLMAZ' DEMEYIN

'BANA BIR SEY OLMAZ' DEMEYIN 'BANA BIR SEY OLMAZ' DEMEYIN Portal : www.cumhuriyet.com.tr İçeriği : Gündem Tarih : 01.12.2014 Adres : http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/yasam/152399/_bana_bir_sey_olmaz demeyin.html Bana bir şey olmaz

Detaylı

Sinop ilinin Ocak-Ağustos dönemi dış ticareti Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan veriler

Sinop ilinin Ocak-Ağustos dönemi dış ticareti Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan veriler Sinop Ekonomi Verileri-Ağustos, 15 Dış Ticaret Genel Görünüm (Ocak-Ağustos, 15) Sinop ilinin Ocak-Ağustos dönemi dış ticareti Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan veriler kapsamında değerlendirildiğinde

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

Rekabetçi ve Sorumlu İşletmeleri Destekleme Programı (SCORE): Türkiye için Fizibilite Çalışması

Rekabetçi ve Sorumlu İşletmeleri Destekleme Programı (SCORE): Türkiye için Fizibilite Çalışması ARAŞTIRMA NOTU 13/C-01A ARAŞTIRMA NOTU 14/C-01A Yayınlanma tarihi: Nisan 2014 Rekabetçi ve Sorumlu İşletmeleri Destekleme Programı (SCORE): Türkiye için Fizibilite Çalışması Pınar Kaynak TEPAV Araştırmacı

Detaylı

Digiboard Mecra Ölçüm Raporu

Digiboard Mecra Ölçüm Raporu Digiboard Mecra Ölçüm Raporu Ocak 2014 Şubat 2014 2013 Ipsos. Tüm Hakları Saklıdır. Bu dosya içeriği, Ipsos'un izni olmaksızın medya da dahil üçüncü bir kurum/kişi/medya ile paylaşılamaz. Ipsos tarafından

Detaylı

TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu

TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM. Tekstil Sektöründe Temiz Üretim Sempozyumu Türkiye nin Tekstil Sektöründe KOBİ ler İçin Sürdürülebilir Ağlar ve İlişkiler Zinciri Oluşturulması Birleşmiş Milletler Ortak Programı TEKSTĐL SEKTÖRÜ NÜN BÖLGESEL ANALĐZĐ: ÇEVRE YÖNETĐMĐ VE TEMĐZ ÜRETĐM

Detaylı

HRdergi Okur Profili Anketi Sonuçları

HRdergi Okur Profili Anketi Sonuçları HRdergi Okur Profili Anketi Sonuçları 2008 içindekiler Hakkımızda 1 Cinsiyet Dağılımı 2 Yaş Grubu 2 Eğitim Durumu 3 Çalışılan Departman 3 Ünvan Dağılımı 4 Çalışılan Bölüm 4 Çalışan Sayısı Ortalaması 5

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

Politika Notu 09/2 ÇALIŞAN ANNELERİN ÇOCUKLARI DAHA BAŞARILI. Yönetici Özeti

Politika Notu 09/2 ÇALIŞAN ANNELERİN ÇOCUKLARI DAHA BAŞARILI. Yönetici Özeti Politika Notu 09/2 20.03.2009 ÇALIŞAN ANNELERİN ÇOCUKLARI DAHA BAŞARILI Mehmet Alper Dinçer 1 ve Gökçe Uysal Kolaşin 2 Yönetici Özeti OECD, 2000 den beri üç senede bir OECD ülkeleri ve diğer katılımcı

Detaylı

Antalya da AB İşlerinin Yönetilmesine Yönelik Kapasitelere İlişkin Eğitim İhtiyaç Analizi

Antalya da AB İşlerinin Yönetilmesine Yönelik Kapasitelere İlişkin Eğitim İhtiyaç Analizi Antalya da AB İşlerinin Yönetilmesine Yönelik Kapasitelere İlişkin Eğitim İhtiyaç Analizi 1 Giriş Bu özet raporda, Avrupa Birliği Bakanlığı tarafından Antalya Valiliği ile birlikte Mart-Nisan-Mayıs 213

Detaylı

Yürütülen bu çalışmada Ankara ili ile ilgili şu spesifik bilgilerin elde edilmesi amaçlanmıştır.

Yürütülen bu çalışmada Ankara ili ile ilgili şu spesifik bilgilerin elde edilmesi amaçlanmıştır. 1.GİRİŞ Varyans İstatistik Araştırma ve Danışmanlık Ltd. Şti. tarafından hazırlanan bu çalışmanın ilgi odağı 29.03.2009 tarihinde yapılacak yerel seçim için Ankara ili seçim sonuçlarının istatistiksel

Detaylı

TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR?

TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR? Haziran 2010 SOSYAL MEDYA ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE DE İŞ DÜNYASINDA ÇALIŞANLAR SOSYAL MEDYAYI NASIL KULLANIYOR? Proje Koordinatörleri: İndeks Araştırma Ekibi Simge Şahin, İstanbul Bilgi Üniversitesi Giriş:

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 20 Mayıs 2015 20. Hafta (11-17 Mayıs 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 20. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM

İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM - 169 - İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİNDE LİSANS SONRASI AKADEMİK EĞİTİM: SAYILARLA TÜRKİYE DEKİ MEVCUT DURUM Cemalettin Dönmez * Özet Türkiye de inşaat mühendisliğinde lisans sonrası eğitimin hacim ve temel uzmanlık

Detaylı

Kazanılmış Bağışıklık Eksikliği Sendromu

Kazanılmış Bağışıklık Eksikliği Sendromu AIDS EĞİTİMİ Acquired Immune Deficiency Syndrome Kazanılmış Bağışıklık Eksikliği Sendromu AIDS Tüm Dünyayı Tehdit Ediyor. Tanzanya da AIDS yetimleri AIDS Nedir? AIDS, bulaşıcı ve ölümcül bir hastalıktır.

Detaylı

KURAN IN ANLAMI İLE BULUŞMAK ARAŞTIRMASI

KURAN IN ANLAMI İLE BULUŞMAK ARAŞTIRMASI KURAN IN ANLAMI İLE BULUŞMAK ARAŞTIRMASI Kasım 2007 İÇİNDEKİLER Metodoloji I. Araştırmanın Metodoloji ve Örneklemin Yapısı II. Örneklemin Mezhep Bağlılığı ile İlgili Yapısı III. Dindarlık Algısı IV. Din

Detaylı

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul

Sayı: 2012-35 / 13 Aralık 2012 EKONOMİ NOTLARI. Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Sayı: 212-3 / 13 Aralık 212 EKONOMİ NOTLARI Akım Verilerle Tüketici Kredileri Defne Mutluer Kurul Özet: Akım kredi verileri, kredilerin dönemsel dinamiklerini daha net ortaya koyabilmektedir. Bu doğrultuda,

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 29 Nisan 2015 17. Hafta (20-26 Nisan 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 17. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ KIBRIS RUM KESİMİ ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kıbrıs Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Akdeniz deki beş büyük adadan

Detaylı

SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ

SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ SAĞLIK ETKİSİ Bir politikanın, bir stratejinin programın veya projenin nüfusun ve nüfus gruplarının sağlığı üzerinde dolaylı yada dolaysız etkileridir. SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİNİN

Detaylı

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 1 1. Giriş Bölgesel kalkınma veya bölgesel gelişmeler son yıllarda hepimizin üstünde tartıştığı bir

Detaylı

Araştırma Notu 13/159

Araştırma Notu 13/159 Araştırma Notu 13/159 27 Aralık 2013 1,4 MİLYON GENÇ NE OKULDA NE İŞTE Seyfettin Gürsel, Gökçe Uysal-Kolaşin ve Melike Kökkızıl Yönetici Özeti TÜİK tarafından açıklanan Hanehalkı İşgücü Anketi 2012 verilerine

Detaylı

EVRENSEL ÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİNE ERİŞİM ve TÜRKİYE DEN YANSIYANLAR. HÜKSAM Gökhan Yıldırımkaya-UNFPA 20 Mart 2015 HÜKSAM - Ankara

EVRENSEL ÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİNE ERİŞİM ve TÜRKİYE DEN YANSIYANLAR. HÜKSAM Gökhan Yıldırımkaya-UNFPA 20 Mart 2015 HÜKSAM - Ankara EVRENSEL ÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİNE ERİŞİM ve TÜRKİYE DEN YANSIYANLAR HÜKSAM Gökhan Yıldırımkaya-UNFPA 20 Mart 2015 HÜKSAM - Ankara BM Nüfus Fonu (UNFPA) UNFPA; her hamileliğin istenilen, her doğumun güvenli

Detaylı

Tablo 1: Anketi Yanıtlayan Kişilerin Yaş Dağılımı Frekans (Sayı) Yüzde ( %) 20 40 175 65,1 40+ 67

Tablo 1: Anketi Yanıtlayan Kişilerin Yaş Dağılımı Frekans (Sayı) Yüzde ( %) 20 40 175 65,1 40+ 67 Özel Sağlık Sigortalıları Sağlık Hizmet Kullanımı Anket Değerlendirmesi Erdem ALPTEKİN Özel sağlık sigortalıların sorunlarını irdelemek ve beklentilerini belirlemek amacıyla Sigorta sektöründe faaliyet

Detaylı

MERSİN TİCARET VE SANAYİ ODASI OCAK 2011

MERSİN TİCARET VE SANAYİ ODASI OCAK 2011 MERSİN TİCARET VE SANAYİ ODASI OCAK 2011 TAŞIT ARAÇ VE PARÇALARI TİCARETİ SEKTÖRÜ MEVCUT DURUMU VE MÜŞTERİ EĞİLİMLERİ TESPİT ÇALIŞMASI TAŞIT ARAÇ VE PARÇALARI TİCARETİ SEKTÖRÜ MEVCUT DURUM ANALİZ SONUÇLARI

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ CİNSEL YOLLA BULAŞAN HASTALIKLAR BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ?

Detaylı

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu

Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı Haftalık İnfluenza (Grip) Sürveyans Raporu 8 Nisan 2015 14. Hafta (30 Mart 5 Nisan 2015) ÖZET Ülkemiz de 2015 yılı 14. hafta itibariyle çalışılan sentinel numunelerdeki

Detaylı

Konut Kredisi Piyasasına Bakış

Konut Kredisi Piyasasına Bakış Konut Kredisi Piyasasına Bakış Türkiye Konut Kredisi İstatistikleri (Ocak 2012 - Aralık 2012) 2012 Yıl Sonu Uyarı: Bu raporda sunulan istatistiklerin önemli bir kısmı Konutkredisi.com.tr web sitesinin

Detaylı

KUYUMCULUK VE TAKI TASARIMI PROGRAMI ÖĞRENCĐLERĐNĐN OKULDAN BEKLENTĐLERĐ VE MESLEKĐ GELECEKLERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ

KUYUMCULUK VE TAKI TASARIMI PROGRAMI ÖĞRENCĐLERĐNĐN OKULDAN BEKLENTĐLERĐ VE MESLEKĐ GELECEKLERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ MYO-ÖS 2010- Ulusal Meslek Yüksekokulları Öğrenci Sempozyumu 21-22 EKĐM 2010-DÜZCE KUYUMCULUK VE TAKI TASARIMI PROGRAMI ÖĞRENCĐLERĐNĐN OKULDAN BEKLENTĐLERĐ VE MESLEKĐ GELECEKLERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ Pınar

Detaylı

TÜRKİYE OKUMA KÜLTÜRÜ HARİTASI

TÜRKİYE OKUMA KÜLTÜRÜ HARİTASI TÜRKİYE OKUMA KÜLTÜRÜ HARİTASI Amaç Örneklem Vatandaşlarımızın okuma alışkanlıklarını ortaya koymayı hedefleyen bu çalışma, alan araştırması yapılarak toplanan verilerin ileri analiz teknikleri kullanılarak

Detaylı

Güzelbahçe İlçe Raporu

Güzelbahçe İlçe Raporu 2014-2023 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları Mayıs, 2013 Nüfus Yapısı Genel Bilgiler Yüzölçümü, 2002: 116,91 km 2 Nüfus, ADNKS, 2012: 28.469 kişi Nüfus Yoğunluğu, 2012: 243 kişi Şehirleşme Oranı, 2012:

Detaylı

81 İl için Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Ülker Şener & Hülya Demirdirek

81 İl için Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Ülker Şener & Hülya Demirdirek 81 İl için Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Ülker Şener & Hülya Demirdirek TEPAV, 2014 2 Neden bu çalışmaya ihtiyaç duyduk? Kadınların durumunu il düzeyinde ortaya koyacak cinsiyete duyarlı verinin

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI

BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI 996 I.BURDUR SEMPOZYUMU BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI Kemal FİLİZ * Kadir PEPE ** ÖZET Araştırmada, Burdur ilinde aktif spor yapan sporcuların sosyoekonomik profillerinin

Detaylı

Banka Kredileri Eğilim Anketi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama

Banka Kredileri Eğilim Anketi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama Banka Kredileri Eğilim Anketi ne İlişkin Yöntemsel Açıklama İstatistik Genel Müdürlüğü Reel Sektör Verileri Müdürlüğü İçindekiler I- Amaç... 3 II- Çerçeve... 3 III- Kapsam... 3 IV- Veri Derleme Yöntemi...

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 Küresel Turizm Sektörü Dünya daki turist sayısı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 4,6 ve 2012 de %4 artışla 1,035 milyar

Detaylı

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz ÖNEKLEME HATALAI EK C A. Sinan Türkyılmaz Örneklem araştırmalarından elde edilen kestirimler (estimates) iki tip dan etkilenirler: (1) örneklem dışı lar ve (2) örneklem ları. Örneklem dışı lar, veri toplama

Detaylı

ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi

ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi 1 ĐSTĐHDAM AÇISINDAN ĐLK 250 Prof. Dr. Şükrü Kızılot Gazi Üniversitesi Arş.Gör.Özgür Şahan Gazi Üniversitesi 1- Genel Olarak Bir ekonominin başarı ölçütlerinden birisi de istihdam yaratma kapasitesidir.

Detaylı

UÇAK,HAVACILIK,UZAY MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN DURUM DEĞERLENDİRMESİ

UÇAK,HAVACILIK,UZAY MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN DURUM DEĞERLENDİRMESİ TMMOB Makina Mühendisleri Odası I. Ulusal Uçak Havacılık ve Uzay Mühendisliği Kurultayı 12 Mayıs 2001 Eskişehir-Türkiye UÇAK,HAVACILIK,UZAY MÜHENDİSLİĞİ ÖĞRENCİLERİNİN DURUM DEĞERLENDİRMESİ Mehmet Nazım

Detaylı

GÖRÜŞME GÖRÜŞME GÖRÜŞME. Sanat vs Bilim? Görüşme Yapma Becerileri. Hangi Amaçlar için Kullanılır? (mülakat-interview)

GÖRÜŞME GÖRÜŞME GÖRÜŞME. Sanat vs Bilim? Görüşme Yapma Becerileri. Hangi Amaçlar için Kullanılır? (mülakat-interview) Görüşme Görüşme Türleri Görüşme Süreci (mülakat-interview) Nitel araştırmada en sık kullanılan veri veri toplama aracıdır. Amacı, bir bireyin iç dünyasına girmek ve onun bakış açısını anlamaktır. Odak

Detaylı

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013 OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri

Detaylı

Tarih: 13 Temmuz 2012 Daha fazla bilgi için Nurgül Usta Genel Md. Yardımcısı Tel: 0212 349 48 50 E mail:nurgul.usta@dorinsight.

Tarih: 13 Temmuz 2012 Daha fazla bilgi için Nurgül Usta Genel Md. Yardımcısı Tel: 0212 349 48 50 E mail:nurgul.usta@dorinsight. BASIN BÜLTENİ Tarih: 13 Temmuz 2012 Daha fazla bilgi için Nurgül Usta Genel Md. Yardımcısı Tel: 0212 349 48 50 E mail:nurgul.usta@dorinsight.com Hitay Yatırım Holding firmalarından Türkiye nin en büyük

Detaylı

AVRUPA ÇEVRİMİÇİ ÇOCUKLAR (EU KIDS ONLINE) PROJESİ ve SONUÇLAR

AVRUPA ÇEVRİMİÇİ ÇOCUKLAR (EU KIDS ONLINE) PROJESİ ve SONUÇLAR AVRUPA ÇEVRİMİÇİ ÇOCUKLAR (EU KIDS ONLINE) PROJESİ ve SONUÇLAR Projenin Amacı Çocuklar ve çevrimiçi teknolojiler konusunda Avrupa çapındaki sosyal, kültürel ve düzenleyici etkilerin neler olduğunu belirlemek

Detaylı