ALLERJİK REAKSİYONLAR

Transkript

1 ALLERJİK REAKSİYONLAR Dr.Hasan Kaya AÜTF ACİL TIP AD Giriş Allerjik reaksiyonlar lokalize kaşıntıdan anaflaktik şok ve ölüme kadar uzanan geniş bir klinik değişkenlik gösterir. Pekçok sistemi tutabilir. Lokal veya sistemik bulgu verebilir. 1 2 Bazı allerjik durumlar Allerjik rinit Allerjik konjunktivit Anjioödem Ürtiker Allerjik kontakt dermatit Besin allerjisi ANAFLAKSİ Temel mekanizma mast hücre degranülasyonu, mediatör salınımı. Mast Hücrelerinden salınan mediatörler: Histamin Bradikinin Prostaglandin Lökotrienlerin 3 4 Mast Hücre Degranülasyonunu Tetikleyen Etmenler Ig E Ag birleşmesi Kompleman aktivasyonu Anaflaktoid substantların direkt stimülasyonu. Araşidonik asit yolunun inhibisyonu. Egzersiz İdiopatik Ig E Mediatörünün Hipersensitivitesi 1- İlk allerjen alınır 2- Ig E antikoru allerjene tanışır 3- Hasta benzer allerjen ile tekrar karşılaşır 4- Duyarlanan Ig E, mast hücresinin yüzeyine yapışır 5- Mast hücresinden mediatörler salınır 5 6 1

2 Etyoloji Klinik İlaçlar Penisilin ve ilişkili antibiyotikler Aspirin TMP /SMX Vankomisin NSAID ACE inhibitörleri Besinler Kabuklu deniz ürünleri Fındık, fıstık Buğday Süt Yumurta Nitrat ve nitritler Diğer Böcek ısırıkları Kontrast maddeler Diğer kimyasal allerjenler 7 Sistemik allerjik reaksiyonların klinik bulguları: Cilt Ürtiker Anjioödem GİS Karın ağrısı Bulantı, kusma Diare Solunum Sistemi Rinore Bronkospazm KVS Disritmi Hipotansiyon Diğer Konjonktivit 8 Allerjik Reaksiyonların Kutanöz Manifestasyonları Ürtiker Ürtiker Anjioödem Allerjik dermatitler Kaşıntılı, deriden kabarık, eritemli, hızla kaybolan yama şeklinde lezyonlardır. Populasyonun %20 si hayatlarında 1 kez bu durumla karşı karşıya gelir Genellikle akut ve kendini sınırlar 9 10 Ürtiker Akut Ürtiker Akut ürtiker Kronik ürtiker Urticaria Pigmentosa Recurrent Ürtiker 24 saat ile 6 hafta arası Self limited Tüm yaş grupları K=E % 80 idiopatiktir

3 Akut Ürtiker Etyoloji: Sıklıkla idiopatik (%80) Enfeksiyonlar: Farenjit,GİS enf.,güs enf.,sss enf., fungal enf.,hiv Yiyecekler: Çikolata,balık,yumurta İlaçlar: Penisilin,sülfonamid,salisilat,NSAİİ Çevresel faktörler: Hayvan,bitki, polen Sıcak ve soğuk Emosyonel stres Egzersiz Gebelik

4 Kronik Ürtiker 4-6 Haftadan uzun sürer Sıklıkla dekatta K>E Kronik Ürtiker Etyoloji: Kolinerjik Ürtiker Sıcak,egzersiz,emosyonel stress (lakrimasyon, diare, salivasyonun eşlik ettiği) Kronik Hastalıklar Hipertiroidi, SLE, Polimyozit, Amiloidoz, Karsinomlar, lenfoma, RA Gebelik Soğuk Ürtiker Kriyoglobulinemi, Sfiliz, Konnektif doku hastalıkları Anjioödem Lokalize subkutanöz doku ödemi Çoğunlukla periorbital perioral intraoral Bazen ekstremitelerde IgE bağlı olduğuna inanılır Laringeal ödem için dikkatli olun! Stridor, seste kabalaşma, disfaji, salya akması 21 4

5 Anjioödem ACE İnhibitörüyle oluşan anjio-ödem: ACE inhibitörü ile %0.2görülür ACE inhibitörünün uzun dönem kullanımından sonra bile ortaya çıkabilir Çoğu vaka hafif ve geçici Daha çok baş ve boyun anjioödemi ile gelirler ve buna bağlı olarakta hava yolu tehlikeye girebilir ACE kullanımı durdurulur, epinefrin, steroid, difenhidramin, +/- hava yolu girişimi Herediter anjiyoödem Otozomal dominant C1 esteraz inhibitörü azlığı Üst solunum yolu, üst GİS tutulumu Minör travma, stres Klasik antiallerjik tedavi? Akut atak: C1 esteraz inhibitörü replasmanı (TDP) Allerjik Kontakt Dermatit Allergic Contact Dermatitis - Potassium Dichromate Sensitivity - Dorsal Feet - Shoe Dermatitis Kaşıntılı eritematöz zemindeki vezikül ve büller Kronik süreçte likenifiye kaşıntılı plaklar Zehirli sarmaşık Nikel: Dünyada AKD in en sık nedeni Eldiven içindeki kimyasallar. Tekstil boyaları Koruyucu kimyasallar: quaternium 15, isothiazolinones. (Bunlar kozmetiklerin, topikal medikasyonların içinde bulunur.) Formaldehit: şampuan, losyonlar Parfüm, kolonya, aftershave lerde bulunan formülü belli olmayan katkı maddeleri Shoe dermatitis Clothing dermatitis

6 Allerjik Kontakt Dermatit Allerjik Kontakt Dermatit TEDAVİ: 1-Semptomatik tedavi: Salinli ve aleminyum asetatlı kompresler akut veziküler dermatitte Oral antihistaminikler: Hydroxizin(Atarax):Periferde ve SSS de subkortikal alanda histamin etkisini bloke eder mg X 3-4 kez. 0.6 mg/kg X4 kez çocukta kullanılır Kaşıntı için topikal antihistaminiklerden kaçının. 31 TEDAVİ: 2. Kortikosteroid Topikal: Klobetazol: %0.05 günde iki kez iki hafta; güçlüdür, geniş kullanımda adrenal supresyon! Hydrokortizon: %0.2 günde iki kez. Sistemik: Prednizon: mg /gün 2-3 hafta Hiperglisemi, ödem, osteonekroz, myopati, peptik ülser, hipokalemi, osteoporoz, öfori, psikoz, myastenia gravis, büyümenin baskılanması 32 Böcek Isırıkları Arı, yaban arısı, karınca Çoğunlukla lokal allerjik reaksiyon (ağrı, kızarıklık, şişlik, kaşıntı) Sistemik reaksiyonlar (bulantı, ürtiker, anjioödem, anaflaksi) %1 anaflaksi Zehirlerin farklı olma özelliğinden dolayı tekrar maruz kalma aynı etkiye sebep olmayabilir 34 Böcek Isırıkları TEDAVİ: Lokal reaksiyon Buz kompres, ağrı kontrolü, difenhidramin PO Sistemik reaksiyon olmadığına karar vermek için en az 30 dk. İzlem Sistemik reaksiyon veya boyunda lokal reaksiyon Antihistaminik IV steroid IV/SC Epinefrin Her iki tip için Sokma bölgesini kontrol et ve eğer iğnesi içinde ise çıkar, (dokuyu sıkmadan) yüzeyden kazıyın, tetanozu unutma, selülit şüphen varsa Ab. ver İlaç Allerjileri İlaç allerjilerinin % 90 ı penisilin allerjisi Fatal seyreden ilaca bağlı anaflaksilerin %95 i penisiline bağlı Klinik manifestasyonları oldukça geniş 4 tip hipersensitivite reaksiyonu ile de oluşabilir

7 İlaç Alerjileri İlaç Alerjileri KLİNİK Ateş Artralji Pulmoner komplikasyonlar Bronkospazm Havayolu obstrüksiyonu Cilt lezyonları Kaşıntı Eritem Ürtiker Anjioödem Eritema multiforme Steven Jhonson Synd. Toksik epidermal nekroliz Kontakt dermatit (topikal ilaçlarla) Anaflaksi 37 TEDAVİ Etkenin kesilmesi Oral / Parenteral Antihistaminik Steroid 38 Eritema Multiforme 40 Besin Alerjileri Besin Alerjileri Çoğunlukla; Fındık, fıstık, soya fasulyesi inek sütü Kabuklu yemişler Yumurta Nitrit veya sülfitle korunan yiyecekler Kabuklu deniz ürünleri KLİNİK Dudak, ağız ve faringeal kaşıntı şişlik Bulantı, kusma Karın ağrısı Diyare Deri bulguları Anjioödem Ürtiker Anaflaksi

8 Besin Alerjileri TEDAVİ Semptomatik Hafif reaksiyonlar Antihistaminik Ciddi reaksiyonlar Epinefrin, takip Alerjik Hastalıklara Acil Yaklaşım Bütün alerjik hastalıklarda etken tanımlanmaya çalışılır Tedavi semptomatik ve destekleyicidir Semptomlar lokal mi, sistematik mi? Hipotansiyon?? Solunum sıkıntısı?? Anaflaksi Aşağıdakilerden en az ikisi ile beraberdir. -Duyarlı kişilerde antijenlere maruziyet sonrasında hızlı gelişen immünolojik reaksiyondur. 1- Ödeme bağlı olarak hava yolunun tıkanması/wheezing 2- Hipotansiyon/ CVS kollaps 3- Yaygın kutanöz bulgular(ürtiker, anjioödem, +/- eritroderma) Anaflaksi gelişen olgularda cilt bulguları (kaşıntı, flaşing, ürtiker) çoğu zaman başlangıç semptomlarıdır. Hafif ve Orta derece ürtikerin şiddetli anaflaksi ve ölüme ilerleyebileceği UNUTULMAMALIDIR!! Birinci Basamak Tedavi ABC Epinefrin Sıvı oksijen Tedavi Havayolu ve oksijenasyon Eğer anjioödem bulguları varsa erken entübasyon(uvula ödemi,stridor,hipoksi) %100 oksijen Eğer hipotansiyon varsa 1-2 lt NS(çocuklarda ml/kg)bolus

9 İkinci Basamak Tedavi Kortikosteroidler Antihistaminikler bronkodilatatörler Steroidler Dirençli vakalarda Mast hc. membran stabilizasyonu Antienflamatuar etki mg prednizon (1-2 mg/kg) 2-4gün Anaflakside 125 mg metilprednizolon IV Antihistaminikler H1 reseptör blokeri:difenhidramin 25-50mg i.v H2 reseptör blokeri:ranitidin,cimetidin 300mg oral,i.v, İ.M Allerjik Bronkospazm İçin Eğer wheezing varsa selektif bronkodilatatör Şiddetli bronkospazmda antikolinerjikler ve magnezyum eklenebilir Epinefrin SC epinefrin Dispne Karın ağrısı Ürtiker IV epinefrin Ciddi bronkospazm Laringeal ödem Üst havayolu obstrüksiyonu Hipotansiyon -Şok Epinefrin IM - SC doz: 1/1000 epinefrin mg 1/1000 epinefrin 0.01 mg/kg (pediatrik doz) IV doz: 100 mcg 1:1000 lik dilüsyonun 0.1 ml.si 10 ml salin içinde (1:100000) 5-10 dk.da verilir.(max. 0.1 mg) ** Gerekirse her dk.da tekrar

10 Takip Orta dereceli lokal reax dk. gözlem + p.o. Difenhidramin ile externe Tedaviye cevap veren sistemik reax. 6-8 h gözlem Ciddi reaksiyon gösteren hastalar (Hipotansiyon,havayolu tehdidi) h gözlem Betabloker kullanan,yaşlı,astmatik hastalar Daha uzun süre izlenmelidir Yatış Taburcu işlemi Gözlem: 6 8 saat Yatış Ciddi hastalar AS deki tedaviye yanıt vermeyen Laringeal semptom ve bulguları olan Asthma Beta bloker kullanan Kardiyak Yaşlılar Teşekkürler