Hareket Sistemi ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler. Bu üniteyi çalıştıktan sonra,

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Hareket Sistemi ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler. Bu üniteyi çalıştıktan sonra,"

Transkript

1 ÜNİTE 3 Hareket Sistemi Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Amaçlar Kemiklerin yapısını ve sınıflandırılmasını, Eklemlerin yapısını ve sınıflandırılmasını öğrenmiş olacaksınız. İçindekiler Hareket Sistemi Kemikler Periost Kemikler Arası Birleşmeler ve Eklem çeşitleri İskelet Sisteminin Bölümleri ve Eklemleri Gövde iskeleti Kafatası ve Kemikleri Kafatası Boşluğu ve Çukurları Uzuvlar ve ilgili Eklemler Alt Ekstremite Eklemleri Özet Değerlendirme soruları Sözlük ve Kavram Dizini Öneriler Lise yıllarında görmüş olduğunuz anatomi ders notlarını gözden geçirmeniz konuyu anlamanızı kolaylaştıracaktır. Ünite sonundaki soruları lütfen yardımsız cevaplamaya çalışınız. Eğer cevaplayamıyorsanız üniteyi tekrar çalışınız.

2 1. HAREKET SİSTEMİ Hareket sistemi; iskelet (veya kemik) sistemleri ile, kasların meydana getirdiği bir sistemler bütünüdür. Canlı, bu sistemlerin oluşturduğu olanaklar ile bulunduğu ortamda yer değiştirebilir ve hayati ihtiyaçlarını giderebilir. Canlının bulunduğu ortamda yer değiştirmesi ve istenilen hareketleri yapması, mekanik bir olayın varlığını ortaya koyar. Bununla birlikte, hareket sisteminin önemli komponenti olan kaslar aracılığı ile, yüzün görünüşünde (mimik) bazı değişiklikler yapılabildiği gibi, insanın konuşması veya nefes alabilmesi de bir fonksiyonun varlığını ortaya koyar. Dikkat edilirse, bütün bu faaliyetler, hareket sisteminin önemli bir kısmını oluşturan kaslar tarafından gerçekleştirilir. İnsan vücudunun çatısını (destek yapısını) iskelet sistemi oluşturur. Bu sistem fonksiyonel olarak düşünüldüğünde, kendi içerisinde; kemikler, eklemler ve bağlardan oluşmuştur. Bunların yanısıra, değişik yapılarda ve çeşitli eklemlerde yer alan ve çeşitli görevler yüklenmiş olan kıkırdakları da unutmamak gerekir. Çoğu zaman, eklemi oluşturan kemiklerin, artiküle eden yüzleri, ince kıkırdak bir tabaka ile örtüldüğü gibi, özellikle birbirlerine uyum sağlamayan eklem yüzeyleri arasında kıkırdak yapıdan oluşmuş elastiki elemanlar yer alır. Özel yapıdaki bu kıkırdak oluşumlar ile eklem yüzeyleri birbirlerine uygun bir hale getirilir. Böylece fonksiyon içerisinde uyumlu bir bütünlük oluştururlar. Yukarıda belirtilen ve iskelet sisteminin önemli kısımlarını oluşturan yapılar, hareket sisteminin pasif elemanlarıdır. Halbuki, hareketin olabilmesi için belirli bir kuvvete ihtiyaç vardır. Bu işlem, hareket sistemi içerisinde önemli bir komponent olarak yer alan kas yapı tarafından sağlanır. Böylece kaslar, hareket sisteminin aktif elemanlarını oluştururlar. Kasların çalışması ile ortaya çıkan kuvvetlerin ilgili kemiklere aktarılmasında kirişler (bağlar) önemli görevler yüklenmişlerdir. Bunlarla birlikte, kasları bazen oldukça ince bazende kalın yapılar halinde (fonksiyonel olarak) saran örtülerde vardır (fasciae). Kaslar, sahip oldukları kirişler aracılığı ile eklemlere kadar uzanırlar ve ortaya çıkan kuvvetler de yine bu kirişler üzerinden ilgili kemiklere aktarılır. Aynı zamanda, karşılıklı eklem yapan kemikler de, fonksiyonel olarak uyumlu bir organizasyon içerisine girmiş bulunurlar. Vücut ağırlığının yaklaşık olarak %50-70 kadarını hareket sistemini oluşturan elemanlar meydana getirir. Bu sistemin beslenmesi ile ilgili olan, kan damarları ve linfa sistemi de önemli görevler yüklenirler. Kasların innervasyonları (uyarılmaları) sinir sistemi tarafından sağlanır ve istenen hareketler böylece ortaya çıkar.? Hareket sistemi hangi sistemlerden meydana gelir? Özetleyiniz

3 2. GENEL BİLGİLER 2.1. Kemikler İnsan vücudunun büyüklüğü ve formu, belirli esaslar içinde oluşmuş ve belirli bir sistem ile biraraya gelmiş kemikler ve bu kemikleri eklem yerlerinde birbirlerine bağlayan kıkırdak yapılardan meydana gelir. Vücudun dış görünüşü, bir başka deyişle, vücudun modelajı, yine hareket sisteminin önemli bir komponenti olan kaslar ve aynı zamanda yumuşak doku ile sağlanır. Hareket sisteminin pasif elemanlarını oluşturan kemikler; şekil, durum ve fonksiyonel yapı olarak değişik özellikler gösterirler. Örneğin, kemik sistemi, koruyucu bir yapı olarak düşünülebilir. Böylece, beyin ve omuriliğin birer koruyucu kemik yapı içinde bulundukları görülür. Aynı şekilde göğüs bölümünde yer alan kalp ve akciğerler de, kaburgaların ve yardımcı diğer kemiklerin oluşturduğu bir kafes içinde yer alırlar. Öteyandan, kemik yapının oluşmasında "azami amaç elde etme ve aynı zamanda iktisadi hale uymaya" dikkat edilmiştir. Bu bakımdan kemikler, yapı olarak masif bir organ halinde oluşmamışlardır. Kemiklerin ana yapıları, çok sayıda kemik trabeküllerinden (bölmelerinden) ve bu bölmeler arasındaki boşluklardan oluşmuştur. İnsan vücudunda bu tarife uymayan kemik yapıya hemen hemen hiç rastlanmaz. Öte yandan, kemik bölmelerin (trabekül) oluşmasında son derecede güzel mimari bir tarz vardır. Burada, trabeküllerin basınçlara ve germe kuvvetlerine karşı düzenlenmiş bir yapıya sahip oldukları görülür. Böylece kemikler, statik duruma ve kas çekmelerine karşı fonksiyonel bir yapı kazanmış olurlar. Bütün kemikler sağlam bağ dokusundan yapılmış bir örtü (periost) ile sarılmışlardır. Bu örtü aracılığı ile ilerleyen kan damarları ve sinirler, çok ince kanalcıklardan geçerek kemiğin içlerine kadar uzanırlar. Kemiğin beslenmesi de bu şekilde sağlanmış olur. Buna karşılık, kemik boşlukları içinde bulunan kemik iliği, kemik üzerinde oluşmuş küçük kanalcıklardan geçerek gelen damarlardan direkt olarak beslenir. Bu deliklere foramen nutricium adı verilir Üzerleri sanki bir kılıf gibi kesintisiz periost tarafından sarılmış bulunan kemiklerde, ekleme iştirak eden yüzeylerde periost bulunmaz. Yaralanmalarda ve kemiğin enine büyümelerinde periostun önemi çok fazladır. Kemiklerin iç boşluklarına bakan yüzeyleri de yine çok ince bir örtü ile döşenmiştir. "Endost" adı verilen bu yapı, kemik iliği ve kemik arasındaki sınırda yer alır. Kemikler dış görünüşlerine ve formlarına göre incelenirler

4 Uzun Kemikler (Ossa longa) Bu kemikler vücudun serbest kısımlarında (ekstremite) bulunurlar. Kol, önkol, uyluk ve bacak kemikleri bu grup içinde yer alırlar. Bu kemiklerin gövdelerinin içinde bir boşluk vardır. Boşluk içinde ise kemik iliği bulunur. Kemik iliğinin rengi çocuklarda kırmızı, yaşlılada ise kahverengi görünümdedir. Uzun kemiklerin ucu arasında kalan esas kısımlarına diafiz (diaphysis), uçlarına ise epifiz (epiphysis) adı verilir. Özellikle ekstremite kemiklerinin epifizleri kalınlaşırlar ve bu kısımları ile komşu kemikler arasında eklemleşmeler yaparlar. Uzun kemiklerin diafizlerinin duvar yapısı oldukça sağlam kompakt bir oluşum gösterir. Halbuki bu yapı, epifizlere doğru gittikçe zayıflar. Böylece, uzun kemiklerin uçlarında, bir takım bölmeler ile odacıklar şeklinde oluşmuş süngerimsi (spongios) bir yapı karakteri ortaya çıkar. Bu spongios yapı içinde oluşmuş bölmeler, basınç ve kas çekmelerindeki kuvvetlerin iletilmesine göre mimari bir karakter kazanmışlardır. Uzun kemiklerde epifiz ve diafiz arasındaki sınırda, bir kıkırdak geçiş hattı veya çizgisi bulunur. Bu kemiklerde uzunluğuna olan gelişim bu bölgede sağlanır Yassı Kemikler (Ossa plana) Bu kemikler, yassı ve geniş bir oluşum gösterirler. Kürek kemiği (scapula), kafatası kemikleri ve leğen (pelvis) kemikleri, bu grup için örnek olarak verilebilir. Yassılaşmış durumda ve sıkı yapıda iki tabaka ile, bu iki tabaka arasında spongios bir bölümden oluşur. İki dış tabaka sağlam ve kompakt bir yapıdadır. Bu yapıya substantia compacta adı verilir. Spongios kısım ise "diploe" adı ile belirtilir. Yassı kemikler grubu içinden craniumu oluşturanların bir özelliği vardır. Bu kemikler hem iç, hem de dış yüzden örtü ile döşenmiş durumdadırlar. İç örtüyü "dura mater encephali" oluşturur Kısa Kemikler (Ossa brevia) Özellikle el ve ayak iskeleti içerisinde bulunurlar. Sıkı yapıda ince bir kompakt tabaka ile (subtantia compacta) sarılmış, büyük bölümü oluşturan spongios (subtantia spongiosa) kısmından meydana gelmişlerdir. Bunlarda, uzun kemiklerde olduğu gibi diafiz ve epifiz kısımları ayırdedilemez. Genellikle küp veya prizmatik bir şekilde bulunurlar. Durumlarına göre, eklem yüzleri de taşırlar

5 Şekilsiz Kemikler (Ossa pneumatica) Bu kemikler, tarif edici özel bir şekil göstermezler. Yapıları içinde, kemik kısımlarından bir bölüm gerilemiş veya dumura uğramıştır. Bu bakımdan kemik yapı içinde birtakım boşluklar ortaya çıkar. Yüz çevresinde bulunan bazı kemikler buna güzel bir örnektir. Kemiklerin içindeki boşluklar aynı zamanda hava ile doldurulmuş durumdadır. Cranium da yerini bulan temporal kemik de yine bu grup için örnek olarak verilebilir. Hem şekilsizdir ve özel bir tarife uymaz, hem de processus mastoideus adı verilen bölümü küçük odacıklar halinde ve boşluklu bir yapı gösterir (cellulae mastoidea). Kemiklerin şekilleri üzerinde hem fonksiyonel hem de komşu organ ve oluşlumların (kaslar, kan damarları ve sinir gibi) etkileri de vardır. Basınç tarzındaki etkiler, kemikte bir derinleşme (veya çukur) yaratır. Bu çukurlar veya açıklıklar değişik latince adlar ile belirtilir. Bu adlandırmada impressio, incisura, sulcus, fossa, fovea gibi terimler kullanılır. Buna karşılık kasların çekmelerine bağlı olarak da, ilgili kemik bölümlerinde dışarıya doğru bir çıkıntı veya kabarıklık ortaya çıkar. Bunlar da şekillerine göre yine değişik adlarla belirtilirler. Processus, spina, crista, tuber, tuberculum, tuberositas gibi.? Uzun, yassı, kısa ve şekilsiz kemikleri özetleyip örnekler verin Periost (periosteum) Sağlam yapıda bir örtüdür. Eklem yüzleri dışında kemiği bütünü ile sarar. Kemiğin ekleme iştirak eden yüzleri ise ayrı yapıdaki kıkırdaklar tarafından döşenir. Bu kıkırdak yapı, bulunduğu yere ve fonksiyonuna göre farklı kalınlıklarda olabilir. Periost, kuvvetli bağ dokusundan oluşmuştur. Zengin damar ve sinirler periost aracılığı ile kemiğin içlerine kadar uzanırlar ve özellikle kemiğin sert kabuk kısmında (sustantia compacta) dallanırlar. Daha öncede belirtildiği gibi, periosttan gelen kan damarları, kemiğin kompakt yapısının beslenmesini sağlar. Halbuki kemik iliğinin beslenmesi, kemikler üzerinde bulunan ve foramen nutricium adı verilen deliklerden geçen damarlar yolu ile sağlanır Kemik Dokusunun Esas Yapısı Kemiklerin dış yüzeyinde, duruma göre ince veya kalın olmak üzere oluşmuş, sağlam bir tabaka vardır. Bu tabakaya susbtantia corticalis veya subtantia compacta adı verilir. Bu

6 sağlam yapıdaki, tıkız kompakt tabakalar arasında ise, daha yumuşak bir oluşum gösteren bir bölüm vardır. Buna da subtantia spongiosa denir. Subtantia compacta, uzun kemiklerde, özellikle diafiz kısmında çok sağlam bir yapılaşma gösterir. Buna karşılık substantia spongiosa ise, bu tür kemiklerin epifizlerinde bulunur. Daha öncede belirtildiği gibi, bu bölgelerde özellikle kuvvetlerin geçiş yönüne bağlı olarak bir takım bölmeler oluşur. Böylece bölmeler arasında oluşan küçük odacıklar, süngerimsi bir görünüm ortaya koyarlar. Boşluklar kemik iliği ile doldurulmuşltur Kemik İliği (Medulla ossium) Canlı (taze) kemiklerde, kemik içindeki boşluklar (uzun kemiklerde cavum medullare) kemik iliği tarafından doldurulmuştur. Kemik iliği, rengine göre kırmızı ve sarı olmak üzere ikiye ayrılır. Sternum, costae, vertebraların korpusları, el ve ayak kemiklerinin gövdelerinde ve uzun kemiklerin de epifizlerinde, kırmızı kemik iliği bulunur. Kemik iliğinin değişik renk durumu, yaşa bağlı olarak da ortaya çıkar. Kemik iliği, erken yaşlarda daha kırmızıyken ileri yaşlarda fazla yağ ihtiva etmesine bağlı olarak rengi sarımtırak bir duruma döner.? Canlı kemik kaç bölümden oluşur? Özetleyiniz Kemikler Arası Birleşmeler ve Eklemler Kemikler birbirleri ile hareketsiz veya hareketli olarak birleşirler. Hareketli birleşmede eklemler meydana gelir Hareketsiz Birleşmeler (Synarthrosis) Yalancı eklem olarak da tanımlanırlar. Bu eklemleşmelerde bazen çok az bir hareket görülebilir veya hiçbir hareket bulunmaz. Bu tür kemik birleşmeleri, kemikler arasındaki birleştirici materyalin özelliğine ve birleşme şekline göre kendi arasında sınıflandırılır Fibros Bağlantılı eklem (Syndesmosis) : Burada iki kemik, geniş bir şekilde oluşmuş bir bağ veya fibros doku aracılığı ile birleşmişlerdir. Bazen de, iki kemik

7 arasında çok dar bir bağ dokusu bölümü bulunur. Bu tür eklemlerde ya çok az bir hareket olabilir, ya da hiçbir hareket görülmez. Ön kol ve bacak kemikleri arasındaki membrana interossea ve kafa kemiklerinin sutural (dikişsi) birleşmeleri, bu grup eklemleşmeye örnek olarak verilebilir Kıkırdak Bağlantılı Eklem (Synchondrosis) : İki kemik arasındaki birleşme, hyalin kıkırdak aracılığı ile oluşur. Bu eklemleşmede geçici bir durum söz konusudur ve daha ileri yaşlarda, aradaki kıkırdak tabaka da kemikleşerek ortadan kalkar. Göğüs kemiği (sternum) ile kaburgalar arasındaki eklemler buna örnek olarak verilebilir Kemik Bağlantılı Eklem (Synostosis) : Burada, iki kemik arasındaki birleşme, kemikleşmiş bağ veya kıkırdak doku aracılığı ile oluşur. Kafa kemikleri arasındaki suturaların daha ileri yaşlarda kemikleşerek ortaya koydukları eklem şekli verilebilecek en tipik örnektir Hareketli Birleşmeler (Diarthrosis) Bu şekilde birleşmelerin en büyük özelliği, eklemi oluşturmak için biraraya gelen kemiklerin, birbirlerine göre ileri derecede hareketli bir durum ortaya koymalıdır. Bu durumda gerçek eklemden söz edilmiş olur. Diarthros eklemlerin ortak özellikleri şunlardır : Eklem yüzleri Eklem kapsülü Eklem boşluğu Eklem sıvısı Eklem Yüzleri : Kemiklerin eklem yapan uçları, bu eklemin hareket özelliğine göre şekillenmişledir ve özel bir yapı gösterirler. Harekete katılan yüzler, eklemin durumuna göre ya hyalin, ya da fibröz kıkırdak ile döşenmiştir. Değişik kalınlıklarda olabilen bu örtüler, hareket sırasında ortaya çıkan kuvvetlerin karşılanmasını ve aynı zamanda artiküle eden kemik yüzeylerin aşınmalarını önleyici bir rol oynar. Bazı eklemlerde karşılıklı eklem yüzleri son derecede güzel bir uyum gösterirler. Buna karşılık bazı eklemlerde ise (çene eklemi gibi) karşılıklı kemik yapıların şekil bakımından

8 uyumları çok zordur. Bu durumda eklem yüzlerinin fonksiyonel uyumu, eklem aralığında yer bulan kıkırdak bir yapı (discus veya meniscus) aracılığı ile sağlanır. Bazen eklem çukurunun, eklem başına göre çok küçük olduğu görülür. Bu durumda, eklem çukuru çevresinde yer alan, yine kıkırdaktan oluşmuş, dudak şeklindeki bir yapı ile, artiküle eden yüzey genişletilir ve karşılıklı fonksiyonel uyum sağlanır. Bu yapı fibröz kıkırdak karakterindedir ve labrum adını alır Eklem Kapsülü (Capula articularis) : Bağ dokusundan iki tabakadan oluşmuş bir yapıdır. Dış tabaka, daha kuvvetli bir yapıya sahip olup, kemiğin peritosu ile devam eder. Eklem kapsülünün dış tabakasına membrana fibrosa adı verilir. İç tabaka ise, bağ dokusundan oluşmuştur ve membrana synovialis adı ile tarif edilir. Bazı eklemlerde kapsül, yer yer bağ dokusu liflerinin bir araya gelerek bantlar oluşturmaları ile kuvvetlendirilmiştir. Bu şekilde oluşan bantlar (ligament) bir yandan eklem kapsülünü kuvvetlendirirken, öte yandan eklemde ortaya çıkan hareketleri yönlendirir veya kısıtlayabilirler. Eklem kapsülünün iç tabakası (membrana synovialis) damar ve sinirlerden zengindir. Eklem içi sıvısı (synovia) bu tabaka tarafından salgılanır Eklem Boşluğu (Cavum articulare) : Bazen eklem aralığı olarak da belirtilir. Bu şekilde tanımlanmasına rağmen, büyük hacimli bir boşluk anlaşılmamalıdır. Tamamen tersine, kapiller bir aralık halindedir. Normal olarak hermetik bir durumdadır. Bu durumda atmosfer basıncı eklem üzerine oldukça büyük sınırlarda etki yaparak, eklemi oluşturan yüzeyleri birbirine yaklaştırır. Bu bakımdan eklem aralığındaki negatif hava basıncı önemli fonksiyonel bir rol oynar Eklem sıvısı (synovia) : Yapışkan, kaygan bir sıvıdır. Bu yapısı nedeniyle eklem yüzlerinin karşılıklı hareketlerini kolaylaştırır. Yüzeylerin birbirlerine karşı kaymaları daha rahat sağlanır. Bazı durumlarda, membrana synovialisin patalojik nedenlerinden dolayı daha çok miktarda synovia salgılanır. Bu durumda eklem kapsülü gerilir. Ağrılar ortaya çıkar Diarthros eklemlede bazı yardımcı elemanlara da rastlanır. Discus articularis veya meniscuslar bu tür yapılardandır. Eklem yapan yüzlerin birbirlerine uyumunu sağlayan ve eklem çukuru etrafından bir dudak şeklinde yapılaşma gösteren kıkırdak yapılar da (labrum) yardımcı oluşumlardandır. Bunlara ilaveten, kaymayı kolaylaştırıcı içi sıvı dolu keseler (bur

9 sa synovialis) ve yine içi sıvı dolu olan kılıflar (vaginae synoviales) da belirtilmelidir.? Hareketsiz ve hareketli birleşmeleri özetleyin ve örnekler verin Eksenlerine Göre Eklemler Eklemler, konveks eklem yüzlerinin şekillerine göre gruplara ayrılabildiği gibi, eklem ile ilgili ana eksenlerin sayısına göre de sınıflandırılabilirler. Eksenlerine göre bir sınıflandırma yapıldığında, üç ana eklem grubu elde edilir. Tek eksenli eklemler İki eksenli eklemler Çok eksenli eklemler Tek Eksenli Eklemler Menteşe şeklinde eklemler olarak da adlandırılırlar. Bu eklemde, hareketlerin elde edilmesi, sadece bir düzlemde ve tek bir eksene göredir. Dirsek eklemi ve parmak falanksları arasın-daki eklemler bu tür eklemlerdir. Bu eklemlerle fleksion ve ekstension hareketleri elde edilir İki Eksenli Eklemler Bu tür eklemlerde iki düzlemde hareket elde edilir. Eksenler hem birbirlerine hemde kemik eksenine dik durumdadır. Eğer şeklinde veya elipsoid şekilde bulunurlar. El bileği ve el başparmağının eklemleri buna örnek olarak verilebilir. Fleksion/ekstension ve abduksion/ adduksion hareketleri elde edilir Çok Eksenli Eklemler Bu tür eklemlerde en az üç eksen bulunur. Yüzlerden birisi konkav, diğeri ise konvekstir. Omuz ve kalça eklemleri bunun için bir örnek olarak verilebilir. Bu tür eklemlerde üç ana eksen de eklemin ortasındaki bir noktadan geçerler. Horizontal, sagittal ve vertikal olarak uzanırlar. Bu eklemlerde; fleksion/ekstension, abduksion/adduksion ve iç rotasyon/dış ro

10 tasyon hareketleri elde edilir. Bir de, bu hareketlerin hepsinin katılımı ile ortaya çıkan sirkumdiksion hareketi de yapılır.? Eksenlerine göre eklemleri özetleyin ve örnekler verin. 3. İSKELET SİSTEMİNİN BÖLÜMLERİ VE EKLEMLERİ Bütün kemikler, değişik şekillerde birleşerek, insan vücudunun büyüklüğünü ve şeklini belirleyen temel yapıyı oluştururlar. Bu temel yapının tümüne birden "iskelet sistemi" adı verilir. Kemiklerin biraraya gelişleri sırasında ortaya çıkan yapısal tarzlar, bazı önemli hayati organların korunması için çok önemlidir. Kafa kemiklerinin oluşturduğu kranium (cranium) beyni, kaburgaların (costae) oluşturduğu göğüs kafesi (thorax) de kalbi ve akciğerleri koruyan önemli oluşumlar olarak belirtilebilir. İnsan iskeleti ile diğer memeli iskeletleri arasında çok fazla ortak yanlar ve paralellikler bulunur. Ancak, insanın gelişimi, son derecede yüksek bir özellik gösterir. Örneğin, sinir sisteminin daha ileri ve gelişmiş bir durum kazanması ve insanın iki ayak üzerinde kalkması ile, dengenin sağlanmasına yönelik fonksiyonel şekillenme, bu bakımdan önemli farklılıklar yaratır. Gençlerde kemik yapı, kıkırdak bakımından çok zengindir ve bu nedenle bükülebilir özelliği de daha fazladır. Bunun için genç insanlarda ve çocuklarda kemik kırıkları daha az ortaya çıkar. Buna karşılık, bazı kötü duruş alışkanlıkları sonucu, özellikle sandalyeye oturuş tarzları veya çok defa aşırı ağırlıkları daima aynı tarafta taşıma alışkanlıkları, (örneğin okul çantasının taşınması gibi) iskelet sisteminin ilgili kısımlarında kolayca bükülmelere ve şekil bozukluklarına yol açar. Bu şekildeki, yanlış alışkanlıklara bağlı olarak ortaya çıkan vücut biçimi anormallikleri, erken zamanda hekim tavsiyesi ile giderilebilir. Ancak, vücudun gelişimini tamamlamasından sonra, iyi bir sonuç alınması çok zordur. Hatta imkansızdır. Zamanında olaya el atılmaması durumunda, vücuttaki biçim bozuklukları kalıcı bir karakter kazanır. Yaşlılığın ileri dönemlerinde kemik kıkırdağı büyük boyutlarda kaybolur. Buna bağlı olarak hem kemik elastikiyetinde azalma, hemde kemiklerde küçülme ortaya çıkar. Sonuç olarak da, kemik kırıklarının daha kolay meydana geldiği ve kırık durumunda, kemik yenilenmesinin zorlaştığı görülür. İskelet sistemi, bu sistemi oluşturan kemiklerin, fonksiyonel olarak sınıflandırılması ile aşağıdaki başlıklar altında incelenebilir

11 Gövde iskeleti (truncus) omurga ve omurlar (columma vertebralis ve vertebrae) omurgaya fonksiyonel bir bakış Kaburgalar (costae) Köprücük kemiği (clavicula) Kürek kemiği (scapula) Göğüs kemiği (sternum) Göğüs kafesi (thorax) Kafatası (cranium) Erişkinde kafatası Yeni doğanda kafatası Kafatası boşluğu ve çukurları Uzuvlar (extremitas/ekstremite) Üst uzuv (ekstremite) kemikleri Kol kemiği (humerus) Ön kol kemikleri (radius ve ulna) El iskeleti kemikleri (ossa manus) El bileği kemikleri (ossa carpi) El tarağı kemikleri (ossa metacarpi) El parmak kemikleri (ossa digitorum=phalanges) Üst ekstremite eklemleri Alt uzuv (ekstremite) kemikleri Leğen (pelvis=os coxae + os sacrum + os coccygis) Uyluk kemiği (femur) Diz kapağı kemiği (patella) Bacak kemikleri (tibia ve fibula) Ayak iskeleti kemikleri (ossa pedis) Ayakbileği kemikleri (ossa tarsi) Ayaktarağı kemikleri (ossa metatarsalia) Ayak parmak kemikleri (ossa digitorum, pedis)? İskelet sisteminin fonksiyonel olarak sınıflandırmasını yapın

12 3.1. Gövde İskeleti (truncus) Omurga ve Omurlar (Columna vertebralis ve vertebrae) Omurga, insan vücudunun ekseni olarak kabul edilebilir. İnsanda omurun birleşmesinden oluşur. Omurlar arasındaki kıkırdak yapılı oluşumlar, bir yastık fonksiyonu görürler. Omurlar, vücutta bulundukları bölgelere göre adlandırılırlar ve sayılarıda bölgesel olarak değişir. Bölgelere göre omur sayıları aşağıdaki gibidir: 7 adet boyun omuru (vertebrae cercivales) 12 adet göğüs omuru (vertebrae thoracicae) 5 adet bel omuru (vertebrae lumbales) 5 adet sağrı omuru (vertabrae sacrales = os sacrum) 4-5 adet kuyruksokumu omuru (vertebrae coccygeae = os coccygis) Bütün omurlar, genel olarak yüzük şeklinde bir yapı gösterirler. Büyük bir omur cismi (corpus vertebrae) ve omur cisminden başlayarak önce yanlara, daha sonra da arka-orta çizgiye doğru uzanan sağlam yapılı kemik uzantılardan (arcus vertebrae) oluşmuşlardır. Vertebra cisminin yapıları, bulundukları bölgenin fonksiyonel özelliğine göre karakter kazanır. Yanlara doğru uzanan omur kavisleri, arkada orta çizgiye uygun bir şekilde birbirleri ile birleşerek, bir boşluğu çevrelemiş olurlar. Bu boşluğa foramen vertebrale adı verilir. Vertebra kemerlerinin arkada birleşmesinden sonra oluşan çıkıntılara ise processus spinosus denir. Omur gödelerinin (corpus) dış yüzeyleri, ince fakat dayanıklı bir kemik örtü ile sarılmıştır (lamina compacta). İç yapıları ise, daha gözenekli ve zayıf bir şekilde oluşmuştur (spongiosa). Bu gevşek ve gözenekli yapının içinde kırmızı kemik iliği bulunur. Bütün vertebraların yedi adet çıkıntısı vardır. Processus spinosus 1 adet (arkaya doğru) Processus transversus 2 adet (yanlara doğru) Processus articularis 4 adet (yukarı ve aşağıya) Bu çıkıntılar, vertebraların bulundukları bölgelere göre hem diziliş, hemde yapısal olarak bazı ayrı özellikler gösterirler. Yedinci boyun vertebrası arkaya doğru, oldukça uzun ve çok belirli bir çıkıntı ile diğer boyun omurlarından ayrılır. Bu çıkıntı deri altından el ile temas edilerek bulunabilir. Buna karşılık, diğer boyun vertebralarının arka çıkıntılarını, aynı şekilde bulmak mümkün değildir. Göğüs ve bel bölgesinin vertebralarının hepsinin arka çıkıntıları, sırt derisi üzerinden, aynı şekilde elle bulunabilir. Ayrıca özel vücut durumlarında (tabureye oturmuş ve öne eğilmiş durumda) göz ile de görülebilir. Bu özellikler pratik hekimlikde

13 önemlidir. Göğüs vertebralarında, karakteristik özellik olarak, kaburga başlarının eklemleşmeleri için yarım eklem yüzleri ve enine (transvers) çıkıntılarında da kaburga tümseklerinin birleştiği eklem yüzleri bulunur. Herbir vertebrada, iki adet üst ve iki adet de alt eklem çıkıntısı vardır. Bunlar, vertebra copusları ile arcuslarının birleşme yerlerine uygun olmak üzere, sağda ve solda yer bulurlar ve bunlara "processus articularis" adı verilir. Columna vertebralisi oluşturmak üzere birbiri üzerine oturan omurlar, bu eklem çıkıntıları ile eklemleşirler. Processus articularisler üzerinde bulunan eklem yüzlerinin, değişik düzlemlere göre organizasyonları, vertebraların bölgesel olarak değişik hareketler oluşturmasını sağlar. Örneğin, boyun bölgesi omurlarının oluşturdukları vertebral kolon bölümünde yanlara doğru eğilme ve sağ-sol dönme hareketleri, diğer bölgelere göre daha fazladır. Bu hareket bel bölgesi vertebral kolonunda yoktur. Omur gövdesi (corpus vertebrae), omur kemerleri (arcus vertebrae) ve çıkıntılarının (processus) tümü birden fonksiyonel bir bütünlük oluştururlar. Bir insan vücudunda başın, gövdenin ve kolların ağırlığı, vertebra gövdeleri (corpus) üzerine aktarılır. Yaklaşık olarak insan gövdesinin 2/3 ü bu şekilde taşınır ve leğen (pelvis) bölümüne aktarılır. Columna vertebralisin fonksiyonel bir birlik halinde oluşması sırasında, vertebra aralarında yer bulan kıkırdak yapılı yastıklar da (disci intervertebrales) önemli bir yer tutar. Bu yapılar, sağlam bağ dokusundan oluşmuşlardır ve orta kısımların da yumuşak bir bölüm bulunur (nucleus pulposus). Vertebral kolonun teşekkülü ile, vertebra kavislerinin oluşturdukları halkalar, üst üste gelerek bir kanal yaparlar (canalis vertebralis). Bu kanal içinde, sinir sisteminin önemli bir bölümü olan omurilik (medulla spinalis) yer alır. Genel yapılarına göre kısaca yukarıdaki şekilde incelenen vertebralar, vertebral kolunun bölgesel fonksiyonlarına göre, birbirlerinden farklı bazı özelliklere de sahiptirler. Bu konuda ayrıntılı bilgi edinmek için anatomi kitaplarına başvurulabilir Omurgaya (Columna vertebralis) Fonksiyonel Bakış Columna vertebralisin (omurga) hareketli bölümlerinde, bu bölümü oluşturan omurların herbirisi, diğeri ile hareketli eklemler aracılığı ile birleşirler. Burada müstakil, hareketli bir eklemin bütün özellikleri bulunabilir. Omur kemerleri (arcus vertabrae) arasında normal olarak 24 çift eklem ve bu eklemlere ait değişik sayıda bantlar (ligament) bulunur. 23 adet discus,

14 omurların aralarında yer alır ve omurların birleşmelerini sağlar. Tam bir yastık görevi üstlenen bu kıkırdak yapıların dış kısımları, fibröz kıkırdaktan yapılmıştır. Bu yapı oldukça sağlam bir biçimde, discusu çepeçevre sarmıştır. Orta kısım ise daha yumuşaktır ve nucleus pulposus adını alır. Yumuşak kısım fonksiyonunu görürken, bir su kesesi gibi görev yapar. Sadece iki vertabra (omur) düşünüldüğünde, bu omurlar arası eklemleşmede, söz edilmeye değer büyüklükte bir hareket bulmak mümkün değildir. Fakat, üst üste oturarak, eklemleşmiş omurların oluşturduğu omurga (vertebral kolon) bir bütün olarak düşünülürse daha büyük ve istenen hareketler elde edilir. Bu hareketlerin genişliği ve çeşiti ise, yine vertebraların özelliklerine ve yapmış oldukları eklem durumlarına göre değişir. Örneğin; boyun ve bel bölümünde, göğüs bölümüne göre daha büyük bir hareket çeşiti ve genişliği vardır. Omurga meydana gelirken, tamamen düz bir sütun şeklinde oluşmaz. Boyun ve bel bölümünde öne doğru bir bükülme (lordoz), göğüs kısmında ise arkaya doğru bir çıkıntı (kyphoz, kifoz) oluşur. Esasen, hemen her insanda bulunan, omurganın yan eğrilikleri, daha çok artarsa, "skolioz" den söz edilir Kaburgalar (Costae) Uzun, kavisli-yay şeklinde ve yassı kemiklerdir. Bir kısmı kıkırdak ve diğer bir bölümü de kemik yapıdadır. Bir insan vücudunda normal olarak 12 çift kaburga (costae) bulunur. Bunlardan 7 çifti doğrudan göğüs kemiği (sternum) ile eklem yaparlar. Daha sonra gelen üç kaburga (8., 9. ve 10.) ise birbirleri üzerine yatarak önce kendi aralarında eklem oluştururlar. Daha sonra da tek bir uç halinde sternuma birleşirler. Bu kaburgaların birbirleri ile birleşmeleri sırasında bir kavis oluşur. Buna arcus costalis adı verilir. Arcus, deri üstünden el ile kolayca bulunabilir. 11. ve 12. kaburgaların ön uçları sternuma kadar ulaşamaz. Karın ön duvarını yapan kaslar arasında serbest şekilde sonlanırlar. Bazen bu şekilde sonlanma durumuna 10. kaburga da da rastlanabilir. Kaburgalar; baş (caput), boyun (collum) ve bir de cisim (corpus) olmak üzere üç esas bölümden oluşur. Başları ile, göğüs omurlarının cisimleri üzerinde gördüğümüz eklem ylüzleri ile, eklemleşirler. Bu şekilde oluşan hareketli eklemler, nefes alma ve verme işinde önemli bir görev yüklenirler

15 Köprücük Kemiği (Clavicula) Göğüs ön duvarında ve üst kısımda yer alan bu sağlam yapılı kemik, hafifçe bükülmüş bir "s" harfi şeklindedir. Bir ucu ile göğüs kemiğine, diğer ucu ile de kürek kemiğinin çıkıntısı olan acromion'a tutunur. Deri üstünden doğrudan el ile kolayca bulunabilir. Hatta bazı kişilerde göz ile de görülebilir. Bulunduğu yerin durumuna göre boyun ve göğüs bölümleri arasındaki sınırı oluşturur Kürek Kemiği (Scapula) Yassı, geniş ve üç köşeli bir kemiktir. Üst, dışyan ve içyan olmak üzere üç kenara sahiptir. Aynı zamanda bu kenarlar arasında üç köşesi bulunur. Scapulanın ön yüzü hafif konkav olup kaburgalara bakar (facies costalis). Arkayüz (facies dorsalis) ise sağlam bir kemik çıkıntı (spina scapulae) ile üst ve alt olmak üzere iki çukura ayrılmıştır. Üstteki kısma fossa supraspinata, alttakine ise fossa infraspinata adı verilir. Arka yüzdeki kemik çıkıntı (spina scapulae) dışarıya doğru devam eder. Burada, omuz üstünde genişleyen çıkıntının ucuna acromion adı verilir. Bu çıkıntı bir bakıma omuz eklemini yukarıdan koruyan bir yapı şeklindedir. Scapula, dış yan köşede (angulus lateralis) bir eklem çukuru taşır. Konkav yapıdaki bu eklem yüzüne cavitas glenoidalis adı verilir. Omuz ekleminde, kol kemiği (humerus) bu eklem yüzü ile birleşir. Cavitas glenoidalisin üst kısımlarında, gaga şeklinde çıkıntı yapmış olarak görülen kemik yapı ise processus coracoideus adını alır. Üst kenardan başlayan bu parmak şeklindeki sağlam kemik çıkıntı, omuz eklemini üstten destekleyen ve kapatan bazı önemli bağların tutunmasına yardım eder Göğüs Kemiği (Sternum) Yassı bir kemik olup, yaklaşık cm. uzunluktadır. Göğüs ön duvarının orta kısmında yer alır. İlk yedi kaburga öne doğru uzanarak, kıkırdak bölümleri ile göğüs kemiğine (sternum) eklem yaparlar. Bu yassı kemiğin dış yüzleri, ince kompakt bir tabaka ile kaplanmıştır. Bu kompakt yüzler arasındaki kısım ise, daha zayıf yapıda bir spongios durum gösterir ve kırmızı kemik iliği ile doludur. Sternumun hemen deri altında bulunması ona ulaşılmasını kolay kılar. Hem kolay ulaşılması hemde spongios bölümde kırmızı kemik iliğinin bulunmasından dolayı, gerektiğinde "sternal punction" adı verilen işlem buradan yapılır

16 Göğüs Kafesi (thorax) Gövde iskeletinin esas kısımlarından birisi de göğüs kafesidir (thorax). Bu bölüm önde sternum, arkada buraya isabet eden omurga kısmı, yanlarda ise kaburgalardan oluşur. Bu durumu ile de bir sepet görünüşündedir ve önden arkaya doğru olan büyük bir koniyi andırır. Göğüs kafesi içinde kalp ve akciğerler gibi önemli organlar bulunur. Thorax, içinde bulunan organları koruyan güzel bir yapıdır. Göğüs kafesini oluşturan elemanların, birbirleri ile hareketli eklemler yoluyla birleşmelerinin pratikte önemi vardır. Örnek verilecek olursa; nefes alma ve verme olayında, kaburgaların hareketleri sonucunda, güğüs boşluğu genişler ve daralır. İlk yardımda suni teneffüs veya kalp masajının yapılabilmesi ancak thorax'ın bu yapısı ile mümkün olabilmektedir.? Gövde iskeletini oluşturan kemiklerin fonksiyonlarını özetleyiniz Kafatası (Cranium) Kafa iskeleti içerisinde değişik yerlere ait olmak üzere, erişkinlerde ve normal gelişimini tamamlamış kişilerde toplam 29 adet kemik bulunur. Bu sayı içerisine, 7 adet beyin bölümü, 15 adet yüz kısmı ve her iki kulaktaki küçük kemikçikler dahildir. Aynı zamanda, fonksiyonel bir birlik içinde görüldüğü için, müstakil bir kemik halinde boyun bölümünde yer bulan os hyoideum da kafatası iskeletini yapan kemikler içerisine dahil edilir. Bu şekilde, yukarıda da belirtildiği gibi toplam sayı 29 adedi bulur. Ancak erişkin kafatası iskeleti ile yenidoğan çocuğun kafatası iskeleti arasında bazı yapısal farklılıklar bulunur. Bu nedenle her ikisini de ayrı ayrı ele alıp incelemek yerinde olacaktır Erişkinde Kafatası Cranium'u oluşturan kemikler, bulundukları yerlere göre iki ana bölüme ayrılarak incelenir. Beyin bölümü ile ilgili olan ve bu kısmı koruyacak biçimde eklemleşmeler yapan kemiklere ossa cranii (neurocranium) adı verilir. Yüz bölgesinde bulunup, bazı önemli duyu organlarını da koruyan kemikler ise ossa faciei (vissero cranium) adını alır. Baş bölümü kemiklerinin yapısal biçimleri ve eklemleşme şekilleri, bir yandan beyin bölümünü diğer yandan önemli duyu organlarını korumaya yöneliktir. Yüz bölgesi kemikleri arasında bulunan açıklıklar ve yollar ile, hava ve yemek ihtiyacı da karşılanır

17 Neorocranium'u yapan kemikler, aralarında dikişsi eklemler yaparlar. Bunlara "sutura" adı verilir. Bu birleşmede, kemikler karşılıklı olarak çok sıkı ve dikişsi kenetlenmeler yaparlar. Neurocranium'un iki yan kemiği, üstte ve ortada önden arkaya doğru birleşme yaparlar. Bu ekleme sutura sagittalis adı verilir. Alın kemiği ile bu iki kemik arasında oluşan eklem yerine ise sutura coronalis denir. Bu, görünüşte taç şeklinde bir birleşmedir. Aslında adı da bu görünüşü dolayısıyle verilmiştir. Kafatasının yan kemikleri arkada, ard kafa kemiği (os occipitale) ile birleşme yapar. Burada ortaya çıkan dikişsi birleşmeye ise sutura lambdoidea denir. Küçük çocuklarda, neucranium'u oluşturan kemikler arasında ve birleşme yerlerinde yumuşak alanlar vardır. Yeni doğmuş olanlarda, bu kısımlar hemen ele gelir. Bunlara fonticulus (bıngıldak) denir. Normal olarak her insanda, başlangıçta 6 adet fonticulus vardır. Viscerocranium adı altında toplanan kemikler genel olarak yüz bölgesinde bulunurlar. Bu nedenle ossa faciei (faciales) adı ile de belirtilirler. Genel yapılarından dolayı neurocranium'u oluşturan kemiklere göre daha çok girintili ve çıkıntılıdırlar. Bazılarının içinde oldukça büyük hava boşlukları vardır. Araştırmacılar, bu boşlukların değişik fonksiyonel özelliklerinin olduğunu belirtmektedirler Ossa Cranii (Neurocranium) : Bu bölümü oluşturan kemikler yapılar ara-sındaki boşluğu, beyin tam olarak doldurur. Burada yedi kemik bulunur. Bunlardan ikisi çift, diğerleri tek kemiklerdir. Kemik yapılar içeriden kuvvetli bir yapıya sahip dura mater ile döşenmiştir. Dura mater beyni dışarıdan bir torba gibi sararak korur. Özellikle kafatasının tabanında değişik kemik bölgelerine de sıkıca tutunur. Bu bölge kemiklerinin oluşturdukları boşluk, aynı zamanda cavum cranii adını alır. Neurocranium'u aşağıdaki kemikler oluşturur : Os occipitale... tek kemik Os sphenoidale... tek kemik Os frontale... tek kemik Os parietale... iki kemik Os temporale... iki kemik Os occipitale : Cavum cranii'nin arka kısmını oluşturur. Büyük bir kısmı yassı kemik yapısındadır ve oldukça kuvvetlidir. Kafatası tabanının orta bölümünde bulunan os sphenoidale ile önden eklem yapar. Yanlardan ise, os temporale ve os perietale adı verilen kemikler ile birleşir. Oksipital'in iç yüzünde beyin ve beyincik bölümlerinin yer aldığı kısımlar bulunur ve bu kısımlar biriz daha çukurdur

18 Alt ve ön kısım, kemiğin diğer bölümlerine göre biraz daha kuvvetli gelişmiş ve daha sağlam bir yapıya sahip görünür. Burada omuriliğin geçmesine yarayan büyük bir delik bulunur. Bu delik foraman (occipitale) magnum adı ile tarif edilir. Os occipitale'nin sağlam yapılı bu alt kısmında, aşağı yönde ve her iki yanda fasulye benzeri çıkıntılar bulunur. Bu çıkıntılar, birinci boyun omuru (atlas) ile eklem yaparlar. Birinci boyun omurunun üst yüzünde ise, bu çıkıntılara uyan hafif çukurca eklem yüzleri (fovea articularis superior) bulunur. Oksipital kemik çıkıntılarının alt kısımlarında yer alan kanaldan (canalis hypoglossi) önemli bir kafa siniri olan N.hypoglossus geçer. Os occipitale'nin geniş ve yassı olan büyükçe kısmına sguama occipitalis adı verilir. Bu kısmın iç yüzünde ve hemen hemen tam ortasına isabet edecek yerde meydana gelmiş olan büyükçe kemik çıkıntıya ise protuberantia occipitalis interna adı verilir. Os sphenoidale : Kafanın tabanında bulunur. Kendisini oluşturan bölümleri ile çok komplike bir yapı gösterir. Önden büyük bir kısmı fossa cranii media'nın yapısına katılır. Ortada yer alan gövdesi (corpus) ve yanlara doğru açılmış gibi görünen ikisi üstte küçük, ikiside altta daha büyükçe oluşmuş kanatsı kemik bölümlerden oluşur. Bu yan oluşumlara ala minor ve major adı verilir. Büyük kanatlardan (ala major) başlayan ve aşağıya doğru çıkıntı yapan iki kemik lamina arasında oluşan çukurluk ise fossa pterygoidea adını alır. İki laminanın (lamia lateralis ve medialis) beraberce oluşturdukları ana çıkıntı ise processus pterygoidei adı ile belirtilir. Corpus'un üst kısmında bulunan çukurluk (fossa hypophysialis) içine hipofiz bezi yerleşmiştir. Bazen bu çukur sella turcica (Türk eğeri) adı ile de belirtilir. Sifenoid kemiğin korpusunun içi boştur ve burası burun boşluğu ile bağlantılıdır. Yanlara doğru açılmış bulunan kanatlar arasında veya üzerlerinde çok önemli açıklıklar ve delikler bulunur. Bu açıklıklar ve deliklerden damar ve sinirler geçer. Os frontale : Tek başına, kafatasının bir kısmını meydana getirir. Aynı zamanda göz çukurunun tavanını da yapar. Kişilere göre değişik şekiller alan alın çıkıntısı bu kemik tarafından yapılır. Kemiğin öne doğru çıkıntı yapan bir dikey bölümü (squama frontalis) ile, yanlarda oluşmuş iki horizontal bölümü (partes orbitales) esas olarak ele alınır. Yanlardaki orbital bölümler, aralarında derin bir boşluk ile ayrılmış durumdadırlar. Bu boşluğa, kafanın bütününde, kalbursu kemik (os ethmoidale) oturur. Alın kemiğinin, dikey ve yatay kısımlarının birleştikleri yerde ve iki kemiğin laminası arasında her iki yanda değişik büyüklükte boşluklar oluşur. Mukoza ile döşeli bu boşluklara sinüs

19 frontalis adı verilir. Sağ ve sol boşluklar ortada bir kemik bölme ile birbirlerinden ayrılmıştır. Her iki boşluk birer açıklık ile burun boşluğundaki orta meaya (meatus nasi medius) açılırlar. Os parietale : Paryatal kemikler, her iki yanda kafatası kubbesinin önemli bir kısmını örterler. Dış yüzleri çıkıntılı (konveks) iç yüzleri ise çukur (konkav) bir yapılaşma ile birlikte yassı ve parlak bir oluşum gösterirler. İç yüzde önemli damar uzantılarının izleri bulunur (sulci arteriosi). Her iki paryatal kemik, yukarıda ve orta hat boyunca dişli bir eklemleşme yaparlar. Bu ekleme sutura sagittalis denir. Sutura sagittalis boyunca iç yüzde meydana gelen oluk dura mater sinüslerinin bir bölümünü oluşturur. Os temporale : Neurocranium'un yapısına katılan çift kemiklerdendir. Bir bölümü ile kafatası kaidesinin yapısına katılırken, diğer bölümü ile de boşluğu yanlardan kapatır. Temporal kemik aslında çok karışık bir yapıda olup, bulunduğu yer dolayısıyla da önemli bir fonksiyona sahiptir. Öncelikle işitme organının buraya yerleştiğini belirtmek gerekir. Erişkinlerde os temporale; pars squamosa, pars petrosa ve pars tympanica olmak üzere üç ana kısımdan oluşmuştur. Pars squamosa, kemiğin yassı ve oldukça düzgün bir yapı gösteren kısmıdır. Os sphenoidale'nin ala major'u ile os parietale arasındaki boşluğu kapatarak kafatasının oluşumunu tamamlar. Bu bölümden başlayarak öne doğru çıkıntı yapan, iyi gelişmiş bir kemik oluşum (processus zygomaticus) önde Os zygomaticum ile birleşerek kuvvetli bir yay (arcus) meydana getirir. Bu çıkıntının hemen başlangıç kısmına yakın ve dış kulak yolunun ön kısmında oluşmuş olan bir çukurluk (fossa mandibularis), çene ekleminde mandibula başının oturduğu yeri oluşturur. Pars petrosa, kemiğin en sağlam yapılı bölümüdür. Üç yüzlü bir piramide benzer. Tepesi önde ve tabanı arkada olmak üzere, uzun ekseni dıştan içe ve arkadan öne doğrudur. Pars petrosa'nın önemli bir kısmı ise, arkaya doğru çıkıntı yapmış olarak görünen processus mastoideus'tur. İç yapısı, küçük hava boşluklarından oluşan processus mastoideus'a bazı önemli kaslar tutunur. Pars petrosanın iç yapısı çok karmaşık bir durum gösterir. Orta ve iç kulak bölümleri bu kısmın içinde yer almıştır. Aynı zamanda denge organları da bu bölümde bulunur. Damar ve sinirlerin girip çıkmalarına yarayan delikler ve aralıklar ile, değişik çukurlar, pars pet

20 rosa'nın dış görünüşünü de düzgün olmayan bir duruma sokmuştur. Pars tympanica, küçük bir bölümdür ve burada orta kulağın dış duvarını yapan timpan zarı (membrana tympani) bulunur. Dış kulak yolu (meatus acusticus externus) buradan başlar. Os temporale'nin pars petrosa ve pars tympanica adını alan kısımları, kafatası tabanının yapısına; pars squamosa ise kubbe kısmının yan duvarlarının oluşumuna katılır Ossa faciei (visserocranium) : Yüz bölümünü oluşturan kemikler esasın-da ossa faciei adını alır. Fakat aynı zamanda bu ad altında, os hyoideum ve kulak kemikçikleri de incelenir. Böylece, visserocranium'u oluşturan kemiklerin tümü tek olarak ele alındığında 22 adedi bulur. Yüzün esas yapısını oluşturan 16 adet kemik ise cranium faciale adı altında yeniden gruplandırılır. Kulak kemikçikleri ise Ossicula auditus adını alırlar. Cranium faciale aşağıdaki kemikler tarafından oluşturur. Os ethmoidale Conchae nasales inferiores Os nasale (ossa nasalia) Os lacrimale (ossa lacrimalia) Vomer Os zygomaticum (ossa zygomatica) Os palatinum (ossa palatina) Maxillae Mandibula Os hyoideum tek kemik iki kemik iki kemik iki kemik tek kemik iki kemik iki kemik iki kemik tek kemik tek kemik Os ethmoidale : Tek kemiklerdendir. Burun, göz ve kafatası ön kısmı boşluklarının yapılarına katılır. Alın kemiğinin, pars orbitalis adı verilen iki yan bölümü arasında oluşan büyük centiğe doğru sokularak eklem yapar. Lamina cribrosa, lamina perpendicularis ve labyrinthus ethmoidalis adını alan bölümleri vardır. Lamina cribrosa, burun tavanının ve orbita boşluğunun duvarlarının bir kısmını yapar. Bu bölüm üzerinde küçük delikler bulunur. Koku sinirleri (Nn. olfactorii) bu deliklerden geçerek cranium'a girerler. Lamina perpendicularis, orta hatta uygun olmak üzere, dik olarak yukarıdan aşağıya doğru uzanır ve burun boşluğunu ikiye ayıran kemik bölmenin oluşumuna katılır. İnen bu kısmın kafatası içinde devam eden uzantısı crista galli adını alır

21 Labyrinthus ethmoidalis, kemiğin hava boşluğu içiren, küçük odacıklar şeklindeki kısmını oluşturur. Boşlukların iç yüzleri mukoza ile döşenmiştir. Bu bölümün medial yüzünde ve her iki yanda önemli kemik kıvrımları vardır (concha nasalis superior et media). Bu yapılar, burun boşluğunun dış duvarının iç yüzünde yer alırlar. Aralarında oluşan geçitlerden (meatus nasi) teneffüs ile alınan hava geçerek, solunum organlarına gelir. Kıvrımlar arasındaki bu geçitler de mukoza ile döşenmiştir. Etmoid kemiğe ait iki konkadan başka, burun boşluğunda, kendi başına bir kemik olarak, üçüncü bir konka daha bulunur (concha nasalis inferior). Concha nasalis inferior : Embryonal gelişimin çok önceki dönemlerinde Os ethmoidale'den ayrılmış ve müstakil hale gelmiş bir kemiktir. Burun boşluğunda yer alır ve önde maxilla'ya, arkada ise os palatinum'a tutunur. Bu kemiğin alt kısmında oluşan açıklığa meatus nasi inferior adı verilir. Göz yaşı kanalı (canalis nasolacrimalis) buraya açılır. Os nasale (ossa nasalia) : Burun sırtının yapısına katılan, orta çizgi üzerinde birleşmiş iki kemiktir. Yüz iskeletinde, burun boşluğu ön açıklığının (apertura piriformis) üst bölümünü yapar. Os lacrimale (ossa lacrimalia) : Dört köşeli ve küçük bir kemiktir. Göz boşluğunun (ortiba) iç duvarının yapısına ve burun boşluğunun lateral duvarına da katılır. Orbitaya bakan yüzlerinde bulunan küçük bir oluk, göz yaşını burun boşluğuna götürür. Vomer : Tek kemiklerdendir ve ince bir kemik lamel şeklindedir. Burun boşluğu bölmesinin bir bölümünü oluşturur. Kemiğin arkada serbest olarak bulunan kenarı, burun boşluğunun yutağa bakan açıklığını (choanae) ikiye ayırır. Bu kemiğin alt kenarı maxilla ile eklem yapar. Üst kenarı ise os ethmoidale'nin dikey laminası (lamina perpendicularis) ile birleşir. Os zygomaticum (ossa zygomatica) : Çift kemiklerdendir. Birleştikleri kemiklerin adlarını alan iki çıkıntısı (processus temporalis ve frontalis) ve üç yüzü bulunur (facies lateralis, orbitalis ve temporalis). Kemiğin korpus (corpus) kısmında üç ince kanalcık vardır. Bu kanalcıklar içinde N.maxillaris adı verilen sinirin dalları uzanır. Os palatinum (ossa palatina) : Çift kemiklerdendir. Üst damağın kemik bölümünün arka kısmını tamamlar. Dikey ve yatay olmak üzere iki laminadan oluşmuştur (lamina horizontalis ve lamina perpendicularis). Bazı bölümleri ile hem orbitanın hem de burun

22 boşluğunun yapısına katılır. Maxilla : Yüzün büyük bir bölümünü oluşturan ve yapısı nedeniyle de klinik önemi olan bir kemiktir. Çift kemiklerdendir. Her kişide değişik olarak ortaya çıkan yüz şekli, temel olarak bu kemiğin biçimine bağlıdır. Göz, ağız ve burun boşluklarının yapılarına katılır. Aynı zamanda sert damağın büyük bölümü de, karşılıklı eklem yapmış durumda maxilla tarafından oluşturulur. Corpus maxilla, dört çıkıntıya sahiptir. bunlara aşağıdaki adlar verilir : Processus frontalis Processus zygomaticus Processus alveolaris Processu palatinus Processus alveolaris üzerinde oluşmuş küçük oyuklara üst çene dişleri oturur. Diğer çıkıntılar, adları ile belirtilen kemiklere uzanarak eklem yaparlar. Kemiğin yapısını oluşturan corpus maxialle'nin içinde büyük bir boşluk vardır. Bu boşluğa sinüs maxillaris adı verilir. Corpus maxiallae, yapısı nedeniyle beş yüze sahiptir. Bu yüzlerden, burun boşluğuna bakan facies nasalis üzerinde sinüs maxillaris'in açılma deliği (hiatus maxillaris) vardır. Bu açıklık, normalde bazı oluşumlar tarafından daraltılmıştır. Orbita ile irtibatlı olan ve facies orbitalis adını alan yüzü, sinüs maxillaris ve göz boşluğunun topoğrafileri düşünüldüğünde oldukça önemlidir. Ayrıca, üst diş kökleri ile, sinüs maxillaris ilişkilerinin de klinik bakımdan önemi unutulmamalıdır. Mandibula : Alt çene kemiği (mandibula) ramus mandibulae ve corpus mandibulae olmak üzere ikiye ayrılır. Corpus mandibulae, üst çene kemiği (maxilla) yapısına uygun olmak üzere fonksiyonel bir karakter kazanır ve üzerinde çiğnemeyi sağlayacak dişleri taşır. Sağlam bir yapıya sahiptir. Arkada, corpus ve ramus bölümleri bir açı yaparak birleşirler (angulus mandibulae). Bu bölümün iç ve dış yüzeylerine çiğneme kasları tutunur. Ramus mandibulae, yukarıya doğru çıkıntı yapan iki önemli kısma sahiptir. Bunlardan processus condylaris, yukarıda şakak kemiği (os temporale) ile birleşerek çene eklemini oluşturur. Öndeki çıkıntı processus coronoideus'a ise önemli çiğneme kasları tutunur. Ramus mandibulae'nin iç yüzünde bir kanalın başlangıç deliği (foramen mandibulae) görülür. Buradan başlayan kanal (canalis mandibulae) kemik içinde öne doğru devam eder. Bu kanalda ilerleyen alt çene siniri (n.alveolaris inferior), alt çene dişlerinin ve çevre dokuların innervasyonu ile görevlidir

23 Os hyoideum : Kafatası iskeleti ile ilişkisi olmayan bir kemiktir. Alt çene kemiği ile gırtlak (larynx) arasında bulunur. Buna göre yeri, insan vücudunda boyun kısmıdır. At nalı şeklinde bir yapıya sahiptir. Asıl görevi, çeşitli kasların ve bağların tutunmasına hizmet etmektedir. Yutma ve konuşma fonksiyonunda önemli yeri vardır. Temporal kemiğin sitiloid çıkıntısından başlayan kuvvetli bir bağ (lig. stylohyoideum) aşağı ve öne doğru uzanarak, hyoid kemiğe gelip tutunur. Bu kemik boynun ön kısmında deri altında el ile rahatlıkla bulunabilir Yeni Doğanda Kafatası Yeni doğan bir çocukta kafatası kemikleri arasında bağ dokusundan oluşmuş, oldukça büyük bazı alanlar görülür. Belirli kemikler arasında ve bölgelerde lokalize olmuş bu yumuşak ve zayıf yapıdaki alanlara fonticulus (bıngıldak) adı verilir. Median çizgi üzerinde ve birisi önde (fonticulus anterior) diğeri arkada (fonticulus posterior) iki bıngıldak ile, iki ön yanda ve iki de arka yanda olmak üzere (fonticulus sphenoidalis ve mastoideus), yeni doğan bir çocukta toplam altı adet olmak üzere bu yapıya rastlanır. Yaşın ilerlemesi ile, oluşumların yumuşak özelliği gittikçe kaybolur ve zamanla buralar kemikleşerek kapanır (1-2 yaş arası). Bu yapılar içinde en büyüğü önde yer alan, fonticulus anterior'dur. Yaklaşık olarak ikinci yaşa doğru kapanır. Fonticulus posterior ise daha küçük olup, birinci yaşın bitimine doğru ortadan kalkar. Bu, her iki fonticulus, parmak yardımı ile rahatlıkla bulunabilir. Yanlarda bulunanlar, kaslar tarafından örtüldüğü için, direkt olarak temas ile tesbit edilemez ve pratik bir önemi de yoktur Kafatası Boşluğu ve Çukurları Kafatası (cranium), dıştan ve içten karakteristik bazı boşluklara sahip bir yapı olarak görülür Orbita (Göz boşluğu) : Uzun ekseni dıştan içe ve önden arkaya uzanan, tabanı önde, tepesi arkada piramit şeklinde bir boşluktur. Çeşitli kemiklerin biraraya gelmesi ile oluşmuştur. Damar ve sinirlerin giriş ve çıkışları için, önemli açıklık, kanal ve deliklere sahiptir Cavum nasi (Burun boşluğu) : Yüzün orta kısmında oluşmuş büyük bir boşluktur. Bir bölme ile (septum nasi) ikiye ayrılmıştır. Boşluğun ön açıklığına apertura piriformis, arka açıklığına ise choanae adı verilir. Arka açıklık yutak (pharynx) ile irtibat sağlar

24 Baş ve yüz çevresinde bulunan bazı kemiklerin içindeki boşluklar (sinüs paranasales) ve göz yaşı kanalı (ductus nasolacrimalis) burun boşluğuna açılırlar. Cavum nasi mukoza ile döşenmiştir. Bu yapının bir bölümü koku fonksiyonu ile ilgilidir ve buraya regio olfactoria adı verilir. Daha büyük diğer bölüm ise solunum sistemi ile ilgilidir. Buraya da regio respiratoria denir. Kafatasına tabanından bakıldığında (norma basilaris), kemikler arasında pek çok açıklık, delik, kanal ve kemik çıkıntılar görülür. Bu açıklıklardan önemli damar ve sinirler geçer. İç yüzden bakıldığında da, kafatasının üç esas boşluğa sahip olduğu görülür. Bu boşluklara beynin ve beyinciğin bölümleri oturur ve aşağıdaki gibi adlandırılırlar: Fossa cranii anterior (ön boşluk) Fossa cranii media (orta boşluk) Fossa cranii posterior (arka boşluk) Fossa cranii anterior (ön boşluk) : Beynin frontal lobunu ve koku ile ilgili sinirlerini içine alan kısımdır. Aslında bu boşluğun tabanını, orbita'nın tavanı ve sifenoid kemiğin bir bölümü yapar. Kemik üzerinde, buraya oturan beynin girinti ve çıkıntılarına uygun yapılar vardır. Bu boşluk arkada sifenoid kemiğin küçük kanatlarına kadar devam eder Fossa cranii media (orta boşluk) : Hemen hemen tamamen beyinin temporal lobları tarafından doldurulmuştur. Os sphenoidale'nin büyük bir kısmı, bu boşluğun yapısını sağlar. Ancak temporal kemiğin bir kısmı da (pars petrosa) buranın yapısına katılır. Hipofiz (hypophysis) bezinin oturduğu kemik yapı (sella turcica), bu boşluğun ortalarında bulunur. Boşluğun ön sınırı, fossa cranii anterior'un arka kenarına uyar. Arka kenarı ise temporal kemiğin kaya parçasının (pars petrosa) üst-iç kenarına kadar devam eder Fossa cranii posterior (arka boşluk) : Hemen hemen tamamen ard kafa kemiği (Os occipitale) tarafından oluşturulur. Ancak, temporal kemiğin pars petrosa kısmı da buranın yapısına katılır. Bu boşluk içinde, beynin oksipital lobu ve beyincik (cerebellum) oturur. Fossa cranii posterior'un ortalarında büyük bir delik vardır ve foramen magnum adını alır. Foramen megnum'dan geçerek cranium içine ilerleyen omurilik (medulla ablongata), oksitipal kemiğin tabanı üzerindeki oluk (clivus) üzerine yatarak, bir miktar öne doğru bükülür ve sinir sisteminin önemli kısımları ile bağlantı sağlar. Yine bu bölgede yer alan çok sayıdaki kanal, delik ve açıklıklardan önemli damar ve sinirler, cranium'a girip çıkarlar

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE

TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE 1 TEMEL İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE GİRİŞ : Bir yaralı, hasta ya da kazazedeye ilk yardım yapabilmek ya da herhangi bir yardımda bulunabilmek için, öncelikle gerekenlerin doğru yapılabilmesi için, insan

Detaylı

Foramen infraorbitale (göz boşluğunun altındaki delik) Sinus maxillaris (üst çene kemiği içerisindeki boşluk) Bregma Lambda Os hyoideum (dil kemiği)

Foramen infraorbitale (göz boşluğunun altındaki delik) Sinus maxillaris (üst çene kemiği içerisindeki boşluk) Bregma Lambda Os hyoideum (dil kemiği) iskelet sistemi 1 KAFATASI Ossa cranii (kranyum kemikleri) Calvaria (kafa kubbesi) kemikleri Os frontale komşuluk Arcus superciliaris (kaş arkı) Os frontale önden görünüm Os ethmoidale ve ilgili yapılar

Detaylı

Columna vertebralis (omurga); vücudun arka ve orta kısmında yer alır, kemikten ve kıkırdaktan oluşur ve içinde omuriliği barındırır.

Columna vertebralis (omurga); vücudun arka ve orta kısmında yer alır, kemikten ve kıkırdaktan oluşur ve içinde omuriliği barındırır. Columna vertebralis (omurga); vücudun arka ve orta kısmında yer alır, kemikten ve kıkırdaktan oluşur ve içinde omuriliği barındırır. İskeletin önemli bir bölümüdür ve temel eksenidir. Sırt boyunca uzanır

Detaylı

KEM K OLU UMU ki çe it kemik olu umu vardır. 1)Ba dokusu aracılı ıyla süngerimsi kemik olu umu 2)Kıkırdak doku aracılı ıyla sıkı kemik olu umu

KEM K OLU UMU ki çe it kemik olu umu vardır. 1)Ba dokusu aracılı ıyla süngerimsi kemik olu umu 2)Kıkırdak doku aracılı ıyla sıkı kemik olu umu Embriyonik evrede kıkırdak kökenlidir. Daha sonra kemiklesir. Ergin evrede bazı vücut kısımlarında kıkırdak olarak kalır (burun ucu, kulak kepçesi, soluk borusu) skelet sistemi kemikler, eklemler, ligamentler

Detaylı

Omuz kemeri kemikleri Clavicula (köprücük kemiği)

Omuz kemeri kemikleri Clavicula (köprücük kemiği) Üst ekstremite kemikleri omuz hizasında kürek kemiği ve köprücük kemiğinden oluşan omuz kemeri kemikleri ile başlar. Diğer üst ekstremite kemikleri, humerus (pazu kemiği, kol kemiği), antebrachium (radius

Detaylı

BURUN (NASUS) Prof. Dr. Mürvet Tuncel. Burun solunum ve koku organıdır. Kemik ve kıkırdaktan yapılmış olup üzeri kas ve deri ile örtülüdür.

BURUN (NASUS) Prof. Dr. Mürvet Tuncel. Burun solunum ve koku organıdır. Kemik ve kıkırdaktan yapılmış olup üzeri kas ve deri ile örtülüdür. BURUN (NASUS) Prof. Dr. Mürvet Tuncel Burun solunum ve koku organıdır. Kemik ve kıkırdaktan yapılmış olup üzeri kas ve deri ile örtülüdür. Yapısı iki kısımda incelenir: - Nasus externus (dış burun) - Cavitas

Detaylı

Alt extremite kemikleri üst extremiteye uygun olarak sınıflandırılmıştır.

Alt extremite kemikleri üst extremiteye uygun olarak sınıflandırılmıştır. Alt extremite kemikleri üst extremiteye uygun olarak sınıflandırılmıştır. Alt extremite kemikleri iki kalça kemiği ile omurganın kuyruk sokumu kemiği arasında oluşan pelvis (leğen kavşağı) ile başlar.

Detaylı

NASUS. Prof. Dr. S. Ayda DEMİRANT

NASUS. Prof. Dr. S. Ayda DEMİRANT NASUS Prof. Dr. S. Ayda DEMİRANT Nasus-Burun Solunum ve koku alma organı Kemik ve kıkırdaklardan yapılmış, kas ve deri ile örtülü Havanın ısıtılması, nemlendirilmesi, süzülmesi Kokunun alınması Sesin amplifikasyonu

Detaylı

ÜNİTE. TEMEL ANATOMİ Doç. Dr. İsmail MALKOÇ İÇİNDEKİLER HEDEFLER OSTEOLOJİ GENEL BİLGİLER VE VÜCUT KEMİKLERİ

ÜNİTE. TEMEL ANATOMİ Doç. Dr. İsmail MALKOÇ İÇİNDEKİLER HEDEFLER OSTEOLOJİ GENEL BİLGİLER VE VÜCUT KEMİKLERİ HEDEFLER İÇİNDEKİLER OSTEOLOJİ GENEL BİLGİLER VE VÜCUT KEMİKLERİ Kemikler Hakkında Genel Bilgiler Kemiklerin Sınıflandırılması Skeleton Axiale Cranium Kemikleri Columna Vertebralis Os Hyoideum Thorax Skeleton

Detaylı

ÜNİTE TIBBİ TERMİNOLOJİ OSTEOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER. Doç. Dr. İsmail MALKOÇ

ÜNİTE TIBBİ TERMİNOLOJİ OSTEOLOJİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER. Doç. Dr. İsmail MALKOÇ HEDEFLER İÇİNDEKİLER OSTEOLOJİ Kemikler Hakkında Genel Bilgiler Extremite Kemikleri Üst Extremite Kemikleri Alt Extremite Kemikleri Cranium Kemikleri Neurocranium Kemikleri Splanchnocranium Kemikleri Omurga

Detaylı

Cranium - kafatası lamina externa lamina interna diploe sinus

Cranium - kafatası lamina externa lamina interna diploe sinus CRANİUM (kafatası) Cranium - kafatası Aksial iskeletin en önünde yeralan bölümüdür. İçinde ve üzerinde barındırdığı beyin, duyu organları, sindirim ve solunum sistemlerinin başlangıç bölümlerinin öneminden

Detaylı

HAREKET SİSTEMİ; İskelet Sistemi

HAREKET SİSTEMİ; İskelet Sistemi HAREKET SİSTEMİ; İskelet Sistemi Hareket sistemi iki kısımdan oluşur: iskelet sistemi ve kas sistemi. İskelet sistemi; kemikleri, eklemleri ve ligamentleri (bağları) içerir. Kas sistemi de; kasları ve

Detaylı

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır.

Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun boşluğu iki delikle dışarı açılır. Diğer taraftan

Detaylı

ALT TARAF EKLEMLERİ DOÇ. DR. ERCAN TANYELİ

ALT TARAF EKLEMLERİ DOÇ. DR. ERCAN TANYELİ ALT TARAF EKLEMLERİ DOÇ. DR. ERCAN TANYELİ A) Alt taraf kavşağı eklemleri 1- Art. sacroiliaca 2- Symphysis pubica B) Serbest alt taraf eklemleri 1- Art.coxae (kalça eklemi) 2- Art.genus (diz eklemi) 3-

Detaylı

6 Solunum Sistemi ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler. Bu üniteyi çalıştıktan sonra,

6 Solunum Sistemi ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler. Bu üniteyi çalıştıktan sonra, ÜNİTE 6 Solunum Sistemi Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Amaçlar Üst solunum yollarını, Alt solunum yollarını, Akciğerleri, Gögüs boşluğunu öğrenmiş olacaksınız. İçindekiler Üst Solunum Yolları: Burun Yutak

Detaylı

T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI ALANLAR ORTAK HAREKET SĠSTEMĠ 720S00027

T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI ALANLAR ORTAK HAREKET SĠSTEMĠ 720S00027 T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI ALANLAR ORTAK HAREKET SĠSTEMĠ 720S00027 Ankara, 2012 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya

Detaylı

ÜNİTE. TEMEL ANATOMİ Yrd. Doç. Dr. Papatya KELEŞ İÇİNDEKİLER HEDEFLER EKLEMLER (ARTICULATIONES)

ÜNİTE. TEMEL ANATOMİ Yrd. Doç. Dr. Papatya KELEŞ İÇİNDEKİLER HEDEFLER EKLEMLER (ARTICULATIONES) HEDEFLER İÇİNDEKİLER EKLEMLER (ARTICULATIONES) Eklemler Hakkında Genel Bilgiler Eklemlerin Gruplandırılması Vücudumuzda Bulunan Eklemler TEMEL ANATOMİ Yrd. Doç. Dr. Papatya KELEŞ Bu üniteyi çalıştıktan

Detaylı

BOYUN KÖKÜ THORACOCERVİCAL BÖLGE. Prof. Dr. S. Ayda DEMİRANT

BOYUN KÖKÜ THORACOCERVİCAL BÖLGE. Prof. Dr. S. Ayda DEMİRANT BOYUN KÖKÜ THORACOCERVİCAL BÖLGE Prof. Dr. S. Ayda DEMİRANT Boyun kökü apertura thoracis superior ve hemen üzerinde yer alan bölgedir. Apertura thoracis superior, önde manubrium sterni, yanlarda 1.costalar

Detaylı

Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Maket İhtiyaç Listesi Maketin adı Miktarı Birim Fiyatı Tutarı

Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Maket İhtiyaç Listesi Maketin adı Miktarı Birim Fiyatı Tutarı Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı Maket İhtiyaç Listesi Maketin adı Miktarı Birim Fiyatı Tutarı 1. Kaslı İnsan vücudu maketi 2 adet 2. Kaslı üst ekstremite maketi 2 adet 3.

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir?

FEN VE TEKNOLOJİ. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları 4. SINIF. Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 4. SINIF 1. İskeletin Görevleri İskeletin Kısımları Soru 1: Vücuda şekil veren ve harekete yardımcı olan sert yapılar nelerdir? 3. Soru 2: Uzunlukları ve şekilleri farklı kemiklerin bir araya gelmesi ile

Detaylı

İNSAN VÜCUDU Hücre: İnsan vücudunun en küçük yapı taşına hücre denir. Hücrenin beslenmesinde hücre zarı yardımcı olur. İnsan Yapısı: Hücreler birleşerek dokuları,dokular birleşerek organları, organlar

Detaylı

İnsan vücudu topografik olarak baş-boyun, gövde ve ekstremitelere ayrılarak incelenir. Sistematik anatomide hareket sistemi oluşumlarının işlenişinin

İnsan vücudu topografik olarak baş-boyun, gövde ve ekstremitelere ayrılarak incelenir. Sistematik anatomide hareket sistemi oluşumlarının işlenişinin İSKELET KEMİKLERİ İnsan vücudu topografik olarak baş-boyun, gövde ve ekstremitelere ayrılarak incelenir. Sistematik anatomide hareket sistemi oluşumlarının işlenişinin temeli bu ayırıma dayanır. Baş-boyun

Detaylı

İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Demir Budak Dekan

İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Demir Budak Dekan İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Demir Budak Dekan Eğitim Koordinatörü: Prof. Dr. Asiye Nurten 2015 / 2016 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 4 (TIP 142) TEMEL TIP BİLİMLERİNE GİRİŞ

Detaylı

Hareket Sistemi (Systema locomotorium)

Hareket Sistemi (Systema locomotorium) Hareket Sistemi (Systema locomotorium) Hareket sistemi İskelet sistemi kemikleri, eklemleri ve ligamentleri (bağları)içerir. Kas sistemi kasları ve bunların aksesuarları olan tendonları, tendon kılıflarını,

Detaylı

Özofagus Mide Histolojisi

Özofagus Mide Histolojisi Özofagus Mide Histolojisi Sindirim kanalını oluşturan yapılar Gastroıntestınal kanal özafagustan başlayıp anüse değin devam eden değişik çaptaki bir borudur.. Ağız, Farinks (yutak), özafagus(yemek borusu),

Detaylı

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kasların regenerasyon yeteneği yok denecek kadar azdır. Hasar gören kas dokusunun yerini bağ dokusu doldurur.

KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER. Kasların regenerasyon yeteneği yok denecek kadar azdır. Hasar gören kas dokusunun yerini bağ dokusu doldurur. KASLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER Canlılığın belirtisi olarak kabul edilen hareket canlıların sabit yer veya cisimlere göre yer ve durumunu değiştirmesidir. İnsanlarda hareket bir sistemin işlevidir. Bu işlevi

Detaylı

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM ÜNİTE 1 VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ - 1 Ad :... Soyad :... Vücudumuzu ayakta tutan, hareket etmemizi sağlayan ve bazı önemli organları koruyan sert yapıya iskelet denir. İskelet

Detaylı

ANATOMİ UYGULAMA KİTABI

ANATOMİ UYGULAMA KİTABI ANATOMİ UYGULAMA KİTABI GENİŞLETİLMİŞ 2. BASKI Editör Prof. Dr. Hasan Basri Turgut ANATOMİ UYGULAMA KİTABI GENİŞLETİLMİŞ 2. BASKI Editör Prof. Dr. Hasan Basri Turgut NOBEL TIP KİTABEVLERİ 2014 Nobel Tıp

Detaylı

Gövde İskeleti. Columna vertebralis - Omurga Costae - Kaburgalar Sternum Göğüs kemiği

Gövde İskeleti. Columna vertebralis - Omurga Costae - Kaburgalar Sternum Göğüs kemiği Gövde İskeleti Columna vertebralis - Omurga Costae - Kaburgalar Sternum Göğüs kemiği Columna vertebralis omurga-omur direği Columna vertebralis, vertebra- omur denilen kısa kemiklerin ard arda dizilmesi

Detaylı

Postür Analizi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker. Acıbadem Maslak Hastanesi

Postür Analizi. Prof. Dr. Reyhan Çeliker. Acıbadem Maslak Hastanesi Postür Analizi Prof. Dr. Reyhan Çeliker Acıbadem Maslak Hastanesi Postür nedir? Postür l Vücut kısımlarının pozisyonu veya dizilimidir. l STATİK: Oturma, ayakta durma ve yatma sırasındaki postür l DİNAMİK:

Detaylı

Prof. Dr. Gökhan AKSOY

Prof. Dr. Gökhan AKSOY Prof. Dr. Gökhan AKSOY * Çiğneme, Beslenme * Yutkunma, * Estetik, * Konuşma, * Psikolojik Kriterler * Sosyolojik Kriterler Mandibüler: alt çene kemiğine ait, alt çene kemiğiyle ilgili Örnek: * mandibüler

Detaylı

2.YARIYIL, DERS KURULU IV: TEMEL TIP BİLİMLERİNE GİRİŞ IV

2.YARIYIL, DERS KURULU IV: TEMEL TIP BİLİMLERİNE GİRİŞ IV .YARIYIL, DERS KURULU IV: TEMEL TIP BİLİMLERİNE GİRİŞ IV GÜNLER SAATLER 09-0 0- - -3 3-4 4-5 5-6 6-7 NİSAN HİSTOLOJİ HİSTOLOJİ HİSTOLOJİ LAB ANATOMİ MES.İNG. SEÇMELİ DERS SEÇMELİ DERS NİSAN SAĞ.BİL.ARAŞ.-EPİ.

Detaylı

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf

1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM. Fen ve Teknoloji-4.sınıf 1.ÜNİTE: VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM Fen ve Teknoloji-4.sınıf A. DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ İSKELET Kemiklerden oluşan ve eklemlerle bağlanan, vücudumuzun dik durmasını ve hareket etmesini sağlayan yapıya

Detaylı

MULTİDEDEKTÖR COMPÜTERİZE TOMOGRAFİ (MDCT) İLE BASIS CRANII ÜZERİNDEKİ ÖNEMLİ KEMİK OLUŞUMLARININ MORFOMETRİK ANALİZİ. Cihan GÖKÇE YÜKSEK LİSANS TEZİ

MULTİDEDEKTÖR COMPÜTERİZE TOMOGRAFİ (MDCT) İLE BASIS CRANII ÜZERİNDEKİ ÖNEMLİ KEMİK OLUŞUMLARININ MORFOMETRİK ANALİZİ. Cihan GÖKÇE YÜKSEK LİSANS TEZİ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MULTİDEDEKTÖR COMPÜTERİZE TOMOGRAFİ (MDCT) İLE BASIS CRANII ÜZERİNDEKİ ÖNEMLİ KEMİK OLUŞUMLARININ MORFOMETRİK ANALİZİ Cihan GÖKÇE YÜKSEK LİSANS TEZİ

Detaylı

Ergonomi Uygulamaları ile Kâr Etmenin Yolları

Ergonomi Uygulamaları ile Kâr Etmenin Yolları Ergonomi ile Verimlilik Paneli Ergonomi Uygulamaları ile Kâr Etmenin Yolları Uludağ Üniversitesi Endüstri Müh. Böl. 13.05.2010 BURSA ERGONOMİ Çalışan ile teknik sistem arasındaki ilişkiyi inceleyen; bilimsel

Detaylı

DÖNEM I - 4. DERS KURULU A SINIFI (2015-2016)

DÖNEM I - 4. DERS KURULU A SINIFI (2015-2016) DÖNEM I - 4. DERS KURULU A SINIFI (2015-2016) Kısaltmalar: DK: Ders kurulu DERS SAATİ DERS ADI DERS KONUSU DERSİ VEREN ÖĞRETİM ÜYESİ 4. DK 1. Hafta 01 Şubat Pazartesi Anatomi Anatomiye Giriş ve Tarihçe

Detaylı

www.kanatlibilgi.com

www.kanatlibilgi.com www.kanatlibilgi.com TAVUK EMBRİYOSUNUN GÜNLÜK GELİŞİM SAFHALARI Kaynak: Dr Stephan WARIN, DVM, Avian Business Unit. CEVA Santé Animale, La Ballastiere, BP 126, 33501 Libourne Cedex, France Çeviren: Barbaros

Detaylı

TORAKOLOMBER VERTEBRA KIRIKLARI. Prof.Dr.Nafiz BİLSEL VERTEBRA KIRIKLARI 1

TORAKOLOMBER VERTEBRA KIRIKLARI. Prof.Dr.Nafiz BİLSEL VERTEBRA KIRIKLARI 1 TORAKOLOMBER VERTEBRA KIRIKLARI Prof.Dr.Nafiz BİLSEL VERTEBRA KIRIKLARI 1 Vertebral Kolon 33 omur 23 intervertebral disk 31 çift periferik sinir VERTEBRA KIRIKLARI 3 OMURGANIN EĞRİLİKLERİ Servikal bölgede

Detaylı

Spondilolistezis. Prof. Dr. Önder Aydıngöz

Spondilolistezis. Prof. Dr. Önder Aydıngöz Spondilolistezis Prof. Dr. Önder Aydıngöz Spondilolistezis Bir vertebra cisminin alttaki üzerinde öne doğru yer değiştirmesidir. Spondilolizis Pars interartikülaristeki lizise verilen isimdir. Spondilolistezis

Detaylı

EVCİL HAYVAN BAKICILIĞI EĞİTİMİ

EVCİL HAYVAN BAKICILIĞI EĞİTİMİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI VETERİNER HİZMETLERİ MÜDÜRLÜĞÜ EVCİL HAYVAN BAKICILIĞI EĞİTİMİ KEDİ VE KÖPEKLERDE GENEL ANATOMİ İSMEK Canlı vücudunu oluşturan

Detaylı

Ġnsan Ġskeletini Oluşturan Yapılar. Doç.Dr.Mitat KOZ

Ġnsan Ġskeletini Oluşturan Yapılar. Doç.Dr.Mitat KOZ Ġnsan Ġskeletini Oluşturan Yapılar Doç.Dr.Mitat KOZ İskeletin Bölümleri İnsan iskeleti kafatası, spinal kolon, omuz kuşağı, üst ekstremiteler, pelvik kuşak ve alt ekstremitelerden oluşur. İskeleti oluşturan

Detaylı

4. SINIF FEN BİLİMLERİ

4. SINIF FEN BİLİMLERİ 4. SINIF FEN BİLİMLERİ Bu kitabın bütün hakları Fatih KÜÇÜKAYDIN a aittir. Yazarın yazılı izni olmaksızın kısmen veya tamamen alıntı yapılamaz ve çoğaltılamaz. Copyright 2015 YAZAR Fatih KÜÇÜKAYDIN Ahmet

Detaylı

Yaralanmalar. Bölüm 5

Yaralanmalar. Bölüm 5 Yaralanmalar Bölüm 5 Kapsam: Yara nedir? Kaç çeşit yara vardır? Yaraların ortak belirtileri nelerdir? Yaralanmalarda ilkyardım nasıl olmalıdır? Ciddi yaralanmalar nelerdir? Ciddi yaralanmalarda ilkyardım

Detaylı

OMUZ VE ÜST KOL BÖLGESİNE YÖNELİK KİNEZYOLOJİK BANTLAMA UYGULAMALARI

OMUZ VE ÜST KOL BÖLGESİNE YÖNELİK KİNEZYOLOJİK BANTLAMA UYGULAMALARI OMUZ VE ÜST KOL BÖLGESİNE YÖNELİK KİNEZYOLOJİK BANTLAMA UYGULAMALARI Supraspinatus kası Origo: Skapulanın supraspinöz fossası İnsersiyo: Humerus tuberkulum majus superior bölümü İnervasyon: Supraskapuler

Detaylı

08.10.2013 DEFORMİTE. Sagittal Plan Analizleri (Diz Kontraktürleri) DEFORMİTE (Tedavi Endikasyonlari) DEFORMİTE. Tedavi Endikasyonlari (klinik)

08.10.2013 DEFORMİTE. Sagittal Plan Analizleri (Diz Kontraktürleri) DEFORMİTE (Tedavi Endikasyonlari) DEFORMİTE. Tedavi Endikasyonlari (klinik) DEFORMİTE Ekstremitenin normal anatomisinden sapması Sagittal Plan Analizleri (Diz Kontraktürleri) Uzunluk farkı Angulasyon Rotasyon Translasyon Eklem kontraktürleri Dr. Mustafa KURKLU GATA Ort. ve Trav.

Detaylı

Medulla SpinalisÆin Arterleri

Medulla SpinalisÆin Arterleri Santral Sinir Sisteminin Damarlar Prof. Dr. M³rvet Tuncel Medulla SpinalisÆin Arterleri ò A. vertebralis û A. spinalis anterior û A. spinalis posterior ò Rr. radiculares ò A. vertebralis Rr. radiculares

Detaylı

Santral (merkezi) sinir sistemi

Santral (merkezi) sinir sistemi Santral (merkezi) sinir sistemi 1 2 Beyin birçok dokunun kontrollerini üstlenmiştir. Çalışması hakkında hala yeterli veri edinemediğimiz beyin, hafıza ve karar verme organı olarak kabul edilir. Sadece

Detaylı

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok parçaya ayırmasına "kırılma" adı verilir. KIRILMA ÇEŞİTLERİ

Detaylı

Alman Çoban Köpeği (Alman Kurdu) Irk Standartları AlmanKurtlari.com. SempatiVeteriner tarafından yazıldı.

Alman Çoban Köpeği (Alman Kurdu) Irk Standartları AlmanKurtlari.com. SempatiVeteriner tarafından yazıldı. Aşağıda, alman kurdu için ırk standartları maddeler halinde sıralanmıştır. Bu standartlar FCI Ülkeleri ve klüplerince onaylanarak yürürlüğe konulmuştur. İşte Alman Çoban Köpeği ırk standartları : 1. Kafa

Detaylı

Prof Dr Gökhan AKSOY

Prof Dr Gökhan AKSOY Prof Dr Gökhan AKSOY 1 2 A-MANDİBULER KONUM 3 SİSTEMİN HAREKETLİ BÖLÜMÜ OLAN MANDİBULANIN, CRANİUMA ÖZELLİKLE DE MAXİLLAYA GÖRE UZAYSAL KONUMUDUR. 4 SENTRİK İLİŞKİ SENTRİK OKLÜZYON ALT ÇENENİN DİNLENME

Detaylı

Diş hekimlerinde Bel Ağrısından Korunma

Diş hekimlerinde Bel Ağrısından Korunma Diş hekimlerinde Bel Ağrısından Korunma Hastalığın en güzel ilacı, o hastalıktan korunmanın çarelerini öğrenmektir. HİPOKRAT Bu sunumun amacı; bel ağrısından korunmak için doğru oturuş, doğru çalışma ve

Detaylı

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık

BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin bazı diğer sonuçları (S00-T98) Kafa yaralanmaları (S00-S09) Yüzeysel kafa yaralanması Başın açık S00 S01 S02 S03 S04 S05 S06 S07 S08 S09 S10 S11 S12 S13 S14 S15 S16 S17 S18 S19 S20 S21 S22 S23 S24 S25 S26 S27 S28 S29 S30 S31 S32 S33 S34 S35 S36 S37 S38 S39 BÖLÜM 19 Yaralanma, zehirlenme ve dış nedenlerin

Detaylı

Kırık-Çıkık Ve Burkulmalarda İlk Yardım

Kırık-Çıkık Ve Burkulmalarda İlk Yardım Kırık-Çıkık Ve Burkulmalarda İlk Yardım Kırık Nedir? Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar darbe sonucu ya da kendiliğinden oluşabilir. Yaşlılık ile birlikte kendiliğinden kırık oluşma riski

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ ANATOMİ 720S00063

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ ANATOMİ 720S00063 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ ANATOMİ 720S00063 Ankara, 2011 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI

ADI SOYADI : OKUL NO : SINIFI : 4/ NOTU : FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI FEVZİ ÖZBEY İLKOKULU FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ 1. DÖNEM 1. YAZILISI 1. Aşağıdaki iskeletin temel bölümlerinin isimlerini yazınız. İskeletin temel bölümlerinin görevlerini belirtiniz. ( 10 puan) Bölümleri

Detaylı

CORTEX CEREBRİDEKİ MERKEZLER. Prof.Dr.E.Savaş HATİPOĞLU

CORTEX CEREBRİDEKİ MERKEZLER. Prof.Dr.E.Savaş HATİPOĞLU CORTEX CEREBRİDEKİ MERKEZLER Prof.Dr.E.Savaş HATİPOĞLU Cortex cerebri Duyu bölgeleri ;duyuların alındığı bölgeler Motor bölgeler ; hareketlerin istek doğrultusunda başlatıldığı veya sonlandırıldığı bölgeler

Detaylı

Bölüm 1: Hücre: Yap ve levin Temeli (Prof. Dr. Lokman ÖZTÜRK)... 5. Bölüm 2: Vücudun Organizasyonu (Prof. Dr. Lokman ÖZTÜRK)... 15

Bölüm 1: Hücre: Yap ve levin Temeli (Prof. Dr. Lokman ÖZTÜRK)... 5. Bölüm 2: Vücudun Organizasyonu (Prof. Dr. Lokman ÖZTÜRK)... 15 çindekiler Bölüm 1: Hücre: Yap ve levin Temeli (Prof. Dr. Lokman ÖZTÜRK)... 5 Bölüm 2: Vücudun Organizasyonu (Prof. Dr. Lokman ÖZTÜRK)... 15 Bölüm 3: Embriyoloji (Prof. Dr. Lokman ÖZTÜRK)... 21 Bölüm 4:

Detaylı

Skeleton appendiculare (takısal iskelet) Ekstremite kemikleri

Skeleton appendiculare (takısal iskelet) Ekstremite kemikleri Skeleton appendiculare (takısal iskelet) Ekstremite kemikleri Ossa Membri Pelvini Doç.Dr. M.Erdem GÜLTİKEN Ossa Membri Pelvini Arka bacak kemikleri gövdeye (truncus) cingulum membri pelvini denilen pelvis

Detaylı

OSSA MEMBRİ THORACİCİ (Ön bacak kemikleri)

OSSA MEMBRİ THORACİCİ (Ön bacak kemikleri) OSSA MEMBRİ THORACİCİ (Ön bacak kemikleri) Ön bacak gövdeye cingulum membri thoracici denilen omuz kemeri tarafından bağlanmıştır. Scapula, os coracoideus ve clavicula olmak üzere üç kemiten oluşan bu

Detaylı

ANATOMİ T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 492. Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 221. Yazar. Prof.Dr. Gürsel ORTUĞ. Editör

ANATOMİ T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 492. Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 221. Yazar. Prof.Dr. Gürsel ORTUĞ. Editör T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI NO: 492 Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 221 ANATOMİ Yazar Prof.Dr. Gürsel ORTUĞ Editör Doç.Dr. Mehmet KESİM İÇİNDEKİLER ÜNİTE 1 : ANATOMİNİN GENEL BÖLÜMLERİ, ANATOMİK

Detaylı

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır.

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye

Detaylı

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ SELİN HOCA Çevresel Sinir Sistemi (ÇSS), Merkezi Sinir Sistemine (MSS) bilgi ileten ve bilgi alan sinir sistemi bölümüdür. Merkezi Sinir Sistemi nden çıkarak tüm vücuda dağılan sinirleri

Detaylı

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir.

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız ve Diş Sağlığı Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız sağlığı: Dişler ve onları

Detaylı

ANATOMİ VE FİZYOLOJİ DERSİ

ANATOMİ VE FİZYOLOJİ DERSİ ANATOMİ VE FİZYOLOJİ DERSİ MODÜL ADI VÜCUDUN TEMEL YAPISI HAREKET SİSTEMİ SİNİR SİSTEMİ ENDOKRİN SİSTEM SÜRESİ 40/16 40/24 40/16 40/8 VÜCUT SIVILARI, ELEKTROLİTLERİ VE KAN 40/8 DOLAŞIM SİSTEMİ 40/24 SOLUNUM

Detaylı

Pelvis Anatomisi ve Pelvis Kırıkları

Pelvis Anatomisi ve Pelvis Kırıkları Pelvis Anatomisi ve Pelvis Kırıkları Dr. Nüket Göçmen Mas Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Anatomi AD Pelvis Vücut ağırlığını, omurgadan alt ekstremitelere aktaran ana bağlantıdır. Pelvisi iki os

Detaylı

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM V KANAMALARDA İLK YARDIM

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM V KANAMALARDA İLK YARDIM Sağlık Bülteni İLK YARDIM ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN İLKÖĞRETİM OKULU Mart 2014 BÖLÜM V KANAMALARDA İLK YARDIM KANAMA NEDİR? Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına (vücudun içine veya dışına

Detaylı

T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI. DĠġ PROTEZ KONJENĠTAL DEFEKT PROTEZLERĠ 724DC0067

T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI. DĠġ PROTEZ KONJENĠTAL DEFEKT PROTEZLERĠ 724DC0067 T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI DĠġ PROTEZ KONJENĠTAL DEFEKT PROTEZLERĠ 724DC0067 Ankara, 2012 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

TAM PROTEZLERDE RETANSİYON VE STABİLİTE (TUTUCULUK)

TAM PROTEZLERDE RETANSİYON VE STABİLİTE (TUTUCULUK) TAM PROTEZLERDE RETANSİYON VE STABİLİTE (TUTUCULUK) TAM PROTEZLERDE TUTUCULUK ÇOK ÖNEMLİ AĞIZDA DURMAYAN BİR PROTEZLE PEK ÇOK FONKSİYON YAPILAMAZ TUTUCULUK Protetik terimler sözlüğü (1994) RETANSİYON:Protezin

Detaylı

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM VII KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM VII KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM Sağlık Bülteni İLK YARDIM ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN OKULLARI Mayıs 2014 BÖLÜM VII KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM Kırık nedir? Kırık, kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar darbe sonucu ya da kendiliğinden

Detaylı

OSTEOLOGIA KEMİK BİLİMİ

OSTEOLOGIA KEMİK BİLİMİ OSTEOLOGIA KEMİK BİLİMİ İnsan vücudunun hareket sisteminin pasif unsurlarını kemikler ve eklemler, aktif unsurlarını ise kaslar meydana getirirler. Anatominin kemikler ile ilgilenen bölümüne osteologia-osteoloji

Detaylı

İLK YARDIMIN TEMEL UYGULAMALARI...1

İLK YARDIMIN TEMEL UYGULAMALARI...1 İÇİNDEKİLER Bölüm I: İLK YARDIMIN TEMEL UYGULAMALARI...1 A. İLK YARDIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR...1 1. İlk Yardım ve Acil Bakımın Özellikleri...2 B. KORUMA...12 1. Olay Yerinin Değerlendirilmesi...12 2. Olay

Detaylı

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması

OPTİK Işık Nedir? Işık Kaynakları Işık Nasıl Yayılır? Tam Gölge - Yarı Gölge güneş tutulması OPTİK Işık Nedir? Işığı yaptığı davranışlarla tanırız. Işık saydam ortamlarda yayılır. Işık foton denilen taneciklerden oluşur. Fotonların belirli bir dalga boyu vardır. Bazı fiziksel olaylarda tanecik,

Detaylı

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI

SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI SİNÜS - AĞRI, BASINÇ, AKINTI Yardım edin sinüslerim beni öldürüyor! Bunu daha önce hiç söylediniz mi?. Eğer cevabınız hayır ise siz çok şanslısınız demektir. Çünkü her yıl milyonlarca lira sinüs problemleri

Detaylı

Uzm. Dr. Haldun Akoğlu

Uzm. Dr. Haldun Akoğlu Uzm. Dr. Haldun Akoğlu Genel Bilgiler Çoğu intrakranyal lezyon kolayca ayırt edilebilen BT bulguları ortaya koyar. Temel bir yaklaşım olarak BT yorumlama simetriye odaklı olarak sol ve sağ yarıların karşılaştırılmasına

Detaylı

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker

Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler. Prof. Dr. Reyhan Çeliker Fizik Tedavide Antropometrik Ölçümler Prof. Dr. Reyhan Çeliker Antropoloji nedir? Antropoloji İnsanı, biyolojik yapısını, bedensel özelliklerini, kültürel yapısını, sosyal davranışlarını inceleyen bilim

Detaylı

T.C. MEVLANA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 AKADEMİK YILI DÖNEM I IV. DERS KURULU 30 Mart 2015-16 Mayıs 2015 (7 Hafta)

T.C. MEVLANA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 AKADEMİK YILI DÖNEM I IV. DERS KURULU 30 Mart 2015-16 Mayıs 2015 (7 Hafta) T.C. MEVLANA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 AKADEMİK YILI DÖNEM I IV. DERS KURULU 30 Mart 2015-16 Mayıs 2015 (7 Hafta) Yönetim Dekan Prof. Dr. Süleyman ÖZEN Başkoordinatör Prof. Dr. H. Ramazan YILMAZ

Detaylı

Yaralanmalarda Ve Göze, Kulağa, Buruna Yabancı Cisim Kaçmalarında İlk Yardım

Yaralanmalarda Ve Göze, Kulağa, Buruna Yabancı Cisim Kaçmalarında İlk Yardım Yaralanmalarda Ve Göze, Kulağa, Buruna Yabancı Cisim Kaçmalarında İlk Yardım Yara Nedir? Bir travma sonucu deri ya da mukoza bütünlüğünün bozulmasıdır. Aynı zamanda kan damarları, adale ve sinir gibi yapılar

Detaylı

4. SINIF VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM TÜM KONULARIN ÖZETİ

4. SINIF VÜCUDUMUZ BİLMECESİNİ ÇÖZELİM TÜM KONULARIN ÖZETİ İSKELET VE KAS İLİŞKİSİ Kaslar iskeletle birlikte hem hareket etmemizi sağlar hem de bedenimize destek olur. İskeletin dikliği ve bedenin şekil alması kaslar sayesinde olur. Kaslar bazı organları oluşturur

Detaylı

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.

Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1. Deri, vücudun sa lam ve koruyucu dı örtüsüdür. Salgı bezleri, tırnaklar,tüyler ile deri bir organ ve sistemdir. En geni organdır (Yakla ık 1.5-2 m 2 ) Deri esas olarak iki tabakadan olu ur Üst deri (Epidermis)

Detaylı

Göğüs ön duvarı, Karın ön ve yan duvarı kasları Ve Meme dokusu. Doç. Dr. Vatan KAVAK

Göğüs ön duvarı, Karın ön ve yan duvarı kasları Ve Meme dokusu. Doç. Dr. Vatan KAVAK Göğüs ön duvarı, Karın ön ve yan duvarı kasları Ve Meme dokusu Doç. Dr. Vatan KAVAK İnsan gövdesi nin Apertura thoracis inferior ile pelvis kemiklerinin üst kenarları arasındaki kısmında iskelet parçası

Detaylı

Kaç çeşit yara vardır? Kesik Yaralar Ezikli Yaralar Delici Yaralar Parçalı Yaralar Enfekte Yaralar

Kaç çeşit yara vardır? Kesik Yaralar Ezikli Yaralar Delici Yaralar Parçalı Yaralar Enfekte Yaralar YARALANMALAR YARA NEDİR? Bir travma sonucu deri yada mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Aynı zamanda kan damarları, adale ve sinir gibi yapılar etkilenebilir. Derinin koruma özelliği bozulacağından enfeksiyon

Detaylı

12-15 YAŞ GRUBUNDA DİREKT VE İNDİREKT SEFALOMETRİK ÖLÇÜMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ. Dt. Ayten HASUSTA TEZ DANIŞMANI

12-15 YAŞ GRUBUNDA DİREKT VE İNDİREKT SEFALOMETRİK ÖLÇÜMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ. Dt. Ayten HASUSTA TEZ DANIŞMANI T.C PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ANATOMİ ANABİLİM DALI 12-15 YAŞ GRUBUNDA DİREKT VE İNDİREKT SEFALOMETRİK ÖLÇÜMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ Dt. Ayten HASUSTA TEZ DANIŞMANI

Detaylı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı

07.11.2014. fetal dönem denir. Fetal dönemde, embriyonal dönemde oluşan organ sistemleri gelişir. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 9.Hafta ( 10-14 / 11 / 2014 ) 1.) Göbek Kordonu 2.) Fetus ve Fetal Dolaşım Fizyolojisi 3.) Fetusun Aylara Göre Gelişimi Slayt No: 10 2 7.) FETUS Üçüncü gebelik

Detaylı

İnsanda Destek ve Hareket Sistemi

İnsanda Destek ve Hareket Sistemi İnsanda Destek ve Hareket Sistemi A. HAYVANLARDA DESTEK VE HAREKET Canlı vücuduna desteklik görevi yapan, vücudun çeşitli kısımlarını koruyan ve hareketi sağlayan sisteme destek ve hareket sistemi denir.

Detaylı

Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir.

Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir. İSKELET ve KAS SİSTEMLERİ İSKELET SİSTEMLERİ Organizmaların vücuduna desteklik yaparak kendilerine özgü şekillerinin oluşmasını sağlayan yapılara destekleyici yapılar denir. A. İSKELET ÇEŞİTLERİ Hayvanların

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Doç.Dr.İrfan AY-Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU MAKİNE PARÇALARINI ETKİLEYEN KUVVETLER VE GERİLMELER

MAKİNE MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ Doç.Dr.İrfan AY-Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU MAKİNE PARÇALARINI ETKİLEYEN KUVVETLER VE GERİLMELER MAKİNE PARÇALARINI ETKİLEYEN KUVVETLER VE GERİLMELER Dış Kuvvetler : Katı cisimlere uygulanan kuvvet cismi çekmeye, basmaya, burmaya, eğilmeye yada kesilmeye zorlar. Cisimde geçici ve kalıcı şekil değişikliği

Detaylı

EKSERSİZ PROGRAMLARI

EKSERSİZ PROGRAMLARI EKSERSİZ PROGRAMLARI Satranç sporcuları için sırt, bel, omuz, göğüs, ense ve boyun kaslarının geliştirilmesi önemlidir. Bunun için değişik kas guruplarını güçlendirmek amacıyla iki ayrı eksersiz programı

Detaylı

KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMA Kırık: Kemik dokusunun bütünlüğünün bozulmasına kırık denir. Çeşitleri: Kapalı kırık: Deri bütünlüğünün bozulmadığı, çevre dokularının ve organların çok fazla zarar görmediği kırıklardır.

Detaylı

T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI RADYOLOJĠ KESĠTSEL RADYOLOJĠK ANATOMĠ 720S00057

T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI RADYOLOJĠ KESĠTSEL RADYOLOJĠK ANATOMĠ 720S00057 T.C. MĠLLÎ EĞĠTĠM BAKANLIĞI RADYOLOJĠ KESĠTSEL RADYOLOJĠK ANATOMĠ 720S00057 Ankara, 2011 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri

Detaylı

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF

FEN BİLİMLERİ UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ. Her Haftaya Bir Bölüm ÇEK KOPAR SINIF FEN BİLİMLERİ 4 SINIF UYGULAMALI ÖĞRENME SETİ ÇEK KOPAR Her Haftaya Bir Bölüm Copyright Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. A.Ş. Bu kitabın her hakkı Şifre Yayıncılık ve Eğitim Gereçleri Tic. AŞ

Detaylı

Temel Kas Gurupları Kuvvet Çalışmaları. Dr.Ali KIZILET

Temel Kas Gurupları Kuvvet Çalışmaları. Dr.Ali KIZILET Temel Kas Gurupları Kuvvet Çalışmaları Sportif Performans İçin Merkez Kuvvet Antrenmanı Gövde kasları omurga, kalça ve omuz kemerini stabilize edecek şekilde fonksiyon görürler. Bu sağlam ve dengeli temele

Detaylı

ÜNİTE. TEMEL ANATOMİ Yrd. Doç. Dr. Papatya KELEŞ İÇİNDEKİLER HEDEFLER MERKEZÎ SİNİR SİSTEMİ (SYSTEMA NERVOSUM CENTRALE)

ÜNİTE. TEMEL ANATOMİ Yrd. Doç. Dr. Papatya KELEŞ İÇİNDEKİLER HEDEFLER MERKEZÎ SİNİR SİSTEMİ (SYSTEMA NERVOSUM CENTRALE) HEDEFLER İÇİNDEKİLER MERKEZÎ SİNİR SİSTEMİ (SYSTEMA NERVOSUM CENTRALE) Merkezî Sinir Sistemi Merkezî Sinir Sisteminin Bölümleri Medulla Spinalis Bulbus Pons Mesencephalon cerebellum Diencephalon Telencephalon

Detaylı

SİNDİRİM SİSTEMİ. Sindirim işlemi 4 aşamadan meydana gelir;1 - çiğneme ve yutma, 2-sindirim,3 -emilim,4 atılım

SİNDİRİM SİSTEMİ. Sindirim işlemi 4 aşamadan meydana gelir;1 - çiğneme ve yutma, 2-sindirim,3 -emilim,4 atılım 1 SİNDİRİM SİSTEMİ Yediğimiz gıda maddelerinin hücrelerimizde kullanılacak şekle getirilmesini sağlayan sistemdir. Vücudumuzun ihtiyacı olan enerji gıdalardan sağlanır. İşte sindirim sistemi büyük besin

Detaylı

ÖZET. Basit Makineler. Basit Makine Çeşitleri BASİT MAKİNELER

ÖZET. Basit Makineler. Basit Makine Çeşitleri BASİT MAKİNELER Basit Makineler Basit Makine Nedir? Günlük hayatımızda yaptığımız işleri kolaylaştırmak için bir takım araçlar kullanırız. Bir kuvvetin yönünü, büyüklüğünü ya da bir kuvvetin hem büyüklüğünü hem de yönünü

Detaylı

OMUZ EGZERSİZLERİ PASİF OMUZ HAREKETLERİ (ROM)

OMUZ EGZERSİZLERİ PASİF OMUZ HAREKETLERİ (ROM) OMUZ EGZERSİZLERİ PASİF OMUZ HAREKETLERİ (ROM) Pasif elevasyon egzersizi (1) Hasta sırtüstü yatar durumda, fizyoterapist hastanın kolunu dirseğinden ve bileğinde destekler. Pasif elevasyon egzersizi (2)

Detaylı

MAKSİLLER ANESTEZİ TEKNKLERİ

MAKSİLLER ANESTEZİ TEKNKLERİ MAKSİLLER ANESTEZİ TEKNKLERİ Trigeminal Sinirin Dalları N. ophthalmicus N. maxillaris N. mandibularis Maksiller Sinirin Dalları N. infraorbitalis N.zygomaticus N.alveolaris superioris anterioris N.alveolaris

Detaylı

Primal Pictures:Yeni Özellikler. Primal Pictures PowerPoint Sunumu

Primal Pictures:Yeni Özellikler. Primal Pictures PowerPoint Sunumu Primal Pictures:Yeni Özellikler Primal Pictures PowerPoint Sunumu Primal Pictures: Yeni Özelliklere Bakış Yeni ürün arayüzünün gösterimi Yeni ürünlerin gösterimi Sistematik Anatomi Dişçilik Anatomisi Bölgesel

Detaylı

HACAMAT SEANSLARI KAFA 1 KUPA 15 TL. VÜCUT 1 KUPA 10 TL. SÜLÜK 10 TL. HACAMAT BÖLGELERİ HACAMATTAN ÖNCE HACAMATTAN SONRA FİYAT HEDİYELER

HACAMAT SEANSLARI KAFA 1 KUPA 15 TL. VÜCUT 1 KUPA 10 TL. SÜLÜK 10 TL. HACAMAT BÖLGELERİ HACAMATTAN ÖNCE HACAMATTAN SONRA FİYAT HEDİYELER HACAMAT SEANSLARI HACAMAT BÖLGELERİ FİYAT KAFA 1 KUPA 15 TL. VÜCUT 1 KUPA 10 TL. SÜLÜK 10 TL. HEDİYEDİR. BEL FITIĞI TEDAVİSİ 4 TARAMA - 3 MERKEZİ T12 L1 Seviyelerinden başlayarak L5 S1, her iki kalça üstü

Detaylı

Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana

Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana Yazar Ad 111 Prof. Dr. Selçuk BÖLÜKBAŞI Yaşlanma ile birlikte deri ve saçlarda görülen değişiklikler gibi vücut duruşunda ve yürüyüşünde de değişiklikler meydana gelir. Kas-iskelet sistemi vücudun destek

Detaylı