TAEK PROTON HIZLANDIRICISI TESİSİ

Transkript

1 TAEK PROTON HIZLANDIRICISI TESİSİ Dr. Ali Tanrıkut, Alper Nazmi Yüksel, Suat Ünal, Doç. Dr. İbrahim Tükenmez TAEK-SANAEM UPHUK-4 30 Ağustos-1 Eylül 2010 Bodrum

2 İçerik 1. TAEK vizyonu açısından PHT Projesi 2. Proje kapsamı 3. PHT tasarım ölçütleri 4. PHT nin kurulma amacı 5. Proje adımları 6. Proje yönetimi 7. Yer seçimi 8. PHT vaziyet planı 9. PHT nin genel özellikleri 10. Hızlandırıcı ve demet hatları 11. PHT inşaatıyla ilgili teknik bilgiler 12. PHT inşaatının fotoğrafları 13. PHT de radyofarmasotik üretimi 14. Türkiye de radyofarmasotik talebi 15. PHT radyofarmasotik üretim programı taslağı 16. Araştırma, geliştirme ve eğitim faaliyetleri 17. Sonuç ve değerlendirme

3 TAEK Vizyonu Açısından Proton Hızlandırıcısı Tesisi Projesi Ülkemizin, nükleer teknolojiye sahip olarak, bu teknolojinin ürünlerinden ülke menfaatine uygun her şekilde yararlanmasını sağlamak TAEK in en önemli stratejik hedefidir. TAEK Proton Hızlandırıcısı Tesisi nin işletmeye girmesi ile ülkemizde ilk defa nükleer teknolojinin edinilmesine olanak sağlayacak hızlandırıcı teknolojisi altyapısına kavuşulacak ve başta sağlık sektörümüz olmak üzere üniversitelerimiz ve araştırma enstitülerimiz bu Tesis ten yararlanır hale gelecektir. UPHUK-4

4 Proje Kapsamı Tesisin kurulum çalışmaları; Proton hızlandırıcı sistemi ile bağlı laboratuvarların bulunacağı binanın inşaatını, Destek tesisleri ile helikopter pisti yapımını, Gerekli çevre ve alt yapı düzenlemelerini, İlgili cihaz ve donanımların temini, montajı ve testini, Uzman personel eğitimini içermektedir. UPHUK-4

5 PHT Tasarım Ölçütleri 1. Radyofarmasotik üretiminde miktar ve ürün çeşitliliği bakımından esnek olmak, 2. Avrupa Birliği mevzuatıyla uyumlu GMP kurallarına uygun bir tasarıma sahip olmak, 3. Ar-Ge çalışmalarında temel bir altyapı oluşturmak, 4. Ar-Ge çalışmalarında yeterli fiziki esnekliğe sahip olmak. UPHUK-4

6 PHT nin Kurulma Amacı 1. Tıbbi amaçlı PET ve SPECT radyoizotoplarının üretimi iyot-123, indiyum-111, galyum-67, talyum-201 ve flor Gelecekte, ülkemizdeki talebe göre, diğer tıbbi radyoizotopların üretimi paladyum-103, iyot-124, karbon-11, azot-13, oksijen-15 gibi 3. Radyofarmasotiklerin kalite kontrolünün ve hasta dozu olarak dağıtımının yapılması 4. Ar-Ge faaliyetlerinin yapılması 5. Eğitim Nükleer fizik ve malzeme bilimi araştırmaları ile nötron aktivasyon analizlerinin yapılması Laboratuvar ölçeğinde tedaviye yönelik araştırmaların yapılması Endüstriyel faaliyetlerin yürütülmesi UPHUK-4

7 Proje Adımları 16 Aralık 2005 tarihinde Tesiste bulunacak cihaz, donanım ve sistemlerin satın alınacağı firma seçildi. 29 Ağustos 2006 tarihinde IBA Firması ile sözleşme imzalandı. 7 Ocak 2008 tarihinde Kredi Anlaşması Hazine Müsteşarlığı ile ilgili banka arasında imzalandı ve Bakanlar Kurulunca onaylandı. Nisan 2009 da Tesisin uygulama projeleri tamamlandı. TOKİ ile imzalanan protokol çerçevesinde tesisin inşaat ihalesi TOKİ tarafından yapıldı ve 18 Aralık 2009 tarihinde yer teslimi yapılarak inşaat çalışmaları başladı. 24 Şubat 2010 tarihinde temel atıldı. İnşaat Aralık 2010 da bitecektir. Montaj ve test faaliyetleri ile eğitim Eylül 2010 a kadar tamamlanacaktır. Tesisin 2012 başında (lisanslama işlemlerinden sonra) işletmeye alınacağı öngörülmektedir.

8 Proje Yönetimi TAEK Proje Yönetimi Planlama Koordinasyon Uygulama projelerinin değerlendirilmesi ve onaylanması Kredi anlaşması kapsamında yükümlülüklerin yerine getirilmesi OPTİM Obermeyer Proje A.Ş. Danışman ve Kontrolör TOKİ Tesis inşaatının TAEK nam ve hesabına gerçekleştirilmesi YDA-Fuat Çelik Ortaklığı İnşaat ile ilgili Yüklenici IBA (Ana Yüklenici) Cihaz, donanım ve sistemlerin temini Uygulama projelerinin hazırlanması Özel teknik şartnamelerin hazırlanması Yaklaşık maliyetin hazırlanması Hızlandırıcı sisteminin entegrasyonu İnşaat sürecinde gözetim ve kontrol Kalite güvencesi ve kontrol programının uygulanması İmalat sırasında denetim yapılması Montaj İşletmeye alma Kabul testleri Eğitim YÜKSEL PROJE (IBA nın Alt Yüklenicisi) Uygulama projelerinin hazırlanması Özel teknik şartnamelerin hazırlanması Yaklaşık maliyetin hazırlanması UPHUK-4

9 Yer Seçimi SANAEM yerleşkesinin avantajları: Radyofarmasotikler için taşıma kolaylığı Tesisin genişlemesi için uygun saha boyutları Nükleer tanı merkezi kurulmasına olanak vermesi Yeni araştırma ve uygulama tesislerinin kurulmasına olanak vermesi Araştırma ve uygulama faaliyetleri için mevcut SANAEM insan gücünün ve laboratuvarlarının kullanılması UPHUK-4

10 PHT Vaziyet Planı UPHUK-4

11 Proton Hızlandırıcısı Tesisi nin Genel Özellikleri Proton enerjisi değişken MeV dir. Akım değişken 1,2 ma dir. (2 ma e yükseltilebilir özelliktedir) Dünyada bu özellikteki ilk ticari tesis! 4 demet hattı vardır. üçü radyoizotop üretimi ve biri araştırma için kullanılacaktır. Radyofarmasotik üretim laboratuvarları bulunmaktadır. Kalite kontrol laboratuvarları bulunmaktadır. UPHUK-4

12 Proton Hızlandırıcısı Tesisi nin Genel Özellikleri PHT nin zemin ve bodrum katlarında bulunan oda ve laboratuvarlar: Hızlandırıcı (siklotron) ve ışınlama (hedef) odaları (4 ışınlama odası) Radyofarmasotik üretim laboratuvarları (6 adet) Kalite kontrol laboratuvarları (3 adet) Ar-Ge laboratuvarı (1 adet) Hazırlık, depolama ve paketleme odaları (7 adet) Atık depolama odası (bodrum kat) Ofisler (13 adet) Sağlık fiziği odası GMP kontrol ve toplantı odası Toplantı odaları (3 adet) Kafeterya Birinci katta ofisler, seminer salonu, fuaye alanı, kafeterya, arşiv, kütüphane ile ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme sistemi bulunmaktadır. UPHUK-4

13 Hızlandırıcı ve Demet Hatları UPHUK-4

14 PHT İnşaatıyla İlgili Teknik Bilgiler PHT inşaat alanı: o Bodrum Kat : 252 m 2 o Zemin Kat : 3175 m 2 o 1. Kat : 3167 m 2 Toplam : 6594 m 2 Isı ve trafo binası: Toplam : 315 m 2 Toplam İnşaat Alanı: 6942 m 2 İnşaatla ilgili diğer büyüklükler: Demir: 1100 ton Beton: m 3 Fore kazık (Ф80 cm): 149 x 30 m = 4470 m (3576 m 3 ) Çelik çatı: 80 ton Epoxy, poliüretan boya: 7000 m 2 UPHUK-4

15 PHT İnşaatıyla İlgili Teknik Bilgiler PHT nin temeli 30 m derinliğe kadar inen 149 adet fore kazıktan oluşmaktadır. Tesisin zamanla oturma toleransı sıfıra yaklaştırılmıştır. Hızlandırıcı sistemi ile ışınlamanın yapılacağı hedef sistemlerinin bulunduğu odalar (vault) radyasyona karşı zırh vazifesi görecek 2,2 2,5 m kalınlığında duvarlarla çevrilidir. Tapa kapılar ülkemizdeki bir firma tarafından imal edilmektedir. Ülkemizdeki firmaların özel imalat gerektiren konularda başarılı olmaları çok sevindiricidir. Radyoizotop transfer hatları beton döşemenin 40 cm altından geçmektedir. Hızlandırıcı ve ışınlama odalarında soğutma sistemi ve gaz boru geçişleri duvar içinden Z şeklinde veya döşeme altı geçişli olarak yapılmıştır. FM-200 yangın söndürme sistemi kullanılmaktadır. Elektrik kesintisi durumunda üretim ve Ar-Ge nin devam etmesi için önlem alınmıştır. PHT binası akıllı bina sınıfına girmektedir ve tüm kontroller Bina Yönetim Sistemi ile yapılacaktır. HVAC sistemi yüksek performanslı bir sistemdir. Toplam m 3 /saat hava debisi sağlayacaktır. UPHUK-4

16 PHT İnşaatının Fotoğrafları Genel Görünüş

17 PHT İnşaatının Fotoğrafları Ön Cephe

18 PHT İnşaatının Fotoğrafları PHT ve Isı-Trafo Binaları

19 PHT İnşaatının Fotoğrafları C-30 Hızlandırıcı ve PET Işınlama Odaları

20 PHT İnşaatının Fotoğrafları C-30 Hızlandırıcı ve PET Işınlama Odaları

21 PHT İnşaatının Fotoğrafları C-30 Hızlandırıcı Odası

22 PHT İnşaatının Fotoğrafları Ar-Ge Işınlama Odası

23 PHT İnşaatının Fotoğrafları Ar-Ge Işınlama Odası

24 PHT İnşaatının Fotoğrafları Ar-Ge Işınlama Odası (tapa kapı kasası)

25 Cyclone-30 Hızlandırıcının SANAEM Depo Alanına İndirilmesi (30 Haziran 2010)

26 Cyclone-30 Hızlandırıcının Depoya Yerleştirilmesi (30 Haziran 2010)

27 Depodan Genel Görünüş

28 PHT de Radyofarmasotik Üretimi TAEK Proton Hızlandırıcısı Tesisi nde aynı anda iki demet hattı kullanılarak PET ( 11 C, 13 N, 15 O, 18 F - ) SPECT ( 201 Tl, 67 Ga, 111 In) üretimi, Ar-Ge demet hattı ile aynı anda 123 I üretimi yapılabilecektir. UPHUK-4

29 PHT de Radyofarmasotik Üretimi Radyoizotop (yarı ömür) Tepkime Proton demeti enerjisi Proton demeti akımı Işınlama süresi Kimyasal işleme süresi Işınlama başına elde edilen aktivite (MeV) ( A) (saat) (saat) (Ci) 18 F/FDG (110 dakika) 18 O(p,n) 18 F ,3 5 (2 ml hedef hacmi) 123 I (13 saat) 124 Xe (p,2n) 123 Cs 123 Cs 123 Xe 123 I , Ga (78 saat) 111 In (67 saat) 68 Zn (p,2n) 67 Ga ,5 1, Cd (p,2n) 111 In ,5 1, Tl (73 saat) 203 Tl(p,3n) 201 Pb 201 Pb 201 Tl ,5 1,5 3 UPHUK-4

30 Türkiye de Radyofarmasotik Talebi Yıl 123 I İthal edilen radyoizotopların aktivitesi (mci) 67 Ga 111 In 201 Tl

31 PHT Radyofarmasotik Üretim Programı Taslağı TAEK-PHT Üretim Programı (2012) TAEK-PHT Üretim Programı (2013) Tl mci 61% F mci 39% Tl mci 49% In mci 4% Ga mci 4% F mci 39% I mci 4%

32 Araştırma, Geliştirme ve Eğitim Faaliyetleri Kurulacak Proton Hızlandırıcısı Tesisi ile TAEK in nükleer bilim ve teknolojide mevcut olan araştırma yeteneği artacak ve ülkemiz hızlandırıcı teknolojisi ile tanışmış olacaktır. Tesis ayrıca eğitim amacıyla da kullanılacaktır. UPHUK-4

33 Araştırma, Geliştirme ve Eğitim Faaliyetleri TAEK, nükleer alanda araştırma, geliştirme ve eğitim faaliyetleri yapmakla yükümlü bir kuruluştur. Bu amaçla Tesis in demet hatlarından birisi, siklotrondan elde edilen toplam 1,2 ma lik proton akımını Ar-Ge ışınlama odasına taşıyabilecek özellikte tasarlanmıştır. UPHUK-4

34 Araştırma, Geliştirme ve Eğitim Faaliyetleri Özel tasarımlı dördüncü demet hattı ile gerçekleştirilebilecek Ar-Ge faaliyetleri Proton kullanılarak yapılabilecek nükleer fizik ve malzeme bilimi araştırmaları Nötron aktivasyon analizlerini Laboratuvar ölçeğinde tedaviye yönelik araştırmalar Endüstriyel faaliyetler Radyofarmasotik araştırması Ayrıca, proton demetiyle yapılacak çalışmalarda, demet dinamiği, demet diyagnostiği ve kontrolü konularında bilgi birikimi ve deneyim kazanılması da hedeflenmektedir. UPHUK-4

35 Araştırma, Geliştirme ve Eğitim Faaliyetleri

36 Sonuç ve Değerlendirme 1. TAEK-PHT ile ülkemiz proton hızlandırıcısı teknolojisiyle ilk kez tanışmış olacaktır. 2. PHT de üretilecek radyofarmasotiklerle ülkemizin ithalata olan bağımlılığı azalacak ve sağlık sektörümüz yeni teşhis ve tedavi yöntemlerine kavuşacaktır. 3. PHT deki üretim kapasitesiyle ihracat da amaçlanmaktadır. 4. PHT de gerçekleştirilecek faaliyetler çerçevesinde üniversiteler, sağlık sektörü ve sanayi ile işbirliği önceliğimizdir. 5. PHT nin Ar-Ge bölümünde yapılacak Ar-Ge ve eğitim uygulamalarında öncelikle nükleer ve malzeme bilimi konularında bilgi ve deneyim birikimi sağlanması hedeflenecektir. 6. Proton ve nötronlarla yapılacak uygulamalarla önemli bir eğitim altyapısına kavuşulacaktır. 7. TAEK in öncelikli araştırma ve uygulama konuları arasında; kararlı izotop üretimi, demet hattı ve hedef sistemi tasarımı ve mühendisliği yer almaktadır. Bu konularda yerli sanayinin katkısının sağlanması amaçlanmaktadır. 8. Üniversite ve sanayi ile işbirliği çerçevesinde gerçekleştirilecek projelerin ülkemizin somut sorunlarına yanıt verecek şekilde şekillendirilmesi gerekmektedir.

37 UPHUK-4

38 Dinlediğiniz için teşekkür ederiz.