MALZEME YÖNETİMİNDE MALZEME İHTİYAÇ PLANLAMASI VE KANBAN SİSTEMLERİNİN BÜTÜNLEŞTİRİLMESİNDE FARKLI YAKLAŞIMLAR: LİTERATÜR ARAŞTIRMASI
|
|
- Fidan Deliktaş
- 8 yıl önce
- İzleme sayısı:
Transkript
1 Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 10 / 1 (2008) MALZEME YÖNETİMİNDE MALZEME İHTİYAÇ PLANLAMASI VE KANBAN SİSTEMLERİNİN BÜTÜNLEŞTİRİLMESİNDE FARKLI YAKLAŞIMLAR: LİTERATÜR ARAŞTIRMASI Aydın KOÇAK * Öz: İşletmelerde malzeme yönetiminde malzeme ihtiyaç planlaması (Materials Requirements Planning-MRP) ve Kanban olmak üzere iki temel sistem vardır. Malzeme ihtiyaç planlaması, nihai ürün talebine göre üretim için gerekli olan malzeme miktarlarının belirlendiği bir sistem, Kanban ise Tam Zamanında Üretim (Just in Time-JIT) felsefesinin stok kontrol aracı olan ve üretim sürecinde sondan başa doğru çalışarak malzeme yönetimi sağlayan bir sistemdir. Bu sistemlerin önemli avantajlarının olmasına rağmen her bir sistemin kendine özgü dezavantajları da vardır. Bu sistemleri uygulamaya geçirmede işletmelerin zaman zaman başarısızlıkla karşılaşmalarının başlıca nedeni, bu sistemleri birbirinden bağımsız olarak ele almaları ve birbirlerinin tamamlayıcı yönlerini gözardı etmeleridir.1940 lı yıllarda Kanban sisteminin, 1960 lı yıllarda malzeme ihtiyaç planlaması sisteminin ortaya çıkmasından bu yana literatürde bu sistemlerin işleyişi üzerine birçok araştırma ve çalışmalar yapılmıştır lı yıllara gelindiğinde bu sistemlerin bütünleştirilerek daha verimli imalat sistemlerinin oluşturulabileceği fark edilerek günümüze kadar MRP ve Kanban sistemlerinin bütünleştirilmesi üzerine hem kavramsal hem de analitik birçok çalışma yapılmıştır. Bu makale çalışmasının temel amacı, malzeme yönetimin temel iki aracı olan bu iki sistemin bütünleştirilmesine yönelik literatür çalışmalarının incelenmesidir. Anahtar Kelimeler: Malzeme yönetimi, malzeme ihtiyaç planlaması, kanban, tam zamanında üretim, üretim planlama ve kontrol. * Araş. Görv. Dr., Gazi Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümü, kocak@gazi.edu.tr
2 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 226 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması DIFFERENT APPROACHES ON MATERIAL REQUIREMENTS PLANNING AND KANBAN INTEGRATION IN MATERIAL MANAGEMENT: LITERATURE REVIEW Abstract: There are two basic systems in material management of the enterprises as Materials Requirements Planning and Kanban. Materials Requirements Planning is a system in which quantity of materials needed for production is assessed according to the final product demand; where as Kanban is the stock controlling instrument of the Just in Time-JIT philosophy and the system providing material management during the production process by operating from the end to the start. Despite having significant advantages, each of these sytems also have peculiar disadvantages. The main reason why enterprises fail to put these sytems into practice from time to time is that they deal with the systems separately and they do not take into consideration that they are complementary to one another. Many studies have been done after Kanban System in 1940s and Materials Requirements Planning in 1960s. In 90s, it was clearly understood that much more efficient production systems could be formed by integrating the two systems; both conceptual and analytical studies on integrating MRP and Kanban systems has been done from the past to the present. The main purpose of this study is to analyse the literature studies about the integration of the two sytems which are the main tools of material management. Keywords: Material management, material requirements planning, kanban, just in time, production planning and control GİRİŞ Rekabetin yoğun yaşandığı ortamlarda işletmeler tüketici istek ve ihtiyaçlarını karşılayabilmek için tüketicilerin istediği ürünleri, istediği miktarda ve fiyattan sağlamak zorundadır. İşletmeler bu ihtiyaçları sağlarken değişen talep, fiyat, kalite, zaman, üretim kapasitesi, hammadde, yarı mamul, parça gibi birçok değişkenin bulunduğu bir ortamda üretim faaliyetlerini sürdürmektedirler. Değişkenliğin çok olduğu böyle bir ortamda işletmelerin mevcut kaynaklarını rasyonel kullanabilmesi için üretim planlaması ve kontrol faaliyetlerini etkin bir biçimde yerine getirmeleri gerekir. İşletme amaçlarına ulaşılmak için önemli faaliyetler dizisi olan üretim planlama ve kontrol sürecinin başarısı öncelikle üretim sürecinin gerçekleştirilmesi için gerekli olan hammadde, yarı mamul, parça gibi malzemelerin sağlanmasına bağlıdır. Dolayısıyla üretim planlama ve kontrol faaliyetlerinde malzeme yönetimi önemli bir konudur. Çünkü yapılan üretim planlarını gerçekleştirmek için bir takım işlemlerin yerine getirilmesi gerekir. Bu işlemlerin planlara uygun bir şekilde yerine getirilmesi için düzenli bir malzeme akışının olmalıdır. İşletmeler ancak bu şekilde müşterilerinin
3 227 / Aydın KOÇAK istediği ürünü, istediği miktarda ve yerde sağlayarak rekabet avantajı sağlayabilir. Dolayısıyla malzeme yönetimi üretim faaliyetlerinin yerine getirilmesinde hayati bir önem taşır. Malzeme yönetiminde temel amaç, ihtiyaç duyulan malzemenin, ihtiyaç duyulan zamanda, yerde ve miktarda bulunmasını sağlamaktır. Üretim süreçlerindeki malzeme yönetiminin iki temel aracı olan MRP ve Kanban sistemlerinin de temel amacı budur. Fakat MRP sistemi, üretim süreçlerinde bir sonraki üretim sürecinin ihtiyacının karşılanması temeline dayanan itme prensibine göre; Kanban sistemi ise sonraki süreçlerin önceki süreçlerden sadece tükettikleri miktarda ve zamanda parça talep ettikleri çekme prensibine göre çalışan sistemlerdir. İmalat işletmelerinde üretim planlama aracı olarak yaygın bir biçimde kullanılan MRP sisteminin rekabetin yoğun yaşandığı ve tüketicilerin istek ve ihtiyaçlarının sürekli değiştiği bir ortamda yetersiz kaldığı fark edilmiştir. Bunun sonucu olarak da işletmeler JIT teknikleri uygulayarak imalat süreçlerine değişikliklere çabuk cevap verme kabiliyeti kazandırmak istemektedirler. Bu süreç içerisinde MRP sisteminin avantajlarını da kaybetmemek için MRP ve JIT sistemlerinin bütünleştirildiği melez (hybrid) üretim sistemleri ihtiyacını doğurmuş ve bu sistemlerin kurulma çalışmaları yapılmıştır. I) MRP VE KANBAN SİSTEMLERİ İmalat işletmelerinde melez sistem yapısı oluşturulurken bir planlama sistemi olan MRP ile atölye düzeyinde kontrol aracı olan Kanban sistemi arasındaki ortak yönlerinin ve farklılıklarının iyi anlaşılması gerekmektedir. MRP sisteminin üretim planlama düzeyinde güçlü araçlara sahip olmasına karşın atölye düzeyinde zayıf yanları görülmektedir. Değişen talep durumlarında sistemin tekrar işletilmesi ve hem iş emirlerinin hem de satın alma emirlerinin dağıtılması zaman almaktadır. Kanban sistemi doğru bir şekilde uygulandığında, atölye düzeyinde stoklarda azalma, imalat sürelerinde kısalma, hazırlık sürelerinde azalma gibi faydalar sağlamaktadır. Buna rağmen Kanban sisteminde ürün yapısının karmaşık olduğu ortamlarda Kanban kartlarının takibi ve kayıtlanması oldukça güç olmaktadır. Çünkü Kanban sistemi kartların takibini ve kayıtlanmasını yapabilecek teknolojik bir alt yapıya sahip değildir. Buna ek olarak Kanban sistemi temelde düzenli talep koşullarında çalışmaktadır. Değişen talep koşullarında Kanban parti büyüklüklerinin hesaplanarak uygulamaya geçilmesi zaman alabilmektedir. Bu nedenle bu sistemin kısa sürede etkili bir şekilde işleyebilmesi için bilgisayar destekli bir sistem gereklidir. Bu alt yapı MRP sisteminde yer almaktadır. MRP ve Kanban arasında bir takım farklılıklar vardır. En önemli fark; MRP, imalat süresi, parti büyüklüğü, hazırlık süresi, gerekli işgücü zamanı, taşıma süresi gibi üretim sisteminin değişkenlerini sabit kabul eder ve planlamada bu değişkenlere
4 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 228 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması yaklaşık değerler vermektedir. Bu nedenle MRP pasif sistemler diye adlandırılmaktadır. Diğer yandan Kanban üretim sistemi ise bu değişkenlerin sürekli değiştiği üzerine kurulmuştur. Bu nedenle Kanban sisteminde üretim süreci organize edilirken bu değişkenler dikkate alınmaktadır. Böylece bu değişkenlerin kontrol edilmesi sonucu kalite iyileştirilerek, maliyetler, imalat süreleri ve stoklar düşürülerek önemli üretim problemleri çözülebilir. Bu nedenle Kanban sistemine aktif sistemler adı verilmektedir (Flapper vd, 1991: ). Bu açıklamalardan anlaşıldığı gibi atölye düzeyindeki problemlerin çözümünde Kanban sistemi MRP sisteminden daha güçlü bir araçtır. Kanban sisteminin, üretim planlama ve kontrol faaliyetlerinin önemli araçlarından olan toplam üretim planlaması, ana üretim programı ve malzeme ihtiyaç planlaması olmadan düzensiz bir talebe etkili bir şekilde cevap vermesi beklenemez. Ana üretim programının iki önemli özelliği vardır. Birincisi, sınırlı bir kapasitede değişen tüketici taleplerinin karşılanmasına veri sağlayan önemli bir kaynaktır. İkincisi, planlanma dönemi içerisinde düzenli üretimi sağlayabilmek için denge görevini görür. Kanban sisteminde tedarikçilerin verilen siparişi zamanında teslim etmesi sistemin işleyişinde kritik unsurlardan biridir. Bu açıdan MRP, tedarikçilere üreticinin hangi malzemenin, ne miktarda ve ne zaman ihtiyaç duyacağı konusunda yardımcı olur. Bu nedenle her iki planlama ve kontrol tekniklerinin bütünleştirilmesi ile üretim sistemlerinin etkinliğinin artırılması sağlanabilir. Melez üretim sistemlerinde üretim planlama ve kontrol faaliyetleri daha kolay ve esnek bir yapıya sahip olmaktadır. Çünkü melez sistem içerisinde Kanban sistemi, yapısal bir iş akışı, hazırlık sürelerinde azalış, imalat sürelerinde düşüş ve kalitede iyileştirme sağlarken, MRP sistemi kolay ve doğru bir planlama süreci sağlayacaktır (Jacobi,1994:14). II) LİTERATÜR ARAŞTIRMASI Literatürde MRP ve Kanban sistemleri, çalışma içeriği olarak karşılaştırma ve bütünleştirme çalışmaları olmak üzere iki açıdan incelenmektedir. Belirtilen her bir ana başlık ise kavramsal ve analitik olmak üzere iki alt başlık halinde gruplandırılmaktadır (Benton ve Shin,1998:417). Analitik çalışmalarda çeşitli simülasyon teknikleri ve matematiksel yöntemler kullanılarak her iki sistemin karşılaştırılması ve bütünleştirilmesi durumunda ortaya çıkan sonuçlar incelenmektedir. Kavramsal çalışmalarda ise çeşitli yaklaşımlar incelenmektedir. Tüm bu literatür çalışmaları özet olarak Şekil : 1 de gösterilmektedir. Yapılan bu makale çalışmasının kapsamının daraltılması amacıyla sadece bütünleştirme çalışmaları kavramsal olarak incelenecektir. Karşılaştırma ve analitik çalışmalar başka bir çalışmanın konusu olabilir. A) Kavramsal Bütünleştirme Çalışmaları Bütünleştirme çalışmalarının literatür araştırması yapılırken üretim yönetimi alanında önde gelen dergilerde yılları arasındaki gerçekleştirilmiş MRP ve
5 229 / Aydın KOÇAK Kanban sistemlerinin bütünleştirilmesi ve karşılaştırılması ile ilgili makaleler toplanmıştır. Bu makalelerin referanslarından da yararlanılmıştır. Daha sonra bu makaleler incelenerek karşılaştırma ve bütünleştirme olarak ayrılmış ve her bir grup analitik ve kavramsal çalışmalar olarak alt gruplara ayrılmıştır. Kavramsal bütünleştirme çalışmaları ayrıntılı olarak incelenmiştir. Bu inceleme sonunda aşağıda belirtilen yaklaşımlar çerçevesinde literatür çalışması yapılmıştır. 1) Yazılım Odaklı Bütünleştirme Yaklaşımları Discenza ve McFadden (1988), MRP ve JIT sistemlerin bütünleştirilmesinde bu iki sistemin etkin ve verimli çalışabilmesi için bir yazılım gerektiğini belirtmektedirler. MRP nin bilgisayar destekli bir sistem olmasına karşın JIT için Kanban sistemi manuel olarak çalışmaktadır. Bu durumda atölye düzeyinde çeşitli ürünlerin üretildiği bir ortamda malzeme akışı yüksek miktarda gerçekleşmekte bunun sonucu olarak veri işleme ve toplama faaliyetleri karmaşık hale gelmektedir. Bu nedenle Kanban sisteminin mutlaka elektronik olarak takip edildiği bir melez sistem kurulmalıdır. Melez sistemde oluşturulacak olan yazılımın JIT sistemini destekleyebilmesi için üretimle ilgili olarak aşağıdaki üç modülü kapsamalıdır. Karşılaştırma Çalışmaları Kavramsal Yaklaşım MRP/JIT Kavramsal Karşılaştırma İtme/çekme Kavramsal Çalışmaların Odak Noktaları Analitik Yaklaşım MRP/JIT Analitik Karşılaştırma Üretim Planlama ve Kontrol MRP/JIT Literatürü Birleştirme Çalışmaları Kavramsal Yaklaşım İtme/çekme Analitik Karşılaştırma MRP/JIT Kavramsal Birleştirme İtme/çekme Kavramsal Atölye Düzeyinde Kontrol Stok Kontrolü ve Dağıtım Analitik Yaklaşım MRP/JIT Analitik Birleştirme İtme/çekme Analitik Birleştirme Genel Konular Şekil : 1 MRP/JIT Literatürü Kaynak: BENTON W.C. ve SHİN, Hojung (1998), Manufacturing Planning an Control: The Evolution of MRP and JIT Integration, European Journal of Operational Research, v. 110, p
6 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 230 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması Üretimin Özellikleri Üretimin özelikleri, ürün yapıları ve üretim sürecini kapsar. Üretim özellikleri iki modülden oluşur. Bunlar; malzeme listesi ve stok alanları ve kullanım listeleridir. Malzeme listesi: Malzeme listesi üretim sistemindeki her bir parça için temel bilgiler sağlar. Bu modül üretimde kullanılan her bir malzemenin stok bilgilerini de sağlar. Ayrıca malzeme ile ilgili kod numarası, ABC sınıflandırma bilgisi, maliyeti, yapısı hakkında da çeşitli bilgiler sağlar. MRP ve JIT bütünleşmesinin sağlandığı sistemdeki malzeme listesi MRP de olduğu gibi çok seviyeli değil, tek seviyeli olmalıdır. Stok alanları ve kullanım listeleri: Stok alanları, parçaların tüketildiği üretim hatları ya da iş merkezleridir. Kullanım listeleri ise her bir stok alanında tüketilen parçaların listesidir. Melez sistemde üretim hattı boyunca iş merkezlerinde hem stok alanları hem de kullanım noktaları oluşturulur. Her kullanım noktası kullanım listesine sahip olmalıdır. Böylece her bir stok bölgesinde bir parça tüketildiğinde kullanım listesine işlenecektir. Sonuçta malzeme listesi ile kullanım noktaları karşılaştırıldığında, bitmiş bir ürün için tüm kullanım listelerinin toplamı malzeme listesine eşit olacaktır. Bu sistem malzeme yönetiminde kolay ve görünür bir kontrol sağalmaktadır. Malzeme planlaması Malzeme planlaması, miktar tabanlı ana üretim programı (AÜP) ve JIT malzeme ihtiyaç planlaması olmak üzere iki modülden oluşur. Miktar tabanlı ana üretim programı, JIT, üretim için bir yönetim planlama aracıdır. Bu araç ile her bir ürünün ana üretim programındaki aylık miktarı günlük miktarlara çevrilir. Bu modül, üretim programlamasında başarı sağlamak için önemli bir karar desteği sağlamaktadır. JIT malzeme ihtiyaç planlaması, ana üretim programını gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin miktar ve zamanlamasını günlük bazda belirler. Klasik MRP sisteminin aksine JIT malzeme ihtiyaç planlamasında planlanmış bir sipariş emri açılmaz. Sadece AÜP nı gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin olup olmadığını günlük olarak kullanıcıya sunmaktadır. Üretim kontrol Üretim kontrol, üretim raporlama ve kullanım kayıtları, stok yönetimi ve malzeme maliyet raporlaması olmak üzere üç modülden oluşur. Üretim raporlama, tamamlanan üretim miktarını ve stok alanlarındaki stok miktarlarını raporlar. Her süreç tamamlandığında ve kullanım noktasından geçtiğinde, bu modül, kullanılan malzemeleri stok alanındaki kullanım listesinden düşer. Böylece
7 231 / Aydın KOÇAK stoklar sürekli izlenir. İş merkezlerinde barkod sistemi kullanılarak yukarıda belirtilen işlem hem hızlı bir şekilde gerçekleşir, hem de veriler otomatik olarak işlenir ve saklanır. Kullanım kayıtları, ister üretim alanında ister depoda olsun tüm stok alanlarındaki durumun güncel olarak izlenmesini sağlar. Stok yönetimi, üretim sürecinde meydana gelen tüm malzeme kullanım miktarlarının izlenmesini sağlayan modüldür. Bu modül ile tüm stok faaliyetleri gerçekleştirilir. Malzeme maliyet raporlaması, üretimde kullanılan tüm malzemelerin maliyetini sağlayan modüldür. Wang ve diğerleri (1996), itme ve çekme sistemlerinin bütünleştirilmesinde bir üretim planlama ve kontrol yazılım modeli önermişlerdir. Bu modelin özelliklerinin ilki MRP sistemindeki ana üretim programının erken/geç üretim planlama yöntemi ile beraber içine JIT felsefesinin yerleştirilmesidir. İkincisi malzeme girişinin kontrolü itme, üretim süreci içerisindeki işleyiş ve montaj süreçlerinin ise çekme prensiplerine göre gerçekleşmesidir. Üçüncü özellik ise üretim hattındaki değişkenlerin düzenlenmesini sağlayan üretimin iyileştirilmesi için öneri modülüdür. Melez sistem için önerilen yazılım aşağıda belirtilen 14 temel modülden oluşmaktadır. Müşteri/sipariş modülü, tüm müşteri bilgileri ve ürün sipariş bilgilerinin izlendiği ve yönetildiği modüldür. Ürün ağacı yönetimi modülü, çok seviyeli ürün ağaçlarının yönetilmesi ve melez sisteme göre değiştirilerek kullanılmasını sağlamaktadır. Kapasite yönetimi modülü, süreçteki kaynakların yönetimi ile ilgilenmektedir. Malzeme depolama yönetimi modülü, ihtiyaç duyulan malzemelerin listelerinin ve bunların eldeki miktarlarının yönetimi için kullanılan modüldür. Ön kapasite planlaması modülü, planlama yapılırken ana üretim programının gerçekleştirilmesi için gerekli olan kapasite yönetimini gerçekleştirir. Satın alma planlaması modülü, ana üretim programına ve stoktaki miktarlara göre malzeme satın alma planlaması faaliyetini gerçekleştirmektedir. Satın alma simülasyonu ve üretim simülasyonu modülleri, belirsizlik koşullarında imalat zamanları, israf miktarları, arızalar gibi değişkenleri göz önüne alarak satın alma ve üretim simülasyonlarının yapılmasını sağlamaktadır. Üretim süreç izleme modülü, atölye düzeyinde çekme sisteminin izlendiği modüldür. Ara stok yönetim modülü, her bir iş merkezindeki ara stokların izlenmesini ve yönetilmesini sağlayan modüldür.
8 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 232 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması Ana üretim programı, itme kontrol, çekme kontrol ve üretimin iyileştirilmesi için öneri modülü melez sistemin işleyişi için en önemli modüllerdir. Erken/geç üretim planlaması yöntemi optimal üretim planının hazırlanmasını sağlamaktadır. Müşteri ihtiyaçlarının karşılanmasında zaman zaman kapasite sıkıntısı çekilebilmektedir. Kapasite sıkıntısı çekildiğinde ya erken üretim yapılır ya da teslimat gecikir. Erken üretim yapıldığında nihai ürün stokları artacaktır. Bunun sonucu üretim maliyetleri artar. Geç teslimat durumunda ise rekabet gücü azalır ve müşteri güveni kaybedilebilir. Bu nedenle melez sistemde erken/geç üretim planlaması yöntemi ile üretimdeki kapasite sınırlılıkları göz önüne alınarak toplam erken ve geç kalmaların maliyetlerinin minimize edildiği optimal bir üretim planı gerçekleştirilir. İtme kontrol modülünde MRP sistemi kullanılarak ana üretim programına göre malzeme ihtiyaçları belirlenmektedir. Burada alt montaj süreçleri ile ilgilenilmez. Sadece malzeme girişinin planlaması yapılmaktadır. Çekme kontrol modülü atölye düzeyinde Kanban sisteminin izlendiği ve kontrol edildiği modüldür. Burada atölye düzeyinde montaj ve diğer süreçler izlenir. Üretim simülasyon modülünden sürekli destek alınmaktadır. Üretimin iyileştirilmesi için öneri modülünün temel fonksiyonları aşağıdaki gibi belirtilebilir. Üretim sürecindeki iyileştirme kurallarının belirlenmesi sağlar Üretim sürecinde meydana gelen problemlerin analizini yapar Üretimde yapılabilecek olan iyileştirmelerin belli zaman aralıklarına göre belirlenmesini sağlar Üretim süreci sürekli izlenmesi gereken bir süreçtir. Bu nedenle üretim sürecinde meydana gelen faaliyetler kayıtlanarak ortaya çıkabilecek sorunlar bu modül ile belirlenebilir. Wang ve Xu (1997), melez sistem stratejilerinin geliştirilmesinde karar desteği sağlayabilecek bir melez üretim kontrol strateji simülasyonu yazılımı önermişlerdir. Rekabetin yoğun yaşandığı ortamlarda çeşitli üretim stratejilerine ihtiyaç duyulmaktadır. Melez üretim stratejisi bu stratejiler arasında yer almaktadır. Fakat melez üretim sistemi de çeşitli koşullar altında farklı sonuçlar verebilmektedir. Bu nedenle söz konusu sonuçların analiz edilmesi için bir simülasyon yazılımı önemli bir karar desteği sağlayabilir. Önerilen yazılım tekli ve çoklu iş merkezli seri süreçleri, çok parçalı ve bileşenli montaj süreçleri gibi çeşitli ortamlarda kullanılabilmektedir. Simülasyon yazılımının Şekil : 2 de gösterildiği gibi beş temel modülü vardır.
9 233 / Aydın KOÇAK İnsan-bilgisayar arayüzü Üretim hattı veri modülü Kontrol stratejisi tasarım desteği Ana simülasyon modülü Strateji karşılaştırma ve değerlendirme Üretim hattı veri tabanı Strateji tasarımı veri tabanı Simülasyon sonuçları veri tabanı Şekil : 2 Simülasyon Yazılımının Yapısı Kaynak: WANG, DINGWEI ve XU, C. (1997) Hybrid Push/Pull Production Control Strategy Simulation and its Applications Production Planning and Control, Vol.8, NO.2, 147. İnsan-bilgisayar arayüzü modülü, yazılımın kullanılması için kullanıcılara yardımcı olan modüldür. Bu modülle tüm diğer modüllere ulaşıldığı gibi ihtiyaç duyulan bilgilere ve yardıma bu modülden ulaşılabilmektedir. Üretim hattı veri modülü, üretim hattının simülasyonunun yapılması için gerekli olan modellemede ihtiyaç duyulan bilgilerin sağlandığı modüldür. Kontrol stratejisi tasarım desteği modülü, belirlenen koşullarda çeşitli melez üretim stratejileri sunmaktadır. Ana simülasyon modülü, yazılımın temel modülüdür ve diğer tüm modüller bu modüle bağlı olarak çalışmaktadır. Bu modül, çeşitli üretim süreçlerinde, farklı ürün yapısına ve çeşidine göre birçok melez üretim stratejisi alternatifleri geliştirilip simülasyon yapılmasına olanak sağlamaktadır. Strateji karşılaştırma ve değerlendirme modülü ise alternatif sistemlerin simülasyon sonuçlarının karşılaştırılıp değerlendirildiği modüldür. 2) Süreç Odaklı Bütünleştirme Yaklaşımları Karmakar (1989), kurulacak olan melez sistemde en önemli unsurun hangi üretim sürecinde hangi sistemin hangi özelliklerinin kullanılması gerektiğinin belirlenmesi olduğunu belirtmiştir. Bu özelliklerin belirlenmesinde kesin çizgiler olmamakla beraber Karmakar Tablo : 1 de gösterildiği gibi melez sistemin özelliklerini özetlemektedir. Tabloda üretim şekline göre malzeme planlaması, kontrol ve iş emirlerinin dağıtılması ve atölye düzeyi açısından incelenmektedir.
10 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 234 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması Tablo : 1 Melez Sistem Özellikleri İmalat sürecinin değişkenliği Düşük Yüksek Malzeme Kontrol ve İş Atölye Üretim Süreci Planlama Emirleri Düzeyi Çekme: Sürekli akış JIT Miktar tabanlı JIT-Çekme Melez Çekme-İtme: Kesikli ve Tekrarlamalı JIT-MRP Çekme Çekme Melez Çekme-İtme: Kesikli ve Dinamik MRP Çekme Çekme İtme: Müşteriye özel üretim MRP Sipariş programlama Atölye Programlama Kaynak: KARMAKAR, Uday, (1989) Getting Control of Just in Time Harvard Business Review, September-October, p: Rajput ve Benet (1989) esnek montaj süreçlerine odaklanarak esnek imalat sistemlerinin etkinliğini artırmak için malzeme yönetiminde MRP ve Kanban sistemlerinin bütünleştirilmesini önermişlerdir. Her iki sistem bütünleştirilerek etkili bir malzeme kontrolü ve esnek bir üretim yapısı kurulması sonucu ekonomik üretim, rekabet avantajı, düşük stoklar ve talebe çabuk cevap verme gibi yararlar sağlanabilir. Montaj süreçlerindeki en önemli sorunlardan birisi ürün çeşitliliğinden dolayı malzeme planlamasının ve üretim sürecinin karmaşık bir hale gelmesidir. Bu sorunu gidermek için melez stratejiler uygulanmalıdır. Montaj esnekliğinin sağlaması için malzeme yönetiminde malzemelerin akışının ve depolanmasının esnekliğinin sağlanması gerekir. Montaj süreçlerinde atölye düzeyinde kontrol ve satın alma faaliyetleri JIT prensiplerine göre yapılmalıdır. Bu süreçte MRP planlama araçları, pazarlama ile üretim ve tedarikçi ile işletme arasında arayüz görevi görerek, süreci daha iyi kontrol edilebilir ve görülebilir hale getirir. Ürün yapısının karmaşık olduğu montaj süreçlerinde, süreç modüllere ayrılarak malzeme yönetimi daha etkin yapılabilir. Bu modüller birbirleriyle entegre olarak çalışır ve her bir modülün kontrol mekanizması vardır. JIT prensipleri bu süreçte etkin bir rol oynarken MRP, planlama ve iletişim faaliyetlerinde arayüz görevi görmektedir. 3) Planlama Odaklı Bütünleştirme Yaklaşımları Bose ve Rao (1988), üretimin kontrol ve uygulama aşamasında JIT, planlama aşamasında ise MRP kullanılarak bir melez sistem kurulabileceğini belirtmişlerdir. Melez sistem unsurlarını planlama odaklı olarak incelemişlerdir. Şekil : 3 de Bose ve Rao nun önerdiği melez sistem gösterilmektedir.
11 235 / Aydın KOÇAK TAHMİN TÜKETİCİ SİPARİŞ YÖNETİMİ KAYNAK İHTİYAÇLARI PLANLAMASI ÜRETİM PLANLAMA DAĞITIM İHTİYAÇLARI PLANLAMASI KAPASİTE PLANLAMASI ANA ÜRETİM PROGRAMI MALZEME LİSTESİ MALZEME İHTİYAÇ PLANLAMASI STOK YÖNETİMİ SATINALMA YÖNETİMİ SON MONTAJ PROGRAMI ÜRETİM PROGRAMLAMA TEDARİKÇİ PROGRAMLAMA ÇEKME SİNYALLERİ Şekil : 3 MRP ve JIT Sistemlerinin Bütünleştirildiği Melez Sistem Yapısı Kaynak: BOSE, Gerald ve RAO, A. (1988), Implementing JIT with MRPII Creates Hybrid Manıfacturing Environment Industrial Engineering, September, p:50. 4) Sistem Odaklı Bütünleştirme Yaklaşımları Lee (1993), MRP ve JIT sistemlerinin bütünleştirilmesinde bir melez sistem modeli önermiş ve söz konusu melez modelin çeşitli üretim tipleri için planlama ve programlama stratejilerini birleştirdiğini belirtmiştir. Önerilen melez sistem, planlama ve uygulama olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır. Her bir bölüm talep yönetimi, stok yönetimi, kapasite yönetimi ve kalite yönetimi olmak üzere dört yönetim faaliyeti açısından incelenmektedir. Talep yönetimi, herhangi bir üretim stratejisi oluşturmak için gereklidir. Çünkü her bir üretim işlemi, talep miktarından çıkan ana üretim programına göre planlanır. Kapasite planlaması, ana üretim programının düzenli bir şekilde yerine getirilmesi için gereklidir. Önemli bir planlama aracı olan MRP, melez sistemde planlama ile uygulama arasında arayüz görevini görmektedir.
12 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 236 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması Planlama bölümünde toplam üretim planı, ana üretim programı, her bir ürün için malzeme listesi, stok kayıtları, ihtiyaç planı ve iş emirlerinden oluşan klasik bir MRP tabanlı sistem görülmektedir. Melez üretim sisteminin uygulama bölümü ise atölye düzeyinde kontrol ve üretim için ihtiyaç duyulan malzeme ve parçaların satın alınma aşamalarından oluşur. Burada atölye düzeyinde kontrol Kanban kartları aracılığıyla sağlanmaktadır. Stoklar sadece Kanban kutularında bulunan miktarlar kadar olmaktadır. Böylece stok miktarları düşmektedir. Kısacası JIT üretim sisteminin tüm özelliklerini kapsamaktadır. Behera (1995), rekabet avantajı sağlayabilmek için MRP, JIT ve toplam kalite yönetiminin bütünleştiği tüketici odaklı melez sistemlerin uygulanması gerektiğini belirtmiştir. Behera, MRP ve JIT sistemlerinin bütünleştirildiği melez bir sistemin alt yapısı kullanılarak Toplam Kalite Yönetimi prensibinin de entegre edilebileceğini belirtmiştir. Böylece çalışan performansında iyileştirme, üretim kalitesinin artırılması, takım çalışmasının geliştirilmesi gibi faydalar sağlanabilir. Melez sistem, uzun ve orta dönemli planlama sistemleri ve orta ve kısa dönemli uygulama ve kontrol sistemlerinden oluşmaktadır. Oran tabanlı karma üretim planlama, tedarik zincirindeki ve üretimdeki işlemlerin düzenli yürümesi ve imalat sürelerinin kısaltılması için yapılması gereken bir planlamadır. Malzeme yönetimi tabanlı MRP sistemi, uzun dönemli tedarikçi ihtiyaçlarının belirlenmesinde kullanılır. Melez sistemde kısa dönemde tedarikçi ilişkilerinin malzeme yönetiminde Satıcı Kanbanları kullanılır. MRP tabanlı programlama, üretim için gerekli olan günlük net ihtiyaç miktarlarının belirlenmesini sağlar. Ayrıca Üretim Kanbanları ile malzemeler arasında köprü görevini görür. Melez sistemde uygulama aşaması, MRP sisteminden çıkarılan iş emirleri (çekme sistemine uygun olamayan parçalar için) ve atölye düzeyinde çekme prensibine dayanan bir kontrol sisteminden oluşur. Kontrol sistemleri, stok kontrol, depolama, Kanban sayılarının kontrolü, müşteri siparişlerinin izlenmesi, üretim hücrelerinin girdi ve çıktılarının izlenmesi, sistemde meydana gelen verilerin tutulması ve performans ölçümlerinden oluşur. Pun ve diğerleri (1998), melez üretim sistemlerinin işletmelere esneklik ve değişimlere daha çabuk cevap verme yeteneği sağladığını belirterek önerdikleri melez sistem modelini elektronik devre üreten bir işletmede uygulamışlardır. JIT sisteminin amacı doğru malzemeyi ve/veya parçayı, doğru zamanda ve yerde sağlayarak üretim sürecindeki israfı engellemektir. Sistem içerisinde MRP nin etkin planlama araçları kullanılmaktadır. Her iki sisteminde kendine özgü zayıf yanları vardır. Örneğin JIT gelecekte meydana gelebilecek malzeme ihtiyaçları konusunda zayıf kalırken, MRP stok problemlerinin çözümünde etkisiz kalmaktadır. MRP ve JIT birleştirilerek bu tür problemler ortadan kaldırılabilir. Böylece Pun ve diğerleri, MRP nin itme, JIT in
13 237 / Aydın KOÇAK çekme prensiplerinin beraber kullanılarak sinerji yaratıldığı bir melez sistemin unsurlarını ortaya koymuşlardır. Pun ve diğerleri, melez sistemde, MRP nin kapasite planlaması için, JIT sisteminin ise atölye düzeyinde kontrol ve ana üretim programlaması için kullanılması gerektiğini belirtmekte, fakat sürekli gelişme için JIT prensiplerinin tüm üretim alanında geçerli olması gerektiğini belirtmektedirler. Melez sistemde MRP sistemi, üretim kapasite planlamasında, JIT sisteminin ise, sürekli iyileştirme ve üretim süreçlerindeki israfların elimine edilmesi için ideal araçlardır. Bu iki sistem bütünleştirilerek, orta ve uzun dönemli planlama süreçleri ile atölye düzeyindeki faaliyetler arasında kapalı bir döngü oluşturulur. Böylece bu bütünleşme üretim planlama ve kontrolde sürekli iyileşmeyi sağlar. 5) Stok Kontrol Odaklı Bütünleştirme Yaklaşımı Flapper ve diğerleri (1991), MRP ve Kanban sistemlerinin bütünleştirilmesinde aşamalı bir süreç izlenmesi gerektiğini belirterek üç aşamalı bir çalışma ile melez sistem yapısının kurulabileceğini belirtmişlerdir. Melez sistem kurulurken MRP, JIT prensiplerine göre çalışan bir sisteme entegre edilmelidir. Flapper ve diğerleri, MRP ve JIT sistemlerinin birleştirilmesi için üç adım önermişlerdir. Bu adımlar aşağıda özetlenmektedir. 1. Aşama: Hızlı malzeme akışını sağlayacak bir hat kurmak Bu aşamada depoların çoğu ya da hepsi kaldırılmaktadır. Stoklar küçük partiler halinde atölye düzeyinde tutulur. Üretim alanı hızlı malzeme hareketine imkân vermelidir. Atölyenin tüm alanlarını birleştiren bir malzeme taşıma sistemi oluşturulur. Bu sistem, otomatik olarak yönlendirilmiş bir araç sistemi olabileceği gibi, bir malzeme taşıyıcı aracı süren bir iş görenden de oluşabilir. MRP sistemi stokların yeni yerleri konusunda bilgilendirilir. Süreçte önemli değişiklikler yapılmalıdır. Kalite, imalat süreleri, makine hazırlık süreleri gibi alanlarda iyileştirmeler yapılmalıdır. Sistem iyileştikçe stok düzeyleri düşecektir. Burada atölye düzeyinde kontrol yapılırken malzeme, işgücü, araç-gereç ve zaman gibi kaynakların MRP sisteminde tutulan verilerini JIT sistemi sürekli kullanmaktadır. Böylece gerekli önlemler alınarak kalite, imalat süreleri, makine hazırlık süreleri, maliyetler, teslim zamanları gibi konularda iyileştirmeler yapılmaktadır. 2. Aşama: Bir çekme sisteminin oluşturulması Bu aşamada bir çekme üretim sistemi oluşturulur. Burada MRP sisteminden çıkan iş emirleri sadece son ürünün bulunduğu kısma gönderilir. Bu iş emirleri için malzeme ihtiyacı elektronik çekme sinyalleri ve Kanban kartları gibi araçlar
14 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 238 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması kullanılarak üretim alanlarındaki stoklardan çekilir. Burada Kanban sistemindeki gibi bir sonraki iş merkezinin kendinden önceki iş merkezinden ihtiyaç duyduğu kadar parçayı çekmesi esasına dayanan bir sistem oluşturulmaktadır. MRP, son ürün dışında, başka bir iş merkezine iş emri dağıtmaz. Burada sistemin işleyebilmesi için parti büyüklükleri küçük ve makine hazırlık süreleri düşük olmalıdır. Sistemde son ürün ve satın alınan malzemeler dışındaki tüm ara mamuller hayalet malzeme olarak tasarlanırlar. Kısacası, MRP sistemi satıcılardan satın alınacak parçalar için sipariş verme fonksiyonunu yerine getirecek, ancak atölyede üretilecek parçaların üretimin programlamayacaktır. Atölyedeki faaliyetler çekme sisteminin prensiplerine göre yürütülecektir. Birinci ve ikinci aşama başarılı bir şekilde uygulandıktan sonra üçüncü aşamaya geçilebilir. 3. Aşama: Yeni bir yerleşim biçiminin oluşturulması Bu aşamada, birinci ve ikinci aşamada geliştirilen üretim süreci yeni bir üretim hattı ve yerleşim biçimi meydana getirilir. Kısacası ürün grubunun üretilmesi için gerekli tüm makineler bir araya getirilerek bir üretim hattı, yani bir iş merkezi oluşturulur. MRP, iş emirlerini bu üretim hattın son aşamasına gönderirken, hattın geri kalan aşamaları çekme sistemi tarafından kontrol edilir. Burada MRP sistemi, imalat süreleri, hazırlık süreleri, ıskarta oranları, süreç zamanları, iş gücü, parti büyüklükleri ve güvenlik stokları ile ilgili tüm verileri sistemden toplar ve günceller. 6) Atölye Düzeyinde Kontrol Odaklı Bütünleştirme Yaklaşımları Hall (1986), Synchro-MRP adı verdiği bütünleşik sistemde üretimin tetiklenmesi için hem MRP iş emirleri hem de Kanban kartları kullanılmaktadır. Sistemde üretim başlamadan önce atölye düzeyinde her iki sinyalin de (MRP iş emri ve Kanban kartı) senkronize bir şekilde alınması gerekmektedir. Synchro-MRP sistemi, ürün çeşitliliğinin çok olduğu ve birçok iş merkezli bir süreçte iyi sonuçlar vermektedir. Fakat bu sistemde üretilecek olan parçaların günlük programlaması bir bilgi sistemi ile önceden günlük olarak planlanması gerekmektedir. Ding ve Yuen (1991), bir üretim sürecinde hem itme hem de çekme sistemlerinin olabileceğini belirterek bu tip süreçlerde MRP ve Kanban sistemlerinin bütünleştirilmesi gerektiğini belirtmişlerdir. Fakat bu bütünleştirme çalışmasında klasik MRP sisteminde bir takım değişiklikler yapılmalıdır. Bu nedenle modifiye edilmiş bir MRP modeli önerilmektedir. Bu modelde Kanban parti büyüklükleri, sipariş noktası, tedarik süresi gibi Kanban sisteminin işleyişi ile ilgili bilgiler MRP sistemine aktarılmaktadır. Bir Kanban parçasının tedariki tek kutulu Kanban sisteminde sipariş noktasına gelindiğinde, çoklu
15 239 / Aydın KOÇAK Kanban sisteminde ise, kutu boşaldığında yerine getirilecektir. Bu süreç gerçekleştiğinde tüm veriler MRP istemine aktarılır. Böylece eldeki başka bir deyişle kutudaki malzeme miktarı güncel olarak takip edilebilir. Tedarik ya da imalat Kanbanı süreç içerisinde işlerken MRP sadece bilgi sağlama görevini üstlenecektir. Nagendra ve Das (1999), atölye düzeyinde kontrol faaliyetlerine odaklanarak bütünleştirme çalışmalarında atölye düzeyinde kullanılabilecek Kanban Kart Kontrolörü, Kanban Önceliklendirici, Dinamik İmalat Süresi Tahmincisi olmak üzere üç teknik önermişlerdir. Aşağıda bu teknikler kısaca incelenmektedir. MRP sisteminde üretim planlama için planlanmış siparişler kullanılır. JIT sisteminde ise üretimin programlanması ve uygulaması için Kanbanların sayısı kullanılır. MRP ile Kanbanın entegre edildiği melez sistemde MRP nin planlama çıktılarının uygulama aşamasında Kanban sisteminin girdisi haline dönüştürülmesi gerekir. Bu dönüşüm için kullanılan teknik, Kanban Kart Kontrolörüdür (Kanban Card Controller). Kanban Kart Kontrolörü, üretim ve stok kontrolünde kart sayısını belirlemek için MRP den gelen planlanmış siparişleri kullanır. Kanbanların sayısı stokları minimize etmek için talep değişimlerine karşı dinamik olarak hesaplanır. Önceliklendirme, atölye düzeyindeki işler için önemli bir faaliyettir. Çünkü önceliklendirme, ara stoklar, iş akış zamanı, gecikme, kaynak kullanımı gibi performans parametrelerine direkt olarak etki eder. Kanban sisteminin kullanıldığı yerlerde düzgün bir üretim akışı olduğundan dolayı, önceliklendirilmeye gerek duyulmaz. Fakat MRP ile Kanbanın bütünleştirildiği edildiği melez sistemde, önceliklendirmeye ihtiyaç duyulur. Bu önceliklendirme Kanban Önceliklendirici (Kanban Prioritizer) tekniği ile gerçekleştirilir. Bu teknik melez sistemde atölye düzeyinde yaşanan yükleme problemlerine optimal çözümler sağlar. İmalat süresi, hem MRP hem de Kanban sisteminde önemli bir unsurdur. Stokları ve malzeme açığını minimize etmek için imalat sürelerinin doğru tahmin edilmesi her iki sistemde de önemlidir. MRP sisteminde bir parça ya da malzemenin kıtlığı, malzeme listesinde ona bağlı olan diğer parçaları etkiler. Bundan kaçınmak için MRP de planlama yapılırken imalat sürelerine tampon süreler eklenir. Bu da imalat sürelerinin uzamasına neden olur. Fakat bu imalat süreleri, stokların minimize edilmesini değil, MRP nin çalışmasını sağlar. İmalat süreleri, Kanban sisteminde de iş istasyonları arasındaki Kanbanların sayılarının belirlenmesinde de kullanılır. Melez sistemin etkili çalışabilmesi için imalat sürelerinin doğru ve güncel olması gereklidir. Bunun için Dinamik İmalat Süresi Tahmincisi (Dynamic Lead Time Estimator) tekniği kullanılmaktadır. Bu teknik, imalat sürelerinin doğru zamanlı olarak hesaplanması sağlar.
16 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 240 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması Nagendra ve Das, yukarıda belirtilen üç tekniği kullanılarak MRP nin planlama kabiliyetlerini, Kanbanın atölye düzeyinde kontrol ve programlama avantajlarını bir araya getirilerek, melez sistemin verimli bir şekilde çalışacağını belirtmişlerdir. Ho ve Chang (2001), melez sistem yapısını atölye düzeyinde inceleyerek toplam üretim maliyetini minimize edecek olan bir üretim programlama modeli önermektedirler. Önerilen melez sistem, hem kapasite planlaması hem de atölye düzeyinde programlamayı aynı anda gerçekleştirilebilmenin yanında detaylı bir üretim programlamasını da sağlamaktadır. Ayrıca melez sistem saf MRP sisteminin sağlayamadığı detaylı bir atölye düzeyinde programlama sağlamaktadır. Ho ve Chang, yaptıkları çalışmada çeşitli ürünler üreten ve bu ürünleri çeşitli aşamalardan geçen üretim sistemleri üzerinde çalışmışlardır. Bu tür üretim sistemlerinde her bir ürün ya da parça, çeşitli iş merkezlerinde ya da makinalarda bir ya da daha fazla işleme tabi tutulurlar. Aynı işlem için farklı makineler kullanılabilir. Doğal olarak bu makinelerin, birim başına işlem zamanı ve hazırlık zamanı farklıdır. Bunun bir sonucu olarak birim maliyeler de farklılaşmaktadır. Her parça, malzeme listesinde belirtildiği gibi öncelik sonralık ilişkisine göre üretilir. Her bir parça ya da ürün kendi üretim rotasını izlemesi gerekir. Ho ve Chang, melez sistemin hem malzeme planlama hem de üretim programlama seviyesinde bir çekme sistemi olduğunu belirtmektedirler. Önerilen melez sistem üç aşamada incelenmektedir. İlk olarak melez sistemin mantığı, sonra melez sistemin temel girdi ve çıktıları ve son olarak da sistemin değerlendirilmesi için performans kriterleri incelenmektedir. Melez sistemde, MRP de olduğu gibi bir ürün ya da parçanın talebi ana üretim programından çıkarılır. Atölye düzeyinde bir ürün ya da parça çekme prensibine göre kontrol edilir. Bir ürün ya da parça, alt parçalardan oluşuyor ise bu ürün ya da parçanın ilk işlem programlaması, alt parçalarının işlem programlamasını gerektirir. Çünkü bir ürün ya da parçanın üretimi, alt parçaları üretilmeden gerçekleşemez. Bu çekme odaklı programlama süreci, tüm alt parçaların üretim programlaması yapılana kadar devam edecektir. Melez sistem çeşitli açılardan MRP sistemine benzemektedir. Öncelikle her iki sistemde bilgisayar destekli bilgi sistemi şeklinde çalışmaktadır. Ayrıca melez sistem, MRP nin gerekli olan parçanın, gerektiği miktarda gereken zamanda bulunmasını sağlayan zamanlama prensibini kullanır. Ek olarak melez sistemde de MRP sisteminde olduğu gibi ürün ve parçalar alt bölümlere ayrılıp, malzeme listesi oluşturularak planlama ve programlama yapılır. Melez sistemin JIT sistemi ile de benzerlikleri vardır. İlk olarak her iki sistemde malzeme kontrolü çekme prensibine göre yapılmaktadır. Fakat JIT sisteminde daha katı bir üretim programlaması vardır. Dengeli bir üretim gereklidir. Melez sistem ise, hem sürekli, hem de kesikli üretim sistemlerinde kullanılabilir. Melez sistem toplam üretim maliyetleri hakkında önemli bilgiler sağlarken, JIT sisteminin bu tür bilgileri sağlaması oldukça sınırlıdır.
17 241 / Aydın KOÇAK 7) Tedarik Odaklı Bütünleştirme Yaklaşımı Landry ve Duguay (1997), parça üreten bir imalat işletmesinde MRP, Kanban ve barkod sistemlerinin bütünleştirildiği bir model önererek bu modeli bir işletmede dört sene boyunca uygulamışlardır. Çalışmanın yapıldığı işletme, 100 den fazla tedarikçiden 400 e yakın parça tedarik etmektedir. Melez sistem oluşturularak düzensiz bir talep ortamında hem hammadde stoklarını minimum seviyede tutulabilmekte hem de tedarik sistemi ile ilgili doğru veriler elde edilmektedir. Melez sistem oluşturulurken iki aşamalı bir proje gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada, MRP tabanlı, barkodlu bir Kanban sistemi kullanılarak hammadde stokları kontrol altında tutulmaya çalışılmış, ikinci aşamada ise hammadde ve parçaların yaklaşık %65 i itme sisteminden çekme sistemine dönüştürülmüştür. Aşağıda bu iki aşama incelenmektedir. Şekil : 4 de gösterilen birinci aşamada ana üretim programı, genellikle 8-16 haftalık zaman dilimini kapsar ve tüketicilerden gelen siparişlere dayanır. Bu siparişler, günlük zaman dilimlerine bölünür. Hammaddeler seviyesinde brüt ihtiyaçlar MRP sistemi tarafından dağıtılır (No:9). Bu ihtiyaçlara güvenlik stokları eklenerek tedarik sürecinde gerekli olan Kanban sayıları hesaplanır (No:10). Her hafta başı, işletme tedarikçilere gelecek 12 hafta için brüt ihtiyaçları gösteren bir program fakslar. Tedarikçiler, Faxban adı verilen bu faks ile aynı zamanda günlük olarak hesaplanmış net ihtiyaçları da alırlar (No:11). Bu günlük net ihtiyaçlar toplamı, iki ya da beş gün arasında değişen tedarik döngüsünün sonunda bir sonraki satın alma siparişinin miktarıdır. Tedarikçiler Hammaddeler (1) Kanban kartlı Hammaddeler (4) Üretim Süreci MÜŞTERİLER Faxban ve MRP Brüt İhtiyaçları Kanban Tarama (3) İnaktif Kanbanlar (2) Kanban Tarama (6) (5 Kanban Kutusu Müşteri Siparişleri Stok (7) Faxban Sistemi (11) Kanban Sayılarının Hesaplanması (10) MRP (9) Ana Üretim Programı (8) Şekil : 4 Melez Sistem Yapısı Kaynak: LANDRY, Sylvaın ve DUGUAY, C. (1997), Integrating MRP, KANBAN and Barcoding Systems to Achive JIT Procurement Production and Inventory Management Journal. First Quarter, p:9.
18 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 242 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması Tedarikçilere günlük ihtiyaçlar Kanban kartları ile değil, faks ile yollanır. Ama kartlar sistem içerisinde el değiştirme durumuna göre adlandırılır. Kartların durumu, eğer elde ise faal (etkin), değilse faal olmayan olarak belirlenir. Bu nedenle işlem gören her kartın durumu bilgisayar sistemi tarafından kaydedilir. Bir malzeme tedarik edildiğinde, inaktif olan kart, aktif hale gelir. Malzemenin barkodu tarandığı zaman bu süreç otomatik olarak gerçekleşir. Malzemeler tüketildiğinde kartlar, bir sonraki aşamaya gidecek olan kutulara bırakılır (No:5). Bu kutular taranarak günlük ihtiyaçlar belirlenir(no:6-7). Burada tedarikçiler ile olan ilişkiler çok önemlidir. Çünkü tedarik süresi uzadıkça, Kanban sayısı dolayısıyla stok seviyesi artacaktır. Sistemin ikinci aşamasında da stok kontrolünde Kanban sisteminin uygulanması ve hesaplanması için MRP tabanlı bir sistem kurulmaktadır. Fakat bu aşamada Faxban kullanılmamaktadır. Bunun yerine MRP sisteminden alınan müşteri siparişleri haftada bir kere tedarikçilere gönderilir. Sonuç olarak melez sistemin uygulanması ile stok seviyesinde düşüş, esneklik artışı, değişen talep miktarlarını çabuk cevap verebilme gibi birtakım yararlar sağlanmıştır. 8) Yönetim Odaklı Bütünleştirme Yaklaşımı Sillince ve Sykes (1993), melez sistem yapısını teknik açıdan incelemenin yanında muhasebe, maliyet, performans, organizasyonel yapı gibi işletme yönetiminin çeşitli unsurları açısından da incelemişlerdir. Sillince ve Sykes melez sistem oluşturulurken önce JIT sisteminin daha sonra MRP sisteminin uygulanması gerektiğini belirtmişlerdir. Çünkü MRP sistemi karmaşık bir sistemdir. Önce JIT sonra MRP sistemi uygulanarak basit, bütünleşmiş, otomasyona dayalı başarılı bir melez sistem oluşturulabilir. Bunun için iki adım önerilmiştir. Bunlar: 1. Adım: Bu ilk adımda depolar ortadan kaldırılmalı ve atölye düzeyinde küçük depocuklar oluşturulmalıdır. Fakat bu çalışma yapılmadan önce, hazırlık zamanlarının azaltılması, makine arızalarının azaltılması, makine bakımları, satıcı ilişkileri, kalite iyileştirme, sıfır hata gibi konular çözülmelidir. Tüm bu çalışmalar yapılırken MRP sistemi göz ardı edilmelidir. 2. Adım: Bu aşamada çekme üretim kontrol sistemi uygulanır. MRP iş emirleri sadece son ürünler için verilir. Aradaki hayalet parça ve malzemeler, çekme sistemine göre kontrol edilir. Sillince ve Sykes melez sistemin tüm ürün yapılarına uygun olarak tasarlanması gerektiğini belirtmişlerdir. Bunun için JIT-çekme ve JIT- itme sistemleri oluşturulmalıdır. JIT-çekme sistemi, her bir hücredeki yüklemeye göre hammadde ihtiyaçlarını
19 243 / Aydın KOÇAK ve üretim programlarını sağlar. JIT-itme sistem ise çekme sinyallerinin hammadde ihtiyacını tetiklediği her bir hücre için ana üretim planı sağlar. Sillince ve Sykes, bir MRP sisteminde meydana gelen büyük miktarlarda veriler kurulacak olan melez sistemde problemler yaratabileceğini belirtmişlerdir. Bunun için atölye düzeyinde meydana gelen çeşitli veriler, örneğin bir malzeme ihtiyacının tetiklendiği zaman, elektronik veri değişimi (Elektronic Data Interchange-EDI) sistemi ile direkt olarak veriler satıcıya gönderilebilir. Böylece atölye düzeyinde JIT sisteminin karmaşık hale gelmesi önlenebilir. Melez sistem EDI gibi bilgi teknolojisi araçlarından yararlanmalıdır. Başka bir deyişle sistem tamamen bilgisayar destekli olarak çalışmalıdır. Bazı işletmelerin melez sistem uygulamalarını başlatmalarının sebeplerinden birisi de bazı finansal olmayan kriterler olduğu gözlenmiştir. İşletmede bir MRP sisteminin mevcut olması, Japon imalat tekniklerinin tek başına uygulanmasının zorluğu bu kriterler arasında yer almaktadır. Melez sistemde JIT sistemi için önemli olan ve imalat sürecinde meydana gelen tüm işlemlerin maliyet bilgileri MRP sisteminden sağlanabilir. Böylece işletmeler için hayati önem taşıyan maliyet muhasebesi faaliyetleri melez sistemde etkin bir şekilde gerçekleştirilebilir. Melez sistemde klasik maliyet muhasebesi yöntemlerinden ziyade JIT prensiplerine göre bir maliyet muhasebesi sistemi kurulmalıdır. Melez sistemlerin uygulanabilmesi için yönetimsel ve örgütsel yapıda bir takım çalışmaların yapılması gerekir. Özelikle imalat sürecindeki değişiklikler çalışanlara ayrıntılı olarak anlatılarak bu değişikliklerin getirdiği yeni yetki ve sorumluluklar açıklanmalıdır. Sistemde bürokratik yapı mümkün olduğunca azaltılarak iletişim artırılmalıdır. 9) Maliyet Odaklı Bütünleştirme Yaklaşımı Miltenburg (1990), MRP ve JIT sistemlerinin bütünleştirilmesinde maliyet odaklı olarak bir yaklaşım getirmiştir. JIT sisteminin temel amacı maliyetleri ve imalat sürelerini düşürerek ve kaliteyi iyileştirerek üretimdeki israfı ortadan kaldırmaktır. Bu nedenle bu unsurların izlenmesi ve maliyetlerinin belirlenmesi JIT sisteminin başarısını doğrudan etkilemektedir. JIT sisteminin yetersiz kaldığı bu alanda MRP sistemi gerekli maliyetlerin belirlenmesi ve izlenmesinde gerekli alt yapıyı sağlamaktadır. Melez sistemde JIT teknikleriyle yapılan tüm iyileştirme çalışmaları MRP sistemi ile izlenmektedir. MRP, üretim sürecinde meydana gelen birçok maliyetin izlenmesi ve raporlamasını sağlar. Bu raporlar JIT teknikleri ile maliyetleri düşürmek için yapılacak faaliyetlere yol gösterir. Ayrıca MRP sistemi israf oranlarını izleyerek gerçek ve izin verilen israf maliyetlerini raporlar. Kalite iyileştirme çalışmalarında bu raporlardan yararlanılır.
20 Malzeme Yönetiminde Malzeme İhtiyaç Planlaması ve Kanban Sistemlerinin / 244 Bütünleştirilmesinde Farklı Yaklaşımlar: Literatür Araştırması Üretim sürecinde bir ürün üretilirken işgücü, malzeme, makine, araç gereç gibi gerekli olan kaynaklar MRP sistemi tarafından belirlenir. Fakat bu kaynaklar üretim gerçekleşmeden meydana gelen standart kaynaklardır. Üretim gerçekleştikten ve tüketim meydana geldikten sonra MRP tüm bu kaynakların kullanımını izler ve maliyetlerini raporlar. Ayrıca MRP istemi standart kaynaklar ile tüketimi gerçekleşen kaynakların da karşılaştırmalı olarak raporlar. JIT sistemi de bu raporlar ışığında süreçte meydana gelen değişimleri inceleyerek iyileştirme çalışmalarını yapacaktır. Örneğin belirlenen kaynak, kullanılan kaynaktan fazla ise bu kaynaklar üzerinde çalışmalar yapılarak maliyet düşüşleri sağlanır. SONUÇLAR Günümüzde işletmelerin içinde bulunduğu yoğun rekabet ve sürekli değişen tüketici istek ve ihtiyaçlarının olduğu bir ortamda üretimin her alanında esneklik, çeviklik, düşük maliyet, hız ve çeşitlilik sağlayacak modern üretim tekniklerinin uygulanması kaçınılmaz hale gelmektedir. Malzeme ihtiyaç planlaması ve Kanban sistemlerinin bütünleştirilmesi çalışmaları bu arayışlar sonucunda ortaya çıkan melez sistem yapılarıdır. Bu melez sistem çalışmalarında imalat işletmelerinde hayati bir öneme sahip olan malzeme yönetiminde her iki sistem bütünleştirilerek bir sinerji ortaya çıkarılmaktadır. Gerçekleştirilen melez sistem yapısı ile her iki sistemin avantajlı yönleri bütünleştirilerek imalat ve tedarik süreçlerinde meydana gelen birçok sorun ortadan kaldırılarak verimli ve rekabet edebilir işletmeler oluşturulabilir. Yapılan bu çalışmada melez sistem yapısı oluşturulurken uygulanabilecek farklı yaklaşımlar incelenmiştir. Bir işletmede melez sistem yapısı oluşturulurken her iki sisteminin çeşitli yönleri iyi anlaşılarak analiz edilip işletmenin kendi koşullarına göre melez sistem yapısının oluşturulması gerekmektedir. Çünkü her imalat sürecinin kendi kısıtlılıkları ve çevresel koşulları bulunmaktadır. Dolayısıyla bir işletmedeki uygulama diğeri için aynı sonuçlar vermeyebilir. Yapılan birçok analitik ve kavramsal çalışmalar sonucunda melez sistemlerin saf MRP ve saf Kanban sistemlerinden daha iyi sonuçlar verdiği belirlenmiştir. Bu sonuçlar özet olarak aşağıdaki gibi açıklanabilir. MRP sisteminin sağladığı elektronik alt yapı ve raporlama sistemi ile üretim değişkenleri sürekli ve güncel olarak izlenebilmesi sonucunda tedarik ve imalat sürelerinin düşürülmesi ve kalitenin iyileştirilmesi Kanban sisteminde her bir iş merkezinde meydana gelen malzeme sarflarının barkod sistemi ile güncel ve doğru olarak kayıtlanabilmesi ile üretim maliyetlerinin izlenebilirliğinin artması sonucu daha etkin maliyet muhasebesi faaliyetlerinin yürütülmesiyle maliyet tasarrufu sağlanması Stok kontrolünde iyileştirme, ara stoklarda azalış Etkin planlama ve atölye düzeyinde kontrol
Malzeme Gereksinim Planlaması (MRP)
Malzeme Gereksinim Planlaması (MRP) Son ürün talebi bağımsız ve oldukça kararlıdır. Fakat aynı anda birden fazla değişik ürün üretilmesi söz konusu olabilir. Bu nedenle ihtiyaç duyulan malzeme miktarları
İşletmelerin rekabet avantajlarını koruyabilmeleri için sürekli olarak inovasyon yapmaları gerekir. Bunun için de ürettikleri ürünleri ve sundukları
İNOVASYON SÜRECİ İşletmelerin rekabet avantajlarını koruyabilmeleri için sürekli olarak inovasyon yapmaları gerekir. Bunun için de ürettikleri ürünleri ve sundukları hizmetleri daha iyi, daha yararlı,
İNSAN KIYMETLERİ YÖNETİMİ 4
İNSAN KIYMETLERİ YÖNETİMİ 4 İKY PLANLANMASI 1)Giriş 2)İK planlanması 3)İK değerlendirilmesi 4)İK ihtiyacının belirlenmesi 2 İnsanların ihtiyaçları artmakta ve ihtiyaçlar giderek çeşitlenmektedir. İhtiyaçlardaki
Model ERP Tedarik Zinciri Yönetimi. Satınalma Yönetimi
Günümüzde rekabet avantajı elde etmek için bilişim teknolojilerinden maksimum oranda faydalanmak gerekiyor. Model ERP çözümü, birçok sektörün ortak aklını temsil eden, açık kaynak kodlu, %80 hazır işleyişlerin
BOSSA DIŞ GİYİM İŞLETMESİNDE FASON İPLİK İMALATI TERMİN SÜRELERİNE ALTI SIGMA ARAÇLARI İLE İSTATİSTİKSEL YAKLAŞIM
1 BOSSA DIŞ GİYİM İŞLETMESİNDE FASON İPLİK İMALATI TERMİN SÜRELERİNE ALTI SIGMA ARAÇLARI İLE İSTATİSTİKSEL YAKLAŞIM İbrahim ÖRGERİN ÖZET Bu çalışmada, BOSSA Dış Giyim İşletmeleri nde fason iplik imalatı
Sentetik Çuval. www.dempocuval.com
Sentetik Çuval www.dempocuval.com Konya Organize Sanayi Bölgesinde 1997 yılında kurulan firmamız, 8000 m² si kapalı toplam 25000 m² alanda son sistem makine parkuru ve kendi alanında uzman personeli ile
AVRASYA ÜNİVERSİTESİ
Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Turizm Coğrafyası Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (X ) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(
İÇİNDEKİLER. Önsöz... v İçindekiler... vii Tablolar Listesi... xii Şekiller Listesi... xii
İÇİNDEKİLER Önsöz... v İçindekiler... vii Tablolar Listesi... xii Şekiller Listesi... xii BİRİNCİ BÖLÜM SATINALMA İLE İLGİLİ KAVRAMLAR 1. Satınalma ile İlgili Kavramlar... 1 1.1. Satınalma ve Tedarik...
Proses Örnekleme Yöntemleri
Proses Örnekleme Yöntemleri Sistemi temsil eden doğru örneğin alınması yanı sıra doğru örnekleme için aşağıdakilerin sağlanmış olması gerekir. 1. Numune alımı ve taşınmasının güvenli olması 2. Doğru şartlarda
YİYECEK İÇECEK HİZMETLERİ AÇIK ALAN SATICILARI EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü YİYECEK İÇECEK HİZMETLERİ AÇIK ALAN SATICILARI EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin değişim
Karlılık Faktörü. Kâr seviyesi = Satış Fiyatı Maliyet
Karlılık Faktörü Bulunduğunuz iş bugün kâr azalışı ile karşılaşıyor mu? Pazarınız yalnızca düşük fiyatla ilgilenen müşteriler tarafından mı kontrol ediliyor? Kâr seviyesi = Satış Fiyatı Maliyet Eşitliğini
YÖNETİM MUHASEBESİ ve Uygulamaları
YÖNETİM MUHASEBESİ ve Uygulamaları Prof. Dr. Gürbüz GÖKÇEN Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Hakan ÇELENK Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Emre HORASAN Kafkas Üniversitesi
GIDA TEKNOLOJİSİ PESTİL ÜRETİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GIDA TEKNOLOJİSİ PESTİL ÜRETİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2011 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya
Avansas Pro ile her zaman kazanın
Avansas Pro ile her zaman kazanın Değerli İş Ortağımız; Avansas Pro olarak ofis malzemeleri tedariği konusunda Türkiye ye yepyeni bir soluk getiriyoruz. Birlikte çalıştığımız farklı ölçekteki şirketlerin
BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK DANIŞMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü BÜRO YÖNETİMİ VE SEKRETERLİK DANIŞMA GÖREVLİSİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim
AİLE VE TÜKETİCİ BİLİMLERİ EV YEMEKLERİ HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü AİLE VE TÜKETİCİ BİLİMLERİ EV YEMEKLERİ HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim
EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ DEKORATİF AHŞAP SÜSLEME MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ DEKORATİF AHŞAP SÜSLEME MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim
EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ BASİT NAKIŞ İĞNE TEKNİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ BASİT NAKIŞ İĞNE TEKNİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim
Risk Tanımı Fırsat - Tehdit Risk Yönetimi Risk Yönetme Süreci Risklerin Tespit Edilmesi Risklerin Değerlendirilmesi Risklere Cevap Verilmesi
Nedir Faydaları Başarı Tanımlar Görev Risk Yönetimi Nedir Risk Tanımı Fırsat - Tehdit Risk Yönetimi Risk Yönetme Süreci Risklerin Tespit Edilmesi Risklerin Değerlendirilmesi Risklere Cevap Verilmesi Risk
TARIM TEKNOLOJİLERİ PEYZAJ PROJESİ UYGULAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü TARIM TEKNOLOJİLERİ PEYZAJ PROJESİ UYGULAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı
Avrupa da UEA Üyesi Ülkelerin Mesken Elektrik Fiyatlarının Vergisel Açıdan İncelenmesi
Avrupa da UEA Üyesi Ülkelerin Mesken Elektrik Fiyatlarının Vergisel Açıdan İncelenmesi Esra AKGÜL* *Enerji Ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, ETK Uzman Yardımcısı, Ankara/TÜRKİYE (Aralık 214) ÖZET Çalışmada,
HUKUK ADLİ KALEM İŞLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü HUKUK ADLİ KALEM İŞLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya olması
ANKARA İLİ BASIM SEKTÖRÜ ELEMAN İHTİYACI
ANKARA İLİ BASIM SEKTÖRÜ ELEMAN İHTİYACI Gülnaz Gültekin*, Orhan Sevindik**, Elvan Tokmak*** * Gazi Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi, Matbaa Öğretmenliği Bölümü, Ankara ** Ankara Ü., Eğitim Bil. Ens.,
Sektör eşleştirmeleri
Sektör eşleştirmeleri İspanya ve Türkiye Avrupa Futbol Şampiyonası 2016 Sektör : Otomotiv Maça ilişkin ön inceleme 4:3 * Sektöre yönelik Atradius alacak riski durumu/iş performansı görünümünün karşılaştırması
ÖZEL GÜVEN TIP MERKEZİ
ÖZEL GÜVEN TIP MERKEZİ Hanife Meltem YILDIZ, Zeynep ERDOĞAN, Elif Simay ENGİN, Fatma ÖZDEMİR, Mervenur AYDEMİR Strateji Raporu BBY 352 İçerik Yönetimi 26 MART 2016 Amaç BBY 352 İçerik Yönetimi dersi kapsamında
KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM İMAM HATİP, MÜEZZİN KAYYIM VE KUR AN KURSU ÖĞRETİCİLİĞİ YETERLİK SINAVINA HAZIRLIK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM İMAM HATİP, MÜEZZİN KAYYIM VE KUR AN KURSU ÖĞRETİCİLİĞİ YETERLİK SINAVINA HAZIRLIK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
TARIM TEKNOLOJİLERİ MEYVELERDE HASAT VE MUHAFAZA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü TARIM TEKNOLOJİLERİ MEYVELERDE HASAT VE MUHAFAZA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile
GIDA TEKNOLOJİSİ İŞLETMELERDE HİJYEN MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü GIDA TEKNOLOJİSİ İŞLETMELERDE HİJYEN MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya
DERS PROGRAMI OLUŞTURMA VE ÖĞRETİM ELEMANI GÜN-SAAT AYARLARI
T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ DERS PROGRAMI OLUŞTURMA VE ÖĞRETİM ELEMANI GÜN-SAAT AYARLARI OCAK, 2016 ISPARTA 1. GİRİŞ Kampüslerde öğrenci sayısının artması, yeni bölümlerin kurulması veya ders planlarının
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı ÖZEL KURSLAR ÇERÇEVE PROGRAMI
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı ÖZEL KURSLAR ÇERÇEVE PROGRAMI ANKARA 2005 GENEL AÇIKLAMALAR Çerçeve program; özel kurs açmak isteyen kişi/kuruluşların uygulamak istedikleri
ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ PLC VE OPERATÖR PANELİ PROGRAMLAMA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ PLC VE OPERATÖR PANELİ PROGRAMLAMA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA
T.C. MALİYE BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI İNOVASYON FİKİRLERİ YÖNETİM PROGRAMI PROJE FORMU
T.C. MALİYE BAKANLIĞI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI İNOVASYON FİKİRLERİ YÖNETİM PROGRAMI PROJE FORMU Proje Numarası Projenin Adı SGB-İNO/002 Tüketim Malzemeleri Yönetim Süreci Koordinasyondan sorumlu
Sağlıkta. 2003 Yılında Başlamıştır. Dönüşüm Programı
1 3 4 2003 Yılında Başlamıştır. Sağlıkta Dönüşüm Programı 2003 Yılında Ülkemize Özgü Bir Uygulama Olan Performansa Dayalı ek Ödeme sistemi Geliştirilmiş, İkinci Bir Aşama Olarak da Bu Sisteme 2005 Yılında
MODERN MÜHENDİSLİK HESAPLAMALARI İLE ASANSÖR BİLEŞENLERİNİN GÜVENİRLİKLERİNİN ARTTIRILMASI
Asansör Sempozyumu 25-27 Eylül 2014 // İzmir 73 MODERN MÜHENDİSLİK HESAPLAMALARI İLE ASANSÖR BİLEŞENLERİNİN GÜVENİRLİKLERİNİN ARTTIRILMASI Kadir Çavdar 1, Hasan Güngör 2, Hüseyin Keşanlı 3 1 Uludağ Üniversitesi,
PAPERWORK DOCFLOW Doküman&Form Akış yönetimi
PAPERWORK DOCFLOW Doküman&Form Akış yönetimi PaperWork DocFlow, süreçleriniz içerisinde yer alan, doküman&formlarınızın kurum içerisinde dolaşımını, elektronik ortamda, tasarlayıp, yürüttüğünüz ve izlediğiniz,
http://acikogretimx.com
2009 S 3204-1. Belirli ekonomik sorunların çozumüne veya bu sorunların ortaya çıkmasını önlemeye dönük politikaların oluşturulma sürecine ne ad verilir? ikıiso GiRiş 5. şağıdakilerden hangisi ekonomik
EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ SANAYİ MAKİNESİNDE TÜRK NAKIŞLARI DESENİ HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ SANAYİ MAKİNESİNDE TÜRK NAKIŞLARI DESENİ HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde
GİRESUN KOBİ LERİNİN İHRACAT EĞİTİM İHTİYACI ARAŞTIRMA RAPORU
Export Giresun Projesi GİRESUN KOBİ LERİNİN İHRACAT EĞİTİM İHTİYACI ARAŞTIRMA RAPORU Ocak 16 Bu Rapor, Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı 2015 Yılı Doğrudan Faaliyet Desteği Programı Kapsamında Hazırlanmıştır.
TARIM TEKNOLOJİLERİ TOPRAK İŞLEME-ARAZİ TEMİZLEME VE TESVİYE ALET MAKİNELERİ BAKIM VE ONARIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü TARIM TEKNOLOJİLERİ TOPRAK İŞLEME-ARAZİ TEMİZLEME VE TESVİYE ALET MAKİNELERİ BAKIM VE ONARIM MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA
EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ DEKORATİF TABLO YAPIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ DEKORATİF TABLO YAPIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı
HASTA VE YAŞLI HİZMETLERİ HASTA KABUL İŞLEMLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü HASTA VE YAŞLI HİZMETLERİ HASTA KABUL İŞLEMLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim
MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015
MESLEK KOMİTELERİ ORTAK TOPLANTISI 11 Eylül 2015 Bilal KÜTÜK İSO Meclis Üyesi MADEN, TAŞ VE TOPRAK ÜRÜNLERİ İMALATI 1. Grup Madencilik, Mermer ve Taş Ocakçılığı 23. Grup Cam ve Cam Mamulleri Sanayii 43.
REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No
REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Prof. Dr. Nail Bulakbaşı, Adem Aköl Sinan Özyavaş Hasta Değerlendirme Kurulu Kalite Konseyi Başkanı Kalite Koordinatörü
DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Kredi AKTS VERGİ HUKUKU VE TÜRK VERGİ SİSTEMİ 0102707 7 3+0 3 4. Yrd. Doc. Dr.
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Kredi AKTS Saat VERGİ HUKUKU VE TÜRK VERGİ SİSTEMİ 0102707 7 3+0 3 4 Ön Koşul Dersleri YOK Dersin Dili Türkçe Dersin Seviyesi Lisans Dersin Türü Dersin Koordinatörü
AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00
AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00 SÜREÇ Nedir? Kaynakların kullanılarak, girdilerin çıktılara dönüştüğü sıralı faaliyetler bütünüdür. SÜREÇLER 3 Çeşittir Müşteri Odaklı Süreçler ANA Süreçler Destek Süreçler
EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ KEÇE YAPIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ KEÇE YAPIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya
Bölüm 7. Temel Stratejiler ve Alt Grupları. Temel Stratejiler 01.12.2013. Büyüme Stratejileri
Bölüm 7 ve Alt Grupları İşletmenin veya çeşitli iş birimlerinin yaşamlarını sürdürebilmesi ve rekabet üstünlüğü sağlayabilmesi için gelecekte yapması veya yapmaması gerekli olan iş ve faaliyetlerle ilgilidirler.
MALİYET YÖNETİMİ (MUH302U)
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MALİYET YÖNETİMİ (MUH302U) KISA ÖZET-2013
Mühendislik Ekonomisi. Prof.Dr. Orhan TORKUL
Mühendislik Ekonomisi B Prof.Dr. Orhan TORKUL HAT DENGELEME Akış hatlarının tasarımındaki ana amaçlardan biri, her iş istasyonuna eşit miktarda iş dağıtımı yapabilmek, başka bir değişle, toplam iş yükünü
1. Ürün ve hizmet maliyetini hesaplamak 2.Maliyet kayıtları yapmak
Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin Okutulacağı Sınıf/Yıl Süre Dersin Amacı Dersin Tanımı Dersin Önkoşulları Ders ile Kazandırılacak Yeterlilikler Dersin İçeriği Yöntem ve Teknikler Eğitim-Öğretim Ortamı
MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ DİZEL POMPA VE ENJEKTÖR AYARCISI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü MOTORLU ARAÇLAR TEKNOLOJİSİ DİZEL POMPA VE ENJEKTÖR AYARCISI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin
Muhasebe İlkeleri I (MGMT 203) Ders Detayları
Muhasebe İlkeleri I (MGMT 203) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Muhasebe İlkeleri I MGMT 203 Güz 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili
Sağlık Politikaları ve Planlaması (HAS 502) Ders Detayları
Sağlık Politikaları ve Planlaması (HAS 502) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Sağlık Politikaları ve Planlaması HAS 502 Bahar 3 0 0 3 7.5 Ön
EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ KEÇE AKSESUARLARI YAPIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ KEÇE AKSESUARLARI YAPIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile
İktisada Giriş I (ECON 101T) Ders Detayları
İktisada Giriş I (ECON 101T) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS İktisada Giriş I ECON 101T Güz 3 0 0 3 9 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin
Depolarınızda Fazla Stok Bulunmasının 12 Sebebi
Depolarınızda Fazla Stok Bulunmasının 12 Sebebi cengizpak.com.tr cengizpak.com.tr Avcının Silahı Kullanılabilir Bilgi Fazla Stok, Darbelerden Korunmak İçin Ödediğiniz Bedeldir, Kader Değildir Fazla Stok,
EĞİLİM YÜZDELERİ (Trend) ANALİZİ
1 EĞİLİM YÜZDELERİ (Trend) ANALİZİ Trend Analizi işletmenin mali tablolarında yer alan kalemlerin zaman içerisinde göstermiş oldukları eğilimlerin saptanması ve incelenmesidir. Böylece varlıkların verimliliği,
DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Türkiye, Rusya ve Kafkasya İlişkileri SPRI 408 2 3 + 0 3 4
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Türkiye, Rusya ve Kafkasya İlişkileri SPRI 08 2 3 + 0 3 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Fransızca Lisans Seçmeli Dersin
Sağlık Kurumları Yönetimi (HAS 501) Ders Detayları
Sağlık Kurumları (HAS 501) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Sağlık Kurumları HAS 501 Güz 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin
ISL 201 Pazarlama İlkeleri. Doç. Dr. Hayrettin ZENGİN
ISL 201 Pazarlama İlkeleri Doç. Dr. Hayrettin ZENGİN Pazar Alıcılarla satıcıların serbest bir biçimde karşılaştıkları, kâr amaçlı ya da kâr amaçsız her türlü mal ve hizmetin alıcı ve satıcılar arasında
EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ BEBEK ODASI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ BEBEK ODASI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı
İş planı. Prof.Dr. Vedat CEYHAN OMÜ Tarım Ekonomisi Bölümü vceyhan@omu.edu.tr
İş planı Prof.Dr. Vedat CEYHAN OMÜ Tarım Ekonomisi Bölümü vceyhan@omu.edu.tr İş planı nedir? Tam zamanında ve iyi bir iş gerçekleştirmek için yapılacak bütün faaliyetleri tanımlayarak hiçbir detayı atlamayan
KURUMUU ME (SAVTAG) Çağrı No. Müşteri Kurum 24/05/2013 26/07/2013. @tubitak.gov.tr. Yardımcısı
TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMUU KAMU KURUMLARI ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRMG ME PROJELERİNİ DESTEKLEME PROGRAMI (1007 PROGRAMI) SAVUNMA VE GÜVENLİK TEKNOLOJİLERİ ARAŞTIRMA DESTEK GRUBU (SAVTAG)
GİYİM ÜRETİM TEKNOLOJİSİ KADIN ELBİSE DİKİMİ MODÜL PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü GİYİM ÜRETİM TEKNOLOJİSİ KADIN ELBİSE DİKİMİ MODÜL PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı
İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku (KAM 427) Ders Detayları
İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku (KAM 427) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku KAM 427 Her İkisi 3 0 0 3 6 Ön Koşul Ders(ler)i
AVRASYA ÜNİVERSİTESİ
Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Dramaturji Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans (X) Lisans ( ) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim( ) Diğer
AHŞAP TEKNOLOJİSİ AHŞAP HEDİYELİK EŞYA YAPIMCISI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü AHŞAP TEKNOLOJİSİ AHŞAP HEDİYELİK EŞYA YAPIMCISI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim
ULUSLARARASI İŞLETMECİLİK
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. ULUSLARARASI İŞLETMECİLİK KISA ÖZET
Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN
Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Neden? Bir ișletme sistemi için en kilit etken MÜȘTERİdir. Müșteri açısından ișletmeleri etkileyen güncel etkiler: Müșteri sayısı artmaktadır.
BT Süreçleri Değerlendirmesi Hizmetleri
BT Süreçleri Değerlendirmesi Hizmetleri IBM Global Services BT Servis Yönetimi Değerlendirme Faydaları BT Süreçleri Değerlendirmesi, proje kapsamındaki BT süreçlerinin mevcut olgunluğunun tanımlanmasını
Kalite Maliyetleri. Doç. Dr. Nihal ERGİNEL
Kalite Maliyetleri Doç. Dr. Nihal ERGİNEL Kalite, ilk seferinde doğru yapılmasını hedefler. Hem bu hedefi gerçekleştirmek için, hem de ilgili hedef gerçekleşmediğinde bazı kalite maliyetleri ortaya çıkar.
MALİ ANALİZ KISA ÖZET KOLAYAOF
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MALİ ANALİZ KISA ÖZET KOLAYAOF 2 Kolayaof.com
MATBAA DA SAATLİK MALİYET SİSTEMİ VE UYGULANMASI
MATBAA DA SAATLİK MALİYET SİSTEMİ VE UYGULANMASI Hayri Ünal*, Özgül Yaman** * Marmara Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi, Matbaa Eğitimi Bölümü, İstanbul ** İstanbul Aydın Üniversitesi, Anadolu BİL
T.C. İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ STAJ KILAVUZU
T.C. İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ STAJ KILAVUZU STAJ KILAVUZU I. GENEL İLKELER 1 Mühendislik ve Tasarım Fakültesi ne bağlı Bilgisayar Mühendisliği bölümü öğrencilerinin stajlarının amacı, İstanbul Ticaret
SANAT VE TASARIM ALANI TEZHİP MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü SANAT VE TASARIM ALANI TEZHİP MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA 1 ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya
İnsan Kaynakları İSTANBUL SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI ISTANBUL CHAMBER OF CERTIFIED PUBLIC ACCOUNTANTS
İnsan Kaynakları 2013-2016 YILLARI FAALİYET RAPORU İSMMMO da İnsan Kaynakları Yönetimi; kurum için en etkili iş gücünü bulmak, geliştirmek ve bunun sürekliliğini sağlamak amacıyla ortaya konan faaliyetler
SPOR DAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü SPOR DAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya olması ve daha karmaşık bir
YÖNETİMİ KISA ÖZET KOLAYAOF
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. PAZARLAMA YÖNETİMİ KISA ÖZET KOLAYAOF
Stratejik Planlama ve Performans Yönetimi, Finlandiya Örneği. AB Eşleştirme Projesi, Ankara 5. Eğitim Haftası Klaus Halla 29.11.
Stratejik Planlama ve Performans Yönetimi, Finlandiya Örneği AB Eşleştirme Projesi, Ankara 5. Eğitim Haftası Klaus Halla 29.11.2011 Sosyal İşler ve Sağlık Bakanlığı nda planlama ve uygulama düzeyleri Stratejik
SÜREÇ YÖNETİMİ SİSTEMİ
ANTALYA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI SÜREÇ YÖNETİMİ SİSTEMİ İş Analizi Raporu MAYIS/ 2013 Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı Süreç Yönetimi Sistemi İş Analizi Raporu Sonuçları * Raporun Tüm Hakkı
TAM ZAMANINDA ÜRETİM (JUST IN TIME MANUFACTURING)
TAM ZAMANINDA ÜRETİM (JUST IN TIME MANUFACTURING) TAM ZAMANINDA ÜRETİM (JUST IN TIME MANUFACTURING) İstenilen zamanda İstenilen miktarda Her türlü kaynak israfını önleyecek şekilde yapılan üretim Tam Zamanında
İNŞAAT TEKNOLOJİSİ DEPREME DAYANIKLI YAPILARDA BETON- BETONARME DENEYLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü İNŞAAT TEKNOLOJİSİ DEPREME DAYANIKLI YAPILARDA BETON- BETONARME DENEYLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde
MALİYET ANALİZİ. Dr. Emin KURTCEBE Denizli SMMM Odası Genel İdare Müdürü
MALİYET ANALİZİ Dr. Emin KURTCEBE Denizli SMMM Odası Genel İdare Müdürü Maliyet Sistemleri Birim Maliyet Belirleme. Planlama ve Kontrol Fonksiyonu. Maliyet sistemleri yöneticilerin işletmenin başarısı
TÜRKİYE DE EĞİTİMİN FİNANSMANI VE EĞİTİM HARCAMALARI BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ PROJESİ (TEFBİS)
TÜRKİYE DE EĞİTİMİN FİNANSMANI VE EĞİTİM HARCAMALARI BİLGİ YÖNETİM SİSTEMİ PROJESİ (TEFBİS) Türkiye'de Eğitimin Finansmanı ve Eğitim Harcamaları Bilgi Yönetim Sistemi (TEFBİS), Türkiye'de eğitim için yapılan
TEKSTİL TEKNOLOJİSİ DÜZ DOKUMACI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü TEKSTİL TEKNOLOJİSİ DÜZ DOKUMACI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya olması
Amaç; Her düzeydeki çalışanın sağlıklı iletişim kurmasını sağlayacak temel bilgileri vermek.
1.TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Toplam kalite yönetiminin felsefesi ve temel ilkelerini tanıtmak. Yönetim ve yönetimin fonksiyonları Değişim Yönetim anlayışında değişim TKY'nin tanımı Kalite kavramı TKY'nin tarihçesi
DEPOLAMA DERSİ Dersin Modülleri Kazandırılan Yeterlikler
DEPOLAMA DERSİ Dersin Modülleri Depolama Yöntemleri Depo-Stok Takibi Kazandırılan Yeterlikler Depolama yapmak Depo-stok takibi yapmak DERS BİLGİ FORMU DERSİN ADI ALAN MESLEK / DAL DERSİN OKUTULACAĞI DÖNEM
ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 3-6 YAŞ ÇOCUK ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)
T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 3-6 YAŞ ÇOCUK ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim
Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği
Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL 10.Bölüm Tarımsal Pazarlama Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından Faydalanılmıştır.
STOK VE STOK YÖNETİMİ.
STOK YÖNETİMİ STOK VE STOK YÖNETİMİ. Bir işletmede gereksinim duyulana kadar bekletilen malzemelere stok denir. Her kuruluş talep ile arz arasında bir tampon görevini görmesi için stok bulundurur. Stok
Bitirme Projesi I (COMPE 491) Ders Detayları
Bitirme Projesi I (COMPE 491) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Bitirme Projesi I COMPE 491 Güz 2 0 0 2 3 Ön Koşul Ders(ler)i COMPE 226 Dersin
Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş.
Kurumsal Yönetim ve Kredi Derecelendirme Hizmetleri A.Ş. 14 Ağustos 2015 İÇİNDEKİLER Dönem Revizyon Notları........ 3 Derecelendirme Metodolojisi........ 5 Notların Anlamı......... 6 Çekinceler..........
FOTOĞRAFÇILIK ALANI KALFALIK ÇERÇEVE ÖĞRETİM PROGRAMI
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÇIRAKLIK VE YAYGIN EĞİTİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ FOTOĞRAFÇILIK ALANI KALFALIK ÇERÇEVE ÖĞRETİM PROGRAMI 2005 ANKARA FOTOĞRAFÇILIK ALANI ÇERÇEVE ÖĞRETİM PROGRAMI Fotoğrafçılık sektörü,
NESNEYE DAYALI PROGRAMLAMA VE C++
NESNEYE DAYALI PROGRAMLAMA VE C++ İstanbul Teknik Üniversitesi 1.1 Dersin Amacı: GİRİŞ Nesneye Dayalı Programlama (Object-Oriented Programming) ve Üretken Programlama (Generic Programming) yöntemlerini
HAYVAN YETİŞTİRİCİLİĞİ
T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü HAYVAN YETİŞTİRİCİLİĞİ SÜRÜ YÖNETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya
T. C. NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar. Amaç
T. C. NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ ENGELSİZ ÜNİVERSİTE BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1: Bu yönergenin amacı, Necmettin Erbakan Üniversitesinde öğrenim görmekte
2016 Ocak SEKTÖREL GÜVEN ENDEKSLERİ 25 Ocak 2016
2016 Ocak SEKTÖREL GÜVEN ENDEKSLERİ 25 Ocak 2016 Ocak ayı inşaat ve hizmet sektörü güven endeksleri TÜİK tarafından 25 Ocak 2016 tarihinde yayımlandı. İnşaat sektörü güven endeksi 2015 yılı Aralık ayında
Analiz Raporu. Analiz aşamasında projenin içeriği belirlenir. Çözeceğimiz problemin büyük bir problem olup olmadığını değerlendirmek,
Analiz Raporu Kısa Özet Sürücü Kursu Otomasyonu Projesi, sürücü kursundaki hocaların ders saatlerini, tarihini ve ders başına aldığı ücretleri görebileceği, kurs sahibinin gelir ve giderleri görebilmeleri
Teknik Açıklıklar Nasıl Yönetilmeli? Hayretdin Bahşi Uzman Araştırmacı
Teknik Açıklıklar Nasıl Yönetilmeli? Hayretdin Bahşi Uzman Araştırmacı bahsi@uekae.tubitak.gov.tr 15 Mart 2007, İstanbul Gündem Teknik Açıklık Yönetimi Nedir, Ne Değildir Teknik Açıklık Yönetimi İçin Varlık
Reklam Tasarımı (PR 401) Ders Detayları
Reklam Tasarımı (PR 401) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Reklam Tasarımı PR 401 Güz 3 0 0 3 8 Ön Koşul Ders(ler)i - Dersin Dili Dersin Türü