Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü, 2014

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü, 2014"

Transkript

1 i

2 Telif hakkı sahibi: Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü, 2014 Tüm hakları Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğüne aittir. Kaynak gösterilmeksizin alıntı yapılamaz. Alıntı yapıldığında kaynak gösterimi: dokümanın ismi, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü, Sağlık Bakanlığı, adresi, erişim tarihi belirtilmesi şeklinde olmalıdır sayılı yasa gereği Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün onayı olmaksızın tamamen veya kısmen çoğaltılamaz. ISBN : T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No : 943 Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü Yayın No : SB-SAG-2014/5 ii

3 iii

4 ÖNSÖZ Sağlık Bakanlığının amacı; sağlığın korunması ve geliştirilmesi için ülkenin her köşesinde, toplumun tüm kesimlerine yönelik bir hizmet sunmaktır. Bu hizmetin bireylerin ve ihtiyaçlarına cevap veren, hakkaniyetli, erişilebilir, etkin, verimli ve sürdürülebilir bir sistemde sunulmasını sağlamak Sağlık Bakanlığının en önemli görevidir. Bu bağlamda, sağlık hizmet sunumu ile ilgili politikaların belirlenmesinde, toplumun ihtiyaçlarının saptanması ve önceliklerinin belirlenmesi amacıyla kanıt temelli güncel bilgilerin kullanılması temel unsurdur. Sağlık hizmetlerinin sunumunda, kadın sağlığı tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de toplumun temel değeri olan ailedeki varlığı ve sağlıklı nesillerin sürdürülmesindeki önemi yadsınamaz bir odak noktasıdır. Adolesan çağdan başlayarak her dönemde kadın için sağlık hizmet ihtiyacı erkeklere göre daha fazladır. Kadın sağlığı düzeyini yükseltmek, dolayısıyla daha sağlıklı çocuklar ve aileler ile daha sağlıklı toplumlar yaratmak bütün insanların ve bütün ülkelerin özlemidir. Bu nedenle kadın sağlığının durumu gelişmişlik göstergelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Kadının yaşam döngüsünde en uzun dönemi oluşturan doğurganlık çağı, 15 ve yukarı yaşta bulunan kadınların %71 ini oluşturmaktadır. Bu bağlamda kadın sağlığı açısından, özellikle üreme sağlığı kapsamında adolesan, doğurganlık ve postmenopozal dönemde kadın sağlığı hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve hizmet kalitesinin yükseltilmesi önemlidir. Belirtilen dönemlerde kadın sağlığının geliştirilmesi koruyucu sağlık hizmetleri konusunda etkili müdahaleler ile mümkündür. Bu alanda yürütülecek programlar, faaliyetler, politikalar, yasal düzenlemeler, insan gücü planlaması da bu dinamik değişkenlikler göz önünde bulundurularak, bilimsel ve etkinliği kanıtlanmış tekniklerden faydalanılarak güncellenmelidir. Genel Müdürlüğümüz kuruluşundan itibaren yerel ve ulusal ölçeklerde toplum sağlığını etkileyen birçok konuda sağlık politikalarının belirlenmesine yönelik araştırmalar gerçekleştirmiştir. Bu araştırmalardan biri de kadın sağlığı programlarının planlanmasında kullanılabilecek Türkiye Kadın Sağlığı araştırmasıdır. Bu araştırma bulguları ile kadın yaşamının dönemlerine ilişkin sağlık durumu ve etkileyen faktörler tüm boyutlarıyla ortaya konmuştur. Bulgular ülkemizdeki kadın sağlığı durumunun diğer ülkelerle karşılaştırılıp, değerlendirilmesi, sorunların ortaya konması ve çözüm deneyimlerinin paylaşılması açısından fırsat sunacaktır. Kadın Sağlığına ilişkin süreçleri tüm boyutlarını ve etkileyen unsurları ortaya koyan bulgular ışığında oluşturulacak politikalar ve stratejiler kadın sağlığının geliştirilmesi adına son derece değerlidir. Prof. Dr. Uğur DİLMEN Sağlık Araştırmaları Genel Müdürü iv

5 TEŞEKKÜR Türkiye Kadın Sağlığı Araştırması nın gerçekleştirilmesi ve yayın haline getirilme sürecine katkılarından dolayı; Bu araştırmanın yapılmasına izin veren Sağlık Bakanı sayın Uz. Dr. Mehmet Müezzinoğlu, Sağlık Bakanlığı Müsteşarı Sayın Prof. Dr. Nihat Tosun, Sağlık Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Dr. Yasin Erkoç, Sağlık Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Dr. Zafer Çukurova ya, Araştırmayı sahada gerçekleştiren, verileri kaydeden ve analizler ile yorumlamada büyük katkı sağlayan, projenin çeşitli aşamalarında hizmet vermek suretiyle katkıda bulunan Sn.Alpaslan Girayalp, Sn.Doç.Dr.Murat Akçakaya, Sn.Ahmet Gül, Sn.Süzülay Hazar, Sn.M.Uğur Peker ve Sn. Kübra Özkazanç a, Çalışma sırasında çalışmaya katılmayı kabul eden bütün katılımcılara; Teşekkür ederiz. Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü v

6 T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI SAGEM TÜRKİYE KADIN SAĞLIĞI ARAŞTIRMASI PROJESİ YÖNETİCİ ÖZETİ Çalışmanın ilk aşamasında, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından, Adrese Dayalı Nüfuz Kayıt Sistemi (ADNKS) kayıtları ile eşleşen Ulusal Adres Veri Tabanı (UAVT) üzerinden 81 ilde kır-kent ayrımında 9290 haneden örnek seçim işlemi gerçekleştirilmiştir. Kadın sağlığının önemli bileşenlerini içeren ve 7 farklı gruptan oluşan soru formu hazırlanmıştır. Hazırlanan soru formu; Kadınların, Temel Sosyo-Demografik Özellikleri, Genel Tıbbı Öykülerine ilişkin Özellikleri, Menstrual Özellikleri, Obstetrik Özellikleri, Aile Planlamasına Yönelik Özellikleri, Menopozal özellikleri ve Jinekolojik Özelliklerini kapsayan 90 sorudan oluşmuştur. Soru formu Ankara ilinde 50 hanede ön deneme çalışması ile test edilerek, deneklerce anlaşılamayan ya da işlemeyen sorular üzerinde gerekli düzeltmeler yapılmıştır. Soru formu hanede yaş grubunda yer alan kadın bireyler arasından Kish yöntemi ile seçilen deneklere uygulanmıştır. Çalışmadan elde edilen veriler, geri bildirim ve telefon kontrolleri ile doğruluk testlerine tabi tutulmuş, kontrolleri tamamlanan veriler bilgisayar ortamına aktarılarak istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizlerinde, betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Betimsel analizlerde, araştırmaya katılan kadınların sorulara vermiş oldukları cevapların frekans dağılımları hesaplanmış, yaş, öğrenim durumu, çalışma durumu, yerleşim yeri (kır/kent) temel değişkenleri ile kadınların farklı özelliklerini kapsayan çapraz tablolar oluşturulmuştur. vi

7 Şekil I. Nuts Bölgelerine Göre, Araştırma Hane Halkı Nüfus Dağılım Haritası vii

8 Şekil II. Araştırmanın Alan Uygulaması Özet Akış Şeması viii

9 ÖZET BULGULAR 1- Kadınların Temel Sosyo -Demografik Özellikleri Çalışmaya katılan kadınların %12,35 i 20 yaş altı, %24,21 i yaş, %24,06 sı yaş, %19,08 i yaş, 20,31 i ise 50 yaş üzeri yaş grubundadır. Kadınların eğitim düzeyleri incelendiğinde, %12,22 si üniversite ve üstü, %22,12 i lise, %50,38 i ilköğretim ve %14,89 u okuryazar ve okuryazar olmayanlardır. Kadınların ilk evlilik yaş ortalamaları 20 dir. 19 yaş altı evlenenlerin oranı %50,69, yaşında evlenenlerin oranı %46,66 ve 29 yaş ve üzerinde evlenenlerin oranı %2,64 dür. 2- Kadınların Genel Tıbbi Öykü Bulguları Görüşülen kişilerin sigara alışkanlıkları incelendiğinde, %81,21 ünün hiç kullanmayan, %16,09 unun halen sigara kullanan, %2,64 inin ise daha önce sigara alışkanlığı olup bırakanlar olduğu görülmektedir. Kadınlarda en çok görülen kronik hastalıklar içerisinde ilk sırada, %14,60 oranında kardiovasküler hastalıklar yer almakta olup en yoğun rastlanan kardiovasküler hastalıkların hipertansiyon (%9,7), kalp (%3,7), kolestrol (%1,04) olduğu görülmektedir. Ayrıca damar genişlemesi, damar tıkanıklığı kadınlarda azda olsa rastlanan kardiyovasküler hastalıklar arasındadır. Kadınların kronik hastalıkları içerisinde %14,54 ile ikinci sırada endokrin sistem hastalıkları gelmektedir. Endokrin sistem hastalıkları içerinde ise en yoğun görülen hastalık tipleri %8,9 ile tip1,tip2 diyabet ve %5,6 troid tir. Kadınların aile öykülerinde meme (%3,32), endometrium (%1,4) ve serviks (%1,3) kanserleri en çok rastlanan kanser türlerindendir. 3- Kadınların Menstrual Bulguları Kadınların, ilk menarş yaşı ortalamasının 13 yaş olduğu saptanmıştır. Kadınların, menstrual siklus sorunlarına ilişkin tedavi olma ihtiyaçları incelendiğinde; %87,79 unun hiç tedavi ihtiyacı olmadığı, %11,56 sının ise tedavi olmak amacıyla doktora gittiği tespit edilmiştir. Premenstrual sendrom yaşayan kadınları %56,91 olduğu ve en çok karında şişlik ağrı, gerginlik, memede şişlik ağrı sendromlarını yaşadıkları tespit edilmiştir. Kadınlarda dismenore yaşayanların oranı %57,58 dir. Yaşadıkları dismenorenin günlük hayatlarına olumsuz yansıma yaptığını belirten kadınların oranı %31,41dir. 4- Kadınların Obstetrik Bulguları Gebelik öyküsü yaşamış kadınların ilk gebelik yaşlarının ortalama 21 olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen verilerde kadınların %1,37 si hiç canlı doğum gerçekleştirmemiş,% 98,63 ü en az bir canlı doğum gerçekleştirmiştir. ix

10 Kadınların yaşamış oldukları abortus ve küretaj oranlarına bakıldığında, %26,02 si en az bir kez abortus, %18,95 oranında ise en bir kez isteyerek küretaj gerçekleştirmiştir. İri bebek dünyaya getiren kadınların oranı %7,76 iken düşük doğum ağırlıklı bebek dünyaya getiren kadınların oranı da %9,04 olarak görülmüştür. Kadınlarda son gebelik yaşı ve son iki gebelik arası geçen süre 2 yıl altı ve 2 yıl üzeri olarak sorgulanmış ortalama son gebelik yaşı 29, 2 yıl altı son iki gebelik arası süresi olanlar %17,72 ve 2 yıl üzeri son iki gebelik arası süresi oranının %69,58 olduğu görülmüştür. Son gebeliğinde doğum öncesi kontrole gidenler %69,61 iken aldıkları bakım hizmeti içerisinde en yüksek oranla (%91,07) ultrason hizmeti gelmektedir. Doğum öncesi kan tetkiki ise (%75,40) ikinci sırada yer almaktadır. Doğumun gerçekleştirildiği kuruluşlar incelendiğinde, %85,92 sinin sağlık kuruluşunda, %14,0 ünün evde doğum yaptığı ve yine %27,58 inin sezaryen doğum %72,34 ünün ise normal doğum yaptığı görülmektedir. Çalışmaya katılan kadınlara sahip olmak istedikleri çocuk sayısı sorulduğunda en az dört ve üzeri çocuk isteyenlerin oranı %18,4 olarak gözlenmiştir. Sağlıklı çocuk dünyaya getirmek açısından önemli bir risk faktörü olan akraba evliliği sorgulandığında, kadınların %18,34 ünün akraba evliliği gerçekleştirdiği görülmüştür. 5- Aile Planlamasına Yönelik Bulgular Çalışmaya katılan kadınlara modern ve geleneksel aile planlama yöntemlerine ilişkin sorular yöneltilmiş, %65,47 si modern ya da geleneksel yöntemlerden her hangi birini kullandığını belirtmiştir. En yoğun kullanılan modern aile planlaması yönteminin implant ve kondom olduğu görülürken geleneksel yöntemleri kullananlarda, geri çekme yönteminin en yoğun kullanılan yöntem olduğu tespit edilmiştir. 6- Kadınların Menopozal Bulguları Çalışmaya katılan kadınların menopoza girme yaşı ortalama 46 olarak belirlenmiştir. Menopoza giren kadınların %88,99 u doğal yollarla,%11,01 i ise cerrahi yöntemle menopoza girdiklerini belirtmişlerdir. Postmenopozal kanama yaşayan kadınların oranı %11,09 ve kanama süreleri ortalama 7 aydır. Menopoz döneminde yoğun olarak yaşanan sorunlar içerisinde ilk sırasında sıcak basması terleme yer alırken (%66,47) ikinci sırada duygusal değişiklikler (%55,17) gelmektedir. 7- Kadınların Jinekolojik Bulguları Jinekolojik bulgular incelendiğinde çalışmaya katılan kadınların, jinekolojik hastalıklar içerisinde en çok vajinal kaşıntı (%27,4) şikayeti yer almaktadır. Ayrıca %20,09 unda dizüri, %17,6 sında üriner inkontinans görülmektedir. Kadınların %27,14 ü normal vajinal akıntının varlığından bahsederken, % 71,35 lik bölümü anormal vajinal akıntı şikayeti olduğunu ifade etmiştir. Kadınların %79,20 sinin x

11 vajinal duş alışkanlıkları bulunmaktadır. Vajinal duş alışkanlıklarında etkili olan nedenler sorgulandığında, en etkili nedenler olarak %96,26 ile temizlik, %82,31 tuvalet sonrası duş yer almaktadır. Cinsel ilişki sonrası %55,41, dini inanç %52,86 ve abdest %44,52 ile diğer vajinal duş alışkanlıklarında yer almaktadır. Çalışmaya katılan kadınların %95,56 ü vajinal tampon kullanmadığını ifade etmiştir. Çalışmaya katılan kadınların jinekolojik muayeneye gitme sıklıkları incelendiğinde %48,83 ü hiç jinekolojik muayeneye gitmediğini belirtmiştir. Muayeneye gidenlerin ise, %55,98 i smear testi %45,87 si mamografi yaptırdıklarını ifade etmişlerdir. xi

12 KISALTMALAR ADNKS AP DSÖ/WHO GA HUKSAM Merkezi ICPD Max. Min. N n İBBS Ort. RK SAGEM SGK SPSS SS TK TNSA TÜİK UAVT UNFPA BKİ : Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi : Aile Planlaması : Dünya Sağlık Örgütü : Güven Aralığı : Hacettepe Üniversitesi Kadı Sorunları Uygulama ve Araştırma : Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansı : En Yüksek Değer : En Düşük Değer : Kitle : Örneklem : İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması : Ortalama Değer : Risk Kat Sayısı : Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü : Sosyal Güvenlik Kurumu : Statistical Package for the Social Sciences (Bilimsel istatistik paketi) : Standart Sapma : Telefon kontrol : Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması : Türkiye İstatistik Kurumu : Ulusal Adres Veri Tabanı : Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu : Beden Kitle İndeksi xii

13 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ iv TEŞEKKÜR v T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI SAGEM TÜRKİYE KADIN SAĞLIĞI ARAŞTIRMASI PROJESİ YÖNETİCİ ÖZETİ... vi ÖZET BULGULAR... ix 1- Kadınların Temel Sosyo -Demografik Özellikleri... ix 2- Kadınların Genel Tıbbi Öykü Bulguları... ix 3- Kadınların Menstrual Bulguları... ix 4- Kadınların Obstetrik Bulguları... ix 5- Aile Planlamasına Yönelik Bulgular... x 6- Kadınların Menopozal Bulguları... x 7- Kadınların Jinekolojik Bulguları... x KISALTMALAR... xii 1. GİRİŞ Problemin Tanımı Araştırmanın Amacı ve Gerekçe Araştırmanın Önemi KAVRAMSAL ÇERÇEVE Uluslararası Kararlarda Kadının Durumu Dünyada Kadın Sorunları Türkiye de Kadın Sağlık Sorunları Sonuç ARAŞTIRMANIN TASARIMI Araştırmanın Akış Şeması Evren Örneklem Planı Örneklem Kapsamı Tahmin Boyutu Örnek Hacminin Belirlenmesi Ağırlıklandırma Yöntemi Soru Kâğıtlarının Geliştirilmesi ve Ön Deneme Kadınların Temel Sosyo-Demografik Özellikleri Kadınların Genel Tıbbı Öyküsü Kadınların Menstrual Özellikleri xiii

14 Kadınların Obstetrik Özellikleri Aile Planlamasına Yönelik Özellikler Kadınların Menopozal Özellikleri Kadınların Jinekolojik Özellikleri Veri Toplama Faaliyetleri Bilgi İşlem ve Analiz BULGULAR Kadınların Temel Sosyo-Demografik Özellikleri Yaş, Eğitim Düzeyi, Medeni Durum, Evlilik Yaşı, Evlilik Süresi, Aile Tipi Yaşına Kadar En Uzun Süre Yaşanılan Bölge Sigara Kullanımı Kadınların Genel Tıbbi Öyküsü Fiziksel özellikler (Boy, Kilo, BKİ) Kronik Hastalıklar Kadınların Menstrual Özellikleri Menstruasyon Görme Menstruasyon Periodları Menstrual Siklus Dismenore Özellikleri Menstrual Dönemde Kullanılan Ürünler Kadınların Obstetrik Özellikleri Gebelik ve Doğum Doğum Öyküsü Laktasyon Dönemi Aile Planlamasına Yönelik Özellikler Aile Planlaması Yöntemi Kullanımı Aile Planlaması Yöntemlerinin Dağılımı Kondom Yöntemi RİA Yöntemi Geri Çekme Yöntemi Oral Kontraseptif Yöntem Kullanımı Enjeksiyon Yöntemi Kullanımı Takvim Yöntemi kullanımı İmplant Yöntemi kullanımı xiv

15 4.6. Kadınların Menopozal Özellikleri Menopoz Dönemi Temel Özellikleri Menopoz Dönemi Hormon Kullanımı Postmenopozal Kanama Menopoz Döneminde Yaşanılan Sorunlar Kadınların Jinekolojik Özellikleri Jinekolojik Şikayetler Vajinal Akıntı Vajinal Duş Vajinal Tampon Kullanma Tetkik ve Jinekolojik Muayene Son bir yılda yapılan Tetkik ve Jinekolojik Muayene SONUÇLAR Kadınların Temel Sosyo-Demografik Özellikleri Genel Tıbbi Hastalık Öyküsüne İlişkin Özellikler Kadınların Menstrual Özellikleri Kadınların Obstetrik Özellikleri Aile Planlamasına Yönelik Özellikler Kadınların Menopoz Özellikleri Kadınların Jinekolojik Özellikleri ÇAPRAZ TABLOLAR ANKET SORU FORMU KAYNAKÇA EK-1.1 Örnekleme Hataları, Türkiye EK-1.2 Örnekleme Hataları, Kent EK-1.2(devam) Örnekleme Hataları, Kent EK-1.2(devam) Örnekleme Hataları, Kent EK-1.2(devam) Örnekleme Hataları, Kent EK-1.3 Örnekleme Hataları, Kır xv

16 TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1. İl, İlçe, Köy Düzeyinde Denek (uygulanan Anket) Sayıları Dağılımı Tablo 2. Anket Soru Formunda Yer Alan Cevapsızlık Nedenleri Dağılımı Tablo 3. Çalışmaya Katılan Kadınların Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) Tablo 4. Çalışmaya Katılan Kadınların Sosyal Güvence Varlığı ile Gelir Getirici Bir İşte Çalışma Durumlarının Dağılımı Tablo 5. Kadınların 12 Yaşına Kadar En Uzun Süre Yaşanılan Merkezlerin Dağılımı Tablo Yaşına Kadar En Uzun Süre Yaşanılan Bölgelerin Dağılımı Tablo Yaşına Kadar En Uzun Süre Yaşanılan Bölgelerin Dağılımı Tablo 8. Çalışmaya Katılan Kadınların Sigara Kullanma Durumu Dağılımı Tablo 9. Çalışmaya Katılan Kadınların Sigara Kullanım Alışkanlıklarının Dağılımı Tablo 10. Kadınların Ortalama Boy ve Kilo - BKİ(Beden Kitle İndeksi) Değerleri Dağılımı(%) Tablo 11. Kadınlarda Hekim Tarafından Tanısı Konulan Kronik Hastalıklar Dağılımı Tablo 12: Kadınların Menstruasyon Görme Durumları ile Menstruasyon Görmeme Nedenlerinin Dağılımı Tablo 13: Kadınların Menstruasyon Period Özelliklerinin Dağılımı Tablo 14. Kadınların Menstrual Siklus Özelliklerinin Dağılım Tablo 15. Kadınların PreMenstrual Sendrom (PMS) Yaşama Durumlarının Dağılım Tablo 16. Dismenore Özelliklerinin Dağılımı Tablo 17. Kadınların Menstrual Dönemde Kullandıkları Ürünlerin Dağılımı Tablo 18. Kadınların Gebelikle İlgili Özelliklerinin Dağılımı Tablo 19. Kadınların Son Gebelikte Yaşanılan Sağlık Sorunlarının Dağılımı Tablo 20. Kadınların Abortus ve Küretaj Öyküsüne İlişkin Özelliklerinin Dağılımı Tablo 21. Kadınların Son Gebeliğinde Doğum Öncesi Bakım (DÖB) Alma Özelliklerinin Dağılımı. 50 Tablo 22: Son Gebelikte Gerçekleştirilen Doğum Şekli ve Doğum Yeri Dağılımı Tablo 23. Doğum Öyküsü Dağılımı (%) Tablo 24. Kadınların Postpartum Dönemde Sorun Yaşama Durumlarının Dağılımı Tablo 25: Kadınların Laktasyon Dönemde Sorun Yaşama Durumlarının Dağılımı Tablo 26. Kadınların Aile Planlaması Yöntemi Kullanma Durumu Dağılımı Tablo 27. Kadınların Aile Planlaması Yöntemlerinin Dağılımı (%) Tablo 28. Kadınların Eşlerinin AP Yöntemi Olarak Kondom Kullanma Durumu Dağılımı Tablo 29. Kadınların AP Yöntemi olarak RİA Kullanma Durumu Dağılımı...62 Tablo 30. Kadınların AP Yöntemi Olarak Geri Çekme Yöntemini Kullanma Durumu Dağılımı Tablo 31. Kadınların AP Yöntemi Olarak Oral Kontraseptif Yöntem Kullanma Durumu Dağılımı (%) Tablo 32. Kadınların AP Yöntemi Olarak Enjeksiyon Kullanma Durumu Dağılımı Tablo 33. Kadınların AP Yöntemi Olarak Takvim Yöntemini Kullanma Durumu Dağılımı xvi

17 Tablo 34. Kadınların AP Yöntemi Olarak İmplant Yöntemini Kullanma Durumu Dağılımı Tablo 35. Kadınların Menopoz Dönemine İlişkin Temel Özelliklerinin Dağılımı Tablo 36. Kadınların Menopoz Döneminde Hormon Tedavisi Kullanma Durumu Dağılımı Tablo 37. Kadınların Postmenopozal Kanama Yaşama Durumu Dağılımı Tablo 38. Kadınların Menopoz Döneminde Yaşadıkları Erken ve Geç Sağlık Sorunların Dağılımı Tablo 39. Kadınların Yaşadıkları Jinekolojik Sağlık Sorunlarının Dağılımı..70 Tablo 40. Kadınların Jinekolojik Sağlık Sorunlarına Yönelik Yaptıkları Girişimlerin Dağılım Tablo 41: Kadınların Vajinal Akıntı Özelliklerinin Dağılımı Tablo 42. Vajinal Duş Alışkanlıkları ve Kullanma Durumu Dağılımı (%) Tablo 43. Vajinal Tampon Kullanımı Dağılımı Tablo 44. Jinekolojik Muayeneye Gitme Durumlarının Dağılımı Tablo 45. Kadınların Son Bir Yılda Tetkik ve Jinekolojik Muayene Yaptırma Durumu Dağılımı Tablo 46. Kadınların Kanamalı Dönemlerinin Dağılımı Tablo 47. Kadınların Çalışma Durumlarının Temel Özelliklere Göre Dağılımı (%) Tablo 48. Kadınların Eğitim Durumlarının Temel Özelliklere Göre Dağılımı (%)..86 Tablo 49. Kadınlarda Kronik Hastalıklarının Temel Özelliklere Göre Dağılımı 87 Tablo 50: Kadınlarda Sigara Kullanım Alışkanlıklarının Temel Özelliklere Göre Dağılımı Tablo 51: Kadınların Son Gebelik Yaşlarına göre Doğum Öykülerinin Dağılımı Tablo 52: Kadınların Son İki Gebelikleri Arasındaki Süreye Göre Doğum Öykülerinin Dağılımı (%) 90 Tablo 53: Kadınların Akraba Evliliklerine Göre Doğum Öykülerinin Dağılımı (%) Tablo 54: Kadınların Gebelik Sayılarına Göre Temel Özelliklerin Dağılımı Tablo 55. Kadınların Abortus Sayılarına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) Tablo 56. Kadınların Küretaj Sayılarına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) Tablo 57. Kadınların Doğum Sonrası Ölen Çocuk Sayılarına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı(%) Tablo 58. Kadınların Doğum Öncesi Bakım Alma Durumlarına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) 96 Tablo 59. Kadınların Doğum Öncesi Bakım Alma Durumlarına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%).97 Tablo 60: Kadınların Sahip Olmak İstedikleri Çocuk Sayısına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) Tablo 61: Kadınların Vajinal akıntı Özelliklerine Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) Tablo 62: Kadınların AP yöntemleri kullanımlarına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) Tablo 63: Kadınların Modern/Geleneksel AP Yöntemleri Kullanımlarına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) Tablo 64: Kadınların Menopoz Yaşlarına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) Tablo 65. Kadınların İnfertilite Durumlarına Göre Temel Özelliklerinin Dağılımı (%) xvii

18 ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1. Araştırmanın Genel Akış Şeması Şekil 2. Çalışmaya Katılan Kadınların Yaş Dağılımı Şekil 3. Çalışmaya Katılan Kadınların Öğrenim Düzeyi Dağılımı Şekil 4. Kadınların Çalışma Şekilleri Dağılımı Şekil 5. Kadınların Ekonomik Durumların Dağılımı Şekil Yaşına Kadar En Uzun Süre Yaşanılan Yer Dağılımı Şekil 7. Kadınların Beden Kitle İndeksi (BKİ) Değerleri Dağılımı Şekil 8: Kronik Hastalık Varlığı Dağılımı Şekil 9. Çalışmaya Katılan Kadınlarda Hekim Tarafından Tanısı Konulan Kronik Hastalıklar Dağılımı Şekil 10. Kadınların Menstruasyon Görme Durumu Dağılımı Şekil 11. Kadınların Menstrual Görmeme Nedenleri Dağılımı Şekil 12. Kadınların Menarş Yaşı Dağılımı Şekil 13. Kadınların Menstruasyon Period Özelliklerinin Dağılımı Şekil 14. Menstrual Süresi Dağılımı Şekil 15. : Menstrual Siklus Dağılımı Şekil 16. Kadınların Premenstrual Sendrom (PMS) Yaşama Durumlarının Dağılımı Şekil 17. Kadınların Menstrual Döneminde Kullandıkları Ürünlerin Dağılımı Şekil 18. Kadınların Menstrual Döneminde Kullandıkları Ürünleri Kullanım Sıklıklarının Dağılımı Şekil 19. Kadınların Yaşadıkları Gebelik Sayılarının Dağılımı Şekil 20. Kadınların ilk Gebelik Yaşlarının Dağılımı Şekil 21. Son İki Gebelik Arasındaki Süre Dağılımı Şekil 22. Kadınların Son Gebeliği Planlama Durumu Dağılımı Şekil 23. Kadınların Son Gebeliklerinde Sağlık Sorunu Yaşama Durumu Dağılımı Şekil 24. Çalışmaya Katılan Kadınların Eşleri ile Akrabalık Durumlarının Dağılımı Şekil 25. Kadınların Son Gebeliklerinde Doğum Öncesi Bakım Alma Durumlarının Dağılımı Şekil 26. Kadınların DÖB Bilgi Kaynağı Dağılımı Şekil 27. Kadınların Doğum Yapma Şekillerinin Dağılımı Şekil 28. Kadınların Sezaryen Yaptırma Nedenlerinin Dağılımı Şekil 29. Kadınların Son Gebeliklerini Nerede Yaptıklarının Dağılımı xviii

19 Şekil 30. Kadınların Canlı Doğum Sayılarının Dağılımı Şekil 31. Kadınların Ölü Doğum Sayılarının Dağılımı Şekil 32. Kadınların Yaşayan Çocuk Sayılarının Dağılımı Şekil 33. Kadınların Konjenital Anomalili Bebek Doğum Dağılımı Şekil 34. Kadınların Erken Doğum Yapma Durumu Dağılımı Şekil 35. Kadınların Düşük Doğum Ağırlıklı Bebeğe sahip olma Dağılımı Şekil 36. Kadınların Postpartum Dönemde Sorun Yaşama Durumlarının Dağılımı Şekil 37. Kadınların Postpartum Dönemde Yaşanan Sorunlarının Dağılımı Şekil 38. Kadınların Aile Planlaması Yöntemi Kullanma Durumu Dağılımı Şekil 39. Kadınların Menopoza Girme Durumlarının Dağılımı Şekil 40. Kadınların Menopoza Giriş Şekillerinin Dağılımı Şekil 41. Kadınların Menopoza Girme Yaşlarının Dağılımı Şekil 42. Kadınların Menopoz Döneminde HRT Kullanma Durumu Dağılımı Şekil 43. Kadınların Menopoz Döneminde Yaşadıkları Sorunların Dağılımı Şekil 44. Kadınların Vajinal Akıntı Özelliklerinin Dağılımı Şekil 45. Kadınların Vajinal Duş Yıkama Alışkanlıklarının Dağılımı Şekil 46. Kadınların Vajinal Duş Yapma Nedenlerinin Dağılımı Şekil 47. Kadınların Tetkik ve Jinekolojik Muayene Yaptırma Durumu Dağılımı Şekil 48. Kadınların Son Bir Yılda Yaptırdıkları Tetkik ve Muayenelerin Dağılımı xix

20 Toplumun uygarlık düzeyini öğrenmek isterseniz o toplumdaki kadının durumuna bakınız. Stuart Miller 1. GİRİŞ 1.1. Problemin Tanımı Sağlık, bireyin sadece herhangi bir hastalık veya sakatlığa sahip olmaması değil, onun fiziksel, ruhsal ve sosyal açıdan bütünüyle iyi olma durumu olarak tanımlanır. Sağlık herkesin doğuştan kazandığı bir haktır. Kadınlar, dünya nüfusunun yarısını oluşturmasına ve her kadının ulaşılabilir en yüksek standartta fiziksel ve psiko-sosyal sağlığa sahip olma hakkı olmasına rağmen, günümüzde özellikle gelişmekte olan ülkelerde kadınların önemli bir bölümü sağlıklı ve iyi durumda değildir. Kadınlar çocukluk döneminden başlayarak, adölesan, üreme ve ileri yaş dönemlerinde, toplumda dezavantajlı, güçsüz ve azınlık muamelesi görmektedir. Toplumsal statülerindeki bu geleneksel olumsuz tablo, kadınların sağlık hizmetlerinden yararlanmalarını da önemli ölçüde etkilemektedir (Aslan,2001:1). Adölesan dönemde, evlilik, gebelik, erken yaşta cinsel deneyim, cinsel istismar, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, sağlıksız abortus öyküsü yaşama en önemli sağlık sorunlarını oluşturmaktadır. Erken yaşta evlenen kadınlar erken yaşta anne olmaktadırlar, çocuk bakımında ileri yaştaki annelere göre daha bilgisiz ve tecrübesizdirler. Kadın sağlığında, gebelik ve doğumla ilgili olay ve komplikasyonların en yoğun yaşandığı dönem ise yaş arası olan doğurganlık dönemidir. 50 yaş ve daha sonrası ise yine kendine özgü üreme sağlığı sorunları olan postmenopozal ve daha sonra da yaşlılık dönemidir. Menopoz ve menopoz sonrası dönemde, osteoporoz, kardiyovasküler olaylar, menopoza bağlı ve yaşlanma sürecine bağlı sorunlar kadının sağlığını önemli ölçüde etkilemektedir (Aslan,2001:2). Kadının üreme sağlığı ile birlikte genel olarak sağlığını etkileyen önemli bir sorun da kadına yönelik şiddettir. Kadına yönelik şiddet sadece bir sağlık sorunu değil aynı zamanda sağlığı olumsuz etkileyen bir risk faktörü olarak ele alınmaktadır(özaydın vd. 1998:74). Tüm dünyada yaygın olmakla birlikte, özellikle kadınlar arasında kullanımı gittikçe artan tütünün de sağlık sonuçları kadınlar için daha olumsuzdur. Tütün kullanımı sonucu kadınlarda bronkopulmoner hastalıklar, kardiyovasküler hastalıklar ve kanserlerin sıklığının artmasının yanı sıra menstruasyon bozuklukları, infertilite, gebelikle ilgili sorunlar, genital organ hastalıkları ve erken menopoz gibi nedenlerle üreme sağlığı da olumsuz etkilenmektedir (Koçoğlu ve Alan, 2001:79). Yakın geçmişe kadar dünyada kadının üremeye ilişkin sağlık sorunları ana çocuk sağlığı kapsamında yer alırken, yaşanan önemli sosyo-demografik değişiklikler nedeniyle 1

21 artık mevcut ana çocuk sağlığı yaklaşımı üreme sağlığına ilişkin tüm sağlık sorunlarını karşılayamaz hale gelmiştir. Bu nedenle dünya ülkelerinin gündeminde yeni bir kavram olarak üreme sağlığı konusu yer almıştır. İlk kez Dünya Nüfus ve Kalkınma Konferansı'nda (Kahire, 1994) ifade edilen üreme sağlığı, "üreme sistemi işlevleri ve süreci ile ilgili sadece hastalık ya da sakatlığın olmaması değil, tüm bunlara ilişkin fiziksel, mental, sosyal yönden tam bir iyilik halinin olması" olarak tanımlanmıştır Dünya Nüfus ve Kalkınma Konferansı sonrasında üreme sağlığı ve hizmetleri sürekliliği olan bütüncül bir yaklaşım içerisinde ele alınmaktadır(özvarış ve Akın,1998:24). Üreme sağlığı hizmetleri içerisinde bilgi-eğitim ve iletişim önemli yer tutmaktadır Dünya Nüfus ve Kalkınma Konferansı'nda kabul edilen Eylem Planı'nda ve IV. Dünya Kadın Konferansı'nda kabul edilen Pekin Deklarasyonu ve Eylem Plan'ında cinsel sağlık programlarının güçlendirilmesi konusu vurgulanmış, kadın ve erkekler, özellikle gençlerin gelişme çağından itibaren cinsel sağlık konusunda örgün ve yaygın eğitim programlarıyla desteklenmesi ve bilinçlendirilmesi kararlaştırılmıştır. Uluslararası düzeydeki bu gelişmeler ışığında, Türkiye'de de Kadın Sağlığı ve Aile Planlaması Ulusal Stratejileri geliştirilerek, Ulusal Faaliyet Planı hazırlanmıştır. Ulusal Faaliyet Planı'nda hizmet sunumu, kadının statüsü, halk eğitimi, altyapı ve yönetim, personel eğitimi, lojistik ve finans olmak üzere altı temel konu ve ilke belirlenmiştir. Faaliyet planında halk eğitimi ile ilgili olarak; kadın sağlığı/aile planlaması hizmetlerine ulaşılabilirliği artırmak için, üretilecek bilgi-eğitim ve iletişim programları ve materyalleri ile toplumun bilinçlendirilmesi, aile planlaması yöntemleri de dahil olmak üzere, üreme sağlığı konusuna yoğunlaşılması, erkeklerin katılımının sağlanması ve bu programların kuşaklar ve çiftler arasındaki iletişimi ve kadın sağlığı/aile planlaması konularında konuşmalarını teşvik etmesi stratejileri benimsenmiş, bu stratejilere uygun aktiviteler belirlenmiştir (Sağlık Bakanlığı, 1998) Mevcut kadın sağlığı sorunları etkili sağlık hizmetinin sunulması, hizmete ulaşılabilirliğin ve bilgi-eğitim-iletişimin sağlanması ile üstesinden gelinmesi mümkün sorunlardır. Türkiye'de kadın sağlığının iyileştirilmesine yönelik çalışmalar ümit vericidir. Ancak, sağlık hizmetlerinin verilmesinden kaynaklanan eksikliklerin hızla giderilmesinin yanı sıra kadının statüsünün yükseltilmesi ve her alanda cinsiyetler arası eşitliğin sağlanması ile kadın sağlığı istenen düzeye daha hızlı ulaşacaktır (T.C. Başbakanlık Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü, Ankara, 1998). Kadın sağlığı ile ilgili sorunların önlenmesinde eğitim önemli bir yer tutmasına rağmen Türkiye'de ne ailede, ne de örgün-yaygın eğitimde cinsellik ve üreme sağlığı eğitimi 2

22 mevcut değildir. Üreme sağlığı konularında yeterli ve doğru bilgilere sahip olunmaması ve kitle iletişim araçları aracılığı ile çeşitli mesajların alınması özellikle gençlerin eğitiminde, ciddi bir problem haline gelmektedir. Anne babalar çocuklarına cinsel eğitim vermesi gerekenin kendilerinin olduğunu hissetmelerine rağmen sıklıkla bunu yapmaktan hoşlanmamaktadır. Gençler arasında ise aileden bilgi alma önemini yitirmiş ancak okul içi ve dışındaki eğitim bunun yerini alamamıştır(alan,1998:18). Her yaş grubu bireyin, ağırlıklı olarak da gençlerin, bilinçli ve planlı üreme sağlığı eğitimine ihtiyacı vardır. Yapılan çalışmalar, bireylerin eğitim ve danışmanlık hizmeti almak istediklerini göstermektedir. Bu nedenle cinsellik ve üreme sağlığında bilgi, eğitim ve iletişim çalışmaları içerisinde anne-babalara, örgün öğretimdeki öğrencilere ve halk eğitim merkezlerindeki kursiyerlere yönelik cinsellik ve üreme sağlığı eğitimi sunulmalıdır. Düzenlenen eğitimler, doğru bilgiye ulaşılmasını sağlamanın yanı sıra, toplumsal duyarlılığı artıracak, ayrıca bireylerin üreme sağlığı konusunda kişisel sorumluluk geliştirmelerini ve doğru karar almalarını kolaylaştıracaktır Araştırmanın Amacı ve Gerekçe Kadın Sağlığı Araştırması (KSA), Türkiye genelinde değişik coğrafi bölgelerde yaşayan kadınların sağlığına ilişkin özellikleri saptamak ve etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla planlanmıştır. Projenin genel amacı, ülkemizde, kadın sağlığı açısından önem arz eden sağlık politikalarına ilişkin uygulamalara destek olmak, kadın sağlığı alanında kadınların algı düzeylerini saptamaya yardımcı olmak, mevcut bilgi düzeylerini ortaya çıkarmak ve bunlara yönelik bilgi elde edilmesini sağlamaktır. Bu genel amaç çerçevesinde, araştırmada aşağıdaki maddeler hedeflenmiştir: Türkiye de yaş grubu kadınların temel sosyo-demografik özellikleri, genel tıbbi öyküleri, menstruasyon özellikleri, obstetrik ve jinekolojik özellikleri, aile planlamasına yönelik yöntemlerin kullanımı, menopoz dönemi özelliklerine ilişkin tespitleri yapmak, Kadın Sağlığının geliştirilmesine yönelik politikalara destek sağlamak, Ülkeyi temsil edebilecek verilerle ulusal ve uluslararası bilimsel literatüre katkıda bulunmak, Araştırma sonuçlarının bilimsel yayın haline getirilmesi ile kadın sağlığı açısından toplumsal farkındalık oluşturmak yönünde yapılacak çalışmalara katkıda bulunmaktır. 3

23 1.3. Araştırmanın Önemi Kadın sağlığı; aile ve toplumdan kaynaklanan psiko-sosyal faktörler, eğitim, akrabalık ilişkileri, çalışma hayatı, kadının bireysel sağlık durumu, doğurganlık davranışı, sağlık hizmetlerinin kalitesi gibi pek çok faktörden etkilenmektedir. Yapılan çalışmalarda, kadınların sağlık ya da hastalık durumlarının erkeklerden farklı olarak cinsiyet ve eğitim gibi faktörlerden etkilendiği bildirilmektedir (Erten, 2008). Kadınlar ve erkeklerin üreme ile ilgili hastalık yükleri incelendiğinde, kadınların üreme sağlığı sorunlarını erkeklerden çok daha fazla yaşadıkları ve bu durumun özellikle üreme çağında (15-49 yaş arası) daha da arttığı görülmektedir. Sağlıksız koşullarda çalışma ve şiddete maruz kalma gibi toplumda kadınların daha yüksek oranda maruz kaldıkları durumların yanı sıra sağlıksız yaşam biçimi de belirli sağlık sorunlarını beraberinde getirmektedir (Anonim, 2008). Kadın sağlığı biyolojik etkenlerin yanında, sosyal ve siyasal süreçlerden etkilenmekte ve toplumsal cinsiyet kavramını da içine alan yeni yaklaşımlar ortaya çıkmaktadır (Erten, 2008). Kadın sağlığı, dünyanın pek çok ülkesinde olduğu gibi ülkemizde de çok önemli bir sorundur. Bu alanda başarıya ulaşılabilmesi için kadın ve kız çocuklarının sağlığının, genel sağlık kavramı içerisinde ayrı bir öneminin ve yerinin olması gerekmektedir. Kadın sağlığı denildiğinde, her ne kadar bütüncül yaklaşım kabul edilse de özellikle gelişmekte olan ülkelerde geleneksel olarak ilk önce üreme sağlığı ve aile planlaması akla gelmektedir. Kadına verilen bakımı, üreme sistemi işlevleri ve hastalıkları, gebelik ve doğum konuları ile sınırlandırmak doğru değildir. Kadının tüm yaşam evreleri boyunca sağlığını koruyucu ve geliştirici önlemlerin alınması gerekmektedir. Çocukluk dönemlerinde kızların erkeklerle eşit statüde eğitim, öğretim, beslenme hizmetlerine ulaşmaları ve yararlanmaları önemlidir. Kadınlar adölesan dönemde erken evlilik, erken dönemde cinsel deneyim, erken ve istenmeyen gebelikler, cinsel istismar, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, yasal olmayan ve/veya abortus öyküsü yaşama, abortus öyküsüne bağlı komplikasyonlar gibi tehlikelerle karşı karşıya kalmaktadır. İstenmeyen gebelikler, isteyerek düşükler, gebeliğin psikososyal yönü, annelik hüznü, postpartum depresyon ve psikoz gibi doğum sonrası sorunlar, infertilite, cinsel işlev bozuklukları, genitalmutilasyon, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, meme ve jinekolojik kanserler, madde ve sigara bağımlılığı ve şiddet, kadının cinsel olgunluk döneminde yaşadığı sorunlar arasında sayılabilir. Hem kadın hem de bebeğin sağlığı açısından önemli olan doğurganlık döneminde kadının yararlandığı sağlık hizmetlerine ulaşması, hizmetlerin kalitesi ve ulaşılabilirliği önem taşımaktadır (Koyun vd., 2011; Şentürk, 2008). Doğurganlık döneminde kadınların gebelik ve doğumla ilgili yaşadığı komplikasyonlar gelişmekte olan ülkelerde halen önemli bir sağlık sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. Kadının gebe olduğu yaşı, doğumlar arasındaki süre, toplam gebelik sayısı, hastalık ve ölüm oranlarını etkilemektedir. 4

24 Doğurganlık dönemi kadın sağlığı açısından yüksek riskli bir dönem olarak nitelendirilirken, kadın sağlığı hizmetlerinin intrauterin dönemden itibaren kadının bütün yaşam dönemlerini kapsayacak biçimde verilmesi oldukça önemlidir. Menopoz döneminde kadınlarda osteoporoz, kardiyak ve dolaşım sistemi hastalıkları ve menopoza bağlı sorunlar (üreme sisteminde değişiklikler, mesane kapasitesinde azalma, hipotiriodi, hipertirodi vb.) görülmektedir. Yaşlılıkta kadınların karşılaştığı sorunlar arasında hareket güçlüğü, osteoporoz, kalp-damar hastalıkları, mental hastalıklar, meme kanseri jinekolojik ve diğer kanserler bulunmaktadır. (Özkan, 2008; Şentürk, 2008). Araştırma sonucunda elde edilen veriler ışığında kadın sağlığında farklı yaşam olgularına ve yaş dönemlerine ilişkin Sağlık Bakanlığınca gerçekleştirilen çalışmalara katkı sağlanması beklenmektedir. 5

25 2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE 2.1. Uluslararası Kararlarda Kadının Durumu Kadın sağlığı biyolojik faktörlerin yanı sıra, birey, aile ve topluma ait birçok sosyokültürel ve ekonomik faktörlerden etkilenmektedir. Kadın sağlığının yalnızca doğurganlığa ilişkin sağlık olmayıp bundan çok daha fazlası olduğunun vurgulanması önemlidir. Dünyada nüfus ve doğurganlık arasında kurulan ilişki önce nüfus planlaması ardından doğum kontrolü ve aile planlaması kavramlarının gelişmesine neden olmuştur (Sağlık Bakanlığı, Ankara 2005). Gelişmekte olan ülkeler başta olmak üzere tüm dünya ülkeleri, 1960 lı yıllarda, kontrolsüz nüfus artışının ekonomik ve sosyal kalkınma üzerindeki olumsuz etkileri konusuna odaklanmaya başlamıştır lerde nüfus ağırlıklı yaklaşım, 1980 lerde yerini sağlıkla ilgili kaygılara, 1990 larda ise artık insanların hakları ve ihtiyaçları üzerine yoğunlaşmaya bırakmıştır. Bu süreçte; 1974 yılında Bükreş te, 1984 yılında Mexico City de, 1994 de ise Kahire de yapılan üç temel konferansta, nüfus ve aile planlamasının genel kalkınma çabalarının ayrılmaz bir parçası olduğu ortaya konulmuştur Bu bağlamda üreme Sağlığı kavramı ilk kez 1994 yılında Kahire de yapılan Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansı nda (ICPD) ifade edilmiştir (Sağlık Bakanlığı, 2007, Ankara). Bu kapsamda Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) üreme sağlığını, üreme sistemi, onun fonksiyonları ve işleyişine ilişkin bütün alanlarda sadece hastalık ya da sakatlık olmaması değil, zihinsel ve sosyal açıdan bütünüyle iyi olma durumu olarak tanımlanmıştır (Çokar,2006). Kahire de yapılan ICPD nin sonuçları, 1995 yılında Pekin de yapılan IV. Dünya Kadın Konferansın da bir kez daha vurgulanarak, kalkınma ve nüfus ilişkisi, kadınlara yönelik şiddetin önlenmesi, üreme sağlığı ve aile planlaması, kız çocuklar, gençler ve yaşlıları kapsayan ana konularda eylem programı hazırlanmıştır. Eylem Programı nda aile planlaması gibi spesifik konularının üreme sağlığı içerisine dahil edilmesinin gereği vurgulanmıştır (Sağlık Bakanlığı, 2007, Ankara). Uluslararası Aile Planlanması Federasyonu, hükümetlerin taraf olduğu anlaşmalarda belirtilen hakların uygulanmaları, kullanılmaları açısından farklılıklar olabileceği düşüncesinden hareketle, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi başta olmak üzere, Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi ve Çocuk Hakları Sözleşmesi gibi konu ile ilgili uluslararası metinlerden yararlanarak, Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Hakları Bildirgesini düzenlemiştir. Bu bildirge de; İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde yer alan kavramlar kullanılarak üreme sağlığı ile ilgili bazı haklar tanımlamıştır. Üreme hakları, cinsel haklar ve özgürlükler, bireyleri olduğu kadar çiftleri de ilgilendiren haklar ve özgürlüklerdir. Bu haklar, devlet ile halk arasındaki ilişkileri ve devletin halka karşı yükümlülüklerini belirleyen uluslararası insan hakları yasalarına dayandığı için yasal bir nitelik taşımaktadır. Uluslararası insan hakları belgelerinden yola çıkarak hazırlanan cinsellik ve üremeyle ilgili hakların temel insan hakları arasında yer almaktadır (Akın A. 2012). 6

26 Üreme Hakları, tüm insanlar için temel insan haklarından ayrı düşünülemez. Bu haklar ayrımcılık, baskı ve şiddet olmadan kadın ve erkeklerin en yüksek standartta cinsel sağlık ve üreme sağlığı bilgi ve hizmetlerinden yararlanması ve herkesin üreme konusunda kendi kararını verebilmesini içermektedir (http://www.willowsfound.org/rights.asp Erişim tarihi: 07/01/2014). Dolayısıyla insanların kendi doğurganlıklarını kontrol edebilmeleri ve kendi seçimleri olan, sağlık yönünden kendilerine uygun korunma yöntemleri hakkında bilgi alabilmeleri ve bunları kullanabilmeleri aslında en temel insan hakkını oluşturmaktadır (Üreme Hakları. Erişim tarihi: 07/01/2014) Dünyada Kadın Sorunları DSÖ sağlık kavramını; sadece hastalık ve sakatlık halinin olmayışı değil, bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik hali olarak tanımlanarak, sağlığın bir çok yönüyle ele alınması vurgu yapılmıştır (ALMA-ATA,1998:3; Simons vd. 1995:6). Bu durumda bireylerin yaşamlarının çeşitli alanlarında karşı karşıya kaldıkları ayrımcılık, şiddet, işsizlik, yoksulluk ve evsizlik gibi daha birçok sosyal sorun sağlığın kapsamı içinde düşünülmektedir. Özellikle, kadınlar açısından düşünüldüğünde, bir yandan bu başlıkların sayısı artmakta, diğer yandan her birinin içeriği ve etkisi de önemli oranda değişmektedir. Kadın yönelik şiddet, ayrımcılık ve yoksulluk kadınların yaşamı ve sağlığı üzerinde çok daha derin sonuçlara neden olmaktadır. Aynı zamanda, kadınların sağlık sorunlarının artmasında ve çeşitlenmesinde tüm bu koşullar önemli etken olmaktadır. Başka bir ifadeyle, cinsiyet kategorileri söz konusu olduğunda, sosyal yönden iyilik hali, hem nicelik hem nitelik yönünden belirgin bir farklılık göstermektedir. Gerek sağlığın genel tanımı, gerekse onun içeriğini oluşturan sosyal yönden iyi olma durumu, kişinin içinde bulunduğu toplumsal ve tarihsel koşullara, cinsiyet ve sınıf durumuna ve tüm bunlara bağlı olan ve içinde oluşan sağlık sistemlerine göre değişmektedir. Dolayısıyla sağlığı ve sağlık kavramını tarihsel ve sosyal içeriğinden ayırarak tanımlamak mümkün bulunmamaktadır. DSÖ nün sağlık tanımında vurgu yapılan diğer bir özellik ise, tam iyilik hali kavramıdır. Sağlık herkesin doğuştan kazandığı bir haktır. Ancak dünyada çeşitli toplumlarda kadınların sağlık düzeylerinde farklılıklar vardır, bu farklılık aynı ülke içerisinde değişik gruplar arasında da devam etmektedir. Uluslararası kuruluşlar ile beraber hemen hemen tüm dünya ülkeleri 1970'lerin başında sağlığı da içeren kadın konusunun üzerinde durmaya başlamışlar ve bu güne kadar birçok başarılar elde etmişlerdir. Tüm kazanımlara rağmen kadın sağlığı hala özel önem ve öncelik gerektirmektedir. Bugün uluslararası kabul gören yaklaşıma göre, sağlık sorunları kadınları ve erkekleri farklı şekilde etkilemektedir. Sadece kadınlara özgü hastalıkların yanında bazı hastalıklar kadınlarda daha fazla risk oluşturmaktadır. Kadınlara özgü sorunlar özgün müdahale yaklaşımları gerektirmektedir. Bu nedenle gerek kadınların sağlık sorunlarının gerekse bunların çözümüne ilişkin müdahale programlarının kadın bakış açısı ile ele alınması önemli bir gerekliliktir. 7

27 Kadın hayatının sağlık yönünden evreleri düşünülecek olursa, kadın sağlığı ve ona verilecek önem intrauterin dönemden başlamalıdır. Bebeklik, çocukluk, adölesan ve gençlik dönemleri sağlık açısından önemli olan dönemlerdir ve her birinin kendine özgü riskleri mevcuttur (Akın ve Bayar,1998:34). Kız çocuklarının erkeklere göre enfeksiyon hastalıklarına karşı koruyucu biyolojik avantajları bulunmasına rağmen, sosyal olumsuzluklar doğumda kazanmış oldukları avantajların hepsini geride bırakmaktadır. Beslenme problemleri, eğitim yoksunluğu, bebeklerin ve daha sonraki dönemlerde de kız çocuklarının yaşadığı cinsiyete bağlı sağlık sorunlarıdır. Menarş öncesi dönemde, enfeksiyon hastalıkları, tetanoz, hemoraji, septisemi, üriner sistem hastalıkları, üreme sağlığı ile ilgili sorunlar, enfeksiyon hastalıklarına bağlı gelişen komplikasyonlar kız çocuklan açısından sık görülen sağlık sorunlarıdır. Adölesan dönemde, evlilik, gebelik, erken yaşta cinsel deneyim, cinsel istismar, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, sağlıksız düşükler en önemli sağlık sorunlarını oluşturmaktadır (Aslan,2001:2). Kadın Sağlığı, kadının doğumdan ölümüne kadar olan süredeki tüm sağlık durumunu kapsar. Kadın sağlığı hizmetlerindeki çağdaş yaklaşım, yaşam boyu, bütün yaş gruplarını ve etkileyen tüm faktörleri göz önüne alan kapsamlı bir yaklaşımı gerektirmektedir. Bu yaklaşımda doğumdan ölüme kadar kadının yaşamının bir bütün olarak ele alınması gerektiği; yaşama sağlıklı başlamanın ilk adım olduğu, bireyin sağlık gelişiminin birçok faktörün kümülatif etkisiyle oluştuğu, bireylerin sağlıklarıyla ilgili şu andaki durumlarının bir önceki dönemin bir sonucu, bir sonraki dönemin ise bir nedeni olduğu önemle vurgulanmaktadır (Akın ve Sevencan,2006:4). Halen 6,5 milyarı aşan dünya nüfusunun yarısını oluşturan kadınların sağlık durumunu incelerken; hastalık ve sakatlık yönünden olduğu kadar, ruhsal ve sosyal yönden de tam bir iyilik halinin olup olmaması ve kadınların "tam iyilik durumlarını" etkileyen faktörler yönünden de sorunu irdelemek ve tanımlamak gerekmektedir. Dolayısı ile kadın sağlığı biyolojik etkenlerin yanında, sosyal ve siyasal süreçlerden etkilenmektedir. Kadın sağlığını üreme sağlığı ile bir tutan anlayış yerine, toplumsal cinsiyet kavramını da içine alan yeni yaklaşımlar kadın sağlığının başlıklarını değiştirmektedir (Özvarış,2007:3). Bu kapsamda; erken evlilikler ve erken gebelikler, cinsel yolla bulaşan hastalıklar, kadın kanserleri, yaşlanan kadının sağlığı, sigara, madde bağımlığı ve kadın, kadının ruh sağlığı, kronik hastalıklar, beslenme, acil bakım, sağlık bakımına ulaşım ve kadın, anne ve yeni doğan bebek ölümleri nihayet cinsiyet eşitsizliğinden kaynaklı sağlık sorunları; kadına yönelik şiddet, cinsel taciz ve tecavüz, namus cinayetleri vb. konular ele alınmalıdır (Türk Tabipler Birliği, 2008). Kadın sağlığı konusunda hizmet sunumunda ilkesel olarak kabul edilmiş olsa bile, özellikle gelişmekte olan ülkelerde "bütüncül" bir yaklaşım yerine, doğurganlık dönemine odaklanmış "geleneksel" yaklaşım hâkimiyetini sürdürmektedir. Bu konuda, adölesanlar, menopoz-menopoz sonrası dönemdeki kadınlar ve yaşlı kadınlar en ihmal edilen grupları oluşturmaktadır. Geleneksel olarak kadın sağlığı hizmetleri, özellikle kadınların üreme çağında, özellikle kontrasepsiyon ve güvenli-sağlıklı doğuma odaklanmıştır. Bu yaklaşım 8

28 ana-çocuk sağlığı sorunlarının yoğun yaşandığı ve anne ve bebek ölümlerinin yüksek olduğu bölgelere uygun bir yaklaşımdır. Ancak, geleneksel bakışın tersine, kadın sağlığının yalnızca üremeye veya doğurganlığa ilişkin sağlık olmayıp, bundan çok daha fazla olduğunun kavranması önemlidir (Türk Tabipler Birliği, 2008). Kadın sağlığı sorunları ülkelerin gelişmişlik düzeyine göre farklı boyutlarda yaşanıyor olmasına karşın, sorunlar evrenseldir ve uluslararası toplum tarafından küresel düzeyde ele alınmaktadır. Son yıllarda yapılan çalışmalar kadınların sağlık ya da hastalık durumlarının erkeklerden farklı olarak cinsiyet ve eğitim gibi faktörlerden etkilenmektedir (Altun,2000:4; Özvarış,2007:3). Kadın ve erkeklerdeki sağlık ve hastalık örüntüleri belirgin farklılıklar göstermektedir. Kadınların doğumda beklenen yaşam süresi daha uzun olmakla birlikte, pek çok toplumda, kadınların erkeklere göre daha fazla hastalık ve stres yaşadıkları bilinmektedir. Kadınlar erkeklerden daha uzun yaşadıkça, yaşamın niteliği önem kazanmaktadır (Türk Tabipler Birliği, 2008) Türkiye de Kadın Sağlık Sorunları Türkiye de yaşam kalitesi ile ilgili göstergelerden biri olan doğuşta beklenen yaşam süresi kadınlar için artmakla birlikte, her iki cinsiyetin de eşit hizmet aldığı gelişmiş ülkelerden düşüktür. Kadın ve erkeğin üreme ile ilgili hastalık yükleri incelendiğinde; kadınlar üreme sağlığı sorunlarını erkeklerden çok daha fazla yaşamakta ve bu duyarlılık üreme çağında daha da artmaktadır. Cinsiyete göre üreme sağlığı hastalık yükü incelendiğinde; kadının hastalık yükü (% 36,6), erkeğin yükünün (% 12,3) üç katı olduğu görülmektedir.(t.c. Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü Ankara, 2008). Nüfusun yarısından fazlasını oluşturan kadın ve kız çocuklarının, çocukluktan başlayarak sosyal, ruhsal ve fiziksel anlamda sağlıklı olması ve sağlıklarını koruyabilme olanaklarına sahip olmaları, onların toplum yaşamına katılımları ve etkin bireyler olabilmelerini sağlayacak gerekli unsurlardan biridir. Kadının üremeye ilişkin özellikleri kadın sağlığını özel ve öncelikli olarak ele alınması gereken bir konu yapmaktadır. Toplumsal cinsiyet ayrımcılığının en çarpıcı sonucu sağlık hizmetlerinden yararlanmada ortaya çıkmakta ve kadının statüsünün düşük olması doğurganlık davranışını etkilemektedir. Gelişmekte olan ülkelerde yaş arası üreme sağlığı hastalıklarına bağlı yük kadında erkeğe göre üç kat daha fazla görülmektedir. Hastalık yükünün beşte birini ise anneliğe bağlı nedenler oluşturmaktadır (Sağlık Bakanlığı Ankara). Türkiye de kadın sağlığı ile ilgili göstergeler incelendiğinde son yıllarda kadın sağlık göstergelerinde iyileşmeler olduğu görülmekle birlikte yeterli düzeyde bulunmamaktadır. Ülkemizde yaşam tarzındaki değişimler sonucu kadınlardaki ilk evlenme yaşı 2001 yılında 22,2 iken 2011 yılında 23,3 e yükselmiştir (http://www.tuik.gov.tr/prehaberbultenleri.do?id=13469) yılı TÜİK verilerine göre ise kadınlar için ilk evlenme yaşı 23,5 tir. Bölgesel düzeyde kadınlarda en yüksek ortalama 9

29 ilk evlenme yaşı 24,6 ile İstanbul Bölgesi nde görülmektedir (http://www.tuik.gov.tr/prehaberbultenleri.do?id=13469). Yine kadınlarda, en düşük ortalama ilk evlenme yaşı ise 22,2 ile Orta Anadolu ve Kuzeydoğu Anadolu Bölgeleri ndedir. Kadınların %65,6 sının ilk evliliklerini 25 yaşından önce yaptıkları görülmektedir. Yaşa özel doğurganlık hızı incelendiğinde, 2001 yılında en yüksek doğurganlık hızı yaş grubunda görülürken, 2011 yılında yaş grubunda görülmektedir. Adölesan doğurganlık oranı 2008 yılı için %3,9, 2011 yılı için %3,1 olarak belirlenmiştir. Kadın başına düşen ortalama çocuk sayısı 2012 yılı doğum istatistiklerine göre 2,02 dir. Sağlık personeli gözetimde gerçekleşen doğumların oranı kentte %94 iken kırsal kesimde %79 dur (http://www.tuik.gov.tr/prehaberbultenleri.do?id=13469). UNDP 2012 raporunda, dünyada 2010 yılında yaklaşık anne ölümü meydana geldiği, bu sayının 1990 yılına göre %47 oranında düşüş anlamında olduğu belirtilmiştir. Ölümlerin %56'sı Sahra altı Afrika'da ve %29'u Güney Asya'da meydana gelmesi dikkat çekmektedir ve 2010 yılları arasında dünya genelinde anne ölüm oranı yüz binde 400'den yüz binde 240'a düşmüştür. Ancak hala gelişmekte olan ülkelerde anne ölüm oranı gelişmiş ülkelere göre 15 kat fazladır yılında gelişmiş ülkelerde anne ölüm oranı ortalama, yüz binde 16 (1900 yılında yüz binde 26) 2012 yılında gelişmekte olan ülkelerde anne ölüm oranı ortalaması yüz binde 240 olmuştur (1900 yılında yüz binde 40) (http //www.undp.org.tr TheMillennium Development Goals Report 2012). Ülkemizde ise anne ölüm oranı son yıllarda yüksek oranda düşüş göstermekle birlikte, 2012 yılında yüz binde 15,4 e düşmüştür. DSÖ tarafından, dünyada her yıl yaş arası yaklaşık 16 milyon kız çocuğunun doğum yaptığı tespit edilmiştir (www.bik.gov.tr/dunyada-ergen-gebeligi-42567). Ülkemizde yaş grubu adölesanlarda erken evlilik, ailelerin hemen çocuk talebi ve bilgisizlik nedeniyle erken gebelik ve annelik oluşmaktadır. TÜİK verilerine göre, 2012 yılında yaşa bağlı en yüksek doğum hızı 127 ile yaş grubunda yer almaktadır. Kaba doğum hızı 2011 yılında 16,8 iken bu oran 2012 yılında 17 dir. (www.tuik.gov.tr/prehaberbultenleri.do?id=13618). Türkiye de çocukların ve doğurgan çağdaki kadınların nüfus içinde büyük bir yer tutması, bebek, çocuk ve anne ölüm hızlarının yüksek olması, doğum öncesi ve sonrası bakım hizmetlerinin yetersizliği gibi nedenlerle anne-çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetleri öncelik ve önem kazanmıştır (Anonim, 2012a). Ülkemizde gebelik bilincinin artışı ve doğum hızının yükselmesi ile birlikte hastanelerde doğum gerçekleştirme oranlarında her geçen yıl artmaktadır. Ülkemiz sezeryanla doğum gerçekleştirme oranlarında da dünyada üst sıralarda yer almaktadır (http://www.gebelik.org/dosyalar/sezeryan). Kadın sağlığı açısından önemli bir gösterge olan sigara kullanımı verilerine göre, 15 yaş üzeri kadınların %86,8 i hiç sigara kullanmazken, %2,4 ü ara sıra, %10,7 si her gün sigara kullanmaktadır (http://www.tuik.gov.tr/prehaberbultenleri.do?id=13142). 10

M2 S1. Üreme Sağlığı. Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım. Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011

M2 S1. Üreme Sağlığı. Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım. Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011 M2 S1 Üreme Sağlığı Tanım, Üreme Hakları, Bütüncül Yaklaşım Doç. Dr. Günay SAKA 12 Mayıs 2011 M2 S6 Üreme Sağlığına Yönelme Bükreş konferansı (1974) II. Nüfus Konferansı (1984 Meksika) Kadın ve çocuklara

Detaylı

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi

Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri. Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadele Projesi Aile İçi Şiddetin Kadın Sağlığına Etkileri 1 Öğrenim Hedefleri Toplumsal cinsiyet ayrımcılığının, yaşam dönemlerine göre kadın sağlığına olan etkilerini açıklar, Toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ile kadına

Detaylı

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi 2012-2013 Eğitim Öğretim Yılı SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Dersin adı Üreme Sağlığı Anabilim dalı Sorumlu öğretim üyesi E-posta adresi Halk Sağlığı Prof.Dr.Haldun SÜMER

Detaylı

Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler

Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler Aşırı doğurganlığın anne ve çocuk sağlığına etkileri İstenmeyen gebelikler ve isteyerek düşükler Doç. Dr. Günay SAKA DÜTF HSAD 10.05.2010 1 Amaç : Tıp Fakültesi Dönem III öğrencileri, aşırı doğurganlık,

Detaylı

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu

Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü. Kadına Şiddet Raporu Mirbad Kent Toplum Bilim Ve Tarih Araştırmaları Enstitüsü Kadına Şiddet Raporu 1 MİRBAD KENT TOPLUM BİLİM VE TARİH ARAŞTIRMALARI ENSTİTÜSÜ KADINA ŞİDDET RAPORU BASIN BİLDİRİSİ KADIN SORUNU TÜM TOPLUMUN

Detaylı

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER g TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER TABLOLAR Tablo 1. TR63 Bölgesi Doğum Sayısının Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)... 1 Tablo 2. Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)...

Detaylı

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA

Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 2011 Harran Üniversitesi-UNFPA Mevsimlik Tarım İşçilerinin ve Ailelerinin İhtiyaçlarının Belirlenmesi Araştırması 211 Harran Üniversitesi-UNFPA Hizmet için kanıt oluşturan sonuçlar açısından Hizmetleri planlama ve uygulama açısından

Detaylı

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde.

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Yaşadıkları toplumlardaki birbirinden çok farklı politik, ekonomik,

Detaylı

TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ

TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ TOPLUMU TANIMA VE EKİP ÇALIŞMASI YARD. DOÇ. DR. NALAN AKIŞ Amaç Bu dersin sonunda öğrenciler, sağlık hizmeti verecekleri toplumu tanımanın önemi konusunda bilgi sahibi olacaklardır. ÖĞRENİM HEDEFLERİ Bu

Detaylı

ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ

ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ ÜNİTE II- KADIN GENİTAL ORGANLARININ ANATOMİ VE FİZYOLOJİSİ Genital Organlar Dış Genital Organlar İç Genital Organlar Kemik Kısımları (Pelvis ) Siklus Oluşumu ve Hormonlar Oval ve Menstrual Siklus Halkası

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz Doç. Dr. Alanur Çavlin 2 Aralık 214, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun

Detaylı

EVRENSEL ÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİNE ERİŞİM ve TÜRKİYE DEN YANSIYANLAR. HÜKSAM Gökhan Yıldırımkaya-UNFPA 20 Mart 2015 HÜKSAM - Ankara

EVRENSEL ÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİNE ERİŞİM ve TÜRKİYE DEN YANSIYANLAR. HÜKSAM Gökhan Yıldırımkaya-UNFPA 20 Mart 2015 HÜKSAM - Ankara EVRENSEL ÜREME SAĞLIĞI HİZMETLERİNE ERİŞİM ve TÜRKİYE DEN YANSIYANLAR HÜKSAM Gökhan Yıldırımkaya-UNFPA 20 Mart 2015 HÜKSAM - Ankara BM Nüfus Fonu (UNFPA) UNFPA; her hamileliğin istenilen, her doğumun güvenli

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Pelin Seçkiner 5 Şubat 215 Swiss Otel Büyük Efes, İzmir Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ANNE ÖLÜMLERİ Dr. İbrahim PADIR İstanbul, 2015 Kavramlar ve Tanımlar Gebeliğe bağlı ölüm, bir kadının gebelik süresince, doğumda ya da gebeliğin sonlanmasından sonraki 42 gün içinde

Detaylı

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler

07.11.2014. Ana Sağlığını Etkileyen Faktörler ve Alınacak Önlemler 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 2. Hafta ( 22 26 / 09 / 2014 ) 1.) KADIN ve ANASAĞLIĞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER ve ALINACAK ÖNLEMLER 2.) KADIN ve ANA SAĞLIĞI İLE İLGİLİ ÖLÇÜTLER Slayt No: 2

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 213 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 3. Bölge Toplantısı TNSA-213 Sonuçları Doç. Dr. Alanur Çavlin Dr. Tuğba Adalı 19 Şubat 215 Greenpark Otel, Diyarbakır Sunuş Planı Hanehalkı nüfusunun ve kadınların

Detaylı

BASIN AÄIKLAMASI TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTSİZLİĞİ KADIN SAĞLIĞINA ZARARLI

BASIN AÄIKLAMASI TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTSİZLİĞİ KADIN SAĞLIĞINA ZARARLI Cuma, 07 Mart 2008 12:11 BugÄn, altı buçuk milyarı aşan dänya näfusunun yarısı kadındır. Kadınlar, ne yazık ki sadece "kadın" olmaktan kaynaklı, sosyal, siyasal ve ekonomik olarak, her dñnem ve pek Çok

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

TAP VAKFI ERGENLER & GENÇLER için CİNSEL SAĞLIK EĞİTİMLERİ

TAP VAKFI ERGENLER & GENÇLER için CİNSEL SAĞLIK EĞİTİMLERİ TAP VAKFI ERGENLER & GENÇLER için CİNSEL SAĞLIK EĞİTİMLERİ CİNSEL SAĞLIK EĞİTİMİ Uygulama Milli Eğitim Bakanlığı (Örgün /Yaygın eğitim) Pilot Uygulamalar (ERDEP) Sivil toplum kuruluşları (Akran eğitim

Detaylı

Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeler

Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeler STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI Temel Sosyo-Ekonomik Göstergeler Güncelleme: Ocak 2013, ANKARA I. Sosyo Demografik Göstergeler 1.1. Nüfusun Yaş Gruplarına Göre Dağılımı 1.2. Nüfusun Cinsiyete Göre Dağılımı

Detaylı

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ Sağlıklı Kentler Birliği Eğitim Prgramı Prof. Dr. SABAHAT TEZCAN Haccettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri

Türkiye de Doğurganlık Tercihleri 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması İleri Analiz Çalışması Türkiye de Doğurganlık Tercihleri Dr. Pelin Çağatay Melike Saraç Emre İlyas Prof. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 10 Eylül 2015, Hilton Oteli, Ankara

Detaylı

Türkiye de Kadınların Sağlığı

Türkiye de Kadınların Sağlığı + Pratisyen Hekimlik Kongresi 16-18 Mayıs 2015 İstanbul Türkiye de Kadınların Sağlığı Prof. Dr. Nilay Etiler Kocaeli Üniversitesi Öğretim Üyesi Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi Üyesi + Zaman: 2015

Detaylı

KADIN SAĞLIĞI,- ANA SAĞLIĞI 15-49 YAŞ KADIN ve GEBE İZLEMİ

KADIN SAĞLIĞI,- ANA SAĞLIĞI 15-49 YAŞ KADIN ve GEBE İZLEMİ KADIN SAĞLIĞI,- ANA SAĞLIĞI 15-49 YAŞ KADIN ve GEBE İZLEMİ İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ 2. KAVRAM ve TANIMLAR 2.1. KADIN SAĞLIĞI 2.1.1. Kadın Sağlığının Önemi 3. ANA SAĞLIĞI 3.1. Ana Çocuk Sağlığının Önemi 3.3.

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

Sağlık Nedir? Sağlık Tanımı Sağlık Hizmetleri Türk Sağlık Sistemi. Sağlık tipleri. Sağlık Nedir? Tıbbi Model. Sağlık Modelleri 19/11/2015

Sağlık Nedir? Sağlık Tanımı Sağlık Hizmetleri Türk Sağlık Sistemi. Sağlık tipleri. Sağlık Nedir? Tıbbi Model. Sağlık Modelleri 19/11/2015 Sağlık Tanımı Türk Sağlık Sistemi Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Sağlık Nedir? Sağlık negatif yönden hastalığın yokluğu şeklinde tanımlanmaktadır. Pozitif yönden sağlık; bireylerin hayata katılabilme yetenekleri,

Detaylı

VIII. BÖLÜM- DOĞUM. 8. Doğum

VIII. BÖLÜM- DOĞUM. 8. Doğum VIII. BÖLÜM- DOĞUM 8. Doğum Türk Medeni Kanunu nda kişiliğin, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başladığı ve ölümle son bulduğu kabul edilmiştir. Dolayısıyla kültürel öğrenme süreci doğumla başlar.

Detaylı

Gebelere Antenatal Dönemde Verilen Eğitimin Fetal Bağlanma, Doğum Algısı ve Anksiyete Düzeyine Etkisi. Ebe Huriye Güven

Gebelere Antenatal Dönemde Verilen Eğitimin Fetal Bağlanma, Doğum Algısı ve Anksiyete Düzeyine Etkisi. Ebe Huriye Güven Gebelere Antenatal Dönemde Verilen Eğitimin Fetal Bağlanma, Doğum Algısı ve Anksiyete Düzeyine Etkisi Ebe Huriye Güven Gebelik dönemi fizyolojik, psikolojik ve sosyal değişimlerin yaşandığı ve bu değişimlere

Detaylı

LALAPAŞA MERKEZ İLÇE DE YAŞAYAN 15-49 YAŞ GRUBU KADINLARIN ÜREME SAĞLIĞI DURUMLARI

LALAPAŞA MERKEZ İLÇE DE YAŞAYAN 15-49 YAŞ GRUBU KADINLARIN ÜREME SAĞLIĞI DURUMLARI T.C. TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Tez Yöneticisi Doç. Dr. Galip EKUKLU LALAPAŞA MERKEZ İLÇE DE YAŞAYAN 15-49 YAŞ GRUBU KADINLARIN ÜREME

Detaylı

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ SAĞLIK SEKTÖRÜ

TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ SAĞLIK SEKTÖRÜ TRB2 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ SAĞLIK SEKTÖRÜ 2011 İÇİNDEKİLER 1. SAĞLIK SEKTÖRÜ... 3 1.1. Sağlık Personeli Durumu... 3 1.2. Ölüme Neden Olan Hastalıklar, Bebek - Çocuk Ölümleri ve Toplam Doğurganlık...

Detaylı

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Prof.Dr. Zeynep ŞİMŞEK Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ

TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ 445 TOPLUMSAL CİNSİYET TOPLUMDA KADINA BİÇİLEN ROLLER VE ÇÖZÜMLERİ Aydeniz ALİSBAH TUSKAN* 1 İnsanların bir biçimde sınıflanarak genel kategoriler oturtulması sonucunda ortaya çıkan kalıplar ya da bir

Detaylı

TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA. Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış

TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA. Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış TÜRKİYE DE DOĞUM ve DOĞUM SONU HİZMETLERDEN YARARLANMA Prof. Dr. Ayşe Akın Doç. Dr. Şevkat Bahar Özvarış I. GİRİŞ Doğumun sağlıklı koşullarda ve bir sağlık personelinin yardımıyla yaptırılmasının ve doğum

Detaylı

İsmet Koç ve Erhan Özdemir

İsmet Koç ve Erhan Özdemir DOĞURGANLIK 4 İsmet Koç ve Erhan Özdemir Bu bölüm, günümüzdeki ve tamamlanmış doğurganlığın düzeyi, örüntüsü ve değişimi ve ilgili göstergeleri incelemenin yanında, doğum aralıklarını, doğurganlığa başlama

Detaylı

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ

İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ İLK 1000 GÜNDE UYGULANAN BESLENME POLİTİKALARI VE GELECEK NESİLLERE ETKİSİ Dr. Sema ÖZBAŞ Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Çocuk ve Ergen Sağlığı Daire Başkanı Sağlık Bakanlığı Teşkilat Şeması Türkiye Halk

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

Türkiye de Erken Çocukluk Gelişimi ve Binyıl Kalkınma Hedefleri Yolunda Gelişmeler. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Yıldız YAPAR.

Türkiye de Erken Çocukluk Gelişimi ve Binyıl Kalkınma Hedefleri Yolunda Gelişmeler. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Yıldız YAPAR. Türkiye de Erken Çocukluk Gelişimi ve Binyıl Kalkınma Hedefleri Yolunda Gelişmeler Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Yıldız YAPAR 12 Ekim 2010 Sunuş Planı Erken Çocukluk Gelişimi (EÇG) Nedir? Binyıl

Detaylı

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul dönemi 6-19 yaşlar arasını kapsar, iki dönemdir erken okul yaşı ve prepubesans kızlarda

Detaylı

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ Dr. Salih DURSUN İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ KAVRAM MODELLER UYGULAMA Beta Yay n No : 2668 İşletme - Ekonomi : 558 1. Baskı Mart 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-692 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU Kültegin Ögel Ceyda Y. Eke Nazlı Erdoğan Sevil Taner Bilge Erol İstanbul 2005 Kaynak gösterme Ögel K, Eke C, Erdoğan N, Taner S, Erol B. İstanbul

Detaylı

Yaygın Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü TÜRKİYE DE YAYGIN EĞİTİM

Yaygın Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü TÜRKİYE DE YAYGIN EĞİTİM Yaygın Eğitim Enstitüsü Müdürlüğü TÜRKİYE DE YAYGIN EĞİTİM HAZIRLAYANLAR: Md. Yrd. Şinasi BAYRAKTAR Baş Öğretmen Dr. Ayşegül GÜLTEKİN TOROSLU Uzman Öğretmen Menevşe SARAÇOĞLU Öğretmen Sevgi SÜREK 15 Kasım

Detaylı

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 SUNUM AKIŞI Bölge Planı Hazırlık Süreci Paydaş Analizi Atölye Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi Mevcut Durum Analizi Yerleşim Yapısı ve Yerleşmeler Arası İlişki Analizi

Detaylı

Leyla Karaoğlu, Büşra Nur Değirmen, Asuman Okur, Cansu Tırampaoğlu. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Rize

Leyla Karaoğlu, Büşra Nur Değirmen, Asuman Okur, Cansu Tırampaoğlu. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Rize Leyla Karaoğlu, Büşra Nur Değirmen, Asuman Okur, Cansu Tırampaoğlu Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı, Rize Konunun önemi Su vücudun yapıtaşı, her yaş için ideal

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

DÖNEM VI GRUP F DERS PROGRAMI

DÖNEM VI GRUP F DERS PROGRAMI T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM ANABİLİM DALI BAŞKANLIĞI SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM 2013 2014 EĞİTİM VE ÖĞRETİM

Detaylı

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 TÜRKİYE HAYAT BOYU ÖĞRENME STRATEJİ BELGESİ YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 Dr. Mustafa AKSOY Hayat Boyu Öğrenmenin Geliştirilmesi Operasyon Koordinatörü mustafaaksoy@meb.gov.tr

Detaylı

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi

raşitizm okul çağı çocuk ve gençlerde diş çürükleri büyüme ve gelişme geriliği zayıflık ve şişmanlık demir yetersizliği anemisi büyüme ve gelişme geriliği diş çürükleri zayıflık ve şişmanlık okul çağı çocuk ve gençlerde demir yetersizliği anemisi 0-5 Yaş Grubu Çocuklarda iyot yetersizliği hastalıkları vitamin yetersizlikleri raşitizm

Detaylı

ADOLESAN VE PERİMENOPOZDA İNFERTİLİTE TEDAVİSİ YAPILMALI MIDIR? Prof. Dr. Yusuf ÜSTÜN

ADOLESAN VE PERİMENOPOZDA İNFERTİLİTE TEDAVİSİ YAPILMALI MIDIR? Prof. Dr. Yusuf ÜSTÜN ADOLESAN VE PERİMENOPOZDA İNFERTİLİTE TEDAVİSİ YAPILMALI MIDIR? Prof. Dr. Yusuf ÜSTÜN ADOLESAN Çocukluktan erişkinliğe geçiş süreci DSÖ 10-19 yaş arasını kapsar Menarş sonrası ilk 2 yıl anovulatuar siklustan

Detaylı

Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi

Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Çalışma Ortamında Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Enstitüsü 10 Ekim 2014 nbilir@hacettepe.edu.tr Sunum Planı Sağlık Hizmetlerinin Gelişmesi

Detaylı

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI!

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! Birleşmiş Milletler Genel Kurulu; kooperatiflerin sosyo-ekonomik kalkınmaya, özellikle yoksulluğun azaltılmasına, istihdam yaratılmasına ve sosyal bütünleşmeye olan

Detaylı

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Küresel İzleme Raporu 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Raporu bir orta dönem değerlendirmesidir. 2000 yılından bu yana gerçekleşen önemli gelişmeler 1999-2005 yılları

Detaylı

Manisa İl merkezinde Yaşayan Kadınların Aile İçi Şiddete İlişkin Görüşleri, Deneyimleri ve Etkileyen Faktörler

Manisa İl merkezinde Yaşayan Kadınların Aile İçi Şiddete İlişkin Görüşleri, Deneyimleri ve Etkileyen Faktörler Manisa İl merkezinde Yaşayan Kadınların Aile İçi Şiddete İlişkin Görüşleri, Deneyimleri ve Etkileyen Faktörler Celal Bayar Üniversitesi kadın Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (CBÜKAM) Araştırmanın

Detaylı

2 EYLÜL 2015 ÇARŞAMBA

2 EYLÜL 2015 ÇARŞAMBA İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILI KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM STAJI D GRUBU TEORİK VE PRATİK DERS PROGRAMI (31.08.2015 16.10.2015) 31 AĞUSTOS 2015 PAZARTESİ

Detaylı

Proje S üresi Süresi 2010 2010--2014 2014 P j ro B e aşlang an ıç Tar T ihi ihi: 9 9 Mart t 2010

Proje S üresi Süresi 2010 2010--2014 2014 P j ro B e aşlang an ıç Tar T ihi ihi: 9 9 Mart t 2010 AMAÇ İnsanlarda sağlıklı olma, sağlıklı bir evlilik yürütme ve sağlıklı bireyler yetiştirme konularında bilinç oluşturmak. Sağlıklı nesiller yetiştirecek olan bilinçli aileler için başta anne, babalara

Detaylı

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti?

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi

Detaylı

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI Uluslararası Arka Plan Uluslararası Arka Plan Birleşmiş Milletler - CEDAW Avrupa Konseyi - Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Detaylı

www.gencfikirlerguclukadinlar.com

www.gencfikirlerguclukadinlar.com www.gencfikirlerguclukadinlar.com 2013 Proje Hakkında Proje T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Intel Türkiye ve KAGİDER tarafından hayata geçirilmektedir. 18 30 yaş arası gençlerin, yaşadıkları

Detaylı

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Bu bildiri UNESCO Genel Konferansı nın 35. oturumunda onaylanmıştır. IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Çok Kültürlü Kütüphane Hizmetleri: Kültürler Arasında İletişime Açılan Kapı İçinde yaşadığımız

Detaylı

İstanbul Halk Sağlığı Müdürlüğü. www.istanbulhalksagligi.gov.tr

İstanbul Halk Sağlığı Müdürlüğü. www.istanbulhalksagligi.gov.tr İstanbul Halk Sağlığı Müdürlüğü www.istanbulhalksagligi.gov.tr Anne Ölümlerini İzleme ve Değerlendirme Programı Anne Ölümlerini İzleme ve Değerlendirme Programı Anne Ölümlerini İzleme ve Değerlendirme

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Ta ıtı For u Dersi Adı Öğreti Dili Aile Planlaması Danışmanlığı Türkçe Dersi Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans ( ) Yüksek Lisans(x) Doktora( ) Eğiti Öğreti Siste i Örgü Öğreti X) Uzakta Öğreti Diğer

Detaylı

OBEZİTE İLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI & TÜRKİYE DİYABET KONTROL PROGRAMI -TGDF-

OBEZİTE İLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI & TÜRKİYE DİYABET KONTROL PROGRAMI -TGDF- OBEZÝTE (ÞÝÞMANLIK) ÝLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI EYLEM PLANI (2010-2014) OBEZİTE İLE MÜCADELE VE KONTROL PROGRAMI & TÜRKİYE DİYABET KONTROL PROGRAMI -TGDF- Doç. Dr. Serdar GÜLER Türkiye Obezite ve

Detaylı

3 EYLÜL 2014 ÇARŞAMBA

3 EYLÜL 2014 ÇARŞAMBA İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILI KADIN HASTALIKLARI VE DOĞUM STAJI D GRUBU TEORİK VE PRATİK DERS PROGRAMI (01.09.2014 10.10.2014) 1 EYLÜL 2014 PAZARTESİ 09.30-10.20

Detaylı

YAŞAM BOYU DÖNEMLERİNE GÖRE KADIN CİNSİYETİNİN KARŞILAŞTIĞI SORUNLAR / OLAYLAR

YAŞAM BOYU DÖNEMLERİNE GÖRE KADIN CİNSİYETİNİN KARŞILAŞTIĞI SORUNLAR / OLAYLAR Bir insan hakları ihlali olan kadına yönelik şiddet gelir, eğitim düzeyi fark etmeksizin farklı toplum ve kültürlerin yaşadığı ortak bir sorundur ve dünyadaki bütün kadınlar kocaları, babaları, kardeşleri

Detaylı

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması

2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ulusal Toplantı Araştırmanın Tanıtımı ve Metodoloji Doç. Dr. A. Sinan Türkyılmaz 2 Aralık 2014, Rixos Grand Ankara Oteli, Ankara Kurumsal Yapı TNSA-2013 TÜBİTAK

Detaylı

TAF Preventive Medicine Bulletin, 2008: 7(3)

TAF Preventive Medicine Bulletin, 2008: 7(3) Araştırma/Research Article TAF Prev Med Bull 2008; 7(3):23-236 Lisansüstü Eğitime Devam Eden Evli Kadınların Üreme Sağlığı Sorunları ve Etkileyen Faktörler [Reproductive Health Problems of Married Women

Detaylı

ÖNCELİKLİ DÖNÜŞÜM PROGRAMLARI-3

ÖNCELİKLİ DÖNÜŞÜM PROGRAMLARI-3 ÖNCELİKLİ DÖNÜŞÜM PROGRAMLARI-3 (AİLENİN VE DİNAMİK NÜFUS YAPISININ KORUNMASI) HAKKINDA BİLGİ NOTU 13 OCAK 2015 Halkla İlişkiler Başkanlığı TA K D İ M Değerli; Ana Kademe, Kadın Kolları, Gençlik Kolları

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

ŞANLIURFA BELEDİYESİ. Mehmet Fevzi Yücetepe Şanlıurfa Belediye Başkan Yardımcısı

ŞANLIURFA BELEDİYESİ. Mehmet Fevzi Yücetepe Şanlıurfa Belediye Başkan Yardımcısı ŞANLIURFA BELEDİYESİ Mehmet Fevzi Yücetepe Şanlıurfa Belediye Başkan Yardımcısı Şanlıurfa da Göç Olgusu Şanlıurfa da Göç Olgusu Şanlıurfa daki göç olgusu ağırlıklı olarak Köyden Kente Göç eksenlidir. EKOSEP

Detaylı

City Security Group STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI

City Security Group STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI City Security Group STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI Ağustos 2013 Araştırma Künyesi PROJE ADI ARAŞTIRMA EVRENİ AMAÇ SAHA ÇALIŞMASI ÖRNEKLEM SAYISI CSG STADYUM GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMASI İstanbul da Yaşayan 18

Detaylı

81 İl için Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Ülker Şener & Hülya Demirdirek

81 İl için Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Ülker Şener & Hülya Demirdirek 81 İl için Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Ülker Şener & Hülya Demirdirek TEPAV, 2014 2 Neden bu çalışmaya ihtiyaç duyduk? Kadınların durumunu il düzeyinde ortaya koyacak cinsiyete duyarlı verinin

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜNDE KADIN

LOJİSTİK SEKTÖRÜNDE KADIN LOJİSTİK UYGULAMALARI VE ARAŞTIRMALARI MERKEZİ LOJİSTİK SEKTÖRÜNDE KADIN Şubat, 2013 Fikri Mülkiyet Hakları Saklıdır ÇALIŞMA EKİBİ Bülent TANLA (Danışman) Prof. Dr. Okan TUNA (Koordinatör) Öğr. Gör. Aslıhan

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

Psikososyal Tehlike ve Riskler

Psikososyal Tehlike ve Riskler İşyeri Hekimlerinin Gözünden Psikososyal Tehlike ve Riskler Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Vatansever Namık Kemal Üniversitesi İş kaynaklı stres, Avrupalı işletmelerin temel çalışan sağlığı sorunlarından biridir. (ESENER,

Detaylı

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte,

190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, Dünyada her bir dakikada 380 kadın gebe kalmakta, 190 kadın planlanmamış ya da istenmeyen gebelikle karşılaşmakta, 110 kadında gebeliğe bağlı komplikasyon gelişmekte, 40 kadın sağlıksız düşük yapmaktadır.

Detaylı

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış

2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış 2050 ye Doğru Nüfusbilim ve Yönetim: Eğitim Sistemine Bakış Prof. Dr. Yüksel KAVAK Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi TÜSİAD / UNFPA İstanbul, 5 Kasım 2010 1 Ana tema: Nüfusbilim ve Yönetim Çalışmanın

Detaylı

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon Obezite Nedir? Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması

Detaylı

TNSA 2008 İleri Analiz Sonuçları Türkiye de Doğurganlık, Üreme Sağlığı ve Yaşlılık Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu Dr.

TNSA 2008 İleri Analiz Sonuçları Türkiye de Doğurganlık, Üreme Sağlığı ve Yaşlılık Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu Dr. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü TNSA 2008 İleri Analiz Sonuçları Türkiye de Doğurganlık, Üreme Sağlığı ve Yaşlılık Dr. İlknur Yüksel Kaptanoğlu Dr. Mehmet Ali Eryurt 16 Eylül 2010 / Hilton

Detaylı

Yerel Yönetimlerin Yafll larla lgili Politikalar

Yerel Yönetimlerin Yafll larla lgili Politikalar Yerel Yönetimlerin Yafll larla lgili Politikalar Dr. Nevzat Do an GİRİŞ Ülkemizde yaşlı ve yaşlılıkla ilgili toplumsal kalıplara tarihsel açıdan bakıldığında, büyüklerimizin kadın ya da erkek daima korunduğu

Detaylı

Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Projesi

Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Projesi Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Projesi Kadınların Çok Yönlü Güçlendirilmesi Projesi Okuryazarlık ve Cinsiyet Eşitliği Konusunda Türkiye'nin Gerçekleri Okuryazarlık ve eğitimin ülkelerin ekonomik

Detaylı

KADIN DOSTU KENTLER - 2

KADIN DOSTU KENTLER - 2 KADIN DOSTU KENTLER - 2 KADIN DOSTU KENT NEDİR? KADINLARIN Sağlık, eğitim ve sosyal hizmetlere İstihdam olanaklarına Kaliteli, kapsamlı kentsel hizmetlere (ulaşım, konut vb) Şiddete maruz kaldıkları takdirde

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER Sağlık

Detaylı

Emekliler Gelecek Stratejileri Konferansı

Emekliler Gelecek Stratejileri Konferansı Emekliler Gelecek Stratejileri Konferansı SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANI FATİH ACAR: -EMEKLİLERİMİZİN, EMEKLİLİK HAKLARINI EN İYİ ŞEKİLDE KULLANABİLMELERİ DEVLETİN ÖNDE GELEN GÖREVLERİ ARASINDADIR -EMEKLİLERİMİZ

Detaylı

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor.

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Sağlıklı çocuk izlemi: Çocuğun yaşına uygun ruhsal, fiziksel

Detaylı

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz

ÖRNEKLEME HATALARI EK C. A. Sinan Türkyılmaz ÖNEKLEME HATALAI EK C A. Sinan Türkyılmaz Örneklem araştırmalarından elde edilen kestirimler (estimates) iki tip dan etkilenirler: (1) örneklem dışı lar ve (2) örneklem ları. Örneklem dışı lar, veri toplama

Detaylı

İSTATİSTİKLERİ MEHMET ÖZÇELİK

İSTATİSTİKLERİ MEHMET ÖZÇELİK GİRİŞ TÜRKİYE DE İNTERNET KULLANIMI ve E-TİCARET Günümüz teknoloji çağında 2000 li yılların başından itibaren, özellikle bilişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, bilgi toplumunun oluşmasına büyük katkı

Detaylı

T.C. ANTALYA MÜFTÜLÜĞÜ Aile İrşad ve Rehberlik Bürosu HUZUR AİLEDE BAŞLAR AİLE HUZURU, KADINA ŞİDDET

T.C. ANTALYA MÜFTÜLÜĞÜ Aile İrşad ve Rehberlik Bürosu HUZUR AİLEDE BAŞLAR AİLE HUZURU, KADINA ŞİDDET T.C. ANTALYA MÜFTÜLÜĞÜ Aile İrşad ve Rehberlik Bürosu HUZUR AİLEDE BAŞLAR AİLE HUZURU, KADINA ŞİDDET PROJE KOORDİNATÖRÜ: Mustafa TOPAL İlçe Müftüsü PROJE SORUMLUSU: Mesut ÖZDEMİR Vaiz PROJE GÖREVLİLERİ:

Detaylı

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU. Edirne Bölge Müdürlüğü

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU. Edirne Bölge Müdürlüğü Cinsiyete göre çocuk nüfusu, 214 9.. Türkiye nüfusunun %29,4 ünü çocuk nüfusu oluşturmaktadır. 8.. 77 695 94 7.. 6.. 5.. 4.. 3.. 2.. 1.. 22 838 482 (%29,4) 11 725 257 (%15,1) 11 113 225 (%14,3) Türkiye

Detaylı

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar: Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler

Detaylı

HALK SAĞLIĞI VE AİLE HEKİMLİĞİ VI. DERS KURULU (20 NİSAN 2015-25 MAYIS 2015)

HALK SAĞLIĞI VE AİLE HEKİMLİĞİ VI. DERS KURULU (20 NİSAN 2015-25 MAYIS 2015) T. C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM III HALK SAĞLIĞI VE AİLE HEKİMLİĞİ VI. DERS KURULU (20 NİSAN 2015-25 MAYIS 2015) DEKAN BAŞKOORDİNATÖR DÖNEM III KOORDİNATÖRÜ

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til Su; GİRİŞ ekosisteminin sağlıklı işlemesi, insanların sağlığı ve yaşamının

Detaylı

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 ILO Kabul Tarihi: 15 Haziran 2006 Yürürlüğe Giriş Tarihi: 20 Şubat 2009 Uluslararası Çalışma Örgütü Genel Konferansı, Uluslararası

Detaylı

03.06.15 09:30 BİYOKİMYA-MİKROBİYOLOJİ-FARMAKOLOJİ 10:30 HALK SAĞLIĞI 11:30 PATOLOJİ 13:30 İYİ HEKİMLİK UYG. 6 Hafta. Kurul Süresi: 10 saat 10 saat

03.06.15 09:30 BİYOKİMYA-MİKROBİYOLOJİ-FARMAKOLOJİ 10:30 HALK SAĞLIĞI 11:30 PATOLOJİ 13:30 İYİ HEKİMLİK UYG. 6 Hafta. Kurul Süresi: 10 saat 10 saat Yeni Yüzyıl Üniversitesi TIP FAKÜLTESİ Prof. Dr. Demir Budak Dekan Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten 215 216 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DÖNEM III DERS KURULU 6 TIP TIP 332- ÜREME SİSTEMİ HASTALIKLARI

Detaylı

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği

PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ. Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği PERİNATOLOJİ ve ÖNLENEBİLİR ANNE ÖLÜMLERİ Dr. Şevki ÇELEN ZTB Kadın Sağlığı EAH Perinatoloji Kliniği Perinatoloji Yüksek riskli gebelik Maternal ve fetal sağlığı tehdit eden, mortalite ve morbidite olasılığını

Detaylı

Soru Sınıf ve Nu: Müfredat 18. 9.sınıf YGS Harita Bilgisi-Arazi Rehberimiz: İzohipsler

Soru Sınıf ve Nu: Müfredat 18. 9.sınıf YGS Harita Bilgisi-Arazi Rehberimiz: İzohipsler 2010 YGS SOS.BİL. TESTİNDEKİ / COĞRAFYA SORULARININ MÜFREDAT AÇISINDAN ANALİZİ Soru Sınıf ve Nu: Müfredat 18. Harita Bilgisi-Arazi Rehberimiz: İzohipsler 19. Hayali Rehberler: Paraleller ve Meridyenler

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVE: İŞLETME KULUÇKASI KAVRAMI 1.1. İŞLETME KULUÇKALARININ TANIMI... 24 iv İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... İ ÖZET... İİ ABSTRACT... İİİ İÇİNDEKİLER... İV KISALTMALAR DİZİNİ... X ŞEKİLLER DİZİNİ... Xİ ÇİZELGELER DİZİNİ... Xİİİ GİRİŞ GİRİŞ... 1 ÇALIŞMANIN AMACI... 12 ÇALIŞMANIN

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet

Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Kadına Yönelik Şiddet mi? Aile İçi Şiddet mi? Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet TEMEL Kadına yönelik şiddetin tanımlanması: Fiziksel şiddet? Duygusal şiddet? Ekonomik şiddet? Cinsel şiddet? İhtiyaç- Hizmet

Detaylı

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri...

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser Nedir? Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından birisi. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk

Detaylı

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa PERSPEKTİF STRATEJİ ARAŞTIRMA ANALİZ - HAZİRAN 2015 ANALİZ NO: 6 Araştırma; doğru, nitelikli bilginin

Detaylı