BORÇLAR HUKUKU GENEL HÜKÜMLER

Transkript

1 I Prof. Dr. Halûk N. NOMER İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi BORÇLAR HUKUKU GENEL HÜKÜMLER Gözden Geçirilmiş 13. Bası Beta

2 II Yayın No : 2932 Hukuk Dizisi : Baskı - Ağustos İSTANBUL ISBN Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş. ye aittir. Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya başka herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, dağıtılamaz. Normal ölçüyü aşan iktibaslar yapılamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : Beta Basım A. Ş. Baskı - Cilt : Pasifik Ofset (Sertifika No: 12027) Cihangir Mah. Güvercin Cad. No: 3 Baha İş Merkezi A Blok Avcılar/İSTANBUL Tel: (0212) Kapak Tasarım : Gülgonca Çarpık Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (Sertifika No: 16136) Narlıbahçe Sok. Damga Binası No: 11 Cağaloğlu - İSTANBUL Tel : (0-212) Fax: (0-212)

3 III ÖNSÖZ Borçlar Hukuku Ders Notları, on üçüncü basıda yeniden gözden geçirilmiş, ilgili mahkeme kararları kitaba işlenmiştir. Kitabın düzeltmelerine büyük bir zevkle yardımcı olan sevgili kızım Zeynep Yıldız Nomer e, kitabın dizgisini titizlikle yapan Gülgonca Çarpık a ve kitabın on üçüncü basısını en iyi şekilde gerçekleştiren Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. ye ve Seyhan Satar a teşekkür ederim. İstanbul, 1 Temmuz 2013 Prof. Dr. Halûk N. Nomer BİRİNCİ BASIYA AİT ÖNSÖZ Borçlar Hukuku, Genel Hükümleri kapsayan bu kitap, öğretim yılında, İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi öğrencileri için hazırladığım ders notlarından ibarettir. Öğrenciler tarafından tutulan notların belirsiz kişilerce ve genellikle de eksik ve yanlış olarak çoğaltılıp satışa sunulması, öğrencilerin yanlış bilgilendirilmesine sebep olmaktadır. Öğrencilerin başarılarını etkileyen bu durum, ders notlarının yayınlanmasını zorunlu hale getirmiştir. Bu sayede öğrencilerin, ana ders kitaplarının yanı sıra ders notlarından da sağlıklı şekilde yararlanmaları mümkün olacaktır. Ders notlarının kısa sürede yayımlanmasını sağlayan Beta Yayınevi ne ve Rahmi Arıkan a teşekkür ederim. İstanbul, Dr. Halûk N. Nomer

4 IV

5 V İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... III BİRİNCİ BASIYA AİT ÖNSÖZ... III İÇİNDEKİLER... V KISALTMALAR... XI KAYNAKÇA...XV BORÇLAR HUKUKU GENEL HÜKÜMLER... XV Genel Eserler... XV Monografiler...XVI BORÇLAR HUKUKU ÖZEL HÜKÜMLER...XXI Genel Eserler...XXI Monografiler... XXII TÜKETİCİ HUKUKU... XXVIII UYGULAMAYA YÖNELİK ESERLER... XXIX PRATİK ÇALIŞMA KİTAPLARI...XXXV SEMPOZYUM, PANEL VE SEMİNERLER...XXXV 6098 SAYILI TÜRK BORÇLAR KANUNU NA İLİŞKİN ESERLER...XXXVI BİBLİYOGRAFYA... XXXVII ARMAĞANLAR...XXXVIII SINAVLARA HAZIRLIK KİTAPLARI...XXXVIII BORÇLAR HUKUKUNA İLİŞKİN SAİR ESERLER...XXXVIII BİRİNCİ BÖLÜM GENEL BİLGİLER İKİNCİ BÖLÜM BORCUN KAYNAKLARI 1. SÖZLEŞME...23 I. Kavram...23 II. Sözleşmenin Kurulması...28 III. İlân Yoluyla Ödül Vaadi...38 IV. Sebebi Gösterilmemiş Borç Tanıması (İkrarı)...39

6 VI V. Önsözleşme (Sözleşme Yapma Vaadi)...40 VI. Sözleşmenin Unsurları...43 VII. Sözleşmenin Geçerlilik Koşulları Genel Olarak Fiil Ehliyeti Sözleşmenin Konusunun Emredici Hukuk Kaidelerine, Kamu Düzenine, Genel Ahlâka ve Kişilik Haklarına Aykırı Olmaması Objektif İmkânsızlığın Bulunmaması İrade Açıklamasında Sakatlığın Bulunmaması...65 a) Yanılma (Hata)...67 aa) Açıklamada Yanılma (Beyan Hatası)...67 bb) Saikte Yanılma (Saik Hatası)...68 b) Aldatma (Hile)...70 c) Korkutma (İkrah) Sözleşmenin Muvazaalı Olmaması Aşırı Yararlanmanın (Gabin) Bulunmaması Şekil...79 a) Adi Yazılı Şekil...81 b) Resmi Şekil...90 c) İspat Şekli...95 d) Düzen Şekli...98 VIII. Temsil Kavram Temsil Yetkisinin Verilmesi Özel Temsil Yetkisini Gerektiren İşlemler Temsil Yoluyla Yapılamayacak İşlemler Temsil Yetkisinin Kapsamı Temsil Yetkisinin Sona Ermesi Yetkisiz Temsil HAKSIZ FİİL I. Genel Haksız Fiil Sorumluluğu Genel Olarak Unsurları a) Eylem b) Hukuka Aykırılık aa) Kavram bb) Hukuka Aykırılığı Önleyen Sebepler aaa) Zarar Görenin Rızası bbb) Üstün Nitelikte Kamusal Yarar...117

7 VII II. III. ccc) Üstün Nitelikte Özel Yarar ddd) Kamu Hukukuna Dayanan Yetkinin Kullanılması eee) Özel Hukuka Dayanan Yetkinin Kullanılması fff) Meşru Müdafaa (Haklı Savunma) ggg) Iztırar Hali (Zorunluluk Hali) hhh) Kendi Hakkını Korumak İçin Kuvvet Kullanılması c) Zarar d) İlliyet Bağı e) Kusur Ahlâka Aykırı Fiillerden Sorumluluk Kusursuz Sorumluluk Halleri Genel Olarak Bazı Kusursuz Sorumluluk Halleri a) Adam Çalıştıranların (İstihdam Edenlerin) Sorumluluğu..133 b) Hayvan Bulunduranın Sorumluluğu c) Ev Başkanının Sorumluluğu d) Bina veya Diğer Yapı Malikinin Sorumluluğu e) Taşınmaz Malikinin Sorumluluğu f) Genel Tehlike Sorumluluğu g) Motorlu Araç İşletenin Sorumluluğu IV. Zarardan Birden Fazla Kimsenin Sorumlu Olması V. Zararın Belirlenmesi VI. Tazminatın Belirlenmesi VII. Manevî Tazminat VIII. Zamanaşımı IX. Kişilik Hakkının Hukuka Aykırı Saldırılara Karşı Korunması SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İFA I. Kavram II. Causa Anlaşması III. İfa Yerine veya İfa Uğruna Eda IV. Kısmi İfa V. Üçüncü Kişinin İfası VI. Cins ve Parça Borçlarında İfa...224

8 VIII VII. Seçimlik Borçlarda İfa VIII. Bölünemeyen Edimin İfası IX. Para Borçlarında İfa X. Faiz XI. İspat XII. İfa Yeri XIII. İfa Zamanı XIV. Karşılıklı Borç Doğuran Sözleşmelerde İfa XV. İfa Güçsüzlüğü XVI. Alacaklı Temerrüdü DÖRDÜNCÜ BÖLÜM BORÇLARIN İFA EDİLMEMESİNİN SONUÇLARI 1. İFA İMKÂNSIZLIĞI I. Borçlunun Sorumlu Olduğu İfa İmkânsızlığı II. III. 1. Kusur Karinesi İfa Yardımcısının Eylemlerinden Sorumluluk Sorumsuzluk Anlaşması Borçlunun Sorumlu Olduğu İmkânsızlığın Sonuçları Borçlunun Sorumlu Olmadığı İfa İmkânsızlığı Borçlunun Sorumlu Olmadığı İfa Güçlüğü KÖTÜ İFA BORÇLUNUN TEMERRÜDÜ I. Şartları II. Alacaklının Hakları İfa İle Birlikte Temerrütten Doğan Zararın Tazmini a) İfa Davası b) Gecikmiş İfadan Doğan Zararın Tazmini Karşılıklı Borç Doğuran Sözleşmelerde Alacaklıya Tanınan İlâve Seçimlik Haklar a) Seçimlik Haklardan Yararlanmanın Ön Şartı: Süre Verilmesi (Mehil Tayini) b) Borcun İfa Edilmemesinden Doğan Zararın Tazmini 287 c) Sözleşmeden Dönme ve Sözleşmenin Hükümsüzlüğünden Doğan Zararın Tazmini aa) Sözleşmeden Dönme bb) Sözleşmenin Hükümsüzlüğünden Doğan Zararın Tazmini...308

9 IX 4. BORCA AYKIRILIKTAN DOĞAN SORUMLULUK İLE HAKSIZ FİİL SORUMLULUĞUNUN YARIŞMASI CULPA IN CONTRAHENDO BEŞİNCİ BÖLÜM BORÇLARIN SONA ERME SEBEPLERİ I. İbra II. Takas III. Yenileme IV. Alacaklı ve Borçlu Sıfatlarının Birleşmesi V. Zamanaşımı ALTINCI BÖLÜM BORÇ İLİŞKİSİNDE ÖZEL DURUMLAR I. Üçüncü Kişinin Edimini Taahhüt (Üçüncü Kişinin Fiilini Üstlenme) II. Üçüncü Kişi Yararına (Lehine) Sözleşme III. Müteselsil Borçluluk IV. Müteselsil Alacaklılık V. Koşula (Şarta) Bağlı Borçlar VI. Bağlanma Parası, Cayma Parası, Ücret Kesintisi VII. Ceza Koşulu (Cezai Şart) YEDİNCİ BÖLÜM. SÖZLEŞMENİN DEVRİ, ALACAĞIN DEVRİ VE BORCUN ÜSTLENİLMESİ (BORCUN NAKLİ) I. Sözleşmenin Devri II. Alacağın Devri (Alacağın Temliki) III. Borcun Üstlenilmesi (Borcun Nakli) MADDE İNDEKSİ KAVRAM İNDEKSİ

10 X

11 XI KISALTMALAR AK ATKK AÜEHFD AY AYM b. bent Bağ-Kur K. Banka Kartları K. Basın K. BGB BATİDER BKKKY bkz sayılı Avukatlık Kanunu 2659 sayılı Adli Tıp Kurumu Kanunu Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Anayasa Mahkemesi 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu 5187 sayılı Basın Kanunu Bürgerlichs Gesetzbuch (Alman Medeni Kanunu) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi Banka Kartları ve Kredi Kartları Hakkında Yönetmelik bakınız c. cümle CİKT ÇK DMK E. esas sayısı ebk Ceza İnfaz Kurumları Tüzüğü 2872 sayılı Çevre Kanunu 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 818 sayılı Borçlar Kanunu ( tarihinde yürürlükten kalkmıştır) ehumk 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ( tarihinde yürürlükten kalkmıştır) EİK emk ESK ettk f. fıkra Faiz K sayılı Elektronik İmza Kanunu 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi ( tarihinde yürürlükten kalkmıştır) 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu ( tarihinde yürürlükten kalkmıştır) 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun

12 XII FKK FKFFŞK FSEK GKK HD HGK HHY HK HMK HSK İBD İBK İHFM İİK İmar K. İnfaz K. İş K sayılı Finansal Kiralama Kanunu (yürürlükten kalkmıştır) 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun (yürürlükten kalkmıştır) Hukuk Dairesi Hukuk Genel Kurulu Hasta Hakları Yönetmeliği 492 sayılı Harçlar Kanunu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ( tarihinde yürürlüğe girmiştir) 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu İstanbul Barosu Dergisi İçtihadı Birleştirme Kararı İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu 3194 sayılı İmar Kanunu 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun 4857 sayılı İş Kanunu K. karar sayısı KMK Koop K. krş. KTK KTY m. madde MBK MHAD MİHDER MKKHK MÖHUK MTK MUHPBK 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu karşılaştırınız 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu Karayolları Trafik Yönetmeliği 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu, Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi Legal Medeni Usul ve İcra İflas Hukuku Dergisi 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu 1264 sayılı Madeni Ufaklık ve Hatıra Para Bastırılması Hakkında Kanun

13 XIII MÜHFHAD Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi MYBK n. kenar notu NK ÖPVİKHK PBK PHK PK RG RTKYK SİHK SK Soy Adı K. SSGSSK SSK sy. Tapu K. TBK TCK TİSGLK TKK TMK TRT K. TSHK TST TŞSTİK TTK UHK UM Yarg. YKD Mali Yılı Bütçe Kanunu 1512 sayılı Noterlik Kanunu 90 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (yürürlükten kalkmıştır) 5083 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devleti nin Para Birimi Hakkında Kanun 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu 6326 sayılı Petrol Kanunu Resmi Gazete 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun 7402 sayılı Sıtmanın İmhası Hakkında Kanun 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu 2525 sayılı Soy Adı Kanunu 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu sayılı 2644 sayılı Tapu Kanunu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ( tarihinde yürürlüğe girmiştir) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu 94/5623 sayılı Tapu Sicili Tüzüğü 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ( tarihinde yürürlüğe girmiştir) 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanunu Uyuşmazlık Mahkemesi Yargıtay Yargıtay Kararları Dergisi (Yıl/Sayı, sayfa)