BATI KARADENİZ BÖLGESİNDE KERESTE SANAYİiNE İLİŞKİN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BATI KARADENİZ BÖLGESİNDE KERESTE SANAYİiNE İLİŞKİN"

Transkript

1 176 BATI KARADENİZ BÖLGESİNDE KERESTE SANAYİiNE İLİŞKİN OPTİMAL YAPININ SAPTANMASI DETERMINATION OF THE OPTIMUM STRUCTURE OF SAWMILL INDUSTRY IN WESTERN BLACK SEA REGION Dr. Ergün İLTER ORMANCILIK ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ YAYlNLARI Teknik Bülten Serisi No : 176

2 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ GİRİŞ TÜRKİYE'DE SANAYiLEŞME VE KERESTE SA- NAYİİ Türkiye' de Sanayileşme Sürecinde izlenen Politikalar Türkiye Ormancılık Politikasında Kereste Sanayii 2.3. Türkiye Kereste Sanayii Dengesizliğinin Nedenleri 2.4. Sanayileşme Yöntemleri ve Kereste Sanayii Kereste Sanayiinde İşletme Kuruluş Yerinin Seçimi Kereste Sanayiinde İşletme Kapasitesi VERiLERiN TOPLANMASI Orman Kaynak Potansiyeline İlişkin Verilerin Elde Edilmesi Kerestelik Tomruk Talep Verilerinin Elde Edilmesi Kerestelik Tomruk Arzı Verilerinin Elde Edilmesi 3.4. Kereste Sanayii Yapısına İlişkin Verilerin Elde Edilmesi Kerestelik Tomruk Taşıma Maliyet Verilerinin Elde Edilmesi Kereste Fabrikalarında imalat Maliyet Verilerinin Elde Edilmesi Kereste Fabrikalarından Talep Merkezlerine Kereste Dağıtım Maliyet Verilerinin Elde Edilmesi 4.0. VERiLERiN DEGERLENDİRİLMESİ Orman Kaynak Potansiyelinin Belirlenmesi Kereste Tomruk Talebinin Tahmin Edilmesi Kerestelik Tomruk Arzının Tahmin Edilmesi 4.4. Kereste Sanayii Yapısının Belirlenmesi ll ll c

3 4.5. Kerestelik Tomruk Talebi - Kerestelik Tomruk Arzı ve Kereste Sanayii ilişkisi Ülke Genelinde Mevcut ilişki Batı Karadeniz Bölgesinde Mevcut ilişki Bolu Orman Bölge Müdürlüğünde Mevcut ilişki Kastamonu Orman Bölge Müdürlüğünde Mevcut İlişki Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğünde Mevcut İli ş ki Doğu Bölgesinde Mevcut ilişki Marmara Bölgesinde Mevcut ilişki Doğu Karadeniz Bölgesinde Mevcut ilişki Güney Anadolu Bölgesinde Mevcut ilişki Ege Bölgesinde Mevcut ilişki İç Anadolu Bölgesinde Mevcut ilişki sı Doğu Anadolu Bölgesinde Mevcut ilişki sı 4.6. Kereste Sanayilnde Optimal İşletme Kuruluş Yerlerinin Seçimi Kereste Sanayiinde Optimal İşletme Kapasitesinin Belirlenmesi Optimal Kapasiteli Optimum Kuruluş Yerlerinin Belirlenmesi BULGULAR VE TARTIŞMA SONUÇ VE ÖNERiLER ÖZET SUMMARY KA YNAKÇA S2 S3 4

4 ÖNSÖZ Bu araştırma, Türkiye Kereste Sanayiine ilişkin uygun teknoloji kullanan, optimal kapasiteli ve optimal kuruluş yerlerine salı.ip optimum yapının belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Problem, ülke düzeyindeki orman kaynakları, pazarlar ve odun kökenli sanayilerle ilişkilidir. Orman kaynaklarından sağlanan ana orman ürünlerinden; tomruk, direk ve sanayi odunu istenilirse kereste sanayiinde odun hammadde girdisi olabilmektedir. Rasyonel faydalanma gereği ise, kerestenin yalnızca kerestelik- tomruktan üretilmesidir. Bu nedenle, orman kaynaklarının arz durumu yansıtılırken yalnızca kerestelik- tomruk elde edilebilirliği alınmıştır. Pazarlardaki kereste talebi; kullanım yerleri ve tüketici tercihlerine dayalı olarak farklılaştığından, doğal olarak türetildikleri ke' restelik- tomruk talepleri de farklılaşn:ıaktadır. Kullanım yerleri ve tüketici alışkanlıklarının gerektirdiği kerestelik- tomrukların; tür, boy ve kalite itibariyle ele alınması ve buradan talep tahminlerine gidilmesi, zaten çok boyutlu olan problemi karmaşıklığa götüreceğinden, pazar yerlerinde kerestelik tomruk için tüketici tercihlerinin farklılaşmadığı kabul edilmiştir. Kereste sanayii işletmelerinde birincil amaç; pazar taleplerine dönük. olasıl en yüksek düzeyde kereste üretmektedir. Bu amaç, genellikle, kerestelik - tomnık girdisinde hammadde kısmi verimliliğinin en yükseğe çıkarılmasını gerektirmektedir. Bunun için de; kerestelik - tomnık girdisine ilişkin özelliklere dayalı olarak uygun kereste sanayii teknolojilerini kullanan en uygun kapasitelerin sa.ptanması gerekmektedir. Bu tür bir saptama kereste sanayiinde işletmeler düzeyinde mevcut koşullara göre en uygun teknolojilerin seçimini ve bu teknolojilere dayalı olarak iş- zaman- maliyet ilişkilerinin bilinmesini gerektirmektedir. Ancak, bu ilişkileri belirleyen temel araştırmalar 5

5 Ülkemizde henüz yapılmamıştır. Bir başka ülkedeki bu tür ilişkilerin Ülkemizde aynen kullamlması da hatalı sonuçlara götürebilir. Bu düşüncelerle, optimal kapasitelerin saptanmasında yöntem olarak yöresel mevcut koşulların getirdiği kısıtlar içinde kalınmıştır. Orman işletmeciliğinin hemen tamamının Devletçe, odun kökenli sanayii işletmeciliğinin hem devlet hem özel teşebbüsce, orman ve sanayii ile sona erdiren tüketiciler arasındaki dağıtım işletmeciliğinin özel teşebbüsce yapıldığı Türkiye gibi ülkelerde odun kökenli sanayii planlamaları, herhangi bir sanayi özeline ve belli bir yöreye indirgenmemeli, ülke genelinde bir tüm olarak ele alınmalıdır. Ancak, bu kapsamda bir çalışma da, belirli uzmanlık dallarında uzmanlaşmış belli sayıda personel, yeterli para ve uzunca bir zamanı gerektirmektedir. Çalışmamızda, personel para ve zaman kısıtı olduğundan, önemli olduğu daha önce belirtilen orman kaynakları, pazarlar ve odun kökenli sanayiler ilişkisi açısından ülke genelinde en ekstrem özellikler göstermesi nedeniyle Batı Karadeniz Bölgesi seçilmiştir. Odun kökenli sanayi planlamalarında, kereste sanayiini diğerlerinden ayıran en belirgin özelliklerden birisi, kereste sanayiinin diğer odun kökenli sanayileri sürükleyici fonksiyonudur. Bu özellik onu, diğer odun kökenli sanayi planlamalarındaki yersel dağılım, kapasite ve teknoloji tercihlerinde de etkili olduğunu göstermektedir. Türkiye kereste sanayii yapısı, Ülke genelinde ve bölgeler özelinde orman kaynağının doğal dağılımına aykırı bir yapısal dağılım göstermektedir. Ormanlık yörelerdeki yetersiz sanayileşme yöresel ekonomik ve toplumsal sorunlar yaratmaktadır. Kereste sanayiindeki bu tür yapısal dengesizlikler, sanayileşmenin ilk aşamalarında bir strateji olarak kabul edilmekte ise de, ilk aşamasım tamamladığı söylenebilen ülkemiz gibi yerlerde sosyoekonomik dengesizlikler oluştururlar ve sermaye veriminin düşmesine neden olurlar. Bu sorunun çözümlenebilmesi için kereste sanayiine ilişkin hedeflerin bilinmesi gerekmektedir. Çok boyutlu olan bu sorunun çözümü, uzun dönemidir. Çalışmanın ormancılığımıza ve odun kökenli sanayiimize hayırlı olmasını dilerim. 6 Dr. Ergün İLTER

6 1.0. GİRİŞ VE LiTERATÜR ÖZETi Kalkınma için sanayileşme vazzgeçilmez bir zorunluluktur. Yeryüzünde kalkınmış fakat sanayileşmemiş hiçbir ülke gösterilemez. Ülkemiz kalkınmasında her sektöre olduğu gibi Ormancılık ve Orman Ürünleri Sanayii sektörlerine de belli görevler düşmektedir. Anayasa ve kalkınma planlarıyla bu iki sektöre verilen görevlerin nasıl yapılacağı ormancılık ana ilke ve politikalarında gösterilmiş ise de, uygulamasında bugüne değin yeterli etkinlik sağlanamamıştır. Benimsenmiş ormancılık ana ilke ve politikalarına yeterince uyum- sağlanamaması, odun kökenli pazarlar, orman kaynakları ve odun kökenli sanayiler arasında gerekli ilişkiyi engellemiş, sanayi faaliyetlerinin ülke sathına dağılımı konusundaki belli bir strateji eksikliğinin odun kökenli kurulu sanayilerin yersel dağılımında devam ettirilmesi nedeniyle de, genelde görülen bölgesel dengesizliklerin odun kökenli sanayi dağılımına yansıması engellenememiştir. Odun kökenli ürün pazarları, orman kaynakları ve odun kökenli sanayi kurulu kapasitelerinin bölgesel ve ulusal düzeylerdeki yukarıda belirtilen dengesizlikleri içinde en büyük pay kereste sanayiindedir. Bu dengesizlik, planlı ormancılığı tehdit etmektedir. Planlı işletilmediği takdirde yenilenebilir özelliğini kaybeden ormanlanmız, kendilerinden beklenen işlevleri yerine getirme özelliklerini giderek yitirmektedirler. Birbirine bağlı olan bu olumsuzlukların bugünden giderilmemesi, sorunun giderek büyümesi, ormancılık ve orman ürünleri sanayii sektörlerinin dışına taşması nedeniyle çözüm giderek güçleşmektedir. Sorun; odun kökenli sanayi ürünlerine ilişkin taleplerin, optimal kapasiteli, uygun teknoloji kullanan, optimal kuruluş yerlerinde tesis edilmiş, kaynak ve diğer odun kökenli sanayilerle ilişkileri düzenlenmiş odun kökenli sanayi işletmelerinden karşılanmasının 7

7 planlanmasıdır. Çalışmamız, sadece kereste sanayii işletmelerini kapsayacak biçimde sınırlandırılmıştır. Soruna ilişkin çalışmalarda bugüne değin genellikle sorunun kapsadığı bütünlük içinde bir arayıştan ziyade, kapsamdaki alt işler bazında ayrı ayrı ele alınmış, etüd edilmiş ve bazı sonuçlara vanimıştır: Yiğitoğlu çalışmasının sonucu (1941) : «Ürmancılığımızın istilısal politikasını ihracat yönüne çevirme hatalı olun> biçiminde özetlenebilir. Burada, bir bakıma İçe Yönelik Sanayileşme Politikasının Ülkemiz Ormancılığı ve odun kökenli sanayileri için üstünlüğü savunulmakta ve uyulması gerektiği üzerinde durulmaktadır. Gülen (1965): «Kereste sanayiimizi, hammadde tedariki, mülkiyet durumu, kapasite sınıfları, teknoloji tercihleri, işgücü dağılımı, vb. faktörlere dayalı olarak analiz etmekte, verimlilik düzeylerinin düşüklüğüne işaret ederek, arttırılması» önerilerinde bulunmaktadır. DiE, «Sanayi Envanterinden» (1958): Kereste sanayiimizde işletmeler itibariyle çalıştınlan işgücüne göre kapasite sınıflamasına gidilebilmekte ve 10 üzerinde işçi çalıştıran işletmelerin, 10 altında işçi çalıştıranlara oranla daha verimli çalıştıkları sonucu çıkarılabilmektedir. DPT, «Kalkınma Planları» (1963, 1968, 1973, 1978) ile başlangıçtan beri İçe Yönelik Sanayileşme Politikasını benimsemekte ve odun kökenli sanayilerin küçük kapasiteli dağınık işletmelerinin uygun teknolojiye sahip optimal kapasiteli ve optimal kuruluş yerlerine dönüştürülmeleri için iyileştirmeler önermektedir. Hagenstein (1964), Reed (1975) Webb'in (1980) : Araştırmalarında belirli bir bölgede belirlenmiş kapasitelerdeki kereste, yongalevha, mobilya ve selüloz sanayilerine ilişkin yeni işletme yeri ara-. yışlarında kuruluş yeri faktörleri; odun hammaddesi, taşıma, lokal vergiler, elektrik ve sanayi yeri temin edilebilirliği olarak sıralanmakta ve maliyet temeline dayalı karşılaştırmalada sonuca gidilmektedir. Montagne çalışmasında (1964): Kereste sanayiinde işletme ekonomisi ve maliyetleri incelenmekte ve hesaplanma biçimleri gösterilmektedir. 8

8 Page (1972): Kereste sanayiinde kapasite saptanmasına ilişkin dikkat edilecek hususlan «kaynağın kerestelik- tomruk arz potansiyeli, mamül pazar büyüklüğü ve genişleyebilme olasılığı, mamül pazarlarının yersel dağılımı, orman kaynağının işletilme ilkeleri, kerestelik- tomruk girdisinin dağılımı, kerestelik- tomrukların çap ve boy dağılımları ve sermaye miktarı olarak özetlemektedir». Bir başka çalışmasında (1978); «kereste sanayiindeki kapasite sınıfları ayırırnma değinmekte, emek- yoğun ve sermaye yoğun teknolojilerinin hangi kapasite sınıflarında kullanılabileceğini açıklamaktadır». Bosman araştırmasında (1972): Kereste sanayiinde işletme kapasiteleriyle üretim maliyetleri arasındaki ilişki araştırılmakta ve kapasite büyümesi ile maliyetierin düşmesi arasında doğrusal ilişki olduğu sonucuna varılmaktadır. Okamura (1976), Shiota ve Schniewind (1980) makalelerinde; Japonya'da İçe Yönelik Sanayileşme Politikasına dayalı olarak yapılan uygulamalarla, kereste sanayiinde küçük kapasiteli dağınık birçok tesisten oluşan, entegrasyondan uzak bozuk yapının, uygun teknolojiye sahip optimal kapasiteli ve optimal kuruluş yerine sahip dengeli bir yapıya kavuşturabilirliği gösterilmektedir, Ormancılık Ana Planında (1976): «Ürman ürünleri sanayiinin küçük kapasiteli, eski teknoloji kullanan, entegre edilmemiş, kaynak ve pazar ilişkileri düzenlenememiş dolayısiyle atıl kapasite oranı yüksek çok sayıda birimlerden oluştp.ğuna» değinilerek, yapısal iyileştirme zorunluğu belirtilmekte, kereste sanayiinde optimal yapıya ulaşabilme için gerekli teknik, mali ve yasal düzenlemenin.getirilmesi önerilmektedir. Albin (1978) : Gelişmekte olan ülkelerde odun kökenli sanayi lerin planlanması üzerinde teknik kriterlerin önemine değinmekte ve planlama evrelerini göstermektedir. Çağlar çalışmasında (1980) : Orman ürünleri sanayilerinin ülke yüzeyine dağıhmıyla orman varlığı arasmda istatistiksel olarak anlamlı bir bağıntı olmadığı yansıtılmaktadır. İktisat Kongresi Tebliğlerinde (1981) : Orman ürünleri sanayii, Tarıma Dayalı Sanayi kapsamına alınmakta, kapasite düşüklüğü ve hammadde tedarikleme sorunları gösterilmekte, Geleneksel Üretimde Uzmanlaşma, sanayileşme politikası üzerinde durulmakta, dış satırnın özendirilmesi önerileri getirilmektedir. 9

9 Akyıldız ve Gerçek'in çalışmalarında (1984): Orman ürünleri sanayilerinde, sanayiler ve işletmeler itibariyle yersel dağılım, kapasite sınıfları ve mülkiyet envanteri ortaya koyulmakta, kapasite ve hammadde ilişkisinin zayıflığı vurgulanmakta ve iyileştirme zorunluğu getirilmektedir. İlter'in çalışmasında (1985) : Ülkenin çeşitli bölgelerinde farklı yapısal özellikler gösteren kereste sanayiinde yenilerinin planlanması durumunda karşılaşılacak problemierin kapasite ve kuruluş yeri açısından farklılıkları gösterilmekte ve kapasitelerin sağladığı ekonomilerin tahmininde; yaşatma tekniği, maliyet karşılaştırmaları, farklı kapasitelerdeki işletmelerde gerçekleşen tarihsel maliyet gelişimi ve mühendislik maliyet verilerine dayalı olarak geliştirilebilir hipotetik karşılaştırmalar gib~ dört teorik yaklaşım olduğu ifade edilmektedir. Ayrıca, bir bölgede bir kereste sanayii işletmesine ilişkin kapasite ve kuruluş yeri belirlenirken, odun kökenli diğer sanayilerle toplam sistemdeki etkileşimin düşünülmesi gerektiği işaret edilmekte, sistemdeki sanayilerde işletmelerin mal hatlarının ve mülkiyet yapılarındaki dinarnizmin sorun karmaşıklığı açıklanmakta ve bu gibi durumlar için sistemin toplu olarak ele alınması ileri sürülerek, bunun için de; optimizasyon tekniklerinden yararlanma önerilmektedir. ülkemizdeki gözlemler, kereste sanayiinde kurulu işletmelerin genellikle kurulduklan yerlerde faaliyet hacimlerini bir süre sonra düşürdüğünü ve/veya tamamen durdurduğu ya da bir başka kuruluş yerine aletararak sürdürdüğünü, göstermektedir. Ülkemiz' de kereste sanayii işletmelerinin kuruluş yerleri genellikle bir etüde dayandırılmamış olmakla birlikte, başlangıçta, gerek kapasite, gerek teknoloji ve gerekse kuruluş yeri açısından optimum koşullara sahip bir kereste işletmesi de zaman içinde teknolojideki gelişmeler, talep merkezlerindeki yer ve hacim değişiklikleri, yangın, fırtına, sel, kaçak, kesimler, vb. beklenmedik olaylarla hammadde kaynağındaki farklılaşmalar, gibi nedenlerle en uygun olma niteliğini yitirebilirler. Bu nedenle; işletme kuruluş yerlerinin zaman içinde koşullara bağlı olarak yer değiştirme sorunu: (1) Mevcut tesislerin genişletilmesi, (2) Mevcut tesislerin genişletilmesi yerine yan sanayilerden yararlanılması, (3) Mevcut tesislerin olduğu gibi hurda fiyatına satılması ve yeni bir kuruluş yerinde yeni kuruluşa gidilmesi biçiminde alternatifli karşılaştırmalarla belli aralıklarla yeniden gözden geçirilmelidir. 10

10 Orman kaynaklarımızın bugünkü dağılım alanları Ülkemizin genellikle gelişmemiş yöreleridir. Gizli ve açık işsizliğin, hammadde kaynaklarında kurulabilir odun kökenli sanayilerle hafifjetilmesi ihtimal dahilindedir. Sosyal politika gereği olan bu davranış biçimi, aynı zamanda, bölgelerarası ekonomik dengeleme açısından da sanayileşme politikalarına uygun düşmektedir. Kuruluş yeri saptanmasındaki temel ilkelere göre «ağırlık kaybı faktörünün önemli olduğu kereste sanayiinde kuruluş yeri, üretim süreci sonunda en fazla kayıba uğrayan malzemenin bulunduğu yere doğru kaydırılmalıdır», Çalışmamızın amacı; Batı Karadeniz Bölgesinde kereste ~anayiine ilişkin optimal kapasiteli, optimal kuruluş yerine sahip ve uygun teknoloji kullanan optimum yapının belirlenmesidir. Bu yapının belirlenmesinden sonra, bugünkü yapı ile farklılıklar ortaya koyulabilecek ve optimal yapıya dönüşebiirnek için gerekli yasal, teknik ve mali tedbirler saptanabilecektir. Bugüne değin, bu konuda problem teşhisi ile yetinilmiş, ancak, hedefler belirlenmemiştir. Hedeflere açıklık kazandırmadan da, sorunların çözümü mümkün değildir. Bu nedenle çalışmamızda; kerestelik- tomruk talebi, kerestelik- tornruk arzı ve kereste sanayiinin mevcut kapasitesi, öncelikle Ülke genelinde bölgesel dağılımlar olarak ele alınmış ve bu dağılım içindeki Batı Karadeniz'deki ilişkiler ortaya koyulmuş, daha sonra, aynı ilişkiler Batı Karadeniz Bölgesi içindeki Orman Bölge Müdürlükleri ve Orman İşletme Müdürlükleri detayında incelenmiştir. Mevcut yapısal durum ortaya konulduktan sonra, pazar taleplerine ve kaynakların arz durumlarına göre olması gerekli kapasite ile bu kapasitenin uygun teknolojiler ve kuruluş yerleri faktörlerine bağımlı olarak en uygını kuruluş yerleri belirlenmiştir. Buradan, mevcut yapısal durumla- olması gereken optimal yapının dönemi için karşılaştırılmasma geçilmiştir. Bugünkü bozuk yapıdan- optimal yapıya dönüştürme çalışmaları, özlenecek politikalar- stratejiler ve alınacak tedbirler üzerinde öneriler getirilmiştir TÜRKİYE'DE SANAYiLEŞME ve KERESTE SANAYİİ 2.1. Türkiye'de Sanayileşme Sürecinde izlenen Politikalar Güvenilir veri temin edilernemesi nedeniyle Türkiye kereste sanayiindeki yapısal dengesizliklerin dününü ve bugününü karşılaştır- 11

11 malı olarak inceleyebilmek, zaman sürecindeki farklılaşmaların nedenleriyle daha anlamlı ilişkiler kurabilmek, mümkün olamamaktadır. Kereste sanayii yapısının zaman sürecindeki farklılaşma boyutları bilinememekle birlikte, en azından bugünkü yapının aşağıdaki sanayileşme politikalan etkisinde oluştuğu bilinmektedir: J. Cumhuriyet öncesinde sanayileşme politikası bir bütün olarak ele alınamamış ve kısmi sanayi envanterinden başkaca birşey yapılamamıştır. 2. Cumhuriyet dönemiyle ekonomik politikada arayış dönemine geçilmiştir. 1933'lerde tüketim malı üretimini ön plana alan 1. BYSP (39, 1933) ile Ülke sanayii temelleri atılmış, 2. BYSP (40, 1936) ile yatırım ve ara mallan üretmeyi amaçlayan planlamalara geçilmiş ise de bu amaçlar, 2. Dünya Savaşının etkisiyle gerçekleştirilememiştir. 1945'lerden sonra benimsenen dış politika ile yabancı sermayeyi teşvik yasaları çıkarılmış ve özel teşebbüs yatırımlarına hız verilmiştir. Sonuçta, daha karlı yatırımlar sınıfında olan ve istihdam yaratabilen dokuma, şeker, kağıt, çimento, demirçelik ve hidro-elektrik santranarına ağırlık verilmiştir. Orman ürünleri sayilerinin en önemli girdisi olan hammadde arzının ni tel ve nicel olarak sürekli sağlanabilmesi anlayışı, 1937 yılından sonra benimsenmiş ise de uygulamaya tam anlamıyla geçilememiştir. 3. Planlı dönemin 1. BYKP'da (10, 1963) amaç % 7'lik kalkınmadır. Bunun için, sektörlerarası hedefler belirlenmiştir. Bölgeler arası ekonomik faaliyetlerin dağılımında % 7'lik büyümeye olumsuz etkinin giderilebileceği yerlerin temel alınması ilkesi benimsenmiştir. Bu ilke kapsamından, orman ürünleri sanayileri, dolayısıyle kereste sanayilerine ilişkin yatırımlarda, hammadde kaynak bölgelerine öncelik tanındığı sonucu çıkarılabilir. Ancak, ekonomik faaliyetlerin yersel dağılım ilkesinin, Ulusal Planın bütünlüğünü zedeleyebilir düşüncesiyle 2. yıldan sonra durdurulmuştur. 2. BYKP' da (11, 1967); dengeli ekonomik kalkınma ilkesi benimsenmiştir. Bölgesel doğal kaynakların değerlendirilmesine ilişkin projelere öncelik verileceği kabul edilmiştir. Strateji olarak da, geri kalmış yörelerdeki yatırımların yönlendirilmesi açısından özendirici tedbirleri getirilmiştir. Uygulamada, hedefe ulaşmak için kullanılacak araçlarda bazı duraklamalar olduğundan, dengeli kalkınma ilkesinden sapılarak, bölgesel planlamalara gidilmiştir. 3. BYKP'da (12, 1972); dengeli ekonomik kalkınma yerine? sanayi yatırımlarının ülke dü- 12

12 zeyinde yaygınlaştırılarak yöresel gelişmişlik farklarının enazlanması, ilkesi benimsenmiştir. 4. BYKP'da (13, 1977), dengeli ekonomik kalkınma ilkesi benimsenmiştir. Ara mallan üreten sanayilerde yatırım öncelikleri, doğal kaynakların değerlendirilmesine yönelik, optimum kapasiteli, ileri teknoloji kullanılmasına bağlanmıştır. Küçük sanayiler için ise, teknolojik ve ekonomik değişimlere uyumluluk ve kooperatifçiliğe yönelme gibi ilkeler benimsenmiştir. Planlı dönemde, nedenleri farklı olmakla birlikte «Ulusal planın bütünlüğünü bozuyon> gerekçesiyle bölgesel planlamaya gidilmemiştir. Sanayileşmenin ilk aşamalannda bulunan Ülkelerde gelişme ve sanayileşmenin dağılımına seyirci kalmak, yani; bir bölgede kutuplaşma, gerekli ve doğru bir strateji olarak görülebilir. Ancak oluşacak bölgelerarası dengesizlikler, uzun vadede kaynak kullanımını aksatacağından ve sosyo-ekonomik sorunlar yaratacağından, ilk aşamadan sonra, bir bölgede kutuplaşma yerine büyüme kutuplarına dağılım ve büyüme kutupları sırasında öncelik için devletin müdahalesi gereklidir; Bu nedenle, Ülke sanayileşmesinin mekana göre dengesizliği, kereste sanayii yatırımlarının Marmara Bölgesinde yığılması ve/veya Ülke genelinde orman kaynağına bakılmaksızın dağıtılması ve/veya dağıtılınasına seyirci kalınması, kıt kaynak olan sermayenin etkin kullanımı açısından hatalı bir yaklaşımdır Türkiye Ormancılık Politikasında Kereste Sanayii Kereste sanayii yatırımları; bir taraftan ülkenin genel sanayi poli1.ikasından, diğer taraftan da ülkenin temel ormancılık politikasından etkilenirler. Türkiye kereste sanayii yapısal oluşumuyla Türkiye Ormancılık Politikasındaki aşağıdaki ilkelerin tartışmasız ilgisi bulunmaktadır : i. «Orman ürünleri tüketiminde savurganlığı önlemek, üretilen bütün ürünlerin öncelikle sanayide değ~rlendirilmesine olanak vermek, çeşitli orman sanayiinin entegrasyonuna zemin hazırlamak için orman - orman ürünleri sanayii entagrasyonu, belirli ormanları belirli sanayilere tahsisleri, coğrafi bölgelere göre belirlenecektir». ii. «Ürmancılık ve orman sanayii ilişkilerinin düzenlenmesi için ormanların üretim gücü belirli çoğrafik büyüklükler 13

13 itibariyle saptanacak ve buralardan yeni kurulacak ve yapısal değişikliğe uğrayacak sanayilere verilebilir miktar, sanayi planlamasının gerektirdiği ayrıntıcia ve ülke yararları ve olağanüstü haller gözönünde bulundurularak belirlenecektir». iii. «Kamuya ait olan orman sanayiinde Ortak Pazar Ülkelerinin benzer mal ve kalite maliyetlerine yaklaşık değer veren teknolojilerin uygulanması sağlanacaktır». iv. «Üretim ormanlarından beklenen mal ve hizmetler, orman işletmeleri düzeyinde sağlanacaktır». v. «Ormancıhk sektörünün birim talepleri karşılamadaki etkenliğinin ölçüsü en az masraftır». vi. «Ormancılık amacını oluşturan mal ve hizmet konuları yöresel koşullara göre saptanacaktır». vii. «Orman kaynaklarından yararlanmada, beklenen faydalar devamlı ve en iyi şekilde dengelenecektin>. Kereste sanayii yatırımlarının planlanmasında; orman kaynağına bağımlılık, fabrika kuruluş yerleri, kapasite büyüklükleri ve teknolojiler gibi konularda BYKP'larındaki benimsenmiş uygun temel arınancılık politikalara rağmen, gerçekleştirilmesinde başarılı olunamamıştır Türkiye'de Kereste Sanayil Dengesizliğinin Nedenleri Kalkınma planlarındaki ve Ormancuk Ana Planındaki sanayileşme ile ilgili uygun temel politikalara rağmen, kereste sanayiinin bugünkü kapasite ve yersel dağılımı optimal olmaktan çok uzaktır. Optimal yapının tesis edilernemesi aşağıdaki nedenlerde toplanabilir: Orman kaynağının bulunduğu geri kalmış yörelerde alt yapının yeterli olmaması. 2 - Kuruluş yeri seçiminde; hammadde, işgücü, enerji, taşıma olanakları, vergiler ve kuruluş yeri gibi temel karşılaştırmalarının yapılmamış olması. 3 - Orman kaynağının bulunduğu geri kalmış yörelerde kredi bulma, karlılık halinde vergiden düşülme, gümrük vergi-

14 lerinde bağışıklık ya da taksitlendirme, makine ve tesisat için yeriisi yoksa ithal izninin verilmesi gibi teşvik tedbirlerinin, sanayileşme için yeterli olmaması. 4 - Teşvik uygulamasına ilişkin karar merkezlerinin DPT, Ticaret Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı gibi farklı birimlerden oluşması. 5 - Teşvik uygulamasına ilişkin tercihler ve kriterlerin sürekli değiştirilmesi. Hiçbir etüde dayanmadan kararlaştırılmış kereste sanayii kuruluş yerleri ve kapasiteleri zamanla diğer sanayiler için de alınan bu gibi kararlarla birlikte hatalı kutuplaşmış bölgeler oluşturmuştur. Bu kutuplaşmış bölgeler giderek ülke ekonomisi içinde ağırlığını artırdıkça, kamu yatırımlarından alacağı payı da artırabiimiş ve alt yapı yatırımlarını tamamlaması ve/veya genişletmesi kolaylaşmıştır. Sonucunda, kereste sanayii kuruluş yeri seçiminde avantajlı olan orman kaynaklarının bulunduğu çerçevede kuruluşa gidilememiş, sermayenin etkin kullanımı sağlanamamış, alt yapı yatırımları yeterince getirhememiş ve kutuplaşmış bölgeler ile gelir ve refah dağılımında eşitsizliklere yol açılmıştır. Böylece, orman kaynaklarının bulunduğu bölgelerin geri kalmışlığı sürdürülegelmiştir Sanayileşme Yöntemleri ve Kereste Sanayii Sanayileşme ortak amacına ulaşmada; doğal kaynak durumu, sermaye birikimi, eğitim ve teknik bilgi düzeyi, iç pazar büyüklüğü, döviz gidişinin azlığı - çoğluğu ve kalkınma politikalarındaki farklılık gibi nedenlere bağlı olarak ülkelerce farklı yöntemler benimsenınektedir (1, 1978). Bu yöntemler özde: (1) Dış Satıma Yönelik Sanayileşme, (2) İçe Yönelik Sanayileşme, olmak üzere iki bölümde ele alınabilir (41, 1976). Birinci yöntem; «Uluslararası Karşılaştırmalı Üstünlük» ilkesine oturtulmuştur. Bu ilke; her malın üretiminde kesin üstünlüğe sahip olunduğu durumlarda bile Üretimde oransal olarak daha üstün olunan malın üretilmesi, dışa satılması ve diğer malları dışardan alması ve böylece gelir düzeyinin en yükseğe çıkarılmasının amaçlanmasj olarak açıklanabilir. İkinci yöntem; dıştan satın almanın kısıtlanması ve/veya tamamen yasaklanması yoluyla iç pazarın yerli üretime, dolayısıyle ulusal sanayilere terkedilmesidir ( ). ıs

15 Kereste sanayii planlamasında alınması gerekli ilk karar, sanayileşme yöntemlerinden birini tercih etmektir. Bu konuda karar verme sorumluluğuna sahip yönetimlerce yapılacak seçim kararı; kaynağın fizil<:sel dağılımı, kaynağin kerestelik- tomruk hammadde potansiyeli, orman kaynağının işletme biçimleri, kereste sanayii mevcut yapısı, kerestelik - tomruk hammadde girdisi, kereste ve diğer mamüllere ilişkin pazar durumlarının yüksek sağlıktaki verileriyle geliştirilecek karşılaştırmalı analizleri gerektirmektedir. Türkiye, kereste sanayii planlamasında henüz 1. karar evresindedir. Yöntem ya da politika tercihinden sonra alınması gerekli 2. karar; «Sanayileşmede işletmelerin ülke sathına dağılımı veya hammadde kaynaklarına bağlı olarak Bölgesel Kutuplaşma konusunda stratejinin tercihidin. Kereste sanayiinin geriye bağlılığı ve tamamlanmış mallar kesiminde olduğu gözönünde tutulursa, sermayenin ve hammaddenin rasyonel kullanılması açısından Bölgesel Kutuplaşma Stratejisinin seçimi daha uygun görülmektedir. Bu karardan sonra yapılacak iş, kutuplaşmaya gidilecek bölmeler arasında öncelik sıralarını belirlemektir. Sanayileşme yöntemleri, karşılaştırmalı analizlerle değerlendirilmiş ve sonuçları çizelge 16'da görüleceği üzere anlama kolaylığı sağlamak amacıyla basite indirgenmiştir. Değerlendirme sonuçlarına ve ülke kalkınmasındaki temel politikalara göre İçe Yönelik Sanayileşme yönteminin tercihi ülkemiz koşullarına daha, uygun düşmektedir. Bu yöntemin benimsenmesi halinde, ülkenin kereste sanayii optimal kapasitesi, ülkenin toplam kerestelik- tomruk arz ve talep ilişkilerine göre belirlenebilir. Bu hususta aşağıdak üç ilişki dikkate alınmalıdır : 16 i. Şayet bir ülkede KT A > KTT ise; kereste sanayii optimal kapasitesinin belirlenmesinde KTT sınırlayıcı değişkendir. ii. Şayet bir ülkede KTA < KTT ise; kereste sanayii optimal kapasitesinin belirlenmesinde KTA sınırlayıcı değişkendir. iii. Şayet bir ülkede KTA KTT ise; kereste sanayii optimal kapasitesinin belirlenmesinde KTA da KTT de sınırlayıcı değişkendir Kereste Sanayünde İşletme Kuruluş Yerlerinin Seçimi Bir coğrafilc konumun, belli ölçekteki kereste sanşyii işletmele-

16 rinin mümkün kuruluş yeri olarak gözönünde tutulabilmesi; o yerin; hammadde, işgücü ve enerji temin edilebilirliği, piyasaya uzaklık, taşıma seçenekleri, vergi maliyetleri ve sosyal olanaklar gibi kuruluş yeri faktörlerine göre değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu faktörlerden bazıları sözkonusu kuruluş yeri konumunda doğal olarak bulunabilirken, bazılarının da, gerekli yatırım giderlerine katlanılması yoluyla sağlanabilmesi mümkündür. Optimal kuruluş yeri sistem kavramı, amaç fonksiyonunu belirli sınırlayıcı koşullarda optimize etmek üzere, hangi kuruluş yerlerinde, hangi işletmelerin kurulması gerektiğini ifade etmektedir (19, 1962). Başlangıçta optimal koşullara sahip bir işletme kuruluş yerinin, hammadde potansiyelinin azalması, talep merkezlerinin yer ve hacim değiştirmeleri, uygulanmakta olan imalat teknolojisindeki gelişmeler örneklerinde olduğu gibi, kuruluş yeri faktörlerinden bazılarının zamanla önemlerini kaybetmeleri nedeniyle optimal olma niteliklerini de kaybetmeleri olağandır. Ancak, ikincil kaynaklardan edinilen genel izlenim, Ttirkiye kereste sanayii yersel dağılımı, kuruluş kapasitesi ve kerestelik- tomruk arzı ile talebi arasındaki uyumsuzluğun başlangıçtaki kuruluş yıllarında da geçerli olduğu yönündedir. Kuruluş yeri belirlenmesi; bölge seçımı, yer seçımı ve arazi seçimi olmak üzere üç aşamalı bir çalışmayı gerektirmektedir (*). Yer seçimi aşaması da: (1) Ekonomik etkenler, (2) Kantitatif ve kalitatif etkenler, (3) Ekonomik olmayan etkenler olmak üzere üç farklı temele oturtulabilir. Odun kökenli sanayi işletmelerinde kuruluş yeri seçiminde ekonomik etkenler tercih edildiğinde aşağıdaki ilkelerin dikkate alınması önerilmektedir (18, 1964): i. Hammaddenin nitel ve nicel yapısı ile tedarik sürekliliği işgücünün nitel ve nicel yapısı ile sosyal olanakları, enerjinin tedarik sürekliliği ve maliyeti, piyasaya uzaklık durumu, taşıma olanakları ve pazarlara taşıma mesafesi, vergi muafiyetleri, tesis kuruluş yeri gibi temel faktörlerle, kuruluş yeri seçenekleri mevcut kuruluş yerleriyle rekabet yapabilmelidir. (*) Fabrika kuruluş yeri seçimi konusunda daha geniş bilgilenme 1, 1966; 19, 1962; 2, 1974; 20, 1964; 22, 1977 kaynaklarından temin edilebi~r. 17

17 ii. Hammadde ihtiyacının kuruluş kapasitesi ölçüt olmalıdır. karşılanmasında sanayi işletmesinin iii. Bir kuruluş yerinde, kuruluş yeri faktörlerinden herhangibirinin diğer kuruluş yerlerinden daha ucuza temin edilebilmesinin fazla önemi yoktur. Gerçekte önemli olan, kuruluş yeri seçimindeki tüm faktörlerle toplam olarak düşük maliyetin sağlanabilmesidir. iv. Bazı kuruluş yerlerinde, kuruluş yeri faktörlerinden bazıları ancak sınırlı ölçüde bulunabilir. Bu gibi hallerde, kurulacak işletme zamanla genişlernek ihtiyacını duysa da, fazla esneklik olmadığından yeterince genişleyemeyecektir. Gereksinmelerin maliyetleri de sanayi işletmesinin genişlemesini sınıriayabilmektedir Kereste Sanayünde İşletme Kapasitesi Kapasite, belirli bir zaman içindeki üretim miktarıdır (22, 1977). Pratikte güdülen amaçların çokluğuna paralel olarak çok. sayıda kapasite çeşitleri ortaya çıkmıştır. Çalışmamız konusu bu çeşitlerden; Maksimum Kapasite, Optimum Kapasite, Minumum Kapasite sınıfı ile ilgilidir. Araştırma raporumuzun bütünde sık sık rastlanan bu kavramların ilgilenenlerde farklı anlayışiara neden olmaması için, tanımlanması yoluna gidilmiştir : i. Maksimum Kapasite : Bir kereste sanayii işletmesinde, uzun dönemde sürekli olarak gerçekleştirilmesi mümkün olan, maksimum üretim hızında ulaşılan üretim düzeyidir. Uygulanmakta olan teknoloji tarafından belirlenir (25, 1978). ii. Optimum Kapasite : Bir kereste sanayii işletmesinde birim üretim maliyetini minumum kılan, üretim düzeyidir. Kar ve rantabiliteyi maksimize etmeyi, hatta birim kereste üretim maliyeti ile birim kereste üretim zamanının minimizasyonu :ve kar maksimizasyonunu eşanlı gerçekleştiren üretim düzeyleri de aynı tanıma girmektedir (25, 1978). Çalışmamızda; birim kereste üretim maliyetini minumum yapacak, karlılığı maksimize edecek ekonomik teknik optimum kapasite kullanılmıştır. iii. Minumum Kapasite : Bir kereste sanayii işletmesinde, uzun dönemde sürekli olarak gerçekleştirilmesi mümkün olan mi- ıs

18 numum üretim hızında ulaşılan üretim düzeyidir. Uygulanmakta olan teknoloji tarafından belirlenir. iv. Fiili Kapasite: Bir kereste sanayii işletmesinde belirli bir zaman sürecinde gerçekleştirilen üretim düzeyidir. Uygulanmakta olan teknoloji ve zaman kısıtı ile belirlenir VERiLERiN TEMiN EDiLMESi 3.1. Orman Kaynak Potansiyeli Verilerinin Elde Edilmesi Türkiye' de, küçük bir istisna ile, orman kaynaklarının hemen tamamının mülkiyeti devletindir. Orman Genel Müdürlüğü bu kaynağı benimsenmiş Ulusal Ormancılık Politikası çerçevesinde «Türk toplumunun bugünkü ve gelecekteki orman ürünleri ihtiyaçlarını sürekli ve en uygun koşullarda sağlamak» sorumluluğuna uygun olarak işletmekle görevlendirilmiştir. Bu nedenle orman kaynak potansiyeline ilişkin veriler kaynağın sahibince arasında tamamlanmış kati amenajman plan verilerine dayalı olarak geliştirilmiş «Türkiye Orman Enventeri» nden alınmıştır Kerestelik Tomruk Talep Verilerinin Elde Edilmesi Ülkemizde, kerestelik- tomruk da dahil olmak üzere tüm orman ürünleri taleplerine ilişkin bölgesel ve ülkesel düzeylerde geliştirilmiş ta...lınıinlere rastlanmaktadır (30, 1976; 13, 1977; 14, 1976; 23, 1979). 1 Çalışmamızda, en yakın tarihte geliştirilmiş olması nedeniyle 5. BYKP'ı için kabul gören O. İ. K.'nun da kullandığı, döneminde yıllar itibariyle gerçekleşen yurt içi kerestelik tomruk satışlarını gösteren bilanço verileri (28, 1984) ile, aynı dönemdeki yıllar itibariyle kerestelik - tomruk dışalımları ve dışsatımlarını gösteren verilerden (29, 1983) yararlanilmıştır. Ayrıca, ülke genelindeki talep tahminlerini bölgesel düzeylere ve Batı Karadeniz Bölgesindeki orman işletme müdürlükleri düzeylerine indirgeyebilmek ve dönemine uzatahilrnek için 1980 yılı genel nüfus sayımı verileri kullanılmıştır Kerestelik Tomruk Arzı Verilerinin Elde Edilmesi Kerestelik tomruk arzına ilişkin ilk veriler Orman Genel Mü- 19

19 dürlüğü envanterlerinden alınmıştır (27, 1980). Temin edilen bu ilk veriler; ibreli ve yapraklı türler için kabuklu- kabuksuz çeviri faktörleri, ağaç türleri ve ürün çeşitleri olarak etanın dağılımı gibi başkaca araştırma bulgularıyla (37, 1977), çalışmamız için kullamlabilir veri haline getirilmiştir. Ayrıca kullamlabilir hale getirilen kerestelik tomruk arzına ilişkin verilerin 2. kez yapılan doğruluk kontrolunda, orman işletme müdürlükleri bazında yıllık ortalama artımları gösteren OGM enverterierinden (37, 1977) yararlanılmıştır Kereste Sanayii Yapısına İlişkin Verilerin Elde Edilmesi Ülkemizde, kereste sanayii de dahil olmak üzere orman ürünleri sanayii yapısını bölgesel ve ülkesel düzeylerde ortaya koyan çalışmaları vardır (38, 1982; 23, 1979). Ancak bu çalışmalar bölgesel düzeylerde geliştirilmiş olduğundan, fakat çalışmamızda Batı Karadeniz Bölgesinde orman işletme müdürlükleri düzeylerine değin inilmesi gerektiğinden, yalnızca proje çalışması kapsamında kalmak ve orman işletme müdürlükleri düzeyine inilmek üzere kereste sanayiinde; kuruluş yerleri, kapasiteler ve ekonomik analizleri ortaya koyacak 2. envantere gidilmiştir. İkinci envanterde kereste sanayii yapısal durumu; üç kapasite sınıfı olarak ele alınmış, daha önce hazırlanmış ve doğruluğu sınanmış anket formlarıyla yüz-yüze anketıerne yoluyla ve örneklemelerle ortaya konulmuştur. Örneklemeler için; küçük kapasite sınıfında (5.000 < m 3 /kt/yıl) ana kütlenin '% 20'sinde, orta kapasite sınıfında ( m 3 /kt/yıl) ana kütlenin % 50'sinde ve büyük kapasite sınıfında ( > m 3 /kt/yıl) ana kütlenin % loo'ün (tam ölçme) örneklerneye gidilmiştir Kerestelik Tomruk Taşıma Maliyet Verilerinin Elde Edilmesi Batı Karadeniz Bölgesindeki orman işletme müdürlükleri itibariyle, amenajman planiarına uygun olarak, 1983 yılı kerestelik tomruk arzının gerçekleşen hasat maliyeti (devirme maliyeti + tomruklama maliyeti + kabuk soyma maliyeti) ile nakliyat maliyeti (ormanlardaki kesim yerlerinden rampalara değin sürütme maliyeti + rampadaki taşıma araçlarına yükleme maliyeti + rampalardan son depoya taşıma maliyeti ve son depodaki boşaltma - istifleme ve tasnifleme maliyeti) verileri, 1983 yılı orman işletme müdürlüklerinin bilançolarından temin edilmiştir : 20

20 3.6. Kereste Fabrikalarında imalat Maüyet Verilerinin Elde Edilmesi Batı Karadeniz Bölgesindeki kereste sanayii işletmelerindeki birim imalat verileri orman işletme müdürlükleri bazında, küçükorta ve büyük kapasite sınıflarında olmak üzere, son beş yıllık dönemde ve yıllar itibariyle, ortalama maliyetler olarak örneklerneye giren kereste işletmelerinin muhasebe kayıtlarından anketler yoluyla elde edilmiştir. Muhasebe kayıtlarından yararlanırken ortalama birim imalat maliyetlerinin; birim sabit maliyetler (işçilik maliyeti + genel idare maliyeti + amortisman + muhtelif maliyetler) ve birim değişken maliyetler (hammadde maliyeti + imalat maliyeti + satış maliyeti + nakliyat maliyeti) detaylarında veri teminine gidilmiştir Kereste Fabrikalanndan Talep Merkezlerine Kereste Dağıtım Maliyet Verilerinin Elde Edilmesi Batı Karadeniz Bölgesindeki aday kereste fabrikaları kuruluş yerlerinden, bölge içindeki ve/veya dışındaki kereste talep merkezlerine yapılacak kereste dağıtımının birim maliyet verileri Karayolları Genel Müdürlüğü'nce hazırlanmış 18 ton kapasiteli ortalama 40 Km/saat hızındaki kamyonlarla, ortalama % 7 eğimli, asfalt, stabilize ve ham karayollarında yapılacak taşımacılık işletme giderlerinden alınmıştır. Daha sonra bu veriler hava kurusu halindeki yumuşak,sert ve karışık kereste ağırlıklarına dönüştürülmüş ve araştırınamız için kullanılabilir hale getirilmiştir VERiLERiN DEGERLENDİRİLMESİ 4.1. Orman Kaynak Potansiyelinin Belirlenmesi Orman kaynak potansiyeli kavramında, bugünkü ve gelecekteki kerestelik- tomruk arzının sürekliliğindeki önemli yeri nedeniyle yalnızca normal koru onuanları potansiyeli üzerinde durulmuştur. Hava fotoğrafları ve matematik- istatistik envanter metodlarına dayanarak yılları arasında tamamlanmış kat'i amenajman plan verileriyle ağaç türleri ve işletme şekilleri esas alınarak, alan- servet- artım ve eta olarak nonnal koru ormanlarımızın bugünkü durumu, Çizelge: 1'de görüleceği üzere değerlendirilmiştir. Buna göre: 21

21 Çizelge 1 - Türkiye Orman Kaynaklarının (Normal Koru) Bugünkü Durumu Tab]e 1 - Existing Situation of Turkey's Forest Resources (high forest) Normal Koru Ormanı 1 high forest (Ha; ma; kabuklu) İbreli Yapraklı Kanşık Toplam Coniferous Deciduous M ix Total Normal Koru Alanı Hight Forest Area Dikili Servet Growing Stock Volume Y ıllı~ Artım. Annual Inerement Batı Batı Batı Türkiye Karadeniz Türkiye Karadeniz Türkiye Karadeniz Yıllık Eta Annual Allowable Cut Yıllık Tomruk Etası (1) r AAC For Sawlogs Türkiye Karadeniz Batı Batı Türkiye Karadeniz Kaynak: (1) Orman Genel Müdürlüğü, Türkiye Orman Envanteri, 1980, Ankara. (2) O. SUN veı Ark., «Temel Ağaç Türlerimizde Tek Ağaç ve Birim Alandaki Odun Çeşidi Oranla rının Saptanması». TÜBİTAK Yayım, 1981, Ankara.

22 i.. ülke'nin bugünkü normal koru ormanlan % 74 ibreli, % 16 yapraklı ve:% 10 karışık olmak üzere toplam Ha'dır (27, 1980). Proje bölgesindeki normal koru ormanlarının genel orman alanındaki katılımı,% 19'dur. Bu katılımda; Bolu, Kastamonu ve Zonguldak Orman Bölge Müdürlüklerinin payları sırasıyla ;% 31, % 44 ve 1 % 25' dir. ii. ülke'nin bugünkü toplam koru ormanlarındaki dikili ser~ vet miktarı, '% 72 ibreli ve % 28 yapraklı olmak üzere toplam olarak m 3 'tür (27, 1980). Proje ıbölgesindeki toplam normal koru ormanlarındaki dikili miktarının ( m 3 ), ülke genelindeki normal konı ormanlarındaki dikili servet miktarındaki katılımı'% 28' dir. Bu katılımda Bolu, Kastamonu ve Zonguldak Orman Bölge Müdürlüklerinin payları sırasıyla % 32, '% 40 ve :% 28'dir. iii. Ülke'nin bugünkü toplam normal koru ormanlarındaki dikili servetin yıllık artım miktarı; % 75 ibreli ve % 25 yapraklı olmak üzere toplam m 3 'tür (27, 1980). Proje bölgesipdeki normal koru ormanlarındaki dikili servetin yıllık artımının ( m 3 ), Ülke genelindeki normal koru ormanlarındald dikili servetin yıllık toplam artırnma katılımı% 27'dir. Bu katılımda Bolu, Kastamonu ve Zonguldak Orman Bölge Müdürlüklerinin payları sırasıyla % 32, % 44 ve % 24'dür. iv. Ülke'nin bugünkü toplam normal koru ormanlarındaki eta %72 ibreli, '% 28 yapraklı olmak üzere toplam olarak m 3 dür (27, 1980). Proje bölgesindeki normal koru ormanlanndaki etanın ( m 3 ) Ülke genelindeki normal konı ormanlarının toplam eta'sındaki katılımı % 28'dir. Bu katılımda; Bolu, Kastamonu ve Zonguldak Orman Bölge Müdürlükleri'nin paylan sırasıyla'% 34, % 39 ve'% 27'dir. v. Ülke'nin bugünkü toplam normal koru ormanlarındaki etasının % 37' si toplam kerestelik tomruk etasıdır ve :% 68 ibreli ile % 32 yapraklı türlerden oluşmaktadır. Proje bölgesindeki normal koru ormanlarındaki ke17estelik tomruk etasının, Ülke genelindeki kerestelik tomnık etasındaki katılımı % 35'dir. Bu katılımda; Bolu, Kastamonu ve Zonguldak Orman Bölge Müdürlüklerinin payları sırasıyla '% 32,.% 43 ve '% 25'dir. 23

23 4.2. Kerestelik Tomruk Talebinin Tahmin Edilmesi ülke genelinde, son 11 yıllık kerestelik tomruk tüketimine ilişkin olarak toplanmış veriler regresyon yöntemiyle değerlendirilerek dönemindeki Ülke genelinde kerestelik tomruk talebi tahmin edilmiştir (Çizelge 2). ülke genelindeki toplam kerestelik tomruk talebiyle ülke toplam nüfus ilişkisi (*) kurularak, adam başına düşen kerestelik - tomruk taleplerine, buradan da, proje bölgesiyle diğer bölgelerdeki toplam kerestelik- tomruk taleplerine geçilmiştir (Çizelge 2). Daha sonra, proje bölgesindeki kerestelik- tomruk tahminleri, bölge kapsamındaki orman bölge müdürlükleri ve orman işletme müdürlükleri bazına indirilmiştir (Çizelge 2-5). gibi, kerestelik Çizelgelerin incelenmesiyle de görülebileceği tomruk talep tahminleri : - Proje bölgesinde, 5. BYKP - 8. BYKP dönemleri arasında ve dönemler itibariyle, sırasıyla; m 3 /yıl, m 3 /yıl, m 3 /yıl, m 3 /yıl'dır. - Proje bölgesinde, 5. BYKP - 8. BYKP dönemleri arasında dönemler itibariyle, Bolu - Kastamonu ve Zonguldak'taki Orman Bölge Müdürlükleri kapsamında, sırasıyla; % 24,,% 31 ve %45 oranlarında dağıtılmaktadır. - Proje bölgesinin dışındaki diğer bölgelerle, 5. BYKP - 8. BYKP dönemleri arasında ve dönemler itibariyle, sırasıyla; m 3 /yıl, m 3 /yıl, m 3 /yıl, m 3 /yıl'dır. - Türkiye genelinde, 5. BYKP- 8. BYKP dönemleri arasında ve dönemler itibariyle sırasıyla; m 3 /yıl, m 3 /yıl, m 3 /yıl, m 3 /yıl'dır Kerestelik Tomruk Arzının Tahmin Edilmesi dönemindeki kerestelik- tomruk arzına ilişkin değerlendirmeler, 5. BYKP'ı için oluşturulan Ö.İ.K.'nun (*) Gelecek nüfus tahminleri, 1980 yılı genel nüfus verileri ile «yıllık % 2'lik nüfus ı;ırtış oranı>> varsayımına dayandınlm.ıştır, 24

24 dönemine ilişkin kabuklu gövde hacmi olarak yapacak ve yakacak odun eta tahminlerine ibreli türler için.% 17, yapraklı türler için % 12'lik çeviri faktörleriyle kabuksuz gövde hacimlerine dönüştürülmüştür. Buradan, «ormanlanmızda ağaç türleri ve ürün çeşitleri olarak etanın dağılımını belirleyen bir araştırma bulgusundan da (37, 1977) yararlanılarak, Türkiye genelindeki dönemindeki tomruk arz tahminlerine geçilmiştir (Çizelge 6). Ülke genelindeki kerestelik tomruk arz tahminlerinden Orman Genel Müdürlüğü envanterlerinden sağlanan verilerle (27, 1980) Orman Bölge Müdürlükleri ve bunlara bağlı.orman İşletme Müdürlükleri detayında olmak üzere Batı Karadeniz Bölgesindeki dönemine ilişkin kerestelik tomruk arz tahminleri elde edilmiştir (Çizelge 7-10). Çizelgelerin incelenmesiyle de görüleceği gibi, kerestelik - tomruk arzı tahminleri : - Proje bölgesinde, 5. BYKP - 8. BYKP dönemleri arasında ve dönemler itibariyle değişmeksizin m 3 /yıl'dır. - Proje bölgesinde, 5. BYKP - 8. BYKP dönemleri arasında ve dönemler itibariyle, Bolu - Kastamonu ve Zonguldak Orman Bölge Müdürlüklerinde, sırasıyla; % 32, % 43 ve % 25 oranlarında dağılmaktadır. - Proje bölgesinin dışındaki diğer bölgelerde, 5. BYKP döneminde m 3 /yıl arasında olup, 6. BYKP- 8. BYKP dönemleri arasında ve dönemler itibariyle değişmeksizin m 3 /yıl'dır. - Türkiye genelinde, 5. BYKP döneminde m 3 /yıl arasında olup, 6. BYKP- 8. BYKP dönemleri arasında ve dönemler itibariyle değişmeksizin m 3 /yıl'dır Kereste Sanayü Yapısının Belirlenmesi Ülke genelinde odun kökenli sanayi yapısını belirlemeyi amaçlayan Orman Bakanlığı'nca yapılan envanter ile (38, 1982) proje kapsamında orman işletme müdürlükleri itibariyle odun kökenli sanayi yapısını belirlemeyi amaçlayan, tarafımızdan yapılan envanterin değerlendirilmesiyle; Ülke genelinde ve Batı Karadeniz Bölgesinde dönemi için kereste sanayii yapısı oluşturulmuştur (Çizelge 11-16). 25

25 Çizelge 2- Bugünkü ve Gelecekteki Yurtiçi KeresteUk Toınruk Talebi ve Bölgesel Da~ Table 2 - Today and Estimated Future for Domestie Sawlogs Demond and lts Regional Distribution --- Mevcut Durum 5. BYKP Dönemi 6. BYKP Dönemi 7. BYKP Dönemi 8. BYKP Dönemi Existing Situation 5. th FYDP Period 6. th FYDP Period 7. th FYDP Period 8. th FYDP Period Bölgeler TUrler Regions Types Miktar-ml Miktar-ml Miktar-m3 Miktar-ml Miktar-m3 I (coniferous) Marmara Y (decidous) Marmara ~ (total) I >> B. Karadeniz y )} W.BlackSea ""..,» I )} D. Karadeniz y» E.BlackSea ;::>;» J I» D. Anadolu y )} E.Anatolia ll» ı,

26 Mevcut Dunun 5. BYKP Dönemi 6. BYKP Dönemi 7. BYKP Dönemi 8. BYKP Dönemi Existing Situation 5. th FYDP Period 6. th FYDP Period 7. th FYDP Period 8. th FYDP Period Bölgeler Türler Regions Types Miktar-ml Miktar-ın3 Miktar-ın3 Miktar-ml Miktar-ml I» G.Anadolu y )) S.Anatolia l: )) I» Ege y» Aegean :& )} I» ~ İç Anadolu y )} Anatolia l: )} I )} Türkiye y )) Turkey :& )) Kaynak (1) Orman Genel Müdürlüğü, «5. BYKP Dönemine İlişkin Orm~ın Ürünleri Üretim Tahmini», 1983, Ankara. (2) Orman Genel Müdürlüğü, «Döner Sermaye Gerekçe Raponı», 1983, Ankara.

27 Çizelge 3 - Bolu Orman Bölge Müdürlüğü'nde İşletmeler İtibariyle Kerestelik Tomruk Talebinin Bugünkü Durumu ve Gelecek Tahmiui Tab le 3 - Existing Situation and Future Demond Projections for Sawlogs by Forest Enterprises Within Bolu Forest Region Mevcut Durum 5. BYKP Dönemi 6. BYKP Dönemi 7. BYKP Dönemi 8. BYKP Dönemi Existing Situation S. th FYDP Period 6. th FYDP Period 7. th FYDP Period 8. th FYDP Period İşletmeler Türler Regions Types Miktar-ml Miktar-ml Miktar-ml Miktar-m3 Miktar-m3 I (coniferous) Akçakoca Y (decidous) ::!: (total) I " Bolu y, :ı )) I, Düz ce y, , "' )} "' I )) Ge red e y )) :ı» I )) Göynük y )) :ı ))

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY

İŞLETMELERİN EKONOMİDEKİ ÖNEMİ IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY IMPORTANCE OF ENTERPRISES IN THE ECONOMY İşletmelerin bir ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemini, "ekonomik" ve "sosyal" olmak üzere iki açıdan incelemek gerekir. İşletmelerin Ekonomik Açıdan Yeri ve

Detaylı

ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906

ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906 ISBN: 978-605-4610-19-8 ORMAN KAYNAKLARININ TURİZM AMAÇLI TAHSİSİNE İLİŞKİN SORUNLAR VE ÇÖZÜMLERİ ODC: 906 The Determinition of The Problems and Solution ways, Interested in Allocated Forest Resources

Detaylı

ORMAN ENDÜSTRİ POLİTİKASI DERS 3 DÜNYA VE AVRUPA ORMANLARI

ORMAN ENDÜSTRİ POLİTİKASI DERS 3 DÜNYA VE AVRUPA ORMANLARI ORMAN ENDÜSTRİ POLİTİKASI DERS 3 DÜNYA VE AVRUPA ORMANLARI DÜNYA ORMANLARI Orman Alanı FAO 2007 ye göre dünya orman alanı yaklaşık olarak 3.9 milyar hektardır. Bu miktar, dünya genel alanının % 30 udur.

Detaylı

KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ

KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ KAPASİTE PLANLAMASI ve ÖLÇME KRİTERLERİ Kuruluş yeri belirlenen bir üretim biriminin üretim miktarı açısından hangi büyüklükte veya kapasitede olması gerektiği işletme literatüründe kapasite planlaması

Detaylı

TRAKYA ORMAN ALANLARİ İLE ORMANLARIN AĞAÇ SERVETİ DEĞİŞİMİ ÜZERİNE BİR İNCELENME

TRAKYA ORMAN ALANLARİ İLE ORMANLARIN AĞAÇ SERVETİ DEĞİŞİMİ ÜZERİNE BİR İNCELENME Trakya'da Sanayileşme ve Çevre Sempozyumu II 127 T.C. ORMAN BAKANLIĞI O.G.M.. Çanakkale Bölge Müdürlüğü Çalışma Programı TRAKYA ORMAN ALANLARİ İLE ORMANLARIN AĞAÇ SERVETİ DEĞİŞİMİ ÜZERİNE BİR İNCELENME

Detaylı

TÜRKİYE ORMANLARI VE ORMANCILIĞI

TÜRKİYE ORMANLARI VE ORMANCILIĞI TÜRKİYE ORMANLARI VE ORMANCILIĞI 1-ORMAN KAYNAKLARI VE NİTELİKLERİ Türkiye ormanlarının tamamına yakını devletin hüküm ve tasarrufu altında olup Orman Genel Müdürlüğü tarafından sürdürülebilirlik ilkesi

Detaylı

2 İŞLETMENİN ÇEVRESİ VE İŞLETME TÜRLERİ

2 İŞLETMENİN ÇEVRESİ VE İŞLETME TÜRLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 İŞLETMECİLİK 13 1.1. İnsan İhtiyaçları 14 1.1.1. Ekonomik Mal ve Hizmetler 16 1.1.2. Talep ve Arz 17 1.1.3. Tüketim ve Tüketici 18 1.1.4. Üretim ve Üretim Faktörleri 18 1.2.

Detaylı

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR...

İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1: EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER VE TEMEL KAVRAMLAR... 1 1.1. EKONOMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELER... 3 1.1.1. Romalıların Ekonomik Düşünceleri... 3 1.1.2. Orta Çağ da Ekonomik Düşünceler...

Detaylı

SİLVİKÜLTÜREL PLANLAMA AMAÇLARI VE ANA İLKELERİ

SİLVİKÜLTÜREL PLANLAMA AMAÇLARI VE ANA İLKELERİ SİLVİKÜLTÜREL PLANLAMA AMAÇLARI VE ANA İLKELERİ Prof. Dr. İBRAHİM TURNA Orman Mühendisliği Bölümü Silvikültür ABD, TRABZON MEŞCERE KURULUŞ AMACI BAKIM AMACI GENÇLEŞTİRME AMACI SİLVİKÜLTÜREL AMAÇLAR VEYA

Detaylı

ORMAN TRANSPORT TEKNİĞİ DERSİ

ORMAN TRANSPORT TEKNİĞİ DERSİ ORMAN TRANSPORT TEKNİĞİ DERSİ Hazırlayan: Dr. Mehmet EKER 11.09.2008 Ormancılıkta Transport-M.Eker 1 Yükleme Metotları : Elle Yükleme Çapraz Yükleme Makine Gücü ile Yükleme: Taşıma Aracına Monte Edilen

Detaylı

BÖLÜM 1 TARIM EKONOMİSİNE GİRİŞ

BÖLÜM 1 TARIM EKONOMİSİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 TARIM EKONOMİSİNE GİRİŞ 1.1. ANA HATLARIYLA TARIM VE TARIMSAL GELİŞİM SÜRECİ... 1 1.2. SÜRDÜRÜLEBİLİR GELİŞME VE TARIM EKONOMİSİ... 18 1.3. TARIMDAKİ DEĞİŞİMİN ALTINDA YATAN TEMEL NEDENLER...

Detaylı

İŞLETME ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI

İŞLETME ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI İŞLETME ORTAK DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI Dersin Kodu Kredisi Dersin Niteliği İŞL 601 Pazarlama Teorileri 3 Zorunlu İŞL 603 Finansman Teorisi 3 Zorunlu İŞL 605 Uluslararası

Detaylı

ETKENLİK

ETKENLİK ETKENLİK 1 Endüstriyel işletmeler açısından üzerinde duracağımız etkenlik, işletmelerin başarısında temel bir göstergedir. Verimlilik kavramı ile zaman zaman eşanlamlı kullanılsa da etkenlik, gerçekte,

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK...

BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM: KALKINMA VE AZGELİŞMİŞLİK... 1 Kalkınma Ekonomisine Olan Güncel İlgi... 1 Kalkınma Kavramı ve Terminolojisi... 1 Büyüme ve Kalkınma... 1 Kalkınma Terminolojisi... 2 Dünyada Gelir

Detaylı

TESİS TASARIMI ve PLANLAMASI -Giriş-

TESİS TASARIMI ve PLANLAMASI -Giriş- TESİS TASARIMI ve PLANLAMASI -Giriş- Hazırlayan Yrd. Doç. Selçuk Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi - Endüstri Mühendisliği Bölümü İşletme: İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla mal ve

Detaylı

1 Yatırım Çalışmaları

1 Yatırım Çalışmaları 1 Yatırım Çalışmaları Yatırım Yatırım Projesi Proje Fikri Hangi Sektör? Hangi Konuda Faaliyet? 2 Fizibilite Çalışmaları Ön Fizibilite Kavramı Ekonomik Teknik Mali Hukuki Örgütsel Ekonomik a)piyasa Etüdü

Detaylı

KAPASİTE KAVRAMI ve KAPASİTE ÇEŞİTLERİ

KAPASİTE KAVRAMI ve KAPASİTE ÇEŞİTLERİ KAPASİTE KAVRAMI ve KAPASİTE ÇEŞİTLERİ Bir işletme için kapasite değerlemesinin önemi büyüktür. Daha başlangıçta kurulacak işletmenin üretim kapasitesinin çok iyi hesaplanması gerekir ve elde edilen verilere

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

KONU 1: TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ( ) İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİ ve YATIRIMLAR İLİŞKİSİ (DOĞRUSAL BAĞINTI ÇÖZÜMLEMESİ) Dr. Halit Suiçmez(iktisatçı-uzman)

KONU 1: TÜRKİYE EKONOMİSİNDE ( ) İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİ ve YATIRIMLAR İLİŞKİSİ (DOĞRUSAL BAĞINTI ÇÖZÜMLEMESİ) Dr. Halit Suiçmez(iktisatçı-uzman) KONU 1: TÜRKİYE EKONOMİSİNDE (1987-2007) İŞGÜCÜ VERİMLİLİĞİ ve YATIRIMLAR İLİŞKİSİ (DOĞRUSAL BAĞINTI ÇÖZÜMLEMESİ) Dr. Halit Suiçmez(iktisatçı-uzman) NE YAPILDI? ÖZET - Bu çalışmada, işgücü verimliliği

Detaylı

Verimlilik Kavramı Verimlilik Yönetimi Verimlilik Ölçme ve Verimlilik Oranları Verimlilik Arttırma Teknikleri

Verimlilik Kavramı Verimlilik Yönetimi Verimlilik Ölçme ve Verimlilik Oranları Verimlilik Arttırma Teknikleri Endüstri Mühendisliğine ine Giriș Verimlilik Analizi ve Verimlilik Arttırma Teknikleri Yrd. Doç. Dr. Selçuk ÇEBİ scebi@ktu.edu.tr http://scebi.ktu.edu.tr Karadeniz Teknik Üniversitesi Endüstri Mühendisliği

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİ Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü

TÜRKİYE EKONOMİSİ Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü TÜRKİYE EKONOMİSİ Prof.Dr. İlkay Dellal Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü 1 Ekonomik düzen nedir? Ekonomik düzen, toplumların çeşitli gereksinimlerini karşılamak üzere yaptıkları

Detaylı

Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 14.Hafta SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI. Dr. Osman Orkan Özer

Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 14.Hafta SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI. Dr. Osman Orkan Özer Tarım Tarihi ve Deontolojisi Dersi 14.Hafta SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI Dr. Osman Orkan Özer SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIM VE GİRDİ KULLANIMI Sürdürülebilir tarım; Günümüz kuşağının besin gereksinimi

Detaylı

TEKP 409 TEKSTİL TERBİYESİNDE ÜRETİM VE MALİYET HESAPLARI

TEKP 409 TEKSTİL TERBİYESİNDE ÜRETİM VE MALİYET HESAPLARI T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2017-2018 Öğretim Yılı Güz Dönemi TEKP 409 TEKSTİL TERBİYESİNDE ÜRETİM VE MALİYET HESAPLARI Seçmeli Lisans Dersi (2 0 2) Yrd. Doç. Dr. İlhan ÖZEN Erciyes

Detaylı

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ DÖNEMİ (TÜRKİYE) EKONOMİSİNİN TARİHSEL TEMELLERİ 13 1.1.Türkiye Ekonomisine Tarihsel Bakış Açısı ve Nedenleri 14 1.2.Tarım Devriminden Sanayi Devrimine

Detaylı

Üretim Yönetimi. 3.1. Ürün Tasarımı 19.02.2012. 3.1.1. Ürün Tasarımını Etkileyen Faktörler. Bölüm 3. Üretim Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu

Üretim Yönetimi. 3.1. Ürün Tasarımı 19.02.2012. 3.1.1. Ürün Tasarımını Etkileyen Faktörler. Bölüm 3. Üretim Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu Üretim Yönetimi Bölüm 3. Üretim Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu Yrd. Doç. Dr. Selçuk ÇEBİ http://scebi.ktu.edu.tr 3.1. Ürün Tasarımı Ürün tasarımı, ürünün fiziksel özelliklerini ve fonksiyonlarını açıkça

Detaylı

FABRİKA ORGANİZASYONU. Yrd. Doç. Dr. Serpil SAVCI

FABRİKA ORGANİZASYONU. Yrd. Doç. Dr. Serpil SAVCI FABRİKA ORGANİZASYONU Yrd. Doç. Dr. Serpil SAVCI Rantabilite Raporu (Karlılık Raporu) Rantabilitenin tanımı: kar/yatırım şeklindedir. Masraflara karşılık elde edilen karın, belirli bir miktarı yoktur.

Detaylı

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I 1 İşletme kurma fikriyle birlikte başlayıp, işletmenin kesin olarak kuruluşunun tamamlanmasına kadar sürdürülen çalışma ve araştırmalara işletmelerin kuruluş çalışmaları denmektedir.

Detaylı

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ 13 1.1. Üretim, Üretim Yönetimi Kavramları ve Önemi 14 1.2. Üretim Yönetiminin Tarihisel Gelişimi 18 1.3. Üretim Yönetiminin Amaçları ve Fonksiyonları

Detaylı

tmmob makina mühendisleri odası

tmmob makina mühendisleri odası ALİ EKBER ÇAKAR TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI YÖNETİM KURULU BAŞKANI YAVUZ BAYÜLKEN TMMOB. MMO SANAYİ KONGRESİ YÜRÜTME KURULU ÜYESİ 1 SANAYİDE PLANLAMA OLGUSU 2 Gelişmiş, kalkınmış, Temel sorunlarının

Detaylı

TARIM EKONOMİSİ ve İŞLETMECİLİĞİ. Dr. Osman Orkan Özer

TARIM EKONOMİSİ ve İŞLETMECİLİĞİ. Dr. Osman Orkan Özer TARIM EKONOMİSİ ve İŞLETMECİLİĞİ Dr. Osman Orkan Özer osman.ozer@adu.edu.tr Ders İçeriği 1. Tarım Ekonomisinin Kapsamı 2. Tarımın Türkiye Ekonomisine Katkısı 3. Tarımsal Üretim Ekonomisi (3. ve 4. hafta)

Detaylı

3. ORMAN YOLLARININ ÖNEMİ

3. ORMAN YOLLARININ ÖNEMİ 3. ORMAN YOLLARININ ÖNEMİ Ormancılık faaliyetlerinin gerçekleşebilmesi için alt yapı tesisi olan orman yolları olmalıdır. Orman Yollarının Özelliği Orman yolu bir bilgisayar programı gibidir. Nasıl ki

Detaylı

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I

YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I YÖNT 101 İŞLETMEYE GİRİŞ I İŞLETME BİRİMİ VE İŞLETMEYİ TANIYALIM YONT 101- İŞLETMEYE GİRİŞ I 1 İŞLETME VE İLİŞKİLİ KAVRAMLAR ÖRGÜT KAVRAMI: Örgüt bir grup insanın faaliyetlerini bilinçli bir şekilde, ortak

Detaylı

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher hlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açığı

Detaylı

KAĞIT SEKTÖRÜ RAPORU

KAĞIT SEKTÖRÜ RAPORU 2016 EYLÜL EKİM - SEKTÖREL KAĞIT SEKTÖRÜ RAPORU Melisa KORKMAZ Uygarlık tarihinin en önemli buluşlarından biri olan ve yaygın olarak kullanılan kağıt, M.S. 105 yılında Çinliler tarafından bulunmuştur.

Detaylı

GENEL İŞLETME. Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN KURULUŞ YERİ SEÇİMİ

GENEL İŞLETME. Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN KURULUŞ YERİ SEÇİMİ GENEL İŞLETME Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN KURULUŞ YERİ SEÇİMİ KURULUŞ YERİ İşletmenin faaliyette bulunduğu yerdir. Çeşitli alternatifler arasında en uygun kuruluş yerine karar verme önemli ve zor bir karardır.

Detaylı

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2.

İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER... vi GENEL EKONOMİ 1. Ekonominin Tanımı ve Kapsamı... 1 1.1. Ekonomide Kıtlık ve Tercih... 1 1.2. Ekonominin Tanımı... 3 1.3. Ekonomi Biliminde Yöntem... 4 1.4.

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ...

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... 1-20 1.1. Temel Makro Ekonomik Göstergelere Göre Türkiye nin Mevcut Durumu ve Dünyadaki Yeri... 1 1.2. Ekonominin Artıları Eksileri; Temel

Detaylı

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2

Detaylı

Tarımsal Gelir Politikası/Amaç

Tarımsal Gelir Politikası/Amaç Tarımsal Gelir Politikası/Amaç Belli bir yaşam standardı sağlayacak düzeye eriştirmek, Sektörler arasında kişi başına gelir farklılığı azaltmak Sektörde gelir dağılımını bireyler ve bölgeler arasında denge

Detaylı

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Genel elektrik talebi kış aylarında ısıtma ve aydınlatma, yaz aylarında ise soğutma (klima) ihtiyacına bağlı olarak bölgesel ve mevsimsel farklılıklar oluşturur. modus Enerji

Detaylı

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA Nurel KILIÇ Türk boya sektörü; Avrupa nın altıncı büyük boya üreticisi konumundadır. Türkiye de 50 yılı aşkın bir geçmişi olan boya sektörümüz, AB entegrasyon

Detaylı

BÖLÜM III İŞLETMENİN KURULUŞU 10/7/13 İŞLETMENİN KURULUŞ NEDENLERİ İŞLETMENİN KURULUŞ AŞAMALARI

BÖLÜM III İŞLETMENİN KURULUŞU 10/7/13 İŞLETMENİN KURULUŞ NEDENLERİ İŞLETMENİN KURULUŞ AŞAMALARI BÖLÜM III İŞLETMENİN KURULUŞU İŞLETMENİN KURULUŞ NEDENLERİ Miras Bağımsız iş yapma isteği Kazanç sağlama isteği Toplumsal itibar sağlamak Başka fırsatların yokluğu Bir düşünce veya bir misyonu gerçekleştirme

Detaylı

Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü

Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü YENİLENEBİLİR ENERJİ ÜRETİM KOOPERATİFLERİ Gülsüm Gözde AYANOĞLU Gümrük ve Ticaret Uzmanı Ocak, 2017 Sunum İçeriği I- Genel Olarak Kooperatifler II- Kooperatifler ve Yenilenebilir

Detaylı

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL 4.Bölüm Tarım Politikası Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından faydalanılmıştır.

Detaylı

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ 3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ Cumhuriyetin 1950 yılına kadar olan döneminde, doğru bir ulusal politika ile demiryolu ve denizyoluna ağırlık verilmiştir. leştirilen atılım sonunda, ülkenin

Detaylı

İKTİSADA GİRİŞ - 1. Ünite 4: Tüketici ve Üretici Tercihlerinin Temelleri.

İKTİSADA GİRİŞ - 1. Ünite 4: Tüketici ve Üretici Tercihlerinin Temelleri. Giriş Temel ekonomik birimler olan tüketici ve üretici için benzer kavram ve kurallar kullanılır. Tüketici için fayda ve fiyat kavramları önemli iken üretici için hasıla kâr ve maliyet kavramları önemlidir.

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

ORMAN AMENAJMANI ( BAHAR YARIYILI)

ORMAN AMENAJMANI ( BAHAR YARIYILI) ORMAN AMENAJMANI (2016-2017 BAHAR YARIYILI) Ağaç Serveti ve Artım Envanteri Ağaç Serveti ve Artım Envanteri Ağaç servetinin; a) ağaç türleri b) yaş sınıfları ya da çap sınıfları, ve c) gövde kalite sınıfları

Detaylı

Üretim/İşlemler Yönetimi 4. Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Üretim/İşlemler Yönetimi 4. Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Üretim/İşlemler Yönetimi 4 Verimlilik En genel anlamıyla bir sistem içerisindeki kaynakların ne derece iyi kullanıldığının bir ölçüsüdür. Üretim yönetimi açısından ise daha açık ifadesi ile üretimde harcanan

Detaylı

YGS Yönetimine Ormancılık Perspektifinden Bakmak. (Ormancılıkta Yaban Hayatına Yer Vermek) I. Bölüm

YGS Yönetimine Ormancılık Perspektifinden Bakmak. (Ormancılıkta Yaban Hayatına Yer Vermek) I. Bölüm YGS Yönetimine Ormancılık Perspektifinden Bakmak (Ormancılıkta Yaban Hayatına Yer Vermek) I. Bölüm YGS yönetimi; Hedef, prensipler,araçlar,gerekli şartlar ve detaylar Hedef: EtkinYGS yönetimi Prensip:

Detaylı

Normal (%) 74 59 78 73 60. Bozuk (%) 26 41 22 27 40. Toplam (Ha) 889.817 192.163 354.526 1.436.506 17.260.592. Normal (%) - - - - 29

Normal (%) 74 59 78 73 60. Bozuk (%) 26 41 22 27 40. Toplam (Ha) 889.817 192.163 354.526 1.436.506 17.260.592. Normal (%) - - - - 29 1.1. Orman ve Ormancılık Türkiye yaklaşık olarak 80 milyon hektar (ha) yüzölçümüyle dağlık ve eko-coğrafya bakımından zengin bir çeşitliliğe sahiptir. Bu ekolojik zenginliğe paralel olarak ormanlar da

Detaylı

İŞLETMELER AÇISINDAN KAPASİTE

İŞLETMELER AÇISINDAN KAPASİTE İŞLETMELER AÇISINDAN KAPASİTE 8.11.2016 osenses@ktu.edu.tr 1 İşletmeler açısından kapasite planlaması üzerinde önemle durulması gereken bir kavramdır. İşletmeler ancak kapasiteleri ölçüsünde üretim yapabilirler.

Detaylı

Doğrusal Programlama. Prof. Dr. Ferit Kemal Sönmez

Doğrusal Programlama. Prof. Dr. Ferit Kemal Sönmez Doğrusal Programlama Prof. Dr. Ferit Kemal Sönmez Doğrusal Programlama Belirli bir amacın gerçekleşmesini etkileyen bazı kısıtlayıcı koşulların ve bu kısıtlayıcı koşulların doğrusal eşitlik ya da eşitsizlik

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA)

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) SERBEST BÖLGE TEŞVİKLERİ Metin TATLI Şubat 2015 SUNUM PLANI I. SERBEST BÖLGENİN TANIMI VE AMACI II. ANTALYA SERBEST BÖLGE III. SERBEST BÖLGELERİMİZİN SUNDUĞU AVANTAJLAR

Detaylı

Maliyet Muhasebesi GENEL BİLGİLER

Maliyet Muhasebesi GENEL BİLGİLER Maliyet Muhasebesi GENEL BİLGİLER Kürşat ÖZDEMİR Genel Bilgiler Temel Kavramlar İşletme Bilgi Sistemi Maliyet Muhasebesi - Tanımı - Amacı MALİYET NEDİR? Bir malı veya hizmeti yapmak ve satmak için, doğrudan

Detaylı

PROJE YÖNETİMİ: PERT VE CPM ANALİZİ: Prof. Dr. Şevkinaz Gümüşoğlu (I.Üretim Araştırmaları Sempozyumu, Bildiriler Kitabı-İTÜ Yayını, Ekim1997, İstanbul

PROJE YÖNETİMİ: PERT VE CPM ANALİZİ: Prof. Dr. Şevkinaz Gümüşoğlu (I.Üretim Araştırmaları Sempozyumu, Bildiriler Kitabı-İTÜ Yayını, Ekim1997, İstanbul PROJE YÖNETİMİ: PERT VE CPM ANALİZİ: Prof. Dr. Şevkinaz Gümüşoğlu (I.Üretim Araştırmaları Sempozyumu, Bildiriler Kitabı-İTÜ Yayını, Ekim1997, İstanbul Proje:Belirli bir işin tamamlanabilmesi için yapılması

Detaylı

İSTANBUL TEKNİK ÜNIVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PAZAR İÇİN YENİ MAMUL GELİŞTİRME PAZARLAMA KARMASININ OPTİMUMLAŞTIRILMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ

İSTANBUL TEKNİK ÜNIVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PAZAR İÇİN YENİ MAMUL GELİŞTİRME PAZARLAMA KARMASININ OPTİMUMLAŞTIRILMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ İSTANBUL TEKNİK ÜNIVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ PAZAR İÇİN YENİ MAMUL GELİŞTİRME ve PAZARLAMA KARMASININ OPTİMUMLAŞTIRILMASI YÜKSEK LİSANS TEZİ Endüstri Müh. Mustafa ÇORUH Ana Bilim Dalı Programı

Detaylı

Endirekt Giderler II. ÜRETİM GİDERLERİ İlk Madde ve Malzeme Giderleri Direkt İlk Madde ve Malzemeler

Endirekt Giderler II. ÜRETİM GİDERLERİ İlk Madde ve Malzeme Giderleri Direkt İlk Madde ve Malzemeler İÇİNDEKİLER I. YÖNETİM MUHASEBESİNE GİRİŞ... 2 1. YÖNETİM MUHASEBESİNİN TANIMI VE KAPSAMI... 2 2. YÖNETİM MUHASEBESİNİN AMAÇLARI... 4 3. YÖNETİM MUHASEBESİ, MALİYET MUHASEBESİ VE FİNANSAL MUHASEBE ARASINDAKİ

Detaylı

TARSUS TİCARET BORSASI

TARSUS TİCARET BORSASI TARSUS TİCARET BORSASI Ülkemizde yetiştirilen tarımsal ürünlerden, tarımsal üretimin bir kısmı doğrudan tüketilirken, bir kısmı sanayide hammadde olarak işlenerek değişik gıdalara dönüştürülmektedir. Tarımsal

Detaylı

PAZARLAMA ARAŞTIRMALARI. Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN

PAZARLAMA ARAŞTIRMALARI. Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN PAZARLAMA ARAŞTIRMALARI Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN Ders İçeriği Pazarlama, Pazarlama kararları, Pazarlama araştırmalarında veri ve bilgi toplama yöntem ve araçları- Ulusal ve uluslar arası orman ürünleri

Detaylı

İMALAT SANAYİ EĞİLİM ANKETLERİ VE GELECEĞİN TAHMİNİ

İMALAT SANAYİ EĞİLİM ANKETLERİ VE GELECEĞİN TAHMİNİ İ&tanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Ord. Prof.'Şükrü Baban'a Armağan İstanbul - 1984 İMALAT SANAYİ EĞİLİM ANKETLERİ VE GELECEĞİN TAHMİNİ Dr. Süleyman Özmucur" (*) 1. GİRİŞ: Bu makalenin amacı Devlet

Detaylı

ORMAN AMENAJMANI SEÇME ORMANLARINDA ANLAMA -XI hafta

ORMAN AMENAJMANI SEÇME ORMANLARINDA ANLAMA -XI hafta ORMAN AMENAJMANI SEÇME ORMANLARINDA ANLAMA -XI hafta KTÜ Orman Fakültesi Seçme Ormanı Değişik yaşlı ve düşey kapalı orman formuna seçme ormanı ve seçme işletmesi adı verilmektedir. Tabakalı seçme ormanında,

Detaylı

ÜRETİM VE KAYNAK PLANLAMASI

ÜRETİM VE KAYNAK PLANLAMASI ÜRETİM VE KAYNAK PLANLAMASI ÜRETİM KAYNAKLARI PLANLAMASI KAVRAMI Üretim kaynakları planlaması (MRP II) sisteminin hedefleri stokların azaltılması, üretimi aksatmayacak ve dolayısı ile kapasite kayıplarına

Detaylı

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU

1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 MAKRO EKONOMİNİN DOĞUŞU ve TEMEL KAVRAMLAR 11 1.1.Makro Ekonominin Doğuşu 12 1.1.1.Makro Ekonominin Doğuş Süreci 12 1.1.2.Mikro ve Makro Ekonomi Ayrımı 15 1.1.3.Makro Analiz

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

BÖLÜM 1 TEDARİK ZİNCİRİ

BÖLÜM 1 TEDARİK ZİNCİRİ İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 TEDARİK ZİNCİRİ 1.1. Niçin Tedarik Zinciri?... 1 1.2. Tedarik Zinciri ve Tedarik Zinciri Yönetimi... 3 1.3. Tedarik Zinciri Yapısı... 5 1.4. İş Modelleri... 6 Kaynaklar... 7 BÖLÜM 2

Detaylı

ORMAN ENDÜSTRİ POLİTİKASI DERS 3

ORMAN ENDÜSTRİ POLİTİKASI DERS 3 ORMAN ENDÜSTRİ POLİTİKASI DERS 3 1-ORMAN ÜRÜNLERİ ENDÜSTRİ POLİTİKASI UYGULAMA SİSTEMLERİ 2-ORMAN ÜRÜNLERİ ENDÜSTRİ POLİTİKASININ OLUŞUMUNDA ETKİLİ OLAN KURUM VE KURULUŞLAR ORMAN ÜRÜNLERİ ENDÜSTRİ POLİTİKASININ

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. A. Burak İNNER

Yrd. Doç. Dr. A. Burak İNNER Yrd. Doç. Dr. A. Burak İNNER Kocaeli Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Yapay Zeka ve Benzetim Sistemleri Ar-Ge Lab. http://yapbenzet.kocaeli.edu.tr Doğrusal programlama, karar verici konumundaki kişilerin

Detaylı

Neden İşletme Kurarız?

Neden İşletme Kurarız? 1 Neden İşletme Kurarız? Bağımsız çalışma isteği Miras yoluyla işletme sahipliği Yeni bir buluş veya fikri pazara sunma arzusu Başka fırsatların yokluğu Toplumsal itibar sağlama Kazanç sağlama ve ülke

Detaylı

PLANLAMA NEDĠR? Planlama, bazı amaçlara ulaşmak için gelecekte uygulanacak bir dizi kararları hazırlamaktan oluşan bir süreçtir.

PLANLAMA NEDĠR? Planlama, bazı amaçlara ulaşmak için gelecekte uygulanacak bir dizi kararları hazırlamaktan oluşan bir süreçtir. PLANLAMA KAVRAMI Planlama nedir? Planlama sürecinin öğeleri Kamu sektöründe planlamanın tanımı Planlamada ölçütlerin tanımlanması Ekonomik ve toplumsal kalkınma planının tanımı Cumhuriyet tarihinden plan

Detaylı

3SİSTEMLERİN YÖNETİMİ (1-14)

3SİSTEMLERİN YÖNETİMİ (1-14) ÜRETİM YÖNETİMİ: SİSTEMSEL BİR YAKLAŞIM İÇİNDEKİLER sayfa no 3SİSTEMLERİN YÖNETİMİ (1-14) 1. Sistem Teorisine Giriş 3 1.1 Sistemin Tanımı 4 1.2 Sistemlerin Temel Yapısı 6 1.3 Sistemlerin Önemli Özellikleri

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... iii. 1. Bölüm EKONOMİK GÖSTERGE ANALİZİ

İÇİNDEKİLER. ÖNSÖZ... iii. 1. Bölüm EKONOMİK GÖSTERGE ANALİZİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... iii 1. Bölüm EKONOMİK GÖSTERGE ANALİZİ A. MİKROEKONOMİK GÖSTERGELER... 2 1. Ekonomik Sistemler... 2 1.1. Kapitalist Sistem... 2 1.2. Sosyalist Sistem... 3 1.3. Karma Ekonomik Sistem...

Detaylı

Bölüm 6 - İşletme Performansı

Bölüm 6 - İşletme Performansı Bölüm 6 - İşletme Performansı Performans Kavramı Performans, genel anlamda amaçlı ve planlanmış bir etkinlik sonucunda elde edileni, nicel ya da nitel olarak belirleyen bir kavramdır. Performans Kavramı

Detaylı

EGE SERAMİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. 1 OCAK 30 HAZİRAN 2011 YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU

EGE SERAMİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. 1 OCAK 30 HAZİRAN 2011 YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU EGE SERAMİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. 1 OCAK 30 HAZİRAN 2011 YÖNETİM KURULU FAALİYET RAPORU İZMİR 26 Ağustos 2011 İÇİNDEKİLER 1. Giriş... 2 2. Şirketin uyguladığı temettü politikası... 3 3. Kurumsal Yönetim

Detaylı

ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İŞLETME VE PAZARLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI. ÜLKEMİZ ORMAN VARLIĞI ve ODUN ÜRETİMİ

ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İŞLETME VE PAZARLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI. ÜLKEMİZ ORMAN VARLIĞI ve ODUN ÜRETİMİ ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İŞLETME VE PAZARLAMA DAİRE BAŞKANLIĞI ÜLKEMİZ ORMAN VARLIĞI ve ODUN ÜRETİMİ Kenan AKYÜZ İşletme ve Pazarlama D. Başkanı kenanakyuz@ogm.gov.tr AHŞAP NEDİR? AHŞAP; ağaçtan üretilmiş

Detaylı

EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER )

EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER ) EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER ) Genel denge teorisinin sonuçlarının yatırım kararlarında uygulanamamasının iki temel nedeni şunlardır: 1) Genel denge teorisinin tam bölünebilirlik varsayımı her

Detaylı

I. Ulusal Liman Kongresi. 1-2 Kasım 2013

I. Ulusal Liman Kongresi. 1-2 Kasım 2013 I. Ulusal Liman Kongresi Küresel Rekabette Tedarik Zinciri Etkinliği 1-2 Kasım 2013 http://web.deu.edu.tr/ulk2013/ Onursal Başkan Prof.Dr. Mehmet FÜZUN Dokuz Eylül Üniversitesi Rektörü Bilim Kurulu Başkanı

Detaylı

D- NASIL YAZMALI? ÖRNEKLER

D- NASIL YAZMALI? ÖRNEKLER D- NASIL YAZMALI? ÖRNEKLER Örnek 1 EEB Raporu Bu araştırma konusunun güncelliği, önemi ve yapacağı katkı 1. 1.1. Bölgesel Gelişme Yaklaşımı Bölge olgusunun tanımı ve rolü, Dünyada özellikle 1970 lerin

Detaylı

Dersin Amacı: Bilimsel araştırmanın öneminin ifade edilmesi, hipotez yazımı ve kaynak tarama gibi uygulamaların öğretilmesi amaçlanmaktadır.

Dersin Amacı: Bilimsel araştırmanın öneminin ifade edilmesi, hipotez yazımı ve kaynak tarama gibi uygulamaların öğretilmesi amaçlanmaktadır. Dersin Adı: Araştırma Teknikleri Dersin Kodu: MLY210 Kredi/AKTS: 2 Kredi/4AKTS Dersin Amacı: Bilimsel araştırmanın öneminin ifade edilmesi, hipotez yazımı ve kaynak tarama gibi uygulamaların öğretilmesi

Detaylı

ORTA KARADENİZ BÖLGESİNDE TARIM ALANLARININ AMAÇ DIŞI KULLANIMIYLA ORTAYA ÇIKAN SORUNLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

ORTA KARADENİZ BÖLGESİNDE TARIM ALANLARININ AMAÇ DIŞI KULLANIMIYLA ORTAYA ÇIKAN SORUNLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ IV. Ulusal l Ta rr ım ı Ekonomisi i Kong rres i 6-8 - Eylül l 2000 Teki rrdağ ORTA KARADENİZ BÖLGESİNDE TARIM ALANLARININ AMAÇ DIŞI KULLANIMIYLA ORTAYA ÇIKAN SORUNLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Öğr. Gör. Hilmi

Detaylı

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Üretim Yatırımı Girişim kapsamında hedeflenen ürün veya hizmetlerin üretilmesi için gerekli işletme faaliyetleri planlanmalıdır. Girişimcinin uzmanlığına da bağlı

Detaylı

KIRSAL YERLEŞİM TEKNİĞİ DOÇ.DR. HAVVA EYLEM POLAT 8. HAFTA

KIRSAL YERLEŞİM TEKNİĞİ DOÇ.DR. HAVVA EYLEM POLAT 8. HAFTA KIRSAL YERLEŞİM TEKNİĞİ DOÇ.DR. HAVVA EYLEM POLAT 8. HAFTA Araştırıcı ve bilim adamları fiziksel planlamayı değişik biçimlerde tanımlamaktadırlar. Bu tanımlar, genellikle, birbirleri ile eş anlam ve kapsama

Detaylı

YÖNEYLEM ARAŞTIRMASI - I

YÖNEYLEM ARAŞTIRMASI - I YÖNEYLEM ARAŞTIRMASI - I 1/19 İçerik Yöneylem Araştırmasının Dalları Kullanım Alanları Yöneylem Araştırmasında Bazı Yöntemler Doğrusal (Lineer) Programlama, Oyun Teorisi, Dinamik Programlama, Tam Sayılı

Detaylı

TARIM EKONOMİSİ. Prof. Dr. Göksel Armağan 2017

TARIM EKONOMİSİ. Prof. Dr. Göksel Armağan  2017 TARIM EKONOMİSİ Prof. Dr. Göksel Armağan garmagan@adu.edu.tr www.gokselarmagan.com 2017 İçindekiler 1. Tarım Ekonomisinin ve Tarımın Tanımı 2. Tarımın Türkiye Ekonomisine Katkısı 3. Tarımsal Üretim Ekonomisi

Detaylı

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA Ülkemizde Tarımsal Ormancılık Çalışmaları Ülkemizde tarımsal ormancılık çalışmalarını anlayabilmek için ülkemiz topraklarının yetişme ortamı özellikleri

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ I. MALİYET MUHASEBESİNE GİRİŞ... 3 1. MALİYET MUHASEBESİNE İLİŞKİN ANA KAVRAMLAR... 3 1.1. Gider Kavramı... 3 1.2. Harcama Kavramı... 3 1.3. Maliyet

Detaylı

İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT

İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI. Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT İŞLETMENİN KURULUŞ ÇALIŞMALARI Bu Dersimizde; Kuruluşla İlgili Bazı Temel Kavramlar Genel Olarak İşletmenin Kuruluş Aşamaları Fizibilite Çalışmalarının

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış,

İÇİNDEKİLER. 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış, İÇİNDEKİLER Önsöz v Giriş 1 1. Bölüm Kamu Ekonomisi Disiplinine Tarihsel ve Analitik bir Perspektiften Bakış, 1.1. Kamu Ekonomisi Analizinin Ardında Yatan Doktriner Görüşler: 5 1.1.1. Sosyal Sözleşmeci

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş

Endüstri Mühendisliğine Giriş Endüstri Mühendisliğine Giriş 5 ve 19 Aralık 2012, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye. Yard. Doç. Dr. Kamil Erkan Kabak Endüstri Mühendisliği Bölümü,, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye erkankabak@beykent.edu.tr

Detaylı

11. BÖLÜM: ÜRETİMDE BİRİM FİYAT TESPİTİ

11. BÖLÜM: ÜRETİMDE BİRİM FİYAT TESPİTİ 11. BÖLÜM: ÜRETİMDE BİRİM FİYAT TESPİTİ 11.1. Giriş Üretimde birim fiyatın oluşturulması iki ana unsura dayandırılmaktadır. Bunlardan birisi üretimde kullanılan araç-gereç ve malzemeler, insan, makine

Detaylı

ÜRETİM PLANI 4.1 NACE

ÜRETİM PLANI 4.1 NACE ÜRETİM PLANI 4.1 NACE Kodu: 4.2 Üretim/Hizmet Sunum Sürecinin Aşamaları 4.3 İş Akış Şeması 4.4 Üretim/Hizmet Sunum Teknikleri, Standartlar, Spesifikasyonlar 4.5 Hukuki Gereksinimler (Ruhsat, izin vs.)

Detaylı

İşletmelerin Büyüme Şekilleri

İşletmelerin Büyüme Şekilleri Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İŞLETMELERİN BÜYÜMESİ İşletmelerin Büyüme Nedenleri Optimum büyüklüğe ulaşma Piyasalarda etkinliği arttırarak kar elde etme olanaklarını arttırma

Detaylı

LİMANLARININ İŞLEM HACMİ İLE EKİPMAN VE ALTYAPI İLİŞKİSİNİN BELİRLENMESİ. Doç Dr. A. Zafer ACAR Arş. Gör. Pınar GÜROL

LİMANLARININ İŞLEM HACMİ İLE EKİPMAN VE ALTYAPI İLİŞKİSİNİN BELİRLENMESİ. Doç Dr. A. Zafer ACAR Arş. Gör. Pınar GÜROL LİMANLARININ İŞLEM HACMİ İLE EKİPMAN VE ALTYAPI İLİŞKİSİNİN BELİRLENMESİ Doç Dr. A. Zafer ACAR Arş. Gör. Pınar GÜROL II. Ulusal Liman Kongresi 5-6 Kasım 2015/ İzmir Global ticarette üretimden tüketime

Detaylı

Süleyman ŞENOCAK DİE İMALAT SANAYİNDE ENERJİ TÜKETİMİ

Süleyman ŞENOCAK DİE İMALAT SANAYİNDE ENERJİ TÜKETİMİ Süleyman ŞENOCAK DİE İMALAT SANAYİNDE ENERJİ TÜKETİMİ Enerji hem üretim proseslerinde kullanılması zorunlu bir girdi, hemde toplumların refah düzeylerinin yükseltilmesi için gerekli bir hizmet aracı olarak,

Detaylı

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR

İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER Önsöz BİRİNCİ BÖLÜM İKTİSAT BİLİMİ VE İKTİSATTAKİ TEMEL KAVRAMLAR 1.1.İktisat Bilimi 1.2.İktisadi Kavramlar 1.2.1.İhtiyaçlar 1.2.2.Mal ve Hizmetler 1.2.3.Üretim 1.2.4.Fayda, Değer ve Fiyat

Detaylı

SERBEST BÖLGELERE SAĞLANAN AVANTAJLAR

SERBEST BÖLGELERE SAĞLANAN AVANTAJLAR SERBEST BÖLGELERE SAĞLANAN AVANTAJLAR Serbest Bölgenin Tanımı Genel olarak serbest bölgeler; ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı veya kısmen

Detaylı

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015

TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 TMMOB ŞEHİR PLANCILARI ODASI ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ÖĞRENCİLERİ BİTİRME PROJESİ YARIŞMASI 2014-2015 ENDÜSTRİYEL YAPININ YENİLİKÇİ VE BİLGİ ODAKLI DÖNÜŞÜMÜNÜN BURSA ÖRNEĞİNDE İNCELENMESİ PROJE RAPORU İÇİNDEKİLER

Detaylı

İŞLETME TÜRLERİ İŞLETME TÜRLERİ 24.03.2014. Faaliyet Alanlarına Göre İşletme Türleri

İŞLETME TÜRLERİ İŞLETME TÜRLERİ 24.03.2014. Faaliyet Alanlarına Göre İşletme Türleri Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu 1. Faaliyet alanlarına göre 2. Tüketici türlerine göre 3. Üretilen mal veya hizmet çeşitlerine göre 4. Üretim araçlarının mülkiyet biçimine göre

Detaylı

A ALAN BİLGİSİ TESTİ İŞLETME VE MUHASEBE

A ALAN BİLGİSİ TESTİ İŞLETME VE MUHASEBE ALAN BİLGİSİ TESTİ İŞLETME VE MUHASEBE İŞLETME VE MUHASEBE ALANINA AİT SORULARIN CEVAPLARINI CEVAP KÂĞIDINIZDA BU ALANLA İLGİLİ YERE İŞARETLEYİNİZ. 161. İşletme sahibinin ya da ortaklarının işletmenin

Detaylı