Diffüz karaciğer hastalıklarında ne zaman biyopsi, ne zaman noninvaziv yöntemler?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Diffüz karaciğer hastalıklarında ne zaman biyopsi, ne zaman noninvaziv yöntemler?"

Transkript

1 Diffüz karaciğer hastalıklarında ne zaman biyopsi, ne zaman noninvaziv yöntemler? Dr Duygu İbrişim Memorial Ataşehir Hastanesi

2 Karaciğer fibrozu =kronik hasara yanıt Nedenden bağımsız olarak hepatik lobullerde kollaps fibröz septa oluşumu nodül formasyonu ile birlikte olan hepatosit rejenerasyonu

3 Hepatik fibroz irreversibl olarak düşünülmekle birlikte artık aslında anlamlı derecede rezolüsyon potansiyali olduğu kabul edilen dinamik bir süreçtir. Povera D et al. Histol Histopathol 2010 Fibrogenez ve regresyonu ile ilgili yeni moleküler bilgiler Antifibrotik tedavi için potansiyel hedefler Fibrozisdeki değişimi ölçmede noninvaziv yöntemlere olan ihtiyaçta artış!

4 Karaciğer fibrozis değerlendirmesinde Konvansiyonel biyokimyasal ve serolojik testler tek başına yetersiz Karaciğer biyopsisi bugün için altın standart!

5 Karaciğer biyopsisi endikasyonları Tanı Multipl parenkimal karaciğer hastalığı Etiyolojisi bilinmeyen anormal karaciğer testleri Nedeni bilinmeyen ateş Görüntüleme yöntemlerinde fokal veya diffüz anomaliler Prognoz-bilinen parenkimal karaciğer hastalığının evrelendirilmesi Yönetim-histolojik analizi baz alarak tedavi planının belirlenmesi AASLD practice guideline, Liver Biopsy, 2009

6 Ancak karaciğer biyopsisinin de pek çok kısıtlayıcı yönleri var: Ġnvazif bir yöntem: kanama, perforasyon, organ zedelenmesi! Hastalar tarafından çok sıcak karşılanmaz, tekrarı kolay değil Patolog yorum farklılıkları olabilir Ġyi bir doku örneği alınmışsa bile (>1.5 cm doku ve >10 portal alan elde edebilmiş olsanız dahi!) yalnızca karaciğerin küçük bir bölümünü örnekler ve diffüz değerlendirme için yeterli olmayabilir.

7 Fibrozis evrelendirilmesi Farklı histolojik evreleme sistemleri olmakla birlikte pek çoğunda Metavir skorlama sistemi gibi 5 evreli skala kullanılmaktadır: F0: fibrozis yok F1: portal fibrosiz, septasız F2: az sayıda septa F3: çok sayıda septa, siroz yok F4: siroz Fibrozis skoru>=2 olması belirgin fibrozis kabul edilir.

8 Noninvaziv testler nelerdir? Ġdeal bir noninvaziv test kolay uygulanabilir standardize edilebilir (merkez/uygulayana göre önemli fark yok) doğru ve duyarlı hafiften ağıra yeterli derecelendirme sağlayabilen karaciğere spesifik uygun fiyatlı olmalıdır. Mevcut testler serolojik testler ve radyolojik testler olarak iki kategoriye ayrılabilir.

9 Serolojik testler Düşük riskli, standardize ve otomatik testler olmaları nedeniyle cazip bulunmuşlar. karaciğer fonksiyon/inflamasyonunun indirekt markerları ve karaciğer matriks biyolojisi ve fibrogenezin direkt markerları

10 İndirekt markerlar Pek çok laboratuvar testi kronik karaciğer hastalığında histolojik ağırlık derecesi ile korelasyonlu olabilir. Düşük platelet (PLT) sayısı haptoglobulin (alfa 2 globulin) düzeyinde azalma AST/ALT oranında artış INRde uzama ileri fibrozisin erken markerlarıdır ancak fibrozisi öngörmede tek tek değerleri sınırlıdır. Bu nedenle 2 veya daha fazla lab parametresini yaş, medikal durumlar gibi diğer hasta bilgileri ile kombine eden algoritmalar geliştirilmiştir.

11 APRI (AST/PLT oranı) ileri fibrozis ve sirozu tespit etme veya dışlamada değerli bulunan basit bir parametredir. APRI=(AST yükselmesi (hastanın AST değeri/ast normalinin üst sınırı)/plt sayısı)x100 Ör: Hastanın AST değeri 90 IU/L, lab AST NÜS 45 IU/L ve hastanın PLT sayısı /mm3 ise bu hastada APRI= (2/120)x100=1.67 Hepatit C li hastalarda sirozu predikte etmede 1.00 ve üzeri APRI değeri % 76 sensitif ve %72 spesifik. Ancak hastaların %30-50 sinde indetermine değerler bulunabilir. Ayrıca APRI HBV li hastalarda sık viral replikasyon atakları ve bununla ilişkili inflamasyon değişimleri nedeniyle daha az yardımcıdır.

12 AST/ALT oranı normal kişilerde yaklaşık 0.8 dir. Bu oranın>1 olması siroz lehine olsa da klinik değeri de net değildir. FIB-4 indeksi AST, ALT, PLT ve yaşı içerir. HCV li hastalarda fibrozisi göstermede kullanılmış, ancak çok sayıda hastada indetermine sonuç var NAFLD fibrozis skoru yaş, BMI, hiperglisemi, PLT, albumin ve AST/ALT oranını içerir. Ġleri fibrozis için pozitif prediktif değeri %82 (sensitivite %43 spesifisite %96)ve negatif prediktif değeri %88 (sensitivite %77 spesifisite %71) bulunmuştur Angulo P, et al. Hepatology 2007

13 FibroTest ve FibroSure özdeş iki testtir. Bu testlerde GGT, total bilirubin, haptoglobulin, apolipoprotein A1, alfa 2 makroglobulin değerleri yaş ve cinsiyete göre ayarlanarak HCVli hastalarda kullanılmıştır. Belirgin fibrozisi belirlemede %75 sensitif ve %85 spesifik bulunmuştur Halfon P, et al. Am J Gastroenterol HCV li hastanın katıldığı 9 çalışmanın değerlendirilmesinde fibrotestin sirozda tanısal doğruluğu çok iyi olmakla birlikte hafif dereceli fibroziste yeterli değildir Shaheen AA, et al. Am J Gastroenterol 2007

14 Actitest fibrotestin bir modifikasyonudur, değerlendirmeye ALT de eklenmiştir ve hem fibrozisi hem de inflamasyonu yansıtır. Pegile interferon ile tedavi edilmiş HCVli hastalarda, tedavi verilmemiş HCVli hastalara kıyasla FibroTest ve ActiTest skorlarında iyileşme görülmesi tedaviye yanıtın monitorizasyonunda rollerini desteklemektedir. Poynard T, et al. J Hepatol 2013 Ancak Gilbert sendromu ve hemolizde yanlış pozitif sonuçlara neden olabilirler.

15 Direkt markerlar: Hepatik fibrogenez ile ilgili en çok araştırılmış olan serum markerları hyaluronik asid, laminin PINNP, tip IV kollajen ve YKL 40 dır Sebastiani G, et al. J viral Hep 2012 Bunların her biri fibrozis şiddeti ile ilişkilidir ancak tek başlarına tanısal doğrulukları yetersizdir ve güvenilir veri için açlık gereklidir. Birden fazla testi içeren paneller de oluşturulmuştur: Fibrometer (hyaluronan, protrombin indeks, AST, beta 2-macroglobulin, PLT,yaş, üre) HepaScore (hyaluronan, GGT, bilirubin, alfa-2 makroglobulin, yaş, cinsiyet) ve ELF panel (hyaluronan, TIMP-1, PIINP) gibi. ELF panel klinik sonuçları öngörmede MELD skoru gibi değerli olabileceği belirtilmişse de tüm bu testler henüz yeterli prospektif değere sahip değil!

16 Radyolojik testler Radyolojik yöntemler hepatik fibrozu evrelemede çok daha umut verici görünmektedir. Karaciğer dokusunun esnekliğini (elasticity) ve sertliğini (stiffness) matematiksel bir denklem kullanarak belirleme esasına dayanır.

17 Transient elastography (FIBROSCAN) En yaygın kullanılan ve ultrason bazlı yöntem! Hızlı ve noninvaziv olarak hepatik doku sertliğini ölçer. 1 cm genişliğinde ve 5 cm uzunluğunda silindirik bir karaciğer dokusunu yani karaciğer biyopsisinden 100 kat fazla doku örneğini değerlendirir! Noninvaziv bir testten beklenenlerin çoğuna karşılık verebilmiş görünmektedir: hızlı (birkaç dakika sürer), düşük maliyetli, uygulayıcıya ve merkeze göre farklılık göstermeyen, ağrısız ve büyükçe bir karaciğer parçasını değerlendirebilecek yetide olduğu için de örnekleme eksikliği yönünden karaciğer biyopsisine göre avantajlı!.. FibroScan Nisan 2013 de FDA tarafından da onaylanmıştır

18 Ġnterkostal olarak karaciğer sağ lobu üzerinde ölçüm Sağ kol başın altında sırtüstü yatar konum Probun konumunu değiştirmeden prob üzerindeki düğmeye basılır. (En az 10 geçerli ölçüm gerekli)

19 Ultrasonic bir transducer içeren probe düşük frekans (50MHz) ve amplitüdlü vibrasyonu karaciğere iletir. Vibrasyon dalgası organın içine doğru yayılan elastik kayma dalgasını (elastic shear wave) indükler. Bu dalganın hızı (velositesi) karaciğeri geçişi ile birlikte direkt doku sertliği ile korelasyon gösterir. Doku ne kadar sertse, kayma dalgası da o kadar hızlı yayılır. Sonuçlar kilopascal (kpa) cinsinden belirlenir. Klinikte genel olarak kullanılan cutoff değerleri : >7 kpa belirgin fibrozisi (F2-F3) ve >11-14 kpa sirozu gösterir. Castera L. Gastroenterology 2012.

20 Parametre Birim Temel Klinik Uygulama Karaciğer Sertliği kpa Fibroz ölçümü Kontrollü Atenüasyon Parametresi (CAP) db/m Steatoz ölçümü S1>=215 db/m S2>=252 db/m S3>=296 db/m Ortamdaki ultrasonik sinyal gerginliği azalması Steatoz arttıkça CAP değeri de artar

21 PROB BASKI GÖSTERGESĠ USG görüntü sü ELASTOGRAM GÖRÜNTÜSÜ FĠBROSĠS DEĞERĠ YAĞLANMA DEĞERĠ (CAP )

22 Belirgin fibrozisi tanımak için yapılan değerlendirmede altta yatan karaciğer hastalığının tipi ve siroz tanısındaki cut-off değeri önemlidir. Uygun cut-off değerleri karaciğer hastalığının nedenine göre değişiklik göstermektedir. En uyumlu bulgular HCV li hastalarda görülmüştür.

23

24

25 FibroScan çok iyi bir yöntem olsa da hastaların %10-20 sinde yorumlanamayan sonuçlar var! Asit ve/veya obezite varlığı (sıvı ve yağ dokusunda elastik dalgayı zayıflatır) işlemi yapan kişinin deneyimsiz olması en önemli nedenlerdir. Obez hastalarda doğruluğu arttırmak için daha uygun bir probe da kullanıma sunulmuştur (FibroScan XL probe). Hepatik inflamasyon (akut hepatit veya HBV de alevlenmeler gibi), ekstrahepatik kolestaz ve karaciğer konjesyonu varlığı da işlemin doğruluğunu azaltır. Ayrıca cinsiyete bağlı farklılıklar (erkeklerde daha yüksek doku sertliği değerleri) görülebilir. S M XL

26 50 farklı FibroScan çalışmasını inceleyen bir meta-analize göre : Belirgin fibrozis, ağır fibrozis ve siroz için ortalama AUROC değerleri : 0.84, 0.89 ve 0.94 bulunmuştur (mükemmel değer:1.0) Friedrich-Rust M, et al. Gastroenterology 2008 Başka bir meta-analizde FibroScan sensitivite ve spesifisite oranları Siroz tanısında sensitivite:%87 spesifisite:%91 Belirgin fibroziste (F2-F4) sensitivite %70 ve spesifisite %84 Talwalkar JA, et al. Gastroenterol Hepatol. 2007

27 Real time shear wave elastography (SWE): FibroScan ile aynı prensiplere dayanır. Karaciğer dokusu içinde kayma dalgasının (shear wave) hızını hesaplar. Daha hafif fibrozisi olan hastalarda FibroScan e göre daha ayırt edicidir. Cut-off değeri 10.4 kpa kullanıldığında F4 fibrozisi belirlemede sensitivite %88 spesifisite %97 dir. Magnetic resonance elastography (MRE): Hastanın sırtına karaciğerin içinden geçen düşük frekanslı vibrasyonlar yayan bir probe yerleştirilerek yapılır. Tüm karaciğeri scan etme yeteneğine sahiptir (akustik pencereye bağımlı değil!), karaciğerde HCC gibi lezyonların tespitini de sağlar ancak pahalı bir yöntemdir. Beş farklı çalışmanın değerlendirildiği bir meta-analizde sensitivite ve spesifisite oranları F0-F1 fibrozisi F2-F4 fibrozisden ayırmada sensitivite %94 spesifisite %95 F0-F2 fibrozisi F3-F4 fibrozisden ayırmada sensitivite %92 spesifisite %96 Wang QB, et al. Hepatology 2012

28 Testlerin kombine kullanımı Serum biomarkerlarının doğruluğu sınırlı ultrason bazlı elastografi her hastada yeterli değil! AST/PLT oranı (APRI test)+ fibrotest ( SAFE biopsy stratejisi): HCV li hastalarda belirgin fibrozisi göstermede ve biyopsi ihtiyacını azaltmada daha etkili bulunmuştur Sebastiani G, et al. Hepatology 2009 Hangi kombinasyon? merkezin imkanlarına bağlı ancak en çok üzerinde durulan görüntüleme + serolojik yöntem FibroTest + FibroScan : AUROC değeri daha yüksek: F>=2 için 0.88 F>=3 için 0.95 ve F=4 için 0.95 Elastografi ve FibroTest sonuçları paralel olduğunda F>=2 de %84, F>=3 de %95 ve F=4 de%94 hastada karaciğer biyopsisi noninvaziv inceleme sonuçlarını konfirme etmiştir. Castera L, et al. Gastroenterology 2005

29 Noninvaziv hepatik fibroz testlerinin klinikte kullanımı Primer olarak kronik karaciğer hastalıklarında fibrozisi evrelemek için kullanılabilir Fokal lezyonların değerlendirilmesi veya diffüz karaciğer hastalıklarında etyolojiye yönelik değerlendirmelerin yapılmasında karaciğer biyosisi yerini korumaktadır

30 Kronik viral hepatit SUT! Fibrozis yönünden ilk değerlendirmenin yapılmasında Antiviral tedavi kararının verilmesinde Tedavi yanıtının değerlendirilmesinde Fibrozisteki ilerlemenin tespitinde uygulanabilir ve değerli görünmektedir.

31 Hepatit C Fibrozisteki ilerlemenin değerlendirilmesi önemli! Fibrozis evresi interferon bazlı tedaviye yanıtı öngörmede yardımcı (F3-F4 ileri fibroziste tedavi yanıtı daha düşüktür) Uzun zamanda fibroziste çok az ilerleme varsa tedavi ertelenebilir. Siroz varsa HCC gelişimi yönünden takip başlatılabilir. Noninvaziv testlerle fibrozis değerlendirilmiş ancak test sonuçları çelişkili ise veya mikst etyolojiler düşünülüyorsa (+ otoimmun hast, metabolik send gibi) karaciğer biyopsisi düşünülebilir. EASL clinical practice guidelines:management of chronic hepatitis C virus infection. J hepatol 2014

32 Hepatit B Noninvaziv testler, hepatit C ye göre daha az kullanılabilir: çalışma sayısı daha az,karaciğerdeki değişken inflamasyon ve HBV replikasyonu testlerin yorumlanmasında sınırlayıcı! HBV de tedavi küratif değildir, genellikle uzun sürelidir ve fibrozisin yanı sıra HBeAg, ALT ve HBV-DNA ölçümleri de tedavi kararını belirlemede rol oynar. Serolojik testlerin kullanımı zor: karaciğer enzimleri, bilirubinler vb inflamasyon ve akut alevlenmelerle paralel olarak değişir Görüntüleme testlerinde güvenilirlik düşük: inflamasyonda değişkenlik!

33 Tedavi-naive HBV hastalarında ALT<2xNÜS HBV-DNA düzeyi HBeAg + hastalarda>20000 IU veya anti-hbe+ hastalarda >2000 IU olması durumunda noninvaziv testlerin kullanımı uygun bulunmuştur. HBV li hastada sirozun klinik bulguları varsa veya fibrozis derecesinden bağımsız olarak tedavi kararı verilmişse karaciğer biyopsisi genellikle gerekli değildir ve bu hastalarda noninvaziv yöntemler kullanılabilir. EASL clinical practice guidelines: management of chronic hepatitis B virus infection. J hepatol 2012 Castera L. Liver International 2014

34 Nonalkolik steatohepatitte (NASH) Karaciğer biyopsisi; Lab ve görüntüleme yöntemleri ile etyoloji netleşmemişse (alkol, HCV, Wilson hast, açlık, paranteral nutrisyon, amiodaron, metotreksat, glukokortikoidler, valproat ve antiretroviral ajanlar gibi ilaçlar, gebeliğin yağlı karaciğeri, Reye sendromu da hepatosteatoza neden olabilir!) Siroz şüphesi varsa (kronik karaciğer hastalığı periferik bulguları, splenomegali, hemogramda sitopeniler, serum ferritin düzeyinde >1.5 kat artış, 45 yaş üzerinde obez ve diyabetli hasta) Hasta fibrozis derecesini öğrenmek istiyorsa yapılabilir Karaciğer fibrozisinin noninvaziv yöntemlerle değerlendirmesi farklı etyoloji araştırması gerekmeyen hastalarda alternatif ve kolay bir yol olabilir. AASLD clinical practice guidelines: the diagnosis and management of nonalcoholic fatty liver disease: Hepatology 2012

35 Kronik kolestatik karaciğer hastalıklarında noninvaziv yöntemler fibrozis değerlendirme ve takibinde yararlı olabilir. Primer sklerozan kolanjit te (PSK) Küçük safra yollarını etkileyen normal kolanjiografili hastalarda veya mikst tablolar düşünülüyorsa (PSK+otoimmun hepatit overlap gibi) biyopsi gereklidir. Kolestatik tipte karaciğer enzim yüksekliği ve karakteristik kolanjiografi bulguları olan hastalarda tanı için rutin karaciğer biyopsisine gerek yoktur. PSK lı hastalarda noninvaziv yöntemlerle fibrozis takibi uygun görünmektedir. EASL clinical practice guidelines: management of chronic cholestatic liver diseases. J hepatol 2009

36 Primer biliyer sirozda (PBS) Kolestatik serum paterni olan ve anti-mitokondrial antikor (AMA) pozitif bulunan hastalarda karaciğer biyopsisi tanı için şart değildir ancak biyopsi hastalık aktivitesinin belirlenmesi ve evreleme imkanı verir. PBS şüphesi olan hastada AMA neg ise veya aminotransferazlarda ve/veya serum Ig G düzeyinde beklenenden fazla yükseklik varsa ilave veya alternatif tanıları değerlendirmek için biyopsi gerekir. EASL clinical practice guidelines: management of chronic cholestatic liver diseases. J hepatol 2009

37 Karaciğer transplantasyonu yapılan hastalarda özellikle kronik C hepatiti gibi fibrozis yönünden izlem gerektiren vakalarda noninvaziv yöntemler kullanılabilir. Adebajo CO, et al. Liver Transpl 2012 Etyolojiden bağımsız olarak noninvaziv yöntemlerle siroz gelişimi tespit edilen hastalarda hepatosellüler kanser (HCC) gelişimi ve portal hipertansiyon komplikasyonları yönünden tarama ve takip başlatılması da erken tedaviler yönünden avantaj sağlayacaktır. Kronik karaciğer hasarı yapabilecek ilaçlar (metotreksat gibi) kullanan hastalarda monitorizasyon amacıyla da noninvaziv testler kullanılabilir.

38 Gelecekteki hedefler Bugün için karaciğer fibrozisini belirleme ve takip etmede mükemmel bir noninvaziv yönteme henüz sahip olmadığımız açıktır. Aynı şekilde karaciğer biyopsisinin de mükemmel bir inceleme olmadığı hususunda gittikçe artan bir farkındalık söz konusudur. Henüz araştırma aşamasında olan methacetin soluk testi, kupfer hücre kitlesi (karaciğer-dalak scan oranı), intrahepatik şant, proteomik ve genomik testlerle ilgili daha fazla bilgi akışı gereklidir. Yeni yöntem ve çalışmalara gereksinim var Noninvaziv yöntemler karaciğer biyopsisi ihtiyacını tam olarak ortadan kaldırmasa da en azından azaltacak gibi görünmektedir.

39 DİKKATİNİZ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİM

İNTRAKRANYAL YER KAPLAYICI LEZYONLARIN AYIRICI TANISINDA MR SPEKTROSKOPİNİN YERİ

İNTRAKRANYAL YER KAPLAYICI LEZYONLARIN AYIRICI TANISINDA MR SPEKTROSKOPİNİN YERİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI ŞİŞLİ ETFAL EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RADYOLOJİ KLİNİĞİ Şef. Doç. Dr. MUZAFFER BAŞAK İNTRAKRANYAL YER KAPLAYICI LEZYONLARIN AYIRICI TANISINDA MR SPEKTROSKOPİNİN YERİ Radyoloji

Detaylı

KÜÇÜK HÜCRELİ AKCİĞER KANSERİNDE TEDAVİ ÖNCESİ PROGNOSTİK FAKTÖRLER VE TEDAVİ SONUÇLARI

KÜÇÜK HÜCRELİ AKCİĞER KANSERİNDE TEDAVİ ÖNCESİ PROGNOSTİK FAKTÖRLER VE TEDAVİ SONUÇLARI T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI DR. LÜTFİ KIRDAR KARTAL EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ GÖĞÜS HASTALIKLARI KLİNİĞİ DOÇ. DR. BENAN ÇAĞLAYAN KÜÇÜK HÜCRELİ AKCİĞER KANSERİNDE TEDAVİ ÖNCESİ PROGNOSTİK FAKTÖRLER VE TEDAVİ

Detaylı

Türkiye Hepatit B Yol Haritası. -Hepatit B Çalısma Grubu-

Türkiye Hepatit B Yol Haritası. -Hepatit B Çalısma Grubu- Türkiye Hepatit B Yol Haritası -Hepatit B Çalısma Grubu- ` . Içindekiler BİLİMSEL KURUL Prof. Dr. Nurdan TÖZÜN, Türk Karaciğer Araştırmaları Derneği Başkanı ve Acıbadem Ü. Gastroenteroloji Bölümü Prof.

Detaylı

Akut Ve Kronik HBV İnfeksiyonunda Doğal Seyir

Akut Ve Kronik HBV İnfeksiyonunda Doğal Seyir güncel gastroenteroloji 14/2 Akut Ve Kronik HBV İnfeksiyonunda Doğal Seyir Halil DEĞERTEKİN 1, Ali Kemal OĞUZ 2 Ufuk Üniversitesi Tıp Fakültesi, 1 Gastroenteroloji Bilim Dalı, 2 İç Hastalıkları Ana Bilim

Detaylı

T.C.SAĞLIK BAKA LIĞI ĐSTA BUL EĞĐTĐM VE ARAŞTIRMA HASTA ESĐ KLĐ ĐK BĐYOKĐMYA LABORATUVARI ŞEF: Dr. Güvenç GÜVE E

T.C.SAĞLIK BAKA LIĞI ĐSTA BUL EĞĐTĐM VE ARAŞTIRMA HASTA ESĐ KLĐ ĐK BĐYOKĐMYA LABORATUVARI ŞEF: Dr. Güvenç GÜVE E T.C.SAĞLIK BAKA LIĞI ĐSTA BUL EĞĐTĐM VE ARAŞTIRMA HASTA ESĐ KLĐ ĐK BĐYOKĐMYA LABORATUVARI ŞEF: Dr. Güvenç GÜVE E KOAGÜLASYO TESTLERĐ Đ REFERA S ARALIKLARI I Đ DĐREKT BELĐRLE MESĐ DE BHATTACHARYA VE HOFFMA

Detaylı

Cerrahi İşlem Öncesi Koagülasyon Testleri Bozuk Olan Hastada Ne Yapmalıyım?

Cerrahi İşlem Öncesi Koagülasyon Testleri Bozuk Olan Hastada Ne Yapmalıyım? Cerrahi İşlem Öncesi Koagülasyon Testleri Bozuk Olan Hastada Ne Yapmalıyım? Dr. Mehmet ŞENCAN Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı Giriş Cerrahi işlemler sırasında hemostatik sistem

Detaylı

TÜRKİYE BÖBREK HASTALIKLARI ÖNLEME VE KONTROL PROGRAMI (2014-2017)

TÜRKİYE BÖBREK HASTALIKLARI ÖNLEME VE KONTROL PROGRAMI (2014-2017) TÜRKİYE BÖBREK HASTALIKLARI ÖNLEME VE KONTROL PROGRAMI (2014-2017) Ankara 2014 TÜRKİYE BÖBREK HASTALIKLARI ÖNLEME VE KONTROL PROGRAMI EYLEM PLANI (2014-2017) ANKARA 2014 ISBN : 978-975-590-505-1 T.C.

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI OKMEYDANI EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ KLİNİK ŞEFİ: Prof. Dr. Asiye NUHOĞLU UZMANLIK TEZİ

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI OKMEYDANI EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ KLİNİK ŞEFİ: Prof. Dr. Asiye NUHOĞLU UZMANLIK TEZİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI OKMEYDANI EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ ÇOCUK SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ KLİNİK ŞEFİ: Prof. Dr. Asiye NUHOĞLU KLİNİK OLARAK ALT SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONU TANISI KONULAN 0 1 YAŞ

Detaylı

AKUT FAZ REAKTANLARININ İSKEMİK İNMEDEKİ YERİ (CRP, Fibrinojen ve Seruloplazmin Düzeyleri)

AKUT FAZ REAKTANLARININ İSKEMİK İNMEDEKİ YERİ (CRP, Fibrinojen ve Seruloplazmin Düzeyleri) T.C. Sağlık Bakanlığı Okmeydanı Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nöroloji Kliniği Klinik Şef Yrd.: Cihat ÖRKEN AKUT FAZ REAKTANLARININ İSKEMİK İNMEDEKİ YERİ (CRP, Fibrinojen ve Seruloplazmin Düzeyleri) (Uzmanlık

Detaylı

AKUT ROMATİZMAL ATEŞ TANISI ALAN HASTALARIN KLİNİK, EPİDEMİYOLOJİK VE LABORATUVAR YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ

AKUT ROMATİZMAL ATEŞ TANISI ALAN HASTALARIN KLİNİK, EPİDEMİYOLOJİK VE LABORATUVAR YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Kliniği Şef: Uzm. Dr. Feyza Yıldız AKUT ROMATİZMAL ATEŞ TANISI ALAN HASTALARIN

Detaylı

ULTRASONOGRAFİK PELVİMETRİNİN BAŞ-PELVİS UYGUNSUZLUĞU ÖNGÖRÜSÜNDE KULLANIMI

ULTRASONOGRAFİK PELVİMETRİNİN BAŞ-PELVİS UYGUNSUZLUĞU ÖNGÖRÜSÜNDE KULLANIMI T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İSTANBUL BAKIRKÖY DOĞUMEVİ KADIN VE ÇOCUK HASTALIKLARI EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ Klinik Şefi:Op Dr.Ali İsmet Tekirdağ ULTRASONOGRAFİK PELVİMETRİNİN BAŞ-PELVİS UYGUNSUZLUĞU ÖNGÖRÜSÜNDE

Detaylı

TEDAVİ GÖRMÜŞ BAŞ BOYUN KANSERLİ HASTALARDA DİŞHEKİMİNİN YAKLAŞIMI

TEDAVİ GÖRMÜŞ BAŞ BOYUN KANSERLİ HASTALARDA DİŞHEKİMİNİN YAKLAŞIMI T.C. Ege Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Periodontoloji Anabilim Dalı TEDAVİ GÖRMÜŞ BAŞ BOYUN KANSERLİ HASTALARDA DİŞHEKİMİNİN YAKLAŞIMI BİTİRME TEZİ Stj. Dişhekimi Gülter Devrim AKYOL Danışman Öğretim

Detaylı

DİŞ HEKİMLERİNİN SAĞLIĞINI TEHDİT EDEN ETMENLER VE İŞLE İLİŞKİLİ SAĞLIK SORUNLARI

DİŞ HEKİMLERİNİN SAĞLIĞINI TEHDİT EDEN ETMENLER VE İŞLE İLİŞKİLİ SAĞLIK SORUNLARI T.C. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı DİŞ HEKİMLERİNİN SAĞLIĞINI TEHDİT EDEN ETMENLER VE İŞLE İLİŞKİLİ SAĞLIK SORUNLARI BİTİRME TEZİ Stj. Diş Hekimi Gökay ÜSTDAL Danışman Öğretim

Detaylı

Günümüzde karaciğer görüntüleme. Felcin nörolojik olarak görüntülenmesi

Günümüzde karaciğer görüntüleme. Felcin nörolojik olarak görüntülenmesi Nisan 2014 www.siemens.com.tr/inovasyon Günümüzde karaciğer görüntüleme Sayfa 4 Felcin nörolojik olarak görüntülenmesi Sayfa 12 PETRA sekansı kullanılarak merkezi sinir sisteminin sessiz bir şekilde T1-

Detaylı

Bizde Böbrek Kanseri var

Bizde Böbrek Kanseri var 2011 Baskısı Böbrek Kanseri Derneği Sunar... Bizde Böbrek Kanseri var Hastalar ve aileleri için pratik bir rehber. Böbrek Kanseri Derneği KidneyCancer.org ÖNSÖZ Hastalar, aileleri ve bakıcıları için hazırlanmış

Detaylı

T.C TRAKYA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI TIBBİ ONKOLOJİ BİLİM DALI. Dr. İrfan ÇİÇİN. Tez Yöneticisi Doç. Dr.

T.C TRAKYA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI TIBBİ ONKOLOJİ BİLİM DALI. Dr. İrfan ÇİÇİN. Tez Yöneticisi Doç. Dr. T.C TRAKYA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İÇ HASTALIKLARI ANABİLİM DALI TIBBİ ONKOLOJİ BİLİM DALI Tez Yöneticisi Doç. Dr. Hakan KARAGÖL HORMON RESEPTÖRÜ NEGATİF VE HER-2 NEGATİF MEME KANSERLİ HASTALARLA HORMON

Detaylı

ÇOK DÜŞÜK DOĞUM AĞIRLIKLI RİSKLİ PREMATÜRELERİN SOMATİK GELİŞİMLERİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLER

ÇOK DÜŞÜK DOĞUM AĞIRLIKLI RİSKLİ PREMATÜRELERİN SOMATİK GELİŞİMLERİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLER T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI BAKIRKÖY DOĞUMEVİ KADIN VE ÇOCUK HASTALIKLARI EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. ÇOK DÜŞÜK DOĞUM AĞIRLIKLI RİSKLİ PREMATÜRELERİN SOMATİK GELİŞİMLERİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLER (UZMANLIK TEZİ)

Detaylı

İskemik İnme ve Akut Faz Reaktanları

İskemik İnme ve Akut Faz Reaktanları ARŞİV 2010; 19: 85 İskemik İnme ve Akut Faz Reaktanları Uzm.Dr. Mustafa ŞAHAN * Doç.Dr. Salim SATAR ** Doç.Dr. A. Filiz KOÇ *** Doç.Dr. Ahmet SEBE **** İnme olarak tanımlanan serebrovasküler hastalıklar

Detaylı

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği DİABETES MELLİTUS VE KOMPLİKASYONLARININ TANI, TEDAVİ VE İZLEM KILAVUZU ISBN 978-605-4011-16-2 Diabetes Mellitus Çalışma ve Eğitim Grubu TEMD DİABETES MELLİTUS

Detaylı

Giriş. Bu broşürde ET tanısı, tedavisi, ilave bilgi kaynakları ve destek konusu tartışılmaktadır.

Giriş. Bu broşürde ET tanısı, tedavisi, ilave bilgi kaynakları ve destek konusu tartışılmaktadır. 1 Hematoloji Uzmanlık Derneği, the Leukemia & Lymphoma Society(LLS)'e 15.01.2011 tarihinde çevirisi yapılan bu kitapçığa yeniden basım izni verdiği için minnetle teşekkür eder. Konular Esansiyel trombositoz

Detaylı

Faz 0,I, II, III,IV İlaç Araştırmaları ve Biyobelirteçler

Faz 0,I, II, III,IV İlaç Araştırmaları ve Biyobelirteçler Faz 0,I, II, III,IV İlaç Araştırmaları ve Biyobelirteçler Prof. Dr. Yağız ÜRESİN Dr. Belen TERLEMEZ İTF Tıbbi Farmakoloji Ana Bilim Dalı Klinik Farmakoloji Bilim Dalı Ekim 2014 KLİNİK ÇALIŞMA DÖNEMLERİ

Detaylı

Türkiye de ve bölge ülkelerinde diyabet sorunu

Türkiye de ve bölge ülkelerinde diyabet sorunu Türkiye de ve bölge ülkelerinde diyabet sorunu SUDE IĞDIR Türkiye Tip 1 diyabetli Dİyabet sorunu Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF), dünya genelinde 382 milyon yetişkinin diyabet hastası olduğunu tahmin

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: 100 mg (128.5 mg sitagliptin fosfat monohidrat olarak)

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: 100 mg (128.5 mg sitagliptin fosfat monohidrat olarak) 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI JANUVIA 100 mg film kaplı tablet KISA ÜRÜN BİLGİSİ 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Sitagliptin 100 mg (128.5 mg sitagliptin fosfat monohidrat olarak) Yardımcı

Detaylı

SENDROMLU HASTALARDA ÜRODİNAMİ BULGULARI

SENDROMLU HASTALARDA ÜRODİNAMİ BULGULARI T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI BAKIRKÖY DR. SADİ KONUK EĞİTİM ve ARAŞTIRMA HASTANESİ ÜROLOJİ KLİNİĞİ Şef: Prof. Dr. Ali İhsan TAŞÇI KATEGORİ IIIB KRONİK PELVİK AĞRI SENDROMLU HASTALARDA ÜRODİNAMİ BULGULARI UZMANLIK

Detaylı

ÖRNEKTİR DANIŞANIN: Adı Soyadı : Örnek Rapor Cinsiyeti : Doğum Tarihi, Yaşı : Rapor No : Barkod No : Yetkili Uygulayıcısı : Örnek Alım Tarihi :

ÖRNEKTİR DANIŞANIN: Adı Soyadı : Örnek Rapor Cinsiyeti : Doğum Tarihi, Yaşı : Rapor No : Barkod No : Yetkili Uygulayıcısı : Örnek Alım Tarihi : KİŞİYE ÖZEL BİYOENFORMATİK DEĞERLENDİRME RAPORU DANIŞANIN: Adı Soyadı : Örnek Rapor Cinsiyeti : Doğum Tarihi, Yaşı : Rapor No : Barkod No : Yetkili Uygulayıcısı : Örnek Alım Tarihi : Gentest BioAging Sayın

Detaylı

ÇOCUKLARDA BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ VE RADYASYON GÜVENLİĞİ RADYOLOG BİLGİLENDİRME PLATFORMU

ÇOCUKLARDA BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ VE RADYASYON GÜVENLİĞİ RADYOLOG BİLGİLENDİRME PLATFORMU ÇOCUKLARDA BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ VE RADYASYON GÜVENLİĞİ RADYOLOG BİLGİLENDİRME PLATFORMU Bilgisayarlı Tomografi (BT), çocuklar için önemli bir görüntüleme yöntemidir ve son yıllarda BT teknolojisindeki

Detaylı