Tiroid hastalýklarýnda kalsiyum kristalleri

Transkript

1 Tiroid hastalýklarýnda kalsiyum kristalleri Dr. Kemal BAKIR*, Dr. Ýpek PINAR*, Dr. Lale KUTLUAY**, Dr. Canan KORKMAZ*, Dr. Yücel GÜNGEN** Gaziantep Üniversitesi Týp Fakültesi Patoloji A.B.D.* - GAZÝANTEP Genel Patoloji Merkezi** - ANKARA ÖZET: Tiroidde uzun süreden beri benign ve malign lezyonlarda kalsiyum kristallerinin ayýrýcý tanýdaki yeri araþtýrýlmaktadýr. Bu çalýþmalar ýþýðýnda tiroidde, kimyasal yapýlarý farklý üç tip kalsiyum tuzu birikimi saptanmýþtýr (kalsiyum fosfat, kalsiyum karbonat ve kalsiyum okzalat). Iþýk mikroskobunda bu kristaller genellikle fark edilemeyen fragmanlar halindedir. Þimdiye kadar yapýlan çalýþmalarda kristal birikiminin benign lezyonlarda, özellikle nodüler hiperplazilerde malign lezyonlara göre daha yüksek oranlarda görüldüðü bildirilmiþtir. Bu çalýþmada,benign ve malign tiroid hastalýklarýnda tiroid follikül ve stromasý içerisindeki kristallerin,alizarin red ve von Kossa histokimyasal yöntemleri ile istatistiksel olarak karþýlaþtýrýlmasý amaçlanmýþtýr. Çalýþmaya 90 olgu dahil edilmiþtir. Bu olgular ( tarihine kadar) yýllarý arasýnda Gaziantep Üniversitesi Týp Fakültesi Patoloji Anabilim Dalý'nda rapor edilen 39 nodüler hiperplazi, 17 folliküler adenom, 4 tiroidit ile yýllarý arasýnda Ankara Genel Patoloji Merkezi'nde rapor edilen 19 papiller karsinom, 3 folliküler karsinom, 6 medüller karsinom, 1 indiferansiye karsinom ve 1 mikst karsinomdan oluþmaktadýr. Bu olgulara ph: 4,2 alizarin red ve von Kossa boyalarý yapýldýðýnda, nodüler hiperplazide tiroid follikülünde kolloid içerisinde kalsiyum kristalleri yüksek oranlarda, karsinomlarda ise düþük oranlarda gözlendi. Ýstatiksel olarak karsinomlarda follikül içindeki negatiflik anlamlý olarak bulundu. Anahtar Kelimeler : Tiroid, Kalsiyum kristalleri GÝRÝÞ Kalsiyum kristalleri birçok dokuda varlýðý bilinen ve patolojik durumlarda da rastlanabilen bir bulgudur. Tiroid bezinde kolloid içinde rutin Hematoksilen-Eozin (H.E.) boyamalarýnda görülmeyen,ancak çift kýrýlma gösteren kristallerin varlýðý uzun yýllardan beri bilinmektedir 2,6,8 Kalsiyum kristalleri, kimyasal içeriðine göre kalsiyum fosfat,kalsiyum okzalat ve kalsiyum karbonat olmak üzere üç ayrý forma ayrýlýr 6. Böbrek ve tiroid, kalsiyum kristallerinin en sýk görüldüðü organlar olmakla birlikte myokard, perikard, bronþ, epididim, beyin, göz, serebral arter ve granülasyon dokusunda da görülebildiði bildirilmiþtir 3,5,8. Kalsiyum kristallerinin görülme sýklýðýnýn tiroid bezinin fonksiyonel durumu 9 ve hastanýn yaþý ile iliþkili olabileceðini bildiren birçok çalýþma yapýlmýþtýr 2,9. Özellikle ileri yaþlarda ve nodüler hiperplazili olgularda daha sýk görüldüðü bildirilmektedir 9. Rutin H.E. boyalý doku kesitlerinde ýþýk mikroskobunda kalsiyum kristallerinin kolaylýkla gözden kaçabilmesi nedeniyle kristallerin daha net görülmesini saðlamak amacý ile ph:4,2 alizarin red,von Kossa ve %5'lik asetik asit kullanýlarak ya da kullanýlmaksýzýn yapýlan gümüþ nitrat/rubeanik asit boyalarý kullanýlýr 1,6,7. Çalýþmamýzda tiroidin benign ve malign lezyonlarýna ait preparatlara ph:4,2 alizarin red ve von Kossa özel boyalarý yapýlarak kalsiyum kristallerinin varlýðýnýn gösterilmesi amaçlanmýþtýr. Ayrýca kalsiyum kristallerinin lezyonlara göre daðýlýmý saptanýp, istatistiksel olarak karþýlaþtýrmasý yapýlmýþtýr. 178

2 Cilt 23 Yýl 1998 Tiroid hastalýklarýnda kalsiyum kristalleri... MATERYAL ve METOD Çalýþmamýzda 1995-Þubat 1997 yýllarý arasýnda Gaziantep Üniversitesi Týp Fakültesi Patoloji Anabilim Dalý'nda saptanan 39 nodüler hiperplazi,17 folliküler adenom, 4 tiroidit olgusu ile, yýllarý arasýnda Ankara Genel Patoloji Merkezi'nde saptanan 30 tiroid karsinomu olgusu deðerlendirildi. Nodüler hiperplazili olgularýn 31'i kadýn,8'i erkek ve ortalama yaþ 37,3 'dür. Folliküler adenomlu olgularýn 13'ü kadýn, 4'ü erkek ve ortalama yaþ 39,7'dir. Karsinomlu olgularýn 24'ü kadýn, 6'sý erkek ve ortalama yaþ 40,5 olup olgularýn 19'u papiller karsinom, 6'sý medüller karsinom, 3'ü folliküler karsinom,1'i indifferansiye karsinom ve 1'i de mikst karsinomdan oluþmaktadýr. Tiroiditli 4 olgu da kadýndýr ve ortalama yaþ 42,3'dür. Tüm spesimenler %10'luk formaldehit ile tespit edildi, parafin bloklara gömüldü, dört mikron kalýnlýðýnda kesitler alýnýp, rutin H.E. ile boyanarak ýþýk mikroskobunda deðerlendirildi. H.E. boyamalarýndaki incelemelerde sadece stromada kalsifikasyon gözlendi. Bu rutin boyama ile stroma ve follikülde kalsiyum kristalleri görülmedi. ph:4,2 alizarin red ve von Kossa boyalarý ile kalsiyum okzalat ve diðer kalsiyum kristallerinin histokimyasal özelliklerine bakýlmaksýzýn tüm kalsiyum kristalleri deðerlendirmeye alýndý. Kalsiyum kristallerinin deðerlendirilmesi sýrasýnda stromadaki kalsifikasyonlar (H.E.'de geniþ adacýklar halinde gözlenen kalsiyum odaklarý) göz önüne alýnmadý. Kristal yoðunluðu dört grupta incelendi 6,10 : Hem follikül hem stromada kristalizasyon yok ise ;negatif (-). Hem follikül hem stromanýn %10'undan azýnda kristalizasyon var ise ;(+). Hem follikül hem stromanýn %10-50'sinde kristalizasyon var ise ;(++). Hem follikül hem stromanýn %50'sinden fazla kristalizasyon var ise ;(+++). Çalýþmaya dahil edilen ve pozitif olarak deðerlendirilen olgularýn çoðunluðunda kalsiyum kristalizasyonu follikül ve stromada %10'undan azýnda (+) olarak gözlendi. 179 BULGULAR ve SONUÇLAR Kristaller, tiroid follikül lümeni ve stromasýnda deðiþik oranlarda bulunur.klasik ýþýk mikroskobunda renksiz, fark edilemeyen fragmanlar halindedir. Bu nedenle rutin boyalarla bu kristaller görülmemektedir. von Kossa boyasý uygulanan preparatlarda kristalleri siyahkahverenkli rozet, çubuk, halkalar þeklinde görürken (Resim 1), ph:4,2 alizarin red boyasý ile turuncu-kýrmýzý, deðiþik boyut ve þekillerde izledik (Resim 2). Yaptýðýmýz deðerlendirmeler sonucunda ph:4,2 alizarin red ile kristallerin küçük büyütmelerde dahi net görülmeleri ile birlikte, preparatlarýn yaklaþýk 24 saat içerisinde solduðu gözlendi. Bu nedenle preparatlarýn hýzla deðerlendirilmesi gerekmektedir. Ayný zamanda ph:4,2 alizarin red ve von Kossa boyalarý ile psammom cisimciklerinin daha belirgin olduðu dikkatimizi çekmiþtir (Resim 3). Resim 1 : Follikül ve stromada von Kossa ile siyah-kahverengi boyalý kristaller (X100) Resim 2 : Alizarin red ile follikül içi kolloidde belirgin kalsiyum kristalleri (X200)

3 Bakýr ve ark. Ç.Ü. Týp Fakültesi Dergisi Yapýlan ph:4,2 alizarin red boyasýyla toplam 90 olgunun 41'inde follikülde kolloid içinde kristallerin boyandýðý saptanýrken, 60 olguda stromal boyanma saptandý.von Kossa boyasýnda ise 90 olgunun 32'sinde follikülde kolloid içinde boyanma saptanýrken, 40 olguda stromal boyanma gözlenmiþtir (Tablo I). Resim 3 : Psammom cisimciklerinin daha belirgin görülmesi (alizarin red X100) Tablo I : ph:4.2 alizarin red ve von Kossa boyalarý ile follikül ve stromadaki kalsiyum kristallerinin boyanma durumlarý ALÝZARÝN RED VON KOSSA Olgu F (+) F (-) S (+) S (-) F (+) F (-) S (+) S (-) sayýsý N.H F.A K T Toplam N.H.=Nodüler hiperplazi T. =Tiroidit F.A. =Folliküler adenom F. =Follikül K. =Karsinom S. =Stroma Tablo II : Her 2 boyayla ayrý ayrý ve ikisi birlikte follikül + stromada kalsiyum kristallerinin boyanma durumu ALÝZARÝN RED VON KOSSA A. R. + V. K. F+S (+) F+S (-) F+S (+) F+S (-) F+S (+) F+S (-) N.H A K T A.R.=Alizarin red ph:4,2 K. =Karsinom V.K.=von Kossa T. =Tiroidit N.H.=Nodüler hiperplazi F. =Follikül F.A. =Folliküler adenom S. =Stroma ph:4,2 alizarin red ve von Kossa boyalarý birlikte deðerlendirildiðinde ise follikül ve stromada kristalizasyonun varlýðý 39 nodüler hiperplazili olgunun 21'inde,17 folliküler adenom olgusunun 13'ünde, 30 karsinom olgusunun 12'sinde, 4 tiroidit olgusunun 1'inde saptandý (Tablo II). Ýstatistiksel olarak nodüler hiperplazi, folliküler adenom, karsinom ve tiroidit gruplarýnda kalsiyum kristallerinin varlýðý ki-kare testi ile karþýlaþtýrýldý. Nodüler hiperplazi, folliküler adenom ve tiroiditler arasýnda anlamlý bir iliþki saptanamazken (p>0,05), ph:4,2 alizarin red ve von Kossa birlikte deðerlendirildiðinde karsinomlarda kalsiyum kristalleri için kolloiddeki negatif boyanma diðer lezyonlara göre anlamlý bulunmuþtur (p<0,01). TARTIÞMA Kalsiyum, hücre ve dokularýn normal yapý taþýdýr ve bazý patolojik durumlarda da kalsifikasyon olarak karþýmýza çýkmaktadýr. Yapýlan birçok çalýþmada tiroidte kolloid içi ve stromada kalsiyum kristallerinin varlýðý gösterilmekte ve bunlarýn metabolizma veya yaþla iliþkili olduðu ileri sürülmektedir 8,9. 180

4 Cilt 23 Yýl 1998 Tiroid hastalýklarýnda kalsiyum kristalleri... Çalýþmamýzda tiroid lezyonlarýnda kalsiyum kristallerinin görülme sýklýðý deðerlendirilmiþtir. Benign lezyonlarda ve özellikle nodüler hiperplazide kalsiyum kristallerinin daha fazla olduðu, malign lezyonlarda ise daha düþük oranda olduðu gözlendi. Follikül içindeki kalsiyum kristallerinin deðerlendirilmesine baðlý olarak nodüler hiperplazi, tiroidit, folliküler adenom ve karsinom gruplarý birbirleriyle karþýlaþtýrýldý. Folliküler adenom, nodüler hiperplazi ve tiroidit gruplarý arasýnda istatistiksel olarak anlamlý farklýlýk gözlenmezken, karsinomda kalsiyum kristallerinin negatifliði diðer lezyonlardan anlamlý bir farklýlýk göstermektedir (p<0,01). Bu bulgu Katoh ve arkadaþlarýnýn yaptýðý çalýþma ile uyumluluk göstermektedir 6. Her iki boyada da kalsiyum kristallerinin çevresinde inflamatuar yanýt saptanmadý. Daha önce yapýlan çalýþmalarda da özellikle kalsiyum okzalat kristallerinin inflamatuar yanýt oluþturmadýðý ileri sürülmüþtür 3,4,6,8,10. Bazý araþtýrýcýlar kalsiyum kristallerinin yaþa paralel olarak arttýðýný düþünmektedirler 2,8. Olgularýmýzda ise follikül içi ve/veya stromada yaþa baðlý kalsiyum kristallerinde artýþ gözlenmemektedir. Çalýþmamýzda kalsiyum kristalleri için yapýlan boyamalarda her ne kadar tiroid karsinomlarýnda anlamlý bir negatif boyanma saptandýysa da, kalsiyum kristallerinin yapýsý ve boyanma özellikleri göz önüne alýnarak malign ve benign lezyonlarda ayýrýcý tanýya katkýda bulunmalarý için daha çok sayýda olgu ile çalýþmalarýn yapýlmasý gerektiði kanýsýndayýz. Anahtar Kelimeler : Tiroid, Kalsiyum kristalleri SUMMARY Calcium crystals in thyroid diseases The place of calcium crystals in differential diagnosis in benign and malignant lesions in thyroid have been researched for a long time.in the lights of these researches, 3 types of calcium salt accumulation, whose chemical structures are different, have been observed (calcium phosphate, calcium carbonate and calcium oxalate). Under the 181 polarized light microscope these crystals are generally in invisible fragment forms.in the studies which have been done up to now, it has been reported that the deposition of crystals have been observed in higher rates in benign lesions and especially in nodular hyperplasia than they are in malignant lesions. In this study it has been aimed to compare statistically the crystals in thyroid folliculs and stroma in benign and malignant thyroid disease with alizarin red and von Kossa histochemical methods.in this study 90 cases have been included. These cases consist of the 39 nodular hyperplasias, 17 follicular adenomas, 4 thyroiditis which were reported in Pathology Department of Gaziantep Univercity Medical Faculty between 1995 and 1997 years (until 28 February 1997) and 19 papillary carcinomas, 3 follicular carcinomas, 6 medullary carcinomas, 1 undifferantiated carcinoma and 1 mixt carcinoma which were reported in Ankara General Pathology Center between years. When ph:4,2 alizarin red and von Kossa stains were applied to these cases, calcium crystals were observed in high rates in colloid in thyroid folliculs in nodular hyperplasia but in low rates in carcinomas. Statistically the negativity within folliculs in carcinomas was found meaningful. Key Words: Thyroid, Calcium crystals KAYNAKLAR 1. Bancroft JD,Stevens A.Theory and practice of histological techniques. Edinburg London and New York:Churchill Livingstone, Chaplin AJ.Histopathological occurrence and characterisation of calcium oxalate:a review.j Clin Path 1977;30: Chaplin AJ.Some observations on the demonstration of calcium oxalate in tissue sections. Stain Technology 1972;49: Gonzales JEG, Caldwell RG, Valaitis J.Calcium oxalate crystals in the breast. Am J Surg Pathol 1991;15: Johnson FB, Pani K. Histochemical identification of calcium oxalate.arch Pathol 1962;74: Katoh R,Kawaoi A,Muramatsu A.Briefringent (calcium oxalate) crystals in thyroid diseases. Am J Surg Pathol 1993;17 (7):

5 Bakýr ve ark. 7. Prophet EB, Mills B, Arrington JB. Laboratory methods in histotechnology. American Registry of Pathology: Washington,D.C., Reid J,Choi C.Calcium oxalate crystals in the thyroid.am J Clin Pathol 1987;87: Richter MN, McCarty KS. Anisotrophic crystals in the human thyroid gland.am J Pathol 1954;30: Tornos C,Silvia E,El-Naggar A.Calcium oxalate crystals in breast biopsy.am J Surg Pathol 1990;14: Yazýþma Adresi : Dr. Canan Korkmaz Ordu Cad. Çelebi apt. No:78/7 GAZÝANTEP Ç.Ü. Týp Fakültesi Dergisi 182