SAYILARLA TÜRKİYE EKONOMİSİ

Transkript

1 T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI MÜSTEŞARLIĞI SAYILARLA TÜRKİYE EKONOMİSİ GELİŞMELER ( ) TAHMİNLER ( ) AĞUSTOS 2002

2 Yayõn ve referans olarak kullanõlmasõ Devlet Planlama Teşkilatõnõn iznini gerektirmez; İnternet adresi belirtilerek yayõn ve referans olarak kullanõlabilir. Bu e-kitap, adresindedir. Bu yayõn 1000 adet basõlmõştõr. Elektronik olarak, 1 adet pdf dosyasõ üretilmiştir.

3 İÇİNDEKİLER Sayfa No I DÖNEMİNDEKİ TEMEL EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER... 1 II DÖNEMİ MAKROEKONOMİK ÖNGÖRÜLER III. YAPISAL REFORMLAR i

4 TABLOLAR Sayfa No TABLO: 1- GAYRİ SAFİ MİLLİ HASILA... 5 TABLO: 2- FERT BAŞINA GSMH VE GSYİH... 6 TABLO: 3- YURTİÇİ TASARRUFLARIN VE SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ GSMH İÇİNDEKİ PAYI... 7 TABLO: 4- SABİT SERMAYE YATIRIMLARI... 8 TABLO: 5- SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (TOPLAM)... 9 TABLO: 6- SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (ÖZEL) TABLO: 7- SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (KAMU) TABLO: 8- DIŞ TİCARET VE CARİ İŞLEMLER DENGELERİNİN GSMH'ya ORANLARI TABLO: 9- TOPLAM İHRACAT TABLO: 10- TOPLAM İTHALAT (Altõn Hariç) VE İHRACATIN İTHALATI KARŞILAMA ORANI TABLO: 11- TURİZM GELİRLERİ TABLO: 12- ULUSLARARASI REZERVLER TABLO: 13- YABANCI SERMAYE TABLO: 14- DIŞ BORÇLAR TABLO: 15- DIŞ BORÇ GÖSTERGELERİ TABLO: 16- DÖVİZ KURLARI TABLO: 17- BAŞLICA PARASAL GÖSTERGELER-ÖZET TABLO: 18- AYLIK İÇ BORÇLANMA FAİZ ORANLARI TABLO: 19- MENKUL KIYMETLER BORSALARINDA ÇEŞİTLİ GÖSTERGELER TABLO: 20- KAMU KESİMİ BORÇLANMA GEREĞİNİN BÜTÇE TÜRLERİNE GÖRE DAĞILIMI TABLO: 21- KONSOLİDE BÜTÇE GELİR VE HARCAMALARININ GSMH'YA ORANI (%) TABLO: 21- KONSOLİDE BÜTÇE GELİR VE HARCAMALARININ GSMH'YA ORANI (%) (Devamõ) TABLO: 22- KONSOLİDE BÜTÇEYE İLİŞKİN BAZI GÖSTERGELER TABLO: 22- KONSOLİDE BÜTÇEYE İLİŞKİN BAZI GÖSTERGELER (Devamõ) TABLO: 23- KONSOLİDE BÜTÇE VERGİ GELİRLERİ BORÇ ÖDEMELERİ İLİŞKİSİ TABLO: 23- KONSOLİDE BÜTÇE VERGİ GELİRLERİ BORÇ ÖDEMELERİ İLİŞKİSİ (Devamõ) TABLO: 24- TOPLAM VERGİ YÜKÜ TABLO: 25- İÇ BORÇ STOKU TABLO: 26- ÖZELLEŞTİRME GELİR VE GİDERLERİ TABLO: 27- TOPTAN EŞYA FİYATLARI ENDEKSİ TABLO: 28- KENTSEL ALANLAR TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ TABLO: 29- TARIMSAL ÜRÜN ORTALAMA ALIM FİYATLARI TABLO: 30- TARIMSAL ÜRÜN ORTALAMA ALIM FİYATLARI DEĞİŞİMİ TABLO: 31- SULANAN ALAN TABLO: 32- ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİ TABLO: 33- ELEKTRİĞİ OLAN KÖY SAYISI TABLO: 34- KARAYOLLARI YOL AĞI TABLO: 35- TELEKOMÜNİKASYON HİZMETLERİ ii

5 TABLO: 36- KIRSAL TELEFON İRTİBATI TABLO: 37- NÜFUS TABLO: 38- KENT VE KIR NÜFUSU TABLO: 39- DEMOGRAFİK HIZLAR TABLO: 40- SOSYAL SİGORTA PROGRAMLARININ KAPSADIĞI NÜFUS TABLO: 41- MAAŞ VE ÜCRETLERDEKİ GELİŞMELER TABLO: 42- YURTİÇİ İŞGÜCÜ PİYASASINDA GELİŞMELER TABLO: 43- SAĞLIK PERSONELİ TABLO: 44- SAĞLIK GÖSTERGELERİ TABLO: 45- BÜTÇE İÇERİSİNDE SAĞLIK HİZMETLERİ TABLO: 46- OKULLAŞMA ORANLARI TABLO: 47- BÜTÇE İÇERİSİNDE EĞİTİM HİZMETLERİ TABLO: 48- KÖYE GÖTÜRÜLEN İÇMESUYU HİZMETLERİ TABLO: 49- ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ İÇİN YAPILAN HARCAMALAR TABLO: 50- BİTİRİLEN ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ PROJELERİ TABLO: 51- KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ İÇİN YAPILAN HARCAMALAR iii

6

7 GİRİŞ Bu çalõşmanõn amacõ, döneminde Türkiye de ekonomik ve sosyal alanlarda sağlanan başlõca gelişmeleri incelemek, dönemine ait makroekonomik tahmin ve öngörüleri sunmak ve yakõn zamanda gerçekleştirilen yapõsal reformlarõ özetlemektir DÖNEMİNDEKİ TEMEL EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER a. Milli Gelirdeki Gelişmeler 1980 li yõllarla birlikte Türkiye de ekonomik büyüme stratejisi önemli bir değişim geçirmiştir öncesi dönemde uygulanan ithal ikameci büyüme stratejisi terk edilerek dõşa açõk büyüme stratejisi uygulamaya konulmuştur. Bu dönemde uygulanan büyüme stratejisi, temel olarak, verimlilikte artõş sağlamayõ ve ekonominin rekabet gücünü artõrmayõ amaçlamõştõr. Bu çerçevede, piyasa ekonomisinin kurumsallaşmasõ yönünde adõmlar atõlmõştõr. Ekonominin dõş rekabete açõlmasõ, kamunun doğrudan üretim faaliyetlerinden çekilerek altyapõ yatõrõmlarõna yönelmesi ve mali piyasalarõn serbestleştirilmesi piyasa ekonomisinin kurumsallaşmasõ yönünde atõlan başlõca adõmlardõr döneminde GSMH yõllõk ortalama 3,65 dolayõnda artõş göstermiştir. Fert başõna milli gelir 1980 yõlõnda ABD dolarõ iken, yõllõk ortalama yüzde 1,5 dolayõnda bir artõş göstererek 2001 yõlõnda ABD dolarõna yükselmiştir. Satõnalma Gücü Paritesine göre 1980 yõlõnda ABD dolarõ olan fert başõna milli gelir ise 2001 yõlõnda ABD dolarõna yükselmiştir yõlõnda yüzde 21,8 olan sabit sermaye yatõrõmlarõnõn milli gelir içerisindeki payõ döneminde yüzde 25 civarõna yükselmiş, izleyen yõllarda gerileme göstererek 2001 yõlõnda yüzde 18,4 olarak gerçekleşmiştir. Sabit sermaye yatõrõmlarõnda kamu kesiminin payõnõn azalmasõna paralel olarak özel kesimin payõnda artõş gözlenmiştir. Sabit sermaye yatõrõmlarõ içerisinde 1980 yõlõnda yüzde 60 olan özel kesim payõ 1995 yõlõnda yüzde 82,5 e yükselmiş, 2001 yõlõ itibarõyla ise yüzde 69,1 düzeyine gerilemiştir. Toplam sabit sermaye yatõrõmlarõnõn sektörel bileşimi incelendiğinde, tarõm, madencilik ve imalat sanayinin paylarõnõn azaldõğõ, ulaştõrma, turizm, eğitim ve sağlõk sektörlerinin payõnõn arttõğõ görülmektedir. Enerji ve konut sektörlerinin payõ ise istikrarsõz bir seyir izlemiştir. b. Dõş Ticaretteki Gelişmeler Ekonominin dõşa açõlmasõna paralel olarak ihracat ve ithalat hacminde önemli artõş yaşanmõştõr. Dõş ticaret hacmi 1980 yõlõnda 10,8 milyar dolar iken, 2001 yõlõnda 74,8 milyar dolara yükselmiştir. İstikrarsõz bir seyir izlemekle birlikte dönem başõnda yüzde 6,6 olan dõş ticaret açõğõnõn milli gelire oranõ dönem sonunda yüzde 3,1 olarak gerçekleşmiştir yõlõna kadar cari işlemler fazla verirken izleyen yõllarõn önemli bir bölümünde cari işlemler açõk vermiştir. 1

8 İhracat 1980 yõlõndaki 2,9 milyar dolarlõk düzeyinden 2001 yõlõnda 31,3 milyar dolar düzeyine yükselmiştir. İhracattaki yõllõk ortalama artõş oranõ yüzde 12 dolayõnda gerçekleşmiş, toplam ihracat içerisinde sanayinin payõ yüzde 36 dan yüzde 91,6 ya yükselmiştir. İthalat 1980 yõlõndaki 7,9 milyar dolarlõk düzeyinden 2001 yõlõnda 40,4 milyar dolar düzeyine yükselmiştir. İthalattaki yõllõk ortalama artõş oranõ yüzde 8,1 dolayõnda gerçekleşmiş, toplam ithalatõn GSMH içerisindeki payõ yüzde 11,3 den yüzde 27,5 e yükselmiştir. c. Turizm Türkiye son yõllarda çok önemli bir turizm odağõ haline gelmiş bulunmaktadõr yõlõnda sadece 326 milyon dolar olan turizm gelirleri, yaklaşõk 24 kat artarak 2001 yõlõnda 8,1 milyar dolar düzeyine yükselmiştir. Turizm gelirlerindeki yõllõk ortalama artõş oranõ yüzde 16,5 olmuştur. d. Yabancõ Sermaye 1980 li yõllarõn başõnda ihmal edilebilecek düzeylerde bulunan fiilen gelen doğrudan yabancõ sermaye tutarõ 2000 yõlõna kadar oldukça düşük düzeylerde kalmõş, 2001 yõlõnda önemli bir artõş göstererek 3,3 milyar dolara yükselmiştir. e. Dõş Borçlar 1980 li yõllardan itibaren dõş borçlarda önemli artõş görülmüştür. Toplam dõş borcun milli gelire oranõ 1983 yõlõnda yaklaşõk yüzde 30 dolayõnda iken, bu oran 2000 yõlõnda yaklaşõk yüzde 59 a ve 2001 yõlõnda yüzde 78 e yükselmiştir. Dõş borçlarõn vade yapõsõnõn ise kõsa vade lehine değiştiği görülmektedir. Kõsa vadeli dõş borçlarõn toplam dõş borçlar içerisinde payõ 1983 yõlõnda yüzde 12,4 iken, bu oran 2000 yõlõnda yüzde 23,9 a yükselmiş, 2001 yõlõnda ise yüzde 14,2 e gerilemiştir. Dõş borç faiz ödemeleri 1983 yõlõnda 1,5 milyar dolar iken, 2001 yõlõnda 7,1 milyar dolara yükselmiştir. f. Kamu Finansmanõ Özellikle kamu transfer harcamalarõndaki artõşa paralel olarak, kamu harcamalarõ kamu gelirlerinden daha yüksek düzeyde artõş göstermiştir. Transfer harcamalarõnõn milli gelire oranõ 1980 yõlõnda sadece yüzde 7,5 iken 2001 yõlõnda yüzde 31 e yükselmiştir. Faiz ödemelerindeki artõş transfer harcamalarõndaki artõşõn başlõca nedenini oluşturmuştur yõlõnda yüzde 8,8 olan toplam kamu kesimi borçlanma gereğinin GSMH ya oranõ 1980 li yõllarõn ilk yarõsõnda azalõş göstermiş, izleyen yõllarda tekrar artõş eğilimine girmiştir yõlõnda yaşanan ekonomik kriz sonrasõ tekrar azalõş eğilimine giren bu oran, özellikle 1999 yõlõ ve sonrasõnda önemli düzeyde artõş göstererek 2001 yõlõnda yüzde 16,4 düzeyine yükselmiştir. Konsolide bütçe faiz ödemelerinin milli gelire oranõ dönem içerinde ciddi artõş göstererek yüzde 0,6 dan yüzde 22,9 a yükselmiştir. 2

9 g. Enflasyon Fiyat istikrarõ 1980 sonrasõ dönemde Türkiye ekonomisinin başlõca sorunlarõndan biri olmuştur yõlõnda yüzde 25,6 olan oniki aylõk olan TEFE oranõ 1987 yõlõ ile birlikte ciddi bir artõş eğilimine girerek yüzde 51,6 ya yükselmiş, 1994 yõlõnda yaşanan ekonomik krizde yaklaşõk yüzde 150 düzeyinde gerçekleşmiştir. İzleyen yõllarda enflasyon oranõnda gerileme gözlenmekle birlikte, 2001 yõlõnda yaşanan ekonomik krizle birlikte enflasyon oranõ yüzde 88,6 düzeyinde gerçekleşmiştir. h. Fiziki Altyapõ 1980 sonrasõ dönemde uygulanan piyasa ekonomisine geçiş süreciyle birlikte kamu kesimi kaynaklarõnõn artan ölçüde doğrudan üretim faaliyetleri yerine altyapõnõn geliştirilmesine yönlendirilmesi sonucu fiziki altyapõ unsurlarõnda önemli gelişmeler kaydedilmiştir dönemindeki 21 yõllõk sürede sulanan alan miktarõ 1,7 katõna, elektrik enerjisi üretimi 5,3 katõna, elektriği olan köy sayõsõ 2,1 katõna, karayollarõ ağõ 1,5 katõna, telefon santral kapasitesi ve telefon abonesi sayõsõ yaklaşõk 16,4 katõna yükselmiştir. i. Demografik Gelişmeler 1980 yõlõnda 44,7 milyon olan ülke nüfusu 2001 yõlõnda 69,2 milyona yükselmiş, aynõ yõllarda kentte yaşayan nüfus oranõ yüzde 36 dan yüzde 66 ya çõkmõştõr döneminde nüfus artõşõ yüzde 2,49, şehirleşme hõzõ yüzde 7,66, döneminde ise nüfus artõşõ 1,62, şehirleşme hõzõ yüzde 4,67 olmuştur. Sağlõk alanõndaki gelişmeler sonucunda, bebek ölüm hõzõ döneminde binde 83 iken, döneminde binde 39 a düşmüştür. Aynõ dönemler arasõnda doğuşta ortalama yaşam süresi 63 yõldan 69 yõla yükselmiştir. j. Sosyal Güvenlik Sosyal sigorta programlarõnõn kapsadõğõ nüfus oranõnda önemli aşama kaydedilmiştir yõlõnda sigortalõ nüfus oranõ yüzde 46,6 iken, bu oran 2000 yõlõnda yüzde 87 ye yükselmiştir. k. İşgücü Piyasasõ 1988 yõlõnda 19,4 milyon ve 17,8 milyon olan sivil işgücü ve istihdam 2001 yõlõnda, sõrasõyla, 22,4 milyon ve 20,5 milyona yükselmiştir. Dönem başõ ve sonu itibarõyla işsizlik oranõ yüzde 8,5 dolayõnda gerçekleşmiştir. Toplam istihdam içerisinde tarõmõn payõ azalõrken, sanayi ve hizmetler sektörlerinin paylarõ artmõştõr yõlõnda yüzde 46,5, yüzde 15,8 ve yüzde 37,7 olan tarõm, sanayi ve hizmetler sektörlerinin toplam istihdam içerisindeki paylarõ 2001 yõlõnda, sõrasõyla, yüzde 36,1, yüzde 18,1 ve 45,8 olmuştur. l. Sağlõk Hizmetlerinde Gelişmeler döneminde sağlõk göstergelerinde önemli iyileşmeler sağlanmõştõr. Dönem başõnda olan hekim sayõsõ e, olan dişhekimi sayõsõ e, olan hemşire sayõsõ a yükselmiştir yõlõnda 394 olan 3

10 yatak başõna nüfus oranõ önemli bir değişiklik göstermezken doktor başõna nüfus den 825 e gerilemiştir yõlõ itibarõyla, sağlõk hizmetlerine yönelik toplam harcamalar ile yatõrõm harcamalarõnõn konsolide bütçe içerisindeki paylarõ, sõrasõyla, yüzde 2,3 ve yüzde 1,5 olarak gerçekleşmiştir. m. Eğitimdeki Gelişmeler Beşeri sermayenin en önemli göstergelerinden olan okullaşma oranlarõnda önemli gelişme yaşanmõştõr döneminde ilkokul ve ortaokul kademelerinde okullaşma oranlarõ, sõrasõyla, yüzde 97,7 ve yüzde 40,6 iken sekiz yõllõk zorunlu ilköğretimin (ilkokul+ortaokul) öğrenim döneminde uygulamaya konulmasõyla birlikte bu kademedeki okullaşma oranõ döneminde yüzde 100,7 ye yükselmiştir. Lise ve dengi okul ile yükseköğretimdeki okullaşma oranlarõ yüzde 28,4 ve yüzde 6,4 düzeylerinden yüzde 64 ve yüzde 28 e yükselmiştir. Eğitim hizmetlerine ayrõlan kaynaklarda da iyileşme sağlanmõştõr. Eğitim hizmetlerine yönelik toplam harcamalarõn konsolide bütçe içerindeki payõ 1983 yõlõnda yüzde 13,1 iken bu oran 2001 yõlõnda yüzde 14,5 e yükselmiştir. Benzer şekilde, 1983 yõlõnda yüzde 1,6 olan eğitim hizmetlerine yönelik yatõrõm harcamalarõn konsolide bütçe içerindeki payõ 2001 yõlõnda yüzde 2 ye yükselmiştir. n. Organize Sanayi Bölgeleri Kalkõnmanõn ivme kazanmasõnda ve ülke geneline yaygõnlaştõrõlmasõnda küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi büyük önem taşõmaktadõr. Bu çerçevede, döneminde parsel sayõsõ olan ve hektar alanõ kapsayan 9 adet Organize Sanayi Bölgesi oluşturulmuşken, sadece 2001 yõlõnda parsel sayõsõ olan ve hektar alanõ kapsayan 14 adet Organize Sanayi Bölgesi oluşturulmuştur. Oluşturulan Organize Sanayi Bölgesi sayõsõnõn özellikle 2001 yõlõnda ciddi artõş gösterdiği görülmektedir. 4

11 TABLO: 1- GAYRİ SAFİ MİLLİ HASILA MİLYAR TL. CARİ FİYATLARLA 1987 FİYATLARIYLA KAYNAK: DİE, DPT 5

12 TABLO : 2 - FERT BAŞINA GSMH VE GSYİH YIL ORTASI CARİ FİYATLARLA YILLAR NÜFUS (000 KİŞİ) TL ENDEKS DOLAR ENDEKS SAGP'ne GÖRE GSYİH (1) KAYNAK:DPT. (1) OECD tarafõndan GSYİH için hesaplanan Satõnalma Gücü Paritesi kullanõlarak elde edilmiştir. 6

13 TABLO: 3 - YURTİÇİ TASARRUFLARIN VE SABİT SERMAYE YATIRIMLARININ GSMH İÇİNDEKİ PAYI (Yüzde Pay) YURT İÇİ SABİT SERMAYE YILLAR TASARRUFLAR YATIRIMLARI ,0 21, ,3 19, ,1 19, ,5 20, ,5 19, ,9 20, ,9 22, (*) 23,9 24, ,2 26, ,1 22, ,0 22, ,4 23, ,6 23, ,7 26, ,1 24, ,1 24, ,8 25, ,4 26, ,7 24, ,2 22, ,1 22, (1) 15,7 18,4 Kaynak: DPT (1) Tahmin; (*) 1987 yõlõndan itibaren DİE yeni milli gelir serisi kullanõlmõştõr. 7

14 TABLO :4 - SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (Cari Fiyatlarla, Milyar TL.) TOPLAM KAMU ÖZEL KAMU / TOPLAM 40,0 45,5 42,7 43,3 41,5 45,5 44,7 40,5 33,9 33,5 30,8 ÖZEL / TOPLAM 60,0 54,5 57,3 56,7 58,5 54,5 55,3 59,5 66,1 66,5 69,2 TOPLAM / GSMH 21,8 19,8 19,2 20,1 19,3 20,1 22,8 24,6 26,1 22,5 22,6 KAMU / GSMH 8,7 9,0 8,2 8,7 8,0 9,2 10,2 10,0 8,9 7,5 7,0 ÖZEL /GSMH 13,1 10,8 11,0 11,4 11,3 11,0 12,6 14,7 17,3 15,0 15, (1) TOPLAM KAMU ÖZEL KAMU / TOPLAM 31,7 31,5 27,4 20,2 17,5 20,3 23,1 25,8 29,6 30,6 30,9 ÖZEL / TOPLAM 68,3 68,5 72,6 79,8 82,5 79,7 76,9 74,2 70,4 69,4 69,1 TOPLAM / GSMH 23,7 23,4 26,3 24,5 24,0 25,1 26,3 24,3 22,1 22,6 18,4 KAMU / GSMH 7,5 7,4 7,2 4,9 4,2 5,1 6,1 6,3 6,6 6,9 5,7 ÖZEL /GSMH 16,2 16,0 19,1 19,6 19,8 20,0 20,2 18,1 15,6 15,6 12,7 KAYNAK: DPT, DİE (1) Tahmin 8

15 TABLO 5 - SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (TOPLAM) (Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağõlõm) TARIM 7,6 10,5 10,8 10,7 9,9 7,4 6,2 6,9 5,9 5,5 5,4 MADENCİLİK 3,3 4,7 4,0 4,4 4,4 5,1 3,6 2,4 2,3 1,9 1,8 İMALAT 28,5 28,6 27,3 25,5 25,0 23,1 22,0 17,6 16,1 14,8 19,5 ENERJİ 8,7 10,3 10,8 11,2 10,2 10,2 11,3 9,7 9,7 10,8 7,3 ULAŞTIRMA 14,2 17,3 18,4 19,8 20,4 22,0 20,8 20,7 16,1 15,9 17,9 TURİZM 0,6 0,6 0,6 0,6 1,0 1,4 2,2 2,5 3,1 3,9 3,8 KONUT 27,8 17,5 17,5 17,3 18,6 18,8 21,4 27,9 35,8 36,7 33,4 EĞİTİM 1,8 2,1 2,1 2,1 1,7 2,2 2,0 2,3 2,3 2,5 2,6 SAĞLIK 0,8 1,0 1,0 0,8 0,8 0,8 0,9 1,0 0,9 1,2 1,5 DİĞER HİZMETLER 6,7 7,3 7,5 7,5 7,9 8,9 9,7 9,0 7,6 6,9 6,7 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100, (1) TARIM 5,7 4,9 5,0 4,1 5,4 5,8 5,8 5,7 4,5 4,5 4,2 MADENCİLİK 1,9 1,7 1,4 1,5 1,3 1,2 1,2 1,4 1,6 1,1 1,3 İMALAT 18,9 18,4 18,0 19,6 22,6 21,6 18,2 18,0 17,5 19,4 17,6 ENERJİ 6,1 5,0 3,6 2,8 2,7 4,1 5,9 6,8 6,6 6,6 9,4 ULAŞTIRMA 19,0 21,5 25,3 16,9 18,8 20,9 24,6 24,1 25,0 29,1 23,5 TURİZM 3,7 2,9 2,2 2,2 2,4 2,1 2,1 2,9 4,0 4,0 4,5 KONUT 32,9 32,5 32,8 41,7 36,0 32,0 27,8 25,5 24,1 16,7 18,7 EĞİTİM 2,8 3,2 3,1 2,1 2,0 2,8 3,7 3,4 4,7 5,2 5,5 SAĞLIK 1,8 2,0 2,0 2,2 1,8 2,3 3,4 3,9 3,4 4,3 4,7 DİĞER HİZMETLER 7,3 7,8 6,6 6,9 6,9 7,2 7,3 8,3 8,7 9,1 10,5 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 KAYNAK: DPT (1) Tahmin 9

16 TABLO 6 - SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (ÖZEL) (Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağõlõm) TARIM 7,4 10,8 11,2 11,4 10,1 7,7 5,7 5,6 4,3 3,0 3,6 MADENCİLİK 0,5 0,6 0,6 1,1 1,1 1,2 1,1 1,3 1,2 1,2 1,1 İMALAT 30,0 34,1 33,6 32,9 32,9 31,9 31,8 25,2 21,4 19,9 26,2 ENERJİ 0,4 0,5 0,5 0,5 0,5 0,4 0,8 0,6 0,9 1,2 0,8 ULAŞTIRMA 9,7 15,3 16,2 16,9 17,2 17,0 13,8 11,8 9,1 8,8 10,7 TURİZM 0,6 0,7 0,7 0,6 1,1 1,8 2,5 3,1 4,0 5,3 5,0 KONUT 44,7 30,1 29,5 29,2 30,0 32,3 37,0 45,7 53,3 54,2 46,5 EĞİTİM 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,5 0,6 0,6 0,5 0,7 0,7 SAĞLIK 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,5 0,6 0,6 0,5 0,7 0,9 DİĞER HİZMETLER 6,3 7,4 7,2 7,0 6,7 6,7 6,1 5,4 4,8 4,9 4,4 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100, (1) TARIM 3,2 3,1 3,3 2,6 4,1 4,7 4,3 4,8 2,9 2,6 2,1 MADENCİLİK 1,1 1,0 0,9 1,2 1,1 1,1 1,1 1,4 1,6 1,1 1,1 İMALAT 25,3 24,3 23,6 23,8 26,2 26,1 22,9 23,4 23,7 26,7 23,3 ENERJİ 1,2 0,6 0,5 0,6 0,5 1,8 4,0 3,3 2,8 2,9 6,3 ULAŞTIRMA 10,8 14,7 18,8 11,5 16,4 17,4 21,6 20,7 19,9 26,2 21,8 TURİZM 4,7 3,5 2,4 2,3 2,4 2,3 2,5 3,7 5,5 5,6 6,3 KONUT 47,1 46,3 44,7 51,8 43,3 39,8 35,8 34,1 33,8 23,7 26,7 EĞİTİM 0,8 0,8 0,8 0,8 0,7 1,1 1,1 0,9 1,7 2,3 2,1 SAĞLIK 1,4 1,4 1,3 1,5 1,2 1,8 2,9 3,6 3,2 4,2 4,4 DİĞER HİZMETLER 4,3 4,4 3,7 4,0 4,1 4,0 3,8 4,2 4,8 4,7 5,9 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 KAYNAK: DPT (1) Tahmin 10

17 TABLO 7 - SEKTÖRLER İTİBARIYLA SABİT SERMAYE YATIRIMLARI (KAMU) (Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağõlõm) TARIM 7,9 10,2 10,3 9,8 9,6 7,0 6,8 8,7 9,1 10,3 9,6 MADENCİLİK 7,6 9,7 8,6 8,8 9,1 9,8 6,7 4,1 4,5 3,2 3,4 İMALAT 26,3 21,9 18,9 15,8 14,0 12,6 9,8 6,5 5,9 4,5 4,5 ENERJİ 21,3 22,1 24,7 25,4 24,0 22,0 24,3 22,9 26,9 29,8 21,7 ULAŞTIRMA 20,8 19,7 21,3 23,5 25,0 28,0 29,3 33,9 29,7 30,1 34,0 TURİZM 0,5 0,5 0,5 0,6 0,9 0,9 1,8 1,7 1,5 1,1 1,2 KONUT 2,4 2,4 1,4 1,8 2,6 2,6 2,0 1,6 1,8 1,8 4,0 EĞİTİM 4,1 4,2 4,5 4,5 3,7 4,2 3,7 4,8 5,6 6,2 6,9 SAĞLIK 1,8 2,0 2,0 1,6 1,5 1,2 1,2 1,5 1,8 2,1 2,8 DİĞER HİZMETLER 7,2 7,2 7,9 8,1 9,6 11,6 14,2 14,3 13,2 10,8 11,9 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100, (1) TARIM 11,1 8,9 9,6 10,2 11,7 10,2 10,8 8,2 8,4 8,6 9,0 MADENCİLİK 3,5 3,4 2,5 2,6 2,1 1,5 1,6 1,5 1,5 1,1 1,7 İMALAT 5,0 5,4 3,2 3,1 5,7 4,1 2,5 2,7 2,6 2,8 4,9 ENERJİ 16,8 14,5 12,0 11,6 12,9 12,9 12,4 16,8 15,6 15,0 16,5 ULAŞTIRMA 36,6 36,5 42,6 38,4 30,2 34,7 34,8 34,0 37,0 35,7 27,2 TURİZM 1,5 1,6 1,7 1,9 2,4 1,3 0,6 0,5 0,4 0,5 0,6 KONUT 2,2 2,6 1,2 1,7 1,5 1,7 1,2 1,1 1,3 0,8 0,9 EĞİTİM 7,1 8,4 9,2 7,4 8,3 9,2 12,4 10,7 11,6 11,8 13,0 SAĞLIK 2,6 3,2 3,8 4,8 4,9 4,1 4,8 4,6 3,8 4,5 5,4 DİĞER HİZMETLER 13,6 15,4 14,3 18,4 20,2 20,2 18,9 20,1 17,8 19,1 20,7 TOPLAM 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 KAYNAK: DPT (1) Tahmin 11

18 TABLO : 8 - DIŞ TİCARET VE CARİ İŞLEMLER DENGELERİNİN GSMH'ya ORANLARI DIŞ TİCARET AÇIĞI / CARİ İŞLEMLER GSMH % DENGESİ / GSMH % ,6 4, ,8 3, ,8 2, ,4 1, ,0 1, ,7 0, ,0-1, ,9-0, ,3-1, ,8 0, ,1-0, ,8-3, ,2 2, ,7-1,4 1996(1) 5,7-1,3 1997(1) 7,9-1,4 1998(1) 6,9 1,0 1999(1) 5,6-0,7 2000(1) 11,1-4,9 2001(1) 3,1 2,4 KAYNAK: DPT, DİE (1) Bavul Ticareti Dahil 12

19 TABLO : 9 - TOPLAM İHRACAT İHRACAT / SANAYİ SANAYİ İHRACATININ MİLYON $ GSMH (%) İHRACATI TOPLAM İÇİNDEKİ % PAYI ,2 1047,4 36, ,2 3658,2 63, ,7 5144,6 72, ,7 5994,8 75, ,8 5324,2 71, ,6 8065,2 79, ,8 8943,4 76, ,7 9170,1 78, , ,6 79, , ,8 78, , ,3 83, , ,9 83, , ,8 85, , ,3 88, , ,1 87, , ,2 88, , ,5 88, , ,7 89, , ,6 91, , ,2 91,6 KAYNAK: DPT, DİE 13

20 TABLO : 10 - TOPLAM İTHALAT (Altõn Hariç) VE İHRACATIN İTHALATI KARŞILAMA ORANI İTHALAT / İHRACATIN İTHALATI MİLYON $ GSMH (%) KARŞILAMA ORANI (%) ,3 36, ,8 62, ,7 66, ,6 70, ,5 67, ,1 72, ,8 81, ,5 73, ,6 58, ,8 64, ,2 64, ,2 52, ,7 77, ,8 60, ,6 53, ,0 54, ,3 58, ,7 65, ,1 51, ,5 77,6 KAYNAK: DPT, DİE 14

21 TABLO :11 - TURİZM GELİRLERİ (MİLYON $) Kaynak: (1) DİE-Turizim İstatistikleri (2) Maliye Bakanlõğõ - Tediye Muvazenesi Şubesi (3) DPT-Plan ve Yõllõk Programlar (4) Merkez Bankasõ 15

22 TABLO : 12- ULUSLARARASI REZERVLER MİLYON $ TOPLAM MERKEZ BANKASI ULUSLARARASI RESMİ REZERVLER (NET) REZERVLERİ (BRÜT) KAYNAK: DPT, MB 16

23 TABLO : 13 - YABANCI SERMAYE FİİLEN GELEN İZİN VERİLEN YABANCI YABANCI SERMAYE SERMAYE (NET) (MİLYON $) (MİLYON $) KAYNAK: HM, MB 17

24 TABLO : 14 - DIŞ BORÇLAR (MİLYON $) ORTA VE DIŞ BORÇ TOPLAM KISA VADELİ UZUN VADELİ SERVİS ORANI , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,8 KAYNAK : HM 18

25 TABLO : 15 - DIŞ BORÇ GÖSTERGELERİ TOPLAM BORÇ / GSMH (%) 29,6 34,0 37,4 42,0 46,1 44,8 38,4 32,2 33,2 34,7 37,0 50,1 42,6 42,9 43,3 46,8 54,4 58,9 78,3 KISA VADELİ BORÇ / TOPLAM BORÇ (%) 12,4 15,4 18,7 19,8 18,9 15,8 13,8 19,4 18,1 22,8 27,5 17,2 21,4 21,6 21,0 21,6 22,4 23,9 14,2 KISA VADELİ BORÇ / ORTA ve UZUN VADELİ BORÇ (%) 14,2 18,2 23,0 24,7 23,2 18,7 16,0 24,0 22,0 29,5 38,0 20,8 27,3 27,5 26,6 27,5 28,9 31,3 16,5 MAL İHRACATI (FOB) / TOPLAM BORÇ (%) 31,2 34,5 31,2 23,2 25,2 28,6 27,8 26,4 26,9 26,5 22,8 27,6 29,5 29,3 31,2 28,0 26,0 23,4 27,2 FAİZ ÖDEMELERİ / MAL İHRACATI (FOB) (%) 26,4 22,2 22,0 28,6 23,4 24,0 25,0 25,2 25,3 23,4 23,3 21,7 19,9 18,1 17,5 17,9 20,5 22,7 22,8 FAİZ ÖDEMELERİ / TOPLAM CARİ İŞL. GELİRLERİ (%) 15,5 13,4 13,1 16,6 14,1 13,9 12,9 12,3 12,2 11,7 11,5 11,8 10,1 8,2 7,8 7,7 10,3 10,7 12,6 BORÇ SERVİSİ / MAL İHRACATI (FOB) (%) 66,9 52,3 53,0 62,8 54,1 61,4 61,7 55,9 55,2 56,5 60,3 51,8 46,1 42,6 40,8 49,0 60,2 72,4 68,5 BORÇ SERVİSİ (IMF Hariç) / TOPLAM CARİ İŞL. GELİRLERİ (%) 37,5 29,5 29,5 33,5 30,0 33,4 30,8 27,2 26,7 28,3 25,6 28,2 23,4 19,4 18,3 20,8 30,3 34,1 37,8 BORÇ SERVİSİ / TOPLAM CARİ İŞLEMLER GELİRLERİ (%) 39,4 31,5 31,4 36,4 32,6 35,6 31,9 27,4 26,7 28,3 29,7 28,2 23,4 19,4 18,3 21,1 30,3 34,1 37,8 (BORÇ SERVİSİ + KISA VAD. BORÇ) / TOPLAM CARİ İŞL. GEL. (%) 62,9 58,3 66,9 85,8 77,6 67,4 57,5 63,3 59,2 71,4 89,1 62,3 60,3 52,9 48,6 54,3 73,6 82,0 66,6 BORÇ SERVİSİ (MİLYON DOLAR) FAİZ ANAPARA TAHVİL GERİ ÖDEMESİ IMF KAYNAK : HM, MB 19

26 TABLO: 16 - DÖVİZ KURLARI YIL SONU ORTALAMA YILLAR DOLAR KURU DOLAR KURU ,3 76, ,7 110, ,1 160, ,0 224, ,5 364, ,0 518, ,9 669, ,4 855, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,1 KAYNAK : DPT, MB 20

27 TABLO: 17 - BAŞLICA PARASAL GÖSTERGELER - ÖZET (Milyar TL.) EMİSYON HACMİ REZERV PARA PARA ARZI(M1) PARA ARZI(M2) Dolaşõmdaki Para Banka Parasõ PARA ARZI(M2Y) MERKEZ BANKASI KREDİLERİ Kamu Özel MEVDUAT BANKA. KREDİLERİ YAT. KALKINMA B. KREDİLERİ NET KREDİ HACMİ DÖVİZ TEVDİAT HESAPLARI TOPLAM TL MEVDUAT * Tasarruf Mevduatõ Vadesiz Vadeli Ticari Mevduat Diğer Mevduat TOPLAM MEVDUAT (TL+DTH) KAYNAK: MERKEZ BANKASI, DPT. (*) RESMİ MEVDUAT HARİÇ 21

28 TABLO: 18 - AYLIK İÇ BORÇLANMA FAİZ ORANLARI VE VADE YAPISI (GÜN) (Yõllõk) Vade Ort. Basit Faiz Ort. Bileşik Faiz ,9 59, ,7 54, ,8 80, ,6 87, ,3 87, ,9 164, ,9 121, ,8 135, ,7 127, ,0 122, ,0 109, ,6 38, ,9 96,2 22

29 TABLO : 19 - MENKUL KIYMETLER BORSALARINDA ÇEŞİTLİ GÖSTERGELER HİSSE SENETLERİ PİYASASI KOTE OLAN İŞL. GÖREN İŞLEM HACMİ ŞİRKET SAYISI ŞİRKET SAYISI YILLAR (MİLYAR TL) (MİLYON $) Kaynak: İstanbul Menkul Kõymetler Borsasõ 23

30 TABLO: 20- KAMU KESİMİ BORÇLANMA GEREĞİNİN BÜTÇE TÜRLERİNE GÖRE DAĞILIMI TOPLAM KAMU 8,8 4,0 3,5 4,9 5,4 3,6 3,7 6,1 4,8 5,3 7,4 KONSOLİDE BÜTÇE FAİZ ÖD. 0,6 0,9 0,8 1,5 2,0 1,9 2,6 3,0 3,9 3,6 3,5 TOPLAM KAMU(FAİZ DIŞI) 8,2 3,0 2,7 3,4 3,4 1,7 1,1 3,1 1,0 1,7 3,9 KONSOLİDE BÜTÇE 3,1 1,5 1,5 2,2 4,4 2,3 2,8 3,5 3,1 3,3 3,0 -FAİZ DIŞI KONSOLİDE BÜTÇE 2,5 0,6 0,7 0,7 2,4 0,3 0,2 0,5-0,8-0,3-0,5 KİT 4,9 2,4 1,9 2,2 1,9 2,5 2,6 3,3 2,2 1,9 3,8 İŞETMECİ 5,1 3,9 2,5 2,8 2,3 2,4 2,6 3,4 2,1 2,0 4,0 TASARRUFCU -0,2-1,5-0,5-0,6-0,4 0,0-0,1-0,2 0,1 0,0-0,2 MAHALLİ İDARELER 0,3 0,0 0,0 0,0-0,1-0,1 0,3 0,5 0,4 0,2 0,0 DÖNER SERMAYELİ KURULUŞLAR 0,5 0,0 0,1 0,5 0,0-0,4-0,3 0,0 0,1 0,0 0,0 SOSYAL GÜVENLIK KURULUŞLARI ,3 0,0 0,0-0,6-0,4-0,4-0,3 FONLAR ,5-0,6-1,7-0,6-0,5 0,4 0,6 ÖZELLEŞTİRME KAP. KUR ,1 0, (1) TOPLAM KAMU 10,2 10,6 12,0 7,9 5,0 8,6 7,7 9,4 15,6 12,5 16,4 KONSOLİDE BÜTÇE FAİZ ÖD. 3,8 3,7 5,8 7,7 7,3 10,0 7,7 11,5 13,7 16,3 22,9 TOPLAM KAMU(FAİZ DIŞI) 6,4 6,9 6,2 0,2-2,4-1,3 0,0-2,1 1,9-3,8-6,5 KONSOLİDE BÜTÇE 5,3 4,3 6,7 3,9 4,0 8,3 7,6 7,3 11,9 10,9 16,0 -FAİZ DIŞI KONSOLİDE BÜTÇE 1,5 0,6 0,9-3,8-3,3-1,7-0,1-4,3-1,8-5,3-6,9 KİT 3,1 3,3 2,4 1,4-0,2-0,5-0,3 1,4 2,4 1,8 0,4 İŞETMECİ 3,3 3,8 2,8 1,2-0,6-0,4 0,6 1,3 2,3 1,6 0,4 TASARRUFCU -0,2-0,5-0,3 0,2 0,4-0,1-0,9 0,1 0,2 0,2 0,0 MAHALLİ İDARELER 0,3 0,8 0,7 0,4 0,2 0,3 0,3 0,4 0,3 0,5 0,2 DÖNER SERMAYELİ KURULUŞLAR 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0-0,1-0,1 SOSYAL GÜVENLIK KURULUŞLARI 0,1 0,2 0,6 0,6 0,4 0,0 0,1 0,4 0,2 0,2 0,6 FONLAR 0,9 1,3 0,9 0,9 0,6 0,1 0,0 0,0 0,6-1,3-0,9 ÖZELLEŞTİRME KAP. KUR. 0,4 0,7 0,7 0,7-0,1 0,5 0,1 0,0 0,1 0,5 0,2 (1) GERÇEKLEŞME TAHMİNİ KAYNAK:DPT 24

31 TABLO : 21- KONSOLİDE BÜTÇE GELİR VE HARCAMALARININ GSMH'YA ORANI (%) (*) HARCAMALAR 16,33 17,72 21,19 20,35 20,75 20,33 18,89 15,09 18,75 17,07 15,03 15,95 16,92 16,26 16,52 16,92 Cari 8,44 8,34 9,36 9,25 9,15 9,33 7,95 6,79 7,67 6,72 5,93 5,96 6,47 6,09 7,73 8,93 -Personel 6,20 6,56 7,37 7,18 7,41 6,44 4,96 4,17 4,81 4,04 3,61 3,60 4,41 4,24 5,96 7,19 -Diğer Cari 2,24 1,78 1,99 2,07 1,74 2,89 2,99 2,62 2,86 2,68 2,32 2,37 2,06 1,85 1,77 1,74 Yatõrõm 3,24 3,91 4,84 4,15 3,41 3,50 3,82 3,14 3,39 3,12 2,91 3,17 2,64 2,10 1,68 1,72 Transfer 4,65 5,47 6,99 6,96 8,19 7,50 7,12 5,17 7,69 7,23 6,19 6,82 7,82 8,07 7,11 6,27 -Faiz Ödemeleri 0,49 0,45 0,48 0,46 0,62 0,59 0,94 0,82 1,52 1,99 1,91 2,60 3,02 3,85 3,59 3,52 İç Faiz Ödemeleri 0,35 0,31 0,32 0,30 0,45 0,42 0,51 0,32 0,57 0,80 0,70 1,27 1,68 2,45 2,22 2,42 Dõş Faiz Ödemeleri 0,14 0,14 0,15 0,15 0,17 0,17 0,43 0,50 0,94 1,19 1,21 1,33 1,34 1,41 1,36 1,10 -KİT'lere Transfer 1,62 1,60 1,92 1,59 3,72 3,82 2,39 2,12 2,19 1,27 0,51 0,27 0,64 0,78 0,53 0,32 -Vergi İadeleri 0,25 0,36 0,28 0,21 0,11 0,10 0,40 0,00 1,34 1,72 2,05 2,18 2,20 1,63 1,25 0,90 -Sosyal Güvenlik 0,13 0,44 0,64 0,98 0,71 0,84 0,70 0,64 0,82 0,56 0,59 0,56 0,56 0,58 0,61 0,31 -Diğer Transferler 2,16 2,63 3,66 3,71 3,02 2,15 2,70 1,59 1,82 1,69 1,12 1,21 1,39 1,22 1,14 1,23 GELİRLER 15,55 16,53 16,90 18,82 17,60 17,20 17,35 13,61 16,51 12,66 12,77 13,20 13,45 13,17 13,19 13,91 Genel Bütçe 15,25 16,21 16,56 18,51 17,39 17,00 17,20 13,44 16,29 12,37 12,48 12,95 13,19 12,95 13,00 13,74 -Vergi Gelirleri 13,75 14,64 15,18 14,97 14,10 14,14 14,84 12,30 13,88 10,70 10,83 11,67 12,06 11,02 11,09 11,43 Gelir Üzerinden Al.V. 6,30 6,83 7,91 8,47 8,10 8,75 9,30 7,58 7,97 6,05 5,01 5,96 5,90 5,36 5,85 5,85 Servet Üzerinden Al.V. 0,13 0,12 0,16 0,13 0,10 0,13 0,27 0,20 0,28 0,19 0,15 0,10 0,09 0,11 0,08 0,10 Mal ve Hiz.Üz.Al.V. 4,44 4,64 4,28 3,77 3,56 3,88 3,85 3,14 3,81 2,76 3,56 3,66 3,71 3,48 3,32 3,45 Dõş Ticaret Vergileri 2,88 3,05 2,82 2,59 2,34 1,38 1,42 1,37 1,83 1,70 2,11 1,94 2,37 2,07 1,84 2,03 -Vergi Dõşõ Normal Gel. 1,49 1,33 1,38 3,54 3,21 2,66 1,78 1,14 2,27 1,33 1,29 1,12 1,09 0,95 1,06 1,07 -Özel Gelir ve Fonlar 0,00 0,25 0,00 0,00 0,08 0,20 0,59 0,00 0,13 0,35 0,35 0,16 0,03 0,99 0,85 1,24 Katma Bütçe 0,31 0,32 0,34 0,31 0,21 0,20 0,15 0,18 0,22 0,28 0,29 0,24 0,26 0,22 0,19 0,17 GELİR GİDER FARKI -0,78-1,19-4,29-1,53-3,15-3,13-1,54-1,48-2,24-4,42-2,26-2,76-3,48-3,09-3,33-3,01 Emanet ve Avans.Net Değişme -0,77-0,51 0,97-0,52 1,46 0,29 1,08-0,08 0,94-0,21-0,33-0,38 0,04-0,06-0,28-0,10 NAKİT AÇIĞI -1,55-1,70-3,33-2,05-1,68-2,84-0,46-1,56-1,30-4,63-2,59-3,14-3,43-3,15-3,61-3,11 BORÇ İDARESİ Dõş Borçlanma (Net) -0,20-0,17-0,14-0,08 0,31 0,33 0,31-0,11-0,64 1,50-0,64-0,01-0,35 0,24-0,09 0,01 -Kullanõm 0,01 0,02 0,07 0,13 0,58 0,47 0,59 0,39 0,43 2,57 0,55 1,48 1,24 2,06 1,56 1,38 -Ödeme 0,21 0,19 0,21 0,21 0,27 0,14 0,28 0,50 1,08 1,06 1,19 1,49 1,59 1,82 1,65 1,37 İç Borçlanma (Net) 1,74 1,87 3,46 2,13 1,37 2,51 0,15 1,68 1,95 3,12 3,23 3,15 3,79 2,91 3,70 3,10 -Tahvil(Net) 0,78 0,89 0,82 0,29 0,66-0,24-0,05 0,19 1,21 0,62 1,41 0,93 1,19 1,88 2,60 2,00 -Kullanõm 1,08 1,15 1,13 1,03 1,08 0,33 0,28 0,51 1,42 0,88 1,89 2,48 2,73 2,95 3,90 3,15 -Ödeme 0,30 0,26 0,31 0,74 0,42 0,57 0,34 0,32 0,22 0,26 0,49 1,55 1,53 1,07 1,30 1,15 -Bono (Net) -0,05 0,05 0,57-0,19 0,14 0,75 0,49 0,61-0,69 1,28 0,65 1,31 1,22 0,30 0,43 0,49 -Kullanõm 0,56 0,77 1,77 1,00 0,59 1,13 2,07 2,43 0,56 2,23 3,44 3,49 5,27 3,96 3,31 2,13 -Ödeme 0,61 0,73 1,20 1,19 0,46 0,39 1,58 1,82 1,25 0,95 2,79 2,18 4,05 3,66 2,88 1,64 -Merkez Bankasõ (Net) 0,68 0,78 2,11 0,95 1,03 1,95 0,48 0,31 0,52 0,86 0,75 0,50 0,47 0,52 0,20 0,08 -Diğer 0,34 0,16-0,03 1,09-0,45 0,05-0,77 0,58 0,91 0,37 0,42 0,42 0,90 0,21 0,47 0,53 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 yõlõ 10 aylõktõr. 25

32 TABLO : 21- KONSOLİDE BÜTÇE GELİR VE HARCAMALARININ GSMH'YA ORANI (%) (Devamõ) HARCAMALAR 16,33 17,72 21,19 20,35 20,75 20,53 20,08 24,29 23,08 21,78 26,31 27,19 29,15 35,89 37,40 44,49 Cari 8,44 8,34 9,36 9,25 9,15 10,38 11,28 11,09 9,49 8,20 8,56 9,46 9,67 11,70 10,82 11,27 -Personel 6,20 6,56 7,37 7,18 7,41 8,63 9,45 9,32 7,60 6,40 6,50 7,05 7,23 8,83 7,95 8,47 -Diğer Cari 2,24 1,78 1,99 2,07 1,74 1,75 1,83 1,77 1,89 1,80 2,06 2,40 2,43 2,87 2,88 2,80 Yatõrõm 3,24 3,91 4,84 4,15 3,41 1,85 1,72 1,83 1,30 1,17 1,59 2,01 1,87 2,00 2,20 2,17 Transfer 4,65 5,47 6,99 6,96 8,19 8,31 7,09 11,38 12,30 12,41 16,15 15,72 17,61 22,18 24,37 31,05 -Faiz Ödemeleri 0,49 0,45 0,48 0,46 0,62 3,79 3,65 5,83 7,67 7,33 10,00 7,75 11,54 13,69 16,27 22,88 İç Faiz Ödemeleri 0,35 0,31 0,32 0,30 0,45 2,67 2,77 4,63 6,00 6,05 8,87 6,73 10,52 12,55 14,96 20,89 Dõş Faiz Ödemeleri 0,14 0,14 0,15 0,15 0,17 1,12 0,88 1,20 1,67 1,28 1,12 1,02 1,02 1,14 1,31 1,99 -KİT'lere Transfer 1,62 1,60 1,92 1,59 3,72 1,92 0,74 1,29 0,54 0,58 0,34 0,42 0,30 0,53 0,71 0,67 -Vergi İadeleri 0,25 0,36 0,28 0,21 0,11 1,02 0,98 1,06 0,80 0,81 0,70 0,85 1,01 1,48 1,30 1,63 -Sosyal Güvenlik 0,13 0,44 0,64 0,98 0,71 0,25 0,36 0,69 1,01 1,38 2,24 2,59 2,62 3,51 2,57 2,67 -Diğer Transferler 2,16 2,63 3,66 3,71 3,02 1,32 1,36 2,50 2,27 2,31 2,88 4,12 2,15 2,96 3,53 3,21 GELİRLER 15,55 16,53 16,90 18,82 17,60 15,25 15,79 17,59 19,16 17,75 18,04 19,56 21,87 24,03 26,47 28,47 Genel Bütçe 15,25 16,21 16,56 18,51 17,39 15,10 15,66 17,43 19,03 17,59 17,87 19,38 21,65 23,78 26,23 28,26 -Vergi Gelirleri 13,75 14,64 15,18 14,97 14,10 12,40 12,83 13,23 15,12 13,80 14,98 16,14 17,24 18,91 21,10 22,16 Gelir Üzerinden Al.V. 6,30 6,83 7,91 8,47 8,10 6,37 6,35 6,30 7,15 5,75 5,77 6,45 7,90 8,35 8,36 8,72 Servet Üzerinden Al.V. 0,13 0,12 0,16 0,13 0,10 0,11 0,11 0,13 0,15 0,11 0,12 0,12 0,14 0,23 0,28 0,24 Mal ve Hiz.Üz.Al.V. 4,44 4,64 4,28 3,77 3,56 3,89 4,29 4,49 5,51 5,46 6,50 6,76 6,74 7,80 9,05 10,10 Dõş Ticaret Vergileri 2,88 3,05 2,82 2,59 2,34 2,03 2,07 2,31 2,31 2,48 2,58 2,81 2,46 2,53 3,42 3,09 -Vergi Dõşõ Normal Gel. 1,49 1,33 1,38 3,54 3,21 0,62 0,69 0,88 1,24 1,10 1,07 1,38 2,28 2,41 2,78 4,12 -Özel Gelir ve Fonlar 0,00 0,25 0,00 0,00 0,08 2,09 2,14 3,31 2,67 2,69 1,82 1,86 2,13 2,46 2,03 1,98 Katma Bütçe 0,31 0,32 0,34 0,31 0,21 0,15 0,13 0,17 0,13 0,16 0,17 0,18 0,22 0,25 0,24 0,21 0,00 0,00 GELİR GİDER FARKI -0,78-1,19-4,29-1,53-3,15-5,28-4,30-6,70-3,91-4,03-8,27-7,63-7,28-11,86-10,93-16,03 Emanet ve Avans.Net Değişme -0,77-0,51 0,97-0,52 1,46 0,01-1,09 0,39 0,01 0,28-0,20 0,07-0,21-0,07 0,08-1,98 NAKİT AÇIĞI -1,55-1,70-3,33-2,05-1,68-5,27-5,39-6,31-3,91-3,75-8,46-7,56-7,49-11,90-10,85-18,00 BORÇ İDARESİ Dõş Borçlanma (Net) -0,20-0,17-0,14-0,08 0,31 0,30 0,37 1,05-1,73-1,03-0,90-1,52-1,76 0,76 2,43-2,48 -Kullanõm 0,01 0,02 0,07 0,13 0,58 1,72 1,79 2,31 1,13 2,01 1,85 0,83 1,67 3,76 5,34 2,93 -Ödeme 0,21 0,19 0,21 0,21 0,27 1,41 1,42 1,26 2,86 3,04 2,75 2,35 3,44 3,00 2,91 5,41 İç Borçlanma (Net) 1,74 1,87 3,46 2,13 1,37 4,97 5,02 5,26 5,64 4,78 9,36 8,52 8,60 12,44 7,01 12,93 -Tahvil(Net) 0,78 0,89 0,82 0,29 0,66 0,36 1,40 1,51-1,81 1,09 1,83 5,05 2,45 15,63 8,07 2,91 -Kullanõm 1,08 1,15 1,13 1,03 1,08 1,81 3,23 3,25 0,64 2,83 3,89 7,04 5,27 21,59 15,65 13,42 -Ödeme 0,30 0,26 0,31 0,74 0,42 1,46 1,83 1,74 2,45 1,74 2,06 1,99 2,82 5,96 7,58 10,52 -Bono (Net) -0,05 0,05 0,57-0,19 0,14 2,02 2,17 1,11 6,28 2,51 5,29 3,47 6,15-8,48-1,06 10,02 -Kullanõm 0,56 0,77 1,77 1,00 0,59 5,40 6,88 8,57 16,05 14,61 21,81 10,14 17,14 8,74 4,48 23,57 -Ödeme 0,61 0,73 1,20 1,19 0,46 3,39 4,71 7,46 9,77 12,09 16,52 6,67 10,99 11,92 5,54 13,55 -Merkez Bankasõ (Net) 0,68 0,78 2,11 0,95 1,03 1,69 1,58 2,65 1,33 1,21 1,53 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 -Diğer 0,34 0,16-0,03 1,09-0,45 0,90-0,12-0,02-0,17-0,03 0,71 0,55 0,65-1,28 0,91 7,56 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 yõlõ 10 aylõktõr. 26

33 TABLO :22- KONSOLİDE BÜTÇEYE İLİŞKİN BAZI GÖSTERGELER (*) KONSOLİDE BÜTÇE AÇIĞI (MİLYAR TL) -166,2-123,6-157,3-312,6-978,7-798,3-1411,5-2607,4-3990,2-7672, FAİZ DIŞI AÇIK / FAZLA (MİLYAR TL) -134,7-48,3-69,9-101,2-537,9-123,4-80,3-341,8 987,6 587, KONS. BÜTÇE AÇIĞI / GSMH -3,1-1,5-1,5-2,2-4,4-2,3-2,8-3,5-3,1-3,3-3,0 FAİZ DIŞI KON.BÜT.AÇIĞI (FAZLA) / GSMH -2,5-0,6-0,7-0,7-2,4-0,3-0,2-0,5 0,8 0,3 0,5 FAİZ ÖDEMELERİ / YATIRIM HAR. 17,0 24,6 26,2 44,7 63,8 65,5 82,0 98,7 158,5 163,0 156,9 FAİZ ÖDEMELERİ / YATIRIM HAR.(İşç.Har.) 114,3 183,2 213,1 204,8 FAİZ ÖDEMELERİ / TRANSFER HAR. 7,9 13,2 15,9 19,7 27,5 30,8 38,1 38,6 47,8 50,4 56,1 FAİZ ÖDEMELERİ / TOPLAM HAR. 2,9 5,0 5,5 8,1 11,6 12,7 16,3 17,8 23,7 21,7 20,8 FAİZ ÖDEMELERİ / BORÇLANMA (NET) 20,9 202,1 52,6 116,4 43,0 73,8 82,8 88,0 122,3 99,4 113,0 FAİZ ÖDEMELERİ / KON.BÜT.GEL. 3,5 5,4 6,1 9,2 15,7 14,9 19,7 22,5 29,3 27,2 25,3 VERGİ GELİRLERİ / TOPLAM HAR. 69,5 78,5 81,5 74,0 62,7 72,1 73,1 71,3 67,7 67,1 67,6 VERGİ GEL. / FAİZ DIŞI TOP.HAR. 71,6 82,6 86,2 80,6 71,0 82,6 87,4 86,8 88,8 85,8 85,3 TOPLAM GELİRLER / TOPLAM HAR. 84,6 91,8 90,2 88,0 74,1 85,0 82,7 79,5 81,0 79,8 82,2 TOPLAM GEL. / FAİZ DIŞI TOP.HAR. 87,1 96,6 95,4 95,8 83,9 97,3 98,8 96,7 106,2 102,0 103,8 VERGİ GELİRLERİ / GSMH 14,1 14,8 12,3 13,9 10,7 10,8 11,7 12,1 11,0 11,1 11,4 VASITASIZ VERGİLER / GSMH 8,9 9,6 7,8 8,2 6,2 5,2 6,1 6,0 5,5 5,9 6,0 VASITALI VERGİLER / GSMH 5,3 5,3 4,5 5,6 4,5 5,7 5,6 6,1 5,5 5,2 5,5 VASITASIZ VERGİLER / VERGİ GEL. 62,8 64,5 63,3 59,4 58,3 47,7 52,0 49,6 49,6 53,4 52,1 VASITALI VERGİLER / VERGİ GEL. 37,2 35,5 36,7 40,6 41,7 52,3 48,0 50,4 50,4 46,6 47,9 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 Yõlõ 10 aylõktõr. 27

34 TABLO :22- KONSOLİDE BÜTÇEYE İLİŞKİN BAZI GÖSTERGELER (Devamõ) KONSOLİDE BÜTÇE AÇIĞI (MİLYAR TL) FAİZ DIŞI AÇIK / FAZLA (MİLYAR TL) KONS. BÜTÇE AÇIĞI / GSMH -5,3-4,3-6,7-3,9-4,0-8,3-7,6-7,3-11,9-10,9-16,0 FAİZ DIŞI KON.BÜT.AÇIĞI (FAZLA) / GSMH -1,5-0,6-0,9 3,8 3,3 1,7 0,1 4,3 1,8 5,3 6,9 FAİZ ÖDEMELERİ / YATIRIM HAR. 140,4 137,8 219,1 409,8 627,7 628,9 385,8 616,3 683,8 738,6 1052,4 FAİZ ÖDEMELERİ / YATIRIM HAR.(İşç.Har.) 205,5 211,9 318,7 592,4 FAİZ ÖDEMELERİ / TRANSFER HAR. 45,7 51,5 51,2 62,4 59,1 61,9 49,3 65,5 61,7 66,8 73,7 FAİZ ÖDEMELERİ / TOPLAM HAR. 18,5 18,2 24,0 33,2 33,7 38,0 28,5 39,6 38,2 43,5 51,4 FAİZ ÖDEMELERİ / BORÇLANMA (NET) 72,0 67,8 92,4 196,3 195,8 118,1 110,6 168,7 103,7 163,7 219,0 35,7 27,1 41,3 43,0 37,7 36,3 43,0 47,9 40,2 63,9 57,3 FAİZ ÖDEMELERİ / KON.BÜT.GEL. 24,9 23,1 33,1 40,0 41,3 55,4 39,6 52,8 57,0 61,5 80,4 VERGİ GELİRLERİ / TOPLAM HAR. 60,4 63,9 54,5 65,5 63,4 57,0 59,4 59,2 52,7 56,4 49,8 VERGİ GEL. / FAİZ DIŞI TOP.HAR. 74,1 78,1 71,7 98,1 95,6 91,9 83,1 97,9 85,2 99,9 102,5 TOPLAM GELİRLER / TOPLAM HAR. 74,3 78,6 72,4 83,0 81,5 68,6 72,0 75,0 67,0 70,8 64,0 TOPLAM GEL. / FAİZ DIŞI TOP.HAR. 91,1 96,1 95,3 124,4 122,9 110,6 100,6 124,2 108,3 125,3 131,7 VERGİ GELİRLERİ / GSMH 12,4 12,8 13,2 15,1 13,8 15,0 16,1 17,2 18,9 21,1 22,2 VASITASIZ VERGİLER / GSMH 6,5 6,5 6,4 7,3 5,9 5,9 6,6 8,0 8,6 8,6 9,0 VASITALI VERGİLER / GSMH 5,9 6,4 6,8 7,8 7,9 9,1 9,6 9,2 10,3 12,5 13,2 VASITASIZ VERGİLER / VERGİ GEL. 52,3 50,4 48,6 48,3 42,5 39,4 40,7 46,6 45,4 40,9 40,4 VASITALI VERGİLER / VERGİ GEL. 47,7 49,6 51,4 51,7 57,5 60,6 59,3 53,4 54,6 59,1 59,6 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 Yõlõ 10 aylõktõr. 28

35 TABLO :23- KONSOLİDE BÜTÇE VERGİ GELİRLERİ BORÇ ÖDEMELERİ İLİŞKİSİ (*) VERGİ GELİRLERİ BORÇ ANAPARA ÖDEMELERİ İÇ DIŞ BORÇ FAİZ ÖDEMELERİ İÇ DIŞ BORÇ ANAPARA+FAİZ ÖDEMELERİ İÇ DIŞ BORÇ ANAPARA ÖD. / VERGİ GEL. (%) 7,7 14,8 21,5 18,3 21,3 41,2 44,8 59,5 59,5 52,6 36,4 İÇ 6,7 12,9 17,4 10,6 11,3 30,3 32,0 46,3 42,9 37,7 24,4 DIŞ 1,0 1,9 4,1 7,7 9,9 11,0 12,8 13,2 16,5 14,9 12,0 BORÇ FAİZ ÖDEME. / VERGİ GEL. (%) 4,2 6,3 6,7 10,9 18,6 17,6 22,3 25,0 35,0 32,3 30,8 İÇ 3,0 3,5 2,6 4,1 7,5 6,5 10,9 13,9 22,2 20,0 21,2 DIŞ 1,2 2,9 4,1 6,8 11,1 11,2 11,4 11,1 12,8 12,3 9,6 BORÇ ANAPARA+FAİZ ÖD/VERGİ GEL. (%) 11,9 21,1 28,2 29,2 39,9 58,8 67,0 84,6 94,4 84,9 67,2 İÇ 9,7 16,4 20,1 14,7 18,8 36,7 42,8 60,2 65,1 57,8 45,6 DIŞ 2,2 4,7 8,2 14,5 21,1 22,1 24,2 24,3 29,3 27,2 21,6 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 Yõlõ 10 aylõktõr. 29

36 TABLO :23- KONSOLİDE BÜTÇE VERGİ GELİRLERİ BORÇ ÖDEMELERİ İLİŞKİSİ (Devamõ) VERGİ GELİRLERİ BORÇ ANAPARA ÖDEMELERİ İÇ DIŞ BORÇ FAİZ ÖDEMELERİ İÇ DIŞ BORÇ ANAPARA+FAİZ ÖDEMELERİ İÇ DIŞ BORÇ ANAPARA ÖD. / VERGİ GEL. (%) 50,5 62,1 79,0 99,8 122,3 142,4 68,2 100,0 110,5 75,9 133,0 İÇ 39,1 51,0 69,5 80,8 100,2 124,0 53,6 80,1 94,6 62,2 108,6 DIŞ 11,4 11,1 9,5 18,9 22,0 18,4 14,6 19,9 15,9 13,8 24,4 BORÇ FAİZ ÖDEME. / VERGİ GEL. (%) 30,6 28,5 44,1 50,7 53,1 66,7 48,0 66,9 72,4 77,1 103,3 İÇ 21,5 21,6 35,0 39,7 43,9 59,2 41,7 61,0 66,4 70,9 94,3 DIŞ 9,1 6,9 9,1 11,1 9,3 7,5 6,3 5,9 6,1 6,2 9,0 BORÇ ANAPARA+FAİZ ÖD/VERGİ GEL. 81,1 90,5 123,0 150,5 175,4 209,1 116,2 166,9 182,9 115,3 236,3 (%) İÇ 60,6 72,6 104,5 120,5 144,1 183,3 95,3 141,1 161,0 133,1 202,9 DIŞ 20,5 18,0 18,6 30,0 31,3 25,9 20,9 25,9 21,9 20,0 33,4 Kaynak: DPT, Maliye Bakanlõğõ (*) 1982 Yõlõ 10 aylõktõr. 30

37 TABLO : 24 - TOPLAM VERGİ YÜKÜ SOS.GÜV.K.HARİÇ VERGİ YÜKÜ (4/7) (%) 14,8 15,7 13,1 14,8 12,0 13,2 15,7 16,1 15,2 15,2 16,0 SOS.GÜV.K.DAHİL VERGİ YÜKÜ (6/7) (%) 17,2 18,1 15,5 17,3 14,3 15,3 17,9 18,8 17,8 18,4 19, (1) SOS.GÜV.K.HARİÇ VERGİ YÜKÜ (4/7) (%) 16,8 17,7 18,0 19,0 17,6 18,6 20,3 21,8 23,5 25,8 27,3 SOS.GÜV.K.DAHİL VERGİ YÜKÜ (6/7) (%) 20,9 22,1 21,9 22,3 20,5 22,1 24,5 26,2 28,8 31,3 33,3 Kaynak: DPT (1) Tahmin 31

38 TABLO :25 - İÇ BORÇ STOKU (*) ÖDEMELER Anapara Ödemeleri Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar Faiz Ödemeleri Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar BORÇLANMA Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar NET BORÇ KULLANIMI Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar IÇ BORÇ STOKU (**) Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar ÖDEMELER Anapara Ödemeleri Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar Faiz Ödemeleri Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar BORÇLANMA Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar NET BORÇ KULLANIMI Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar IÇ BORÇ STOKU (**) Tahvil Bono Avans Konsolide Borçlar Kaynak: Hazine Müsteşarlõğõ (*) 1992 yõlõndan itibaren nakit dõşõ satõlan tahviller stokta yer almaktadõr. (**) Döviz cinsi senetlerin her ay oluşan kur farkõ doğrudan stoka dahil edilmiş, kur artõşlarõ stoktan düşülmüştür. 32

39 TABLO: 26 - ÖZELLEŞTİRME GELİR VE GİDERLERİ (Bin Dolar) NET ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ ÖZELLEŞTİRME GİDERLERİ ÖZELLEŞTİRME GELİR - GİDER FARKI Kaynak: Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ 33

40 TABLO :27- TOPTAN EŞYA FİYATLARI ENDEKSİ(*) 12 AYLIK YÜZDE DEĞİŞME ARALIK 25,6 25,4 40,1 53,5 38,2 24,5 51,6 67,9 62,3 48,6 59,2 61,4 60,3 149,6 65,6 84,9 91,0 54,3 62,9 32,7 88,6 12 AYLIK ORTALAMA YÜZDE DEĞİŞME ARALIK 37,6 29,2 30,4 50,4 43,2 29,6 32,5 70,5 64,0 52,3 55,3 62,1 58,4 120,7 86,0 75,9 81,8 71,8 53,1 51,4 61,6 Kaynak: DİE (*) dönemi için HDTM 1963=100, dönemi için DİE 1981=100, dönemi için DİE 1987=100, dönemi için DİE 1994=100 bazlõ endeksleri kullanõlmõştõr. TABLO :28- KENTSEL ALANLAR TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ (*) 12 AYLIK YÜZDE DEĞİŞME ARALIK 37,1 49,7 44,2 30,7 55,1 61,6 64,3 60,4 71,1 66,0 71,1 125,5 76,0 79,8 99,1 69,7 68,8 39,0 68,5 12 AYLIK ORTALAMA YÜZDE DEĞİŞME ARALIK 98,1 52,6-6,5 11,1 50,6 88,7 63,3 60,3 66,0 70,1 66,1 106,3 89,1 80,4 85,7 84,6 64,9 54,9 54,4 Kaynak: DİE (*) dönemi için DİE =100, dönemi için DİE 1987=100, dönemi için DİE 1994=100 bazlõ endeksleri kullanõlmõştõr. 34

41 TABLO: 29 - TARIMSAL ÜRÜN ORTALAMA ALIM FİYATLARI (TL/KG) BUĞDAY (1) PAMUK (2) TÜTÜN (3) ÇAY (4) Ş. PANCARI (5) AYÇİÇEĞİ FINDIK (6) (*) 1. BUĞDAY (1) PAMUK (2) TÜTÜN (3) ÇAY (4) Ş. PANCARI (5) AYÇİÇEĞİ FINDIK (6) Kaynak: DPT (*) Tahmin (1) TMO ortalama alõm fiyatlarõdõr (2) Ege ve Antalya ST. 1 beyaz kütlü pamuk fiyatõdõr (3) TEKEL ortalama alõm fiyatõdõr (4) ÇAYKUR ortalama alõm fiyatõdõr (5) T. ŞEKER Fabrikalarõ ortalama alõm fiyatõdõr (6) % 50 randõmanlõ tombul kabuklu fõndõk fiyatõdõr 35

42 TABLO: 30 - TARIMSAL ÜRÜN ORTALAMA ALIM FİYATLARI DEĞİŞİMİ (YÜZDE) BUĞDAY (1) 102,8 83,1 23,0 26,1 61,4 33,5 26,6 22,4 70,9 98,1 53,7 2. PAMUK (2) 93,6 27,1 22,6 67,2 48,4 29,2 23,4 109,7 40,6 86,4 38,6 3. TÜTÜN (3) 83,4 23,5 53,1 33,6 33,9 42,2 43,8 86,7 101,2 62,3 63,5 4. ÇAY (4) 91,0 48,0 34,1 31,8 39,3 38,6 26,4 24,3 63,6 58,1 59,1 5. Ş. PANCARI (5) 118,3 48,4 28,3 15,3 32,4 55,6 22,1 33,3 98,7 85,4 69,3 6. AYÇİÇEĞİ 150,0 33,3 37,5 10,9 80,3 29,3 18,3 27,8 72,1 80,6 29,0 7. FINDIK (6) 189,6 14,2 20,7 12,4 49,9 167,1 2,4 73,1 70,0 36,2 24,3 TEFE 107,2 36,7 27,0 30,5 50,3 43,2 29,6 32,0 70,5 63,9 52, (*) 1. BUĞDAY (1) 49,9 53,3 59,4 91,6 110,4 197,2 59,1 52,4 45,6 33,1 51,6 2. PAMUK (2) 56,7 53,2 60,7 100,0 124,7 68,5 103,9 29,9 38,3 62,1 58,7 3. TÜTÜN (3) 41,0 57,3 26,8 62,8 90,2 86,4 104,9 74,3 60,2 20,9 35,2 4. ÇAY (4) 58,4 136,6 45,3 76,5 100,0 108,2 101,8 73,5 43,9 29,1 53,8 5. Ş. PANCARI (5) 53,5 62,8 51,7 91,1 166,5 73,6 154,0 46,0 57,5 28,4 51,3 6. AYÇİÇEĞİ 74,0 63,1 60,0 138,2 88,9 110,9 78,4 64,9 16,4 26,9 97,0 7. FINDIK (6) 62,8 66,7 57,8 296,4 45,3 152,1 157,7 45,3 39,9 0,0 39,8 TEFE 55,3 62,1 58,4 120,7 86,0 75,9 81,8 71,8 53,1 51,4 61,6 Kaynak: DPT (*) Tahmin (1) TMO ortalama alõm fiyatlarõdõr (2) Ege ve Antalya ST. 1 beyaz kütlü pamuk fiyatõdõr (3) TEKEL ortalama alõm fiyatõdõr (4) ÇAYKUR ortalama alõm fiyatõdõr (5) T. ŞEKER Fabrikalarõ ortalama alõm fiyatõdõr (6) % 50 randõmanlõ tombul kabuklu fõndõk fiyatõdõr 36

43 TABLO :31 - SULANAN ALAN YILLAR BİN HEKTAR ENDEKS (1) (1) TAHMİN. 37

44 TABLO:32- ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİ YILLAR ÜRETİM (GWh) ENDEKS

45 TABLO :33- ELEKTRİĞİ OLAN KÖY SAYISI YILLAR ADET ENDEKS

46 TABLO :34 - KARAYOLLARI YOL AĞI (KM OLARAK) DEVLET VE İL YOLLARI KÖY YOLLARI GENEL TOPLAM ASFALT ASFALT YILLAR (1) OTOYOLLAR ASFALT TOPLAM % ASFALT TOPLAM % KM ENDEKS (1) YIL SONU DEĞERLERİDİR 40

47 TABLO :35 - TELEKOMÜNİKASYON HİZMETLERİ Telefon Santral Kapasitesi (Bin Hat) Telefon Abonesi (Bin) (1) Telefon Santral Kapasitesi (Bin Hat) Telefon Abonesi (Bin) (1) Gerçekleşme Tahmini. (*) : 1985 yõlõndan itibaren veriler, 1984 yõlõndaki mevcut ruhsatlõ radyo ve televizyon sayõsõna üretim ve ithalat rakamlarõ eklenerek, ihracat rakamlarõ ise çõkartõlarak elde edilmektedir yõlõndan itibaren yanan, patlayan, bozulan ve ekonomik ömrünü yitirmiş cihazlar tespit edilemediğinden bu cihazlarõn sayõsõ toplam içinde yer almaktadõr. 41

48 TABLO :36 - KIRSAL TELEFON İRTİBATI YILLAR ADET ENDEKS

49 TABLO : 37- NÜFUS Kişi (3) Toplam Nüfus (1) Kent Nüfusu (2) Kõr Nüfusu (3) Doğuşta Ortalama Yaşam Süresi (Yõl) Bebek Ölüm Oranõ (Binde) (1) 1997' den itibaren yõl sonu nüfus tahminleridir (2) Kent ve daha fazla nüfusu olan yerleşmedir. (3) Tahmin 43

50 TABLO : 38- KENT VE KIR NÜFUSU TOPLAM KENT KIR YIL NÜFUS NÜFUSU (1) % NÜFUSU % , , , , , , , , (2) , ,3 Kaynak: DİE, DPT (1) Kent, ve daha fazla nüfusu olan yerleşmedir. (2) Yõl sonu itibariyle tahmin. 44

51 TABLO : 39- DEMOGRAFİK HIZLAR Toplam Doğurgan Şehirleşme Hõzõ Kaba Doğum Hõzõ Kaba Ölüm Hõzõ Bebek ölüm Oranõ Doğuşta Ortalama Yaşam Nüfus Artõş Hõzõ (%) (2)(%) (Binde) (Binde) Hõzõ (Binde) (Çocuk) Süresi (Yõl) ,49 7,66 30,8 9,0 82,96 4,05 63, ,17 4,53 29,9 7,8 65,22 3,76 65, ,63 3,57 23,0 6,6 42,70 2,65 68, (2) 1,56 4,10 22,3 6,7 39,70 2,52 68, (2) 1,52 4,79 22,0 6,7 38,70 2,50 68,60 Kaynak: DİE, DPT Source: SIS, SPO (2) Kent, ve daha fazla nüfusu olan yerleşmedir. (2) Urban refers to areas with population or more. 45

52 TABLO: 40 - SOSYAL SİGORTA PROGRAMLARININ KAPSADIĞI NÜFUS SİGORTALI NÜFUS ORANI (Yüzde) 46,6 47,5 47,7 48,9 52,5 54,8 57,6 59,2 62,4 65,1 66,6 SAĞLIK KAPSAMINDAKİ NÜFUS ORANI (Yüzde) 36,4 37,1 37,0 36,9 39,0 39,0 46,5 47,1 58,2 59,7 60, SİGORTALI NÜFUS ORANI (Yüzde) 67,8 71,5 73,6 77,4 79,9 82,7 86,5 87,5 84,7 87 SAĞLIK KAPSAMINDAKİ NÜFUS ORANI (Yüzde) 62,2 65,5 67,2 69,3 70,6 73,2 77,5 79,3 80,3 83,0 Kaynak: Emekli Sandõğõ, SSK, Bağ-Kur, DPT. 46

53 TABLO :41 - MAAŞ VE ÜCRETLERDEKİ GELİŞMELER (Bin TL/Ay) A. İŞGÜCÜ MALİYETİ KAMU KESİMİ İŞÇİ ÜCRETİ ÖZEL KESİM İŞÇİ ÜCRETİ MEMUR MAAŞI ASGARİ ÜCRET (1) B. NET ÜCRETLER KAMU KESİMİ İŞÇİ ÜCRETİ ÖZEL KESİM İŞÇİ ÜCRETİ MEMUR MAAŞI ASGARİ ÜCRET (1) Kaynak : DPT. (1) Yõllõk Ortalama (16 + Yaş). 47

54 TABLO: 42 - YURTİÇİ İŞGÜCÜ PİYASASINDA GELİŞMELER (Bin Kişi) Sivil İşgücü Sivil İsdihdam İşsiz İşsizlik Oranõ(%) 8,4 8,6 8,0 8,0 8,3 8,7 8 7,5 6,5 6,7 7,0 7,7 6,6 8,5 Eksik Isdihdam Eksik Isdihdam Oranõ(%) 6,6 5,4 5,7 7,2 8,2 7,7 8 7,0 6,7 6,1 6,1 8,8 7,0 6,0 Işsizlik + Eksik İstihdam Nedeniyle Atõl İşgücü Oranõ(%) 15,1 14,0 13,7 15,2 16,5 16, ,5 13,2 12,8 13,1 16,5 13,6 14,5 SİVİL İSDİHDAMIN SEKTÖREL DAĞILIMI TARIM SANAYİ Madencilik İmalat Sanayi Elektirik,Gaz ve Su HİZMETLER İnsaat Ulaştõrma Ticaret Mali Kurumlar Diğer Hizmetler TOPLAM Kaynak: D.İ.E Not: 1997 Nüfus projeksiyonuna göre revize edilmiştir. (1) Geçici verilerdir. 48

55 TABLO :43- SAĞLIK PERSONELİ Hekim Dişhekimi Eczacõ Hemşire Ebe Sağlõk Memuru + Sağlõk Teknisyeni Hekim Dişhekimi Eczacõ Hemşire Ebe Sağlõk Memuru + Sağlõk Teknisyeni Kaynak: Sağlõk Bakanlõğõ, DPT. 49

56 TABLO : 44- SAĞLIK GÖSTERGELERİ Hastane Yatağõ Sayõsõ Yatak Başõna Nüfus Doktor Başõna Nüfus Sağlõk Ocağõ Sayõsõ Sağlõk Evi Sayõsõ Hastane Yatağõ Sayõsõ Yatak Başõna Nüfus Doktor Başõna Nüfus Sağlõk Ocağõ Sayõsõ Sağlõk Evi Sayõsõ Kaynak: Sağlõk Bakanlõğõ, DPT. Not: Yõl sonu nüfusu esas alõnmõştõr. 50

57 TABLO :45- BÜTÇE İÇERİSİNDE SAĞLIK HİZMETLERİ (1) Konsolide Bütçe İçindeki Pay (%) Toplam Yatõrõm Yõl Harcama Harcama ,7 0, ,7 0, ,8 0, ,6 0, ,9 1, ,0 1, ,8 2, ,7 3, ,0 1, ,0 2, ,9 2, ,5 1, ,3 2, ,3 1, ,3 4, ,8 1, ,3 1,5 Kaynak: Maliye Bakanlõğõ (1) Sağlõk Bakanlõğõ ile Hudut ve Sahiller Sağlõk Genel Müdürlüğü bütçeleri toplamõdõr. 51

58 TABLO :46- OKULLAŞMA ORANLARI İlkokul 97,7 103,9 101,9 101,2 101,6 103,8 101,6 102,1 101,9 102,0 Ortaokul 40,6 46,6 49,0 50,3 52,5 55,2 58,8 58,8 60,3 60,1 Lise ve Dengi Okul 28,4 27,9 29,7 31,7 33,3 34,3 35,2 36,6 38,5 41,7 Yükseköğretim 6,4 8,0 9,7 10,7 11,3 11,7 12,8 14,5 15,7 16, İlkokul 99,7 97,3 104,4 103,5 100,0 Ortaokul 63,4 65,1 65,6 65,2 64,3 87,6 (1) 92,6 (1) 97,6 (1) 100,7 (1) Lise ve Dengi Okul 44,9 47,7 53,0 55,0 54,7 53,3 57,6 59,4 64,0 Yükseköğretim 18,1 22,2 22,1 22,4 23,2 25,7 27,4 27,8 28,0 (1) Sekiz Yõllõk İlköğretim (İlkokul+Ortaokul) Not: yõlõnda itibaren hesaplanan okullaşma oranlarõna açõk ilköğretim ve lise öğrencileri dahil edilmiştir. 52

59 TABLO : 47- BÜTÇE İÇERİSİNDE EĞİTİM HİZMETLERİ (1) Konsolide Bütçe İçindeki Pay (%) Toplam Yatõrõm Yõl Harcama Harcama ,1 1, ,6 1, ,3 1, ,8 1, ,4 1, ,6 1, ,8 1, ,1 2, ,6 1, ,0 2, ,7 1, ,5 1, ,3 1, ,4 1, ,0 1, ,5 2, ,2 1, ,1 1, ,5 2,0 Kaynak: Maliye Bakanlõğõ,DPT (1) Milli Eğitim Bakanlõğõ, YÖK ve Üniversitelerin bütçeleri toplamõdõr. 53

60 TABLO 48 : KÖYE GÖTÜRÜLEN İÇMESUYU HİZMETLERİ YILLAR SULU (Ünite) YETERSİZ (Ünite) SUSUZ (Ünite) TOPLAM ( Ünite)

61 TABLO :49-ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ Yõl İÇİN YAPILAN HARCAMALAR (Cari Fiyatlarla, Milyar TL.) Harcama (1) Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlõğõ (1) Tahmin. 55

62 TABLO : 50 - BİTİRİLEN ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ PROJELERİ Yõl Adet Alan (Hektar) Parsel Sayõsõ (1) Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlõğõ (1) Tahmin. 56

63 TABLO : 51- KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ İÇİN YAPILAN HARCAMALAR (Cari Fiyatlarla, Milyar TL.) Yõl Harcama , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,0 Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlõğõ 57

64 DÖNEMİ MAKROEKONOMİK ÖNGÖRÜLER a. Makroekonomik Politikanõn Temel Amaçlarõ döneminde Türkiye nin makroekonomik politikalarõnõn temel amaçlarõ; ekonomide sürdürülebilir bir büyüme ortamõ tesis etmek, enflasyonu ve kamu açõklarõnõn ve kamu borç stokunun GSYİH ya oranõnõ AB ülkeleri ortalamalarõna yaklaştõrmak, serbest piyasa ekonomisini güçlendirmek ve rekabet edebilirliği artõrmaktõr. Bu temel amaçlar çerçevesinde; - maliye politikası, her yõl belirli bir oranda faiz dõşõ bütçe fazlasõ vererek kamu borç stokunu sürdürülebilir bir düzeye indirecek, kalõcõ bir biçimde azaltacak ve kamu borç stokunun sürdürülebilir bir yapõda gelişmesini sağlayacak şekilde yürütülecek, - para politikası, enflasyonla mücadeleyi hedefleyecek ve ekonomik birimlere uzun vadeli bir bakõş açõsõ kazandõracak çerçevede uygulanacak, Merkez Bankasõ para politikasõnõ fiyat istikrarõnõ sağlamaya yönelik olarak belirleyecek, bu amaçla, kõsa dönem faiz oranõnõn politika aracõ olarak kullanõlacağõ enflasyon hedeflemesine geçilecek, - dalgalı döviz kuru rejimine devam edilecek ve döviz kuru ekonomideki temel dinamikler tarafõndan belirlenecek, - gelirler politikası, fiyat istikrarõnõ sağlama hedefleriyle tutarlõ ve verimlilikle ilişkili olarak yürütülecek, geriye dönük endekslemeden vazgeçilerek ileriye dönük öngörülen fiyat artõşõ ile üretkenlik ve karlõlõğa dayanan bir ücret ve maaş belirlenmesi sistemine geçilecek, - makroekonomik istikrarõ sürekli kõlacak, piyasa mekanizmasõnõ güçlendirecek ve ekonominin krizlere karşõ kõrõlganlõğõnõ azaltarak etkin, esnek ve verimli bir yapõya kavuşmasõnõ sağlayacak, kamu maliyesi, bankacõlõk, tarõm ve altyapõ hizmetleri alanlarõndaki yapısal reformlara devam edilecektir. b. Büyüme 2002 yõlõnda GSYİH nõn yüzde 3,9, GSMH nõn ise yüzde 3 oranõnda artmasõ beklenmektedir yõlõnda büyümenin harcamalar yoluyla bileşenlerine bakõldõğõnda, özel tüketimin yüzde 4, kamu tüketiminin yüzde 3,2, özel sabit sermaye yatõrõmlarõn yüzde 4 artacağõ, kamu sabit sermaye yatõrõmlarõnõn ise yüzde 3,5 düşeceği, böylece yurtiçi nihai talebin yüzde 3,4 artacağõ tahmin edilmektedir. Mal ve hizmet ihracatõnõn 2002 yõlõnda yüzde 6,2, mal ve hizmet ithalatõnõn ise yüzde 15,8 artmasõ beklenmektedir döneminde GSMH nõn yõlda ortalama yüzde 5,2, GSYİH nõn ise yüzde 5 oranõnda artmasõ beklenmektedir. Talep bileşenleri itibarõyla, büyümenin temel olarak yatõrõm ve ihracat artõşõndan kaynaklanacağõ tahmin edilmektedir. Bu dönemde, toplam sabit sermaye yatõrõmlarõnõn yõlda ortalama yüzde 14,2, özel yatõrõmlarõn yüzde 15,6, kamu yatõrõmlarõnõn ise yüzde 10,7 oranõnda artmasõ beklenmektedir. Mal ve hizmet ihracatõnõn yõlda ortalama yüzde 6,6, mal ve hizmet ithalatõnõn ise yüzde 8,4 oranõnda artacağõ tahmin edilmektedir. Diğer taraftan, özel tüketim harcamalarõnõn yõlda ortalama yüzde 3,8, kamu tüketim harcamalarõnõn ise yüzde 5,6 oranõnda artmasõ öngörülmektedir. 58

65 GSYİH nin sektörel kompozisyona bakõldõğõnda, tarõmõn GSYİH içindeki payõnõn döneminde azalmaya devam etmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, tarõm katma değerinin program döneminde yõllõk ortalama yüzde 1,8 civarõnda büyümesi ve toplam katma değer içindeki payõnõn 2001 yõlõndaki yüzde 13,7 seviyesinden dönem sonunda yüzde 12,2 seviyesine gerilemesi öngörülmektedir döneminde, GSYİH nõn yõlda ortalama artõş oranõnõn yüzde 4,7, sanayi ve hizmetler sektörlerinin ortalama büyümelerinin ise GSYİH artõşõnõn bir miktar üzerinde olmasõ öngörülmektedir. Böylece, 2001 yõlõnda sõrasõyla yüzde 28,3 ve yüzde 58 olan sanayi ve hizmetler sektörlerinin GSYİH içindeki paylarõnõn 2005 yõlõnda sõrasõyla yüzde 29,1 ve yüzde 58,8 seviyelerine çõkmasõ beklenmektedir. Tablo:2. 1-Sektörler İtibarõyla Katma Değer Gelişmeleri (1987 Fiyatlarõyla) Gerçekleşme Tahmin Büyüme Oranlarõ (Yüzde) Tarõm -4,6 3,8-6,1 3,2 1,9 1,0 1,0 Sanayi -5,0 5,6-7,5 5,2 5,3 5,5 5,7 Hizmetler -5,1 9,4-7,7 3,4 5,4 5,7 5,8 GSYİH -5,0 7,5-7,4 3,9 4,9 5,0 5,1 GSYİH İçindeki Paylar (Yüzde) Tarõm 14,0 13,5 13,7 13,6 13,2 12,7 12,2 Sanayi 28,8 28,3 28,3 28,7 28,8 28,9 29,1 Hizmetler 57,2 58,2 58,0 57,7 58,0 58,4 58,8 GSYİH döneminde, sermaye stoku ve işgücü gibi geleneksel üretim faktörlerinin yanõnda toplam faktör verimliliğinin de (TFV) büyümeye önemli katkõda bulunmasõ beklenmektedir. Program döneminde sermaye stokunun yõlda ortalama yüzde 2,9 oranõnda artõş göstermesi ve büyümeye katkõsõnõn yüzde 42,8 olmasõ öngörülmektedir. İstihdam artõşõnõn büyümeye katkõsõnõn ise yüzde 26,4 olmasõ beklenmektedir. Tablo:2. 2- Üretim Faktörleri Artõşlarõ (Yüzde) Dönem Hasõla Artõşõ Sermaye Stoku Artõşõ İstihdam Artõşõ TFV Artõşõ ,9 5,7 1,7 0, ,4 1,3-1,0-5, ,9 2,2(*) 0,0 0, ,9 2,9 3,9 1, ,0 3,4 3,2 1, ,1 3,2 3,6 1,8 (*): Kapasite kullanõm oranlarõ için yapõlan düzeltme dikkate alõndõğõnda sermaye stoku artõşõ yüzde 6,4 olmaktadõr döneminde, TFV nin yõlda ortalama yüzde 1,5 civarõnda artõş göstermesi ve ekonomik büyümeye yüzde 30 civarõnda katkõ sağlamasõ beklenmektedir. Bu çerçevede, Türkiye ekonomisi için öngörülen yõlda ortalama yüzde 5 civarõndaki büyüme oranõnõn gerçekleştirilebilmesi mümkün görülmektedir. 59

66 c. Enflasyon döneminin temel hedeflerinden biri enflasyon oranõnõn kalõcõ bir şekilde düşürmektir. Merkez Bankasõ resmi enflasyon hedeflemesi için gerekli teknik çalõşmalarõ yürütmekte olup, uygun şartlarõn oluşmasõnõ takiben 2002 yõlõ içinde enflasyon hedeflemesine geçecektir dönemine ilişkin yõl sonu TÜFE, TEFE ve yõllõk ortalama GSYİH deflatörü artõş hõzõ hedef ve öngörüleri aşağõdaki tabloda yer almaktadõr: Tablo:2. 3-Fiyat Hedef ve Öngörüleri (12 Aylõk Yüzde Değişme) TÜFE (1) 35,0 20,0 12,0 8,0 TEFE (2) 31,0 16,2 12,0 8,0 GSYİH Deflatörü (3) 51,1 26,9 13,6 9,4 (1) dönemi için yõl sonu hedefi, 2005 için tahmin. (2) Yõl sonu tahmini (3) Yõllõk ortalama tahmin d. Ödemeler Dengesi döneminde başta AB ülkeleri olmak üzere OECD ülkelerinin büyüme tahminleri ve dünya ticaret hacminde beklenen gelişmeler doğrultusunda ihracatõn artõş eğilimini sürdürmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, 2002 yõlõnda 33,3 milyar dolar olmasõ beklenen ihracatõn, 2005 yõlõnda 43,5 milyar dolara ulaşacağõ tahmin edilmektedir yõlõnda yaşanan ekonomik daralmaya bağlõ olarak ciddi oranda gerileyen ithalatõn, 2002 yõlõnda kõsmi bir toparlanma eğilimine girerek 44,8 milyar dolar olmasõ beklenmektedir. İthalatõn yurtiçi talebin canlanmasõna paralel bir artõş eğilimine girerek, 2005 yõlõnda 59,3 milyar dolara ulaşacağõ tahmin edilmektedir. Potansiyelin altõnda seyreden turizm gelirlerinin kapasitenin etkin kullanõmõ ve yaygõn tanõtõm çalõşmalarõyla döneminde artõrõlmasõ öngörülmektedir. Bu çerçevede 2002 yõlõnda 7,6 milyar dolar olarak öngörülen turizm gelirlerinin, 2005 yõlõnda 9,4 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir yõlõnda ciddi bir düşüş kaydeden işçi gelirlerinin, ekonomik istikrarõn yeniden tesis edilmesi ve Türk lirasõnõn reel olarak değer kazanmasõyla birlikte toparlanma eğilimine girmesi ve 2002 yõlõndaki 2,6 milyar dolar seviyesinden 2005 yõlõnda 4,1 milyar dolara yükselmesi öngörülmektedir. Buna göre, 2002 yõlõnda 1,5 milyar dolar olmasõ beklenen cari işlemler açõğõnõn döneminde 1,8 milyar dolar civarõnda seyretmesi beklenmektedir döneminde, ekonomide istikrarõn sağlanmasõ, yapõsal reformlarda önemli ilerleme kaydedilmesi ile birlikte Türk ekonomisine duyulan güvenin artmasõ ve buna bağlõ olarak net sermaye girişi gerçekleşmesi beklenmektedir. Sermaye hareketlerinin serbestleştirildiği 1989 yõlõndan sonra, Türkiye dünya doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõndan diğer yükselen piyasalara göre çok düşük bir pay almõştõr döneminde Türkiye ye gelen toplam doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõ 60

67 13,3 milyar dolar düzeyinde kalmõş ve dünya doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõ içindeki payõ yüzde 1 düzeyinin altõnda gerçekleşmiştir. Bu nedenle, dönemi projeksiyonlarõnda doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõ öngörülerinde muhafazakar davranõlmõş ve doğrudan yabancõ sermaye yatõrõmlarõnõn dönem sonunda 1,9 milyar dolara ulaşmasõ öngörülmüştür. Tablo:2. 4-Ödemeler Dengesi Tahminleri (Milyar Dolar) Gerçekleşme Tahmin Mal İhracatõ (Fob) 29,3 31,7 35,3 37,4 41,1 44,9 48,9 İhracat 26,6 27,8 31,3 33,3 36,5 39,9 43,5 Diğer 2,7 3,9 3,9 4,2 4,6 5,0 5,4 Mal İthalatõ (Fob) 39,8 54,0 39,7 44,2 49,0 54,0 58,9 İthalat (Cif) 40,7 54,5 40,4 44,8 49,6 54,6 59,3 Diğer -0,9-0,5-0,7-0,6-0,6-0,6-0,4 Ticaret Dengesi -10,4-22,4-4,5-6,7-8,0-9,1-10,1 Diğer Mal ve Hizmet Gelirleri 18,7 22,3 17,9 16,1 19,2 21,5 23,1 Turizm 5,2 7,6 8,1 7,6 8,3 8,8 9,4 Diğer 13,5 14,7 9,8 8,5 10,9 12,7 13,6 Diğer Mal ve Hizmet Giderleri 14,8 15,0 13,9 14,4 17,4 19,1 20,1 Faiz 5,5 6,3 7,1 7,0 9,1 10,1 10,2 Diğer 9,4 8,7 6,7 7,3 8,3 9,0 9,9 Diğer Mal ve Hizmet Dengesi 3,9 7,3 4,1 1,7 1,7 2,4 3,0 Toplam Mal ve Hizmet Dengesi -6,5-15,0-0,4-5,0-6,2-6,7-7,1 İşçi Gelirleri (Özel) 4,5 4,6 2,8 2,6 3,4 3,8 4,1 Diğer Transferler 0,6 0,7 1,0 0,9 1,0 1,0 1,1 Cari İşlemler Dengesi -1,4-9,8 3,4-1,5-1,9-1,8-1,8 Sermaye Hareketleri (Rezerv Hariç) 4,9 9,6-14,2-2,2 2,8 5,8 7,4 Doğrudan Yatõrõmlar (Net) 0,1 0,1 2,8 0,7 1,3 1,6 1,9 Portföy Yatõrõmlarõ (Net) 3,4 1,0-4,5-0,9 0,1 3,7 3,7 Diğer Uzun Vadeli Sermaye Hareketleri 0,3 4,3-1,1-1,8-0,8-1,6-0,4 Kõsa Vadeli Sermaye Hareketleri 1,0 4,2-11,3-0,1 2,1 2,1 2,1 Net Hata ve Noksan 1,6-2,8-2,1-1,3 0,0 0,0 0,0 Genel Denge 5,2-3,0-12,9-4,9 0,9 4,0 5,6 Rezerv Hareketleri -5,2 3,0 12,9 4,9-0,9-4,0-5,6 IMF 0,4 3,4 10,2 7,9 0,6-0,8-8,0 Resmi Rezervler -5,6-0,4 2,7-3,0-1,5-3,2 2,4 e. Kamu Maliyesi Maliye politikasõnõn temel amaçlarõ, sürdürülebilir bir büyüme ortamõnõn oluşmasõna katkõda bulunmak, enflasyonla mücadeleyi desteklemek, borç servisini yapabilmek ve borç stokunu sürdürülebilir bir seviyeye çekmek için her yõl önemli oranda kamu faiz dõşõ fazlasõ vermektir döneminde, genel devlet gelirlerinin yaklaşõk yüzde 62 sini oluşturan vergi gelirlerinin GSYİH nõn ortalama yüzde 25 i civarõnda olmasõ beklenmektedir. Özelleştirme gelirleri hariç tutulduğunda, 2002 yõlõnda GSYİH nõn yüzde 39,4 ü kadar olmasõ beklenen genel devlet toplam gelirleri, özelleştirme gelirleri dahil edildiğinde 0,3 puanlõk artõşla GSYİH nõn yüzde 39,8 ine yükselmektedir yõlõnda ise, GSYİH nõn yüzde 38,5 i kadar olmasõ beklenen genel devlet toplam gelirleri, özelleştirme gelirleri dahil edildiğinde 1,6 puanlõk artõşla GSYİH nõn yüzde 40,1 ine yükselmektedir döneminde, genel devlet harcamalarõnõn, daraltõcõ tedbirlerin de etkisiyle kademeli olarak düşeceği varsayõlmõştõr. Diğer taraftan, 61

68 harcamalarda etkinliği artõrmak amacõyla öngörülen yapõsal reformlarõn bir kõsmõ uygulamaya konulmuştur. Bu çerçevede, Kamu İhale Kanunu, yatõrõm programõnõn rasyonelleştirilmesi, stratejik planlama uygulamasõna pilot bazda geçiş, bütçe kapsamõnõn genişletilmesi ve yeni bütçe kod yapõsõna pilot bazda geçiş gibi alanlarda kamu maliyesinde etkinliği artõrõcõ bir dizi tedbir alõnarak uygulamaya konulmuştur yõlõnda GSYİH nõn yüzde 52,9 u olan genel devlet harcamalarõnõn payõnõn sürekli düşerek 2005 yõlõnda yüzde 40,6 olacağõ tahmin edilmektedir. Genel devlet harcamalarõnda sağlanan düşüşte, ekonomik göstergelerde öngörülen iyileşmelerin yanõ sõra kamu maliyesinin yeniden yapõlandõrõlmasõ kapsamõnda yapõlan reformlarõn da önemli payõ bulunmaktadõr yõlõnda GSYİH nõn yüzde 3,8 i kadar olan genel devlet sabit sermaye yatõrõmlarõnõn, döneminde kademeli bir artõşla yüzde 4,3 seviyesine yükseleceği öngörülmüştür. Tablo:2. 5- Genel Devlet Gelir ve Harcamalarõ (GSYİH ya Oran, Yüzde) Vergiler 24,3 24,8 24,6 24,9 Vasõtasõz 8,2 7,5 7,2 7,3 Vasõtalõ 15,3 16,6 16,8 16,9 Servet 0,7 0,7 0,7 0,7 Vergi Dõşõ Normal Gelirler 5,3 4,4 4,2 3,9 Faktör Gelirleri 3,8 3,6 3,4 3,3 Sosyal Fonlar 6,1 6,3 6,4 6,5 Toplam 39,4 39,2 38,6 38,5 Özelleştirme Gelirleri 0,3 1,4 1,3 1,6 Toplam Gelir 39,8 40,6 40,0 40,1 Cari Harcamalar 16,7 16,3 16,2 16,2 Yatõrõm Harcamalarõ 3,8 4,2 4,3 4,4 Sabit Sermaye 3,8 4,2 4,2 4,3 Stok Değişmesi 0,0 0,0 0,0 0,0 Transfer Harcamalarõ 32,4 26,1 22,5 20,1 Cari Transferler (Net) 31,2 25,1 21,4 19,1 Sermaye Transferleri 1,1 1,0 1,0 1,0 Stok Değişim Fonu 0,0 0,0 0,0 0,0 Toplam Harcama 52,9 46,6 42,9 40,6 Borçlanma Gereği 13,2 5,9 3,0 0,5 Faiz Dõşõ Borçlanma Gereği -7,9-8,5-7,8-7, yõlõnda GSYİH nõn yüzde 15,1 i olan genel devlet borçlanma gereğinin 2002 yõlõnda yüzde 13,2 ye gerilemesi beklenmektedir. Genel devlet borçlanma gereğindeki bu iyileşmenin döneminde de devam ederek 2005 yõlõnda GSYİH nõn yüzde 0,5 ine gerilemesi beklenmektedir yõlõnda GSYİH ya oran olarak yüzde 7,9 olmasõ beklenen genel devlet faiz dõşõ fazlasõnõn, 2005 yõlõnda 0,1 puanlõk bir düşüşle yüzde 7,8 olacağõ tahmin edilmiştir. 62

69 f. Kamu Borç Yönetimi Yaşanan ekonomik krizler ve dõş konjonktürdeki gelişmeler 2001 yõlõnda dõş piyasalardan borçlanma imkanlarõnõ kõsõtlamõş ve bu durum artan borçlanma ihtiyacõnõn iç piyasadan karşõlanma eğilimini artõrmõştõr. Ayrõca, artan belirsizlik ortamõnõn da etkisiyle vade yapõsõnõn kõsalmasõ ve faiz oranlarõnõn yükselmesi borçlanma maliyetinin artmasõna ve ilave borçlanma ihtiyacõnõn doğmasõna neden olmuştur yõlõnda 36,4 katrilyon lira olan iç borç stoku, 2001 yõlõ sonunda 122,2 katrilyon liraya, 2002 yõlõ Haziran ayõ sonunda ise 126,8 katrilyon liraya yükselmiştir. Böylece, iç borç stokunun GSYİH'ya oranõ, 2000 yõlõnda yüzde 29,2 iken, 2001 yõlõ sonunda yüzde 67,3 düzeyine yükselmiştir yõlõ Aralõk sonunda, yüzde 52,2 si nakit dõşõ ve yüzde 47,8 i nakit olan iç borç stokunun yüzde 35,6 sõ döviz cinsinden ve dövize endeksli, yüzde 49,9 u değişken faizli ve yüzde 14,5 i sabit faizli senetlerden oluşmaktadõr. Tablo:2. 6-İç Borç Stokunun Yapõsõ Aralõk Aralõk Haziran Aralõk Aralõk Haziran Cari Fiyatlarla, Katrilyon TL Yüzde Dağõlõm Nakit 29,6 58,4 69,3 81,2 47,8 54,7 Sabit Getirili 19,4 17,7 28,4 53,3 14,5 22,4 Değişken Faizli 9,0 11,4 14,5 24,7 9,4 11,4 Döviz Cinsinden 1,2 7,1 10,6 3,2 5,8 8,4 Dövize Endeksli 22,1 15,8 0,0 18,1 12,5 IMF Kredisi 13,8 7,6 0,0 11,3 6,0 Takas 7,7 7,7 0,0 6,3 6,1 Diğer 0,5 0,5 0,0 0,4 0,4 Nakit Dõşõ 6,8 63,8 57,5 18,8 52,2 45,3 Sabit Getirili 1, ,8 0,0 0,0 Değişken Faizli 4,0 49,5 46,3 11,0 40,5 36,5 Döviz Cinsinden 1,8 12,4 10,8 5,0 10,1 8,5 Dövize Endeksli 1,9 0,4 0,0 1,6 0,3 Toplam Stok 36,4 122,2 126,8 100,0 100,0 100,0 Not: 2000 yõlõnda kağõda bağlanmamõş görev zararlarõ dahil edilmemiş, 2001 ve 2002 yõllarõnda ise dahil edilmiştir yõlõnda, dõş borç stokunun yüzde 76,3 ü orta-uzun vadeli, yüzde 23,7 si ise kõsa vadelidir yõlõnda orta-uzun vadeli borçlarõn toplam dõş borç stoku içindeki payõ artarak yüzde 85,9 a, kõsa vadeli borçlarõn payõ ise azalarak yüzde 14,1 e gerilemiştir yõlõnõn ilk çeyreğinde de bu eğilim devam etmiş ve orta-uzun vadeli borçlarõn toplam dõş borç stoku içindeki payõ yüzde 87,7 ye çõkarken, kõsa vadeli borçlarõn payõ yüzde 12,3 e gerilemiştir. 63

70 2001 yõlõnda uluslararasõ kuruluşlarõn dõş borç stoku içindeki payõ bir önceki yõla göre 10 puan dolayõnda artarken, diğer kuruluş ve bankalarõn payõ ise azalmõştõr. Benzer gelişme 2002 yõlõ ilk çeyreğinde de sürmüştür. Tablo:2. 7-Toplam Dõş Borç Stokunun Yapõsõ (Milyon Dolar) Yüzde Dağõlõm Q Q1 VADE YAPISI ,0 100,0 100,0 Kõsa Vade ,7 14,1 12,3 Orta-Uzun Vade ,3 85,9 87,7 ALACAKLIYA GÖRE ,0 100,0 100,0 Uluslararasõ Kuruluşlar ,6 19,3 21,2 Hükümet Kuruluşlarõ ,3 6,7 6,5 Ticari Bankalar ,9 30,1 28,6 Diğer Özel Kreditörler ,2 43,9 43,7 DÖVİZ KOMPOZİSYONU ,0 100,0 100,0 USD ,7 51,1 51,3 DEM ,4 3,7 3,2 JPY ,2 4,5 4,1 EUR ,4 26,5 25,2 Diğer ,3 14,2 16,2 Bu gelişmeler çerçevesinde, toplam kamu borç stokunun GSYİH'ya oranõ, 2000 yõlõnda yüzde 62,7 iken, 2001 yõlõ sonunda yüzde 122,8 düzeyine ulaşmõş ve toplam borç stokunun oranõ ise aynõ dönemler itibarõyla yüzde 93,7'den yüzde 158,6'ya çõkmõştõr. Tablo:2. 8-Toplam Brüt Borç Stoku (GSYİH'ya Oran, Yüzde) İç Borç 29,2 67,3 Dõş Borç 33,5 55,5 Toplam Kamu 62,7 122,8 Özel Dõş Borç 31,0 35,8 Toplam Borç Stoku 93,7 158, döneminde uygulanacak sõkõ maliye politikasõ ve etkin bir kamu borç yönetimi ile gerçekleştirilecek istikrarlõ büyüme ortamõ sonucunda, toplam kamu brüt borç stoku/gsyih oranõnda önemli bir düzelme öngörülmektedir yõlõnda yüzde 122,8 düzeyine ulaşan bu oranõn 2005 yõlõnda yüzde 73,0 seviyesine gerileyeceği tahmin edilmektedir. 64

71 Tablo: Döneminde Kamu Brüt Borç Stoku Tahmini (GSYİH ya Oran, Yüzde) Gerçekleşme Tahmin İç Borç Stoku 67,3 49,3 44,2 40,6 39,5 Dõş Borç Stoku 55,5 50,2 41,4 38,9 33,5 Toplam Borç Stoku 122,8 99,6 85,6 79,6 73,0 Toplam Borç Stoku (IMF kredileri hariç) 112,1 85,8 74,1 69,1 67,0 Toplam kamu borç stoku/gsyih oranõnda sağlanacak düşüşte iç borç stoku/gsyih oranõnda sağlanacak düşüşün büyük etkisi olacaktõr yõlõnda yüzde 67,3 olarak gerçekleşen bu oranõn 2005 sonunda yüzde 39,5 e gerilemesi öngörülmektedir ve 2002 yõllarõnda uluslararasõ kuruluşlardan sağlanan yüksek miktarlardaki dõş finansman nedeniyle hõzla artan kamu dõş borç stoku/gsyih oranõnõn ise, program döneminde bu borçlarõn geri ödenmelerinin de etkisiyle tedricen düşmesi ve 2005 yõlõnda yüzde 33,5 seviyesine gerilemesi beklenmektedir. 65

72 3. YAPISAL REFORMLAR A) Kamu Reformlarõ 1- Kamu Finansmanõ ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkõnda Kanun 9 Nisan 2002 tarihinde, 4749 sayõlõ Kamu Finansmanõ ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkõnda Kanun Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ; ülkenin kalkõnma hedeflerini dikkate alarak piyasalarda güven ve istikrarõ koruyarak ve makro ekonomik dengeleri gözeterek, devletin iç ve dõş borçlanmasõna, hibe almasõna, borç ve hibe vermesine, nakit yönetiminin maliye ve para politikalarõ ile koordineli bir şekilde yürütülmesine, verilecek garantilerin, bu borçlanma ve garantilerden doğan finansal alacaklar ile devlet iç ve devlet dõş borcunun etkin bir şekilde yönetimine ve izlenmesine, Hazine Müsteşarlõğõ tarafõndan üstlenilen her türlü mali yükümlülüğün geri ödenmesi, ilgili bütçe hesaplarõna kaydedilmesi ve raporlanmasõna ilişkin usul ve esaslarõ düzenlemektedir. 2- Kamu İhale Kanunu 22 Ocak 2002 tarihinde, 4734 sayõlõ Kamu İhale Kanunu Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ, kamu hukukuna tabi olan veya kamunun denetimi altõnda bulunan veya kamu kaynağõ kullanan kamu kurum ve kuruluşlarõnõn yapacaklarõ ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir. 3- Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu 22 Ocak 2002 tarihinde, 4735 sayõlõ Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ, Kamu İhale Kanununa göre yapõlan ihalelere ilişkin sözleşmelerin düzenlenmesi ve uygulanmasõ ile ilgili esas ve usulleri belirlemektir. 4- Kamu Tarafõndan Üretilen Mal ve Hizmetlerin Fiyatlandõrmasõna İlişkin Kanun 19 Ocak 2002 tarihinde, 4736 sayõlõ Kamu Kurum ve Kuruluşlarõnõn Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazõ Kanunlarda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanun ile bazõ kamu kurum ve kuruluşlarõnca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapõlmasõ gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmasõ yasaklanmõş ve tesis edilmiş bulunan ücretsiz veya indirimli tarife uygulamalarõna tarihinden itibaren son verilmiştir. Ayrõca bina vergileri ile arazi vergilerinin 3030 sayõlõ Kanunun uygulandõğõ büyükşehir belediye sõnõrlarõ ve mücavir alanlar içinde yüzde 100 artõrõmlõ uygulanmasõna ve tahsil edilen vergilerin büyükşehir belediyesi ve il özel idarelerine düşen paya ilişkin hükümler içermektedir. 5- Kamulaştõrma Kanunu 5 Mayõs 2001 tarihinde, 4650 sayõlõ Kamulaştõrma Kanununda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunla, idarelerin, yeterli ödenek temin etmeden kamulaştõrma işlemlerine başlamalarõnõn engellenmesi, idarelerin öncelikle; kamulaştõrma bedellerini kendi bünyesi içinde kurup görevlendireceği kõymet takdir komisyonu ile tespit ettirerek, uzlaşma komisyonu marifetiyle daha seri ve kõsa bir sürede, mal sahibi ile pazarlõkla anlaşma yoluyla satõn almalarõ veya idareye ait başka bir taşõnmaz malla trampa ederek sorunsuz bir şekilde 66

73 devralmalarõ öngörülmüş; idare ile mal sahibi arasõnda anlaşma sağlanamamasõ halinde, kamulaştõrmaya ilişkin yargõ süreci yeniden düzenlenmiştir. 6- Kamu Görevlileri Sendikalarõ Kanunu 12 Temmuz 2001 tarihinde, 4688 sayõlõ Kamu Görevlileri Sendikalarõ Kanunu Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ, kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerinin korunmasõ ve geliştirilmesi için oluşturduklarõ sendika ve konfederasyonlarõn kuruluşu, organlarõ, yetkileri ve faaliyetleri ile sendika ve konfederasyonlarda görev alacak kamu görevlilerinin hak ve sorumluluklarõnõ belirlemek ve her hizmet kolunda yetkili kamu görevlileri sendikalarõ ve bunlarõn bağlõ bulunduklarõ konfederasyonlar ile Kamu İşveren Kurulu arasõnda yürütülecek toplu görüşmelere ilişkin esaslarõ düzenlemektir. B) Düzenleyici Reformlar 1- Enerji Piyasalarõnõ Düzenlemeye Yönelik Reformlar 22 Aralõk 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4493 sayõlõ Kanunla, tarihli ve 3996 sayõlõ Bazõ Yatõrõm ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptõrõlmasõ Hakkõnda Kanun'un 2 nci maddesine "haberleşme" kelimesinden sonra gelmek üzere "elektrik üretim, iletim, dağõtõm ve ticareti" ibaresi eklenmiştir. Yüksek Planlama Kurulunca belirlenen idare ile sermaye şirketi veya yabancõ şirket arasõnda yapõlacak sözleşme, özel hukuk hükümlerine tabi olmuştur. 3 Mart 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4628 sayõlõ Elektrik Piyasasõ Kanunu'nun amacõ; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanõmõna sunulmasõ için, rekabet ortamõnda özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açõdan güçlü, istikrarlõ ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasõnõn oluşturulmasõ ve bu piyasada bağõmsõz bir düzenleme ve denetimin sağlanmasõdõr. Bu Kanun; elektrik üretimi, iletimi, dağõtõmõ, toptan satõşõ, perakende satõşõ, perakende satõş hizmeti, ithalat ve ihracatõ ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini, Elektrik Piyasasõ Düzenleme Kurumunun kurulmasõ ile çalõşma usul ve esaslarõnõ ve elektrik üretim ve dağõtõm varlõklarõnõn özelleştirilmesinde izlenecek usulü kapsar. 1 Haziran 2001 tarihinde, 4646 Sayõlõ Doğal Gaz Piyasasõ Kanunu Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Doğal Gaz Piyasasõ Kanunu'nun amacõ doğal gazõn kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalõ esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanõmõna sunulmasõ için, doğal gaz piyasasõnõn serbestleştirilerek mali açõdan güçlü, istikrarlõ ve şeffaf bir doğal gaz piyasasõnõn oluşturulmasõ ve bu piyasada bağõmsõz bir düzenleme ve denetimin sağlanmasõdõr. Doğal Gaz Piyasasõ Kanunu ile doğal gaz piyasasõnda 7 temel faaliyet tanõmlanmõştõr. Bunlar: ithalat, üretim, iletim, depolama, toptan satõş, doğal gazõn şehir içi dağõtõmõ ve sõkõştõrõlmõş doğal gazõn dağõtõmõ ve iletimidir. Kanun, doğal gaz piyasasõnda faaliyette bulunacak tüm tüzel kişilerin lisans almalarõnõ gerekli kõlmaktadõr. Yeni kanun ile BOTAŞ'õn doğal gazõn ithalatõ, iletimi ve dağõtõmõndaki tekel hakkõ kaldõrõlacak tüm aşamalarda özel sektörün katõlõmõ sağlanacaktõr. Bu şekilde oluşacak piyasa mali açõdan güçlü, istikrarlõ ve şeffaf bir yapõya kavuşturulacaktõr. 11 Temmuz 2001 tarihinde, 4694 Sayõlõ Elektrik Piyasasõ Kanununda Değişiklik Yapõlmasõna İlişkin Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu Kanun ile 30 Haziran 2001 tarihinden geçerli olmak üzere; tarihli ve 4628 sayõlõ Elektrik Piyasasõ Kanununun 2 nci maddesinin 4 üncü fõkrasõnõn (d) bendinin (1) numaralõ alt bendi ile 67

74 geçici 4 üncü maddesinin birinci fõkrasõnda yer alan 30 Haziran 2002 ibaresi 31 Ekim 2002 olarak değiştirilmiştir. 2- Sivil Havacõlõğõ Düzenlemeye Yönelik Reform 26 Nisan 2001 tarihinde 4647 sayõlõ Türk Sivil Havacõlõk Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Söz konusu Kanun ile, mevcut Kanunun 25. Maddesi, ruhsat sahibinin ücret tarifeleri ile uygulama tarihini, yürürlüğe koymadan üç gün önce duyurmak kaydõyla ticari ve ekonomik koşullara uygun olarak belirleyeceği şeklinde değiştirilmiştir. Uçuş tarifeleri, ruhsat sahibi tarafõndan belirlenecek ve Ulaştõrma Bakanlõğõnca onaylandõktan yedi gün sonra yürürlüğe girecektir. Hava yollarõnõn iç hat uçuş fiyatlarõnõn serbestçe belirlenmesine imkan sağlanacaktõr. Türk Havayollarõnõn ve diğer havayolu şirketlerinin ücret tarifelerini serbestçe tespit edebilmeleri, bu ücretleri gün ve saat itibariyle farklõlaştõrmak suretiyle mevcut uçak kapasitesini etkin bir biçimde kullanmalarõnõ sağlayacaktõr. Ayrõca, bu düzenleme sektörde rekabeti artõracağõndan orta ve uzun vadede istihdam artõşõna katkõda bulunacaktõr. Sektörün daha da gelişmesi hem turizm için yararlõ olacak hem de yurtdõşõndaki vatandaşlarõmõz da dahil bu sektöre kaynak yatõrõlmasõ özendirilecektir. 3- Telekomünikasyon Sektörü Reformu 29 Ocak 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4502 sayõlõ Kanunla telekomünikasyon sektörünü düzenleyecek bağõmsõz özel bütçeli Telekomünikasyon Kurumu kurulmuş, Türk Telekom, 233 sayõlõ KHK kapsamõndan çõkartõlmõş ve sesli iletişim ve alt yapõda tekel hakkõnõn tarihinde sona ereceği ve ayrõca tüm telekomünikasyon hizmetlerinin hizmetin türüne göre Ulaştõrma Bakanlõğõ ile imzalanacak görev sözleşmesi, imtiyaz sözleşmesi, telekomünikasyon ruhsatõ veya genel izin kapsamõnda yürütüleceği esaslarõ getirilmiştir. 23 Mayõs 2001 tarihinde 4673 sayõlõ Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu Kanun ile tarih ve 406 sayõlõ Telgraf ve Telefon Kanununda değişiklik yapõlarak, devletin elinde tutacağõ altõn hisse hariç olmak üzere Türk Telekom'un tüm hisselerinin satõlabileceği, yabancõlarõn hisse oranõnõn yüzde 45'i geçmeyeceği, basit çoğunlukla karar alan İhale Komisyonunun iki üyesinin Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'ndan, iki üyesinin Ulaştõrma Bakanlõğõ'ndan ve bir üyesinin Hazine Müsteşarlõğõ'ndan oluşacağõ, Telekomünikasyon hizmetlerine ve alt yapõsõna ilişkin tüm lisans verme yetkisinin Telekomünikasyon Kurumu'na devredileceği belirtilmiştir. Ayrõca Türk Telekom'un sabit hat ve diğer telekomünikasyon hizmetlerindeki mevcut tekel statüsü, devletin payõ yüzde 50'nin altõna düştüğü andan geçerli olmak üzere kaldõrõlmõş olacaktõr. C) Mali Piyasalara Yönelik Reformlar 1- Bankacõlõk Sektörü a- 23 Haziran 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4389 sayõlõ Bankalar Kanunu'nun amacõ; tasarruf sahiplerinin hak ve menfaatlerini korumak, malî piyasalarda güven ve istikrarõ ve ekonomik kalkõnmanõn gereklerini de dikkate alarak kredi sisteminin etkin bir şekilde çalõşmasõnõ sağlamak üzere bankalarõn kuruluş, yönetim, çalõşma, devir, birleşme, tasfiye ve denetlenmelerine ilişkin esaslarõ düzenlemektir. Kanun ile bankacõlõk sisteminin düzenleyici-denetleyici çerçevesi yenilenmiştir. Kanun ile getirilen en önemli yapõsal değişiklik bankacõlõk sektörünün düzenlenmesi, gözetimi ve denetimi konusunda farklõ kurumlara dağõlmõş bulunan 68

75 yetkilerin özerk bir kurulun çatõsõ altõnda birleştirilmiştir. Kanunla verilen diğer görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz, idarî ve malî özerkliğe sahip Bankacõlõk Düzenleme ve Denetleme Kurumu kurulmuştur. Kurum, tasarruf sahiplerinin haklarõnõ ve bankalarõn düzenli ve emin bir şekilde çalõşmasõnõ tehlikeye sokabilecek ve ekonomide önemli zararlar doğurabilecek her türlü işlem ve uygulamalarõ önlemek, kredi sisteminin etkin bir şekilde çalõşmasõnõ sağlamak üzere gerekli karar ve tedbirleri almak ve uygulamakla yükümlü ve yetkilidir. b- 19 Aralõk 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4491 sayõlõ Bankalar Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun ile Haziran ayõ içerisinde yürürlüğe giren yeni Bankalar Kanunu'nun bazõ maddeleri değiştirilmiş, Bankacõlõk Düzenleme ve Denetleme Üst Kurulu'na verilen yetkiler artõrõlmõştõr. c- 30 Kasõm 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4605 sayõlõ Kanunla, banka devir veya birleşmelerinden doğan kazançlar Kurum Vergisi'nden muaf tutulmakta ve devralõnan bankanõn zararlarõnõn beş yõl boyunca kurum kazancõndan indirilmesi hükme bağlanmaktadõr. d- 26 Nisan 2001 tarihinde 4640 sayõlõ 2001 Mali Yõlõ Bütçe Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu değişikliklerle, kamu bankalarõ ve TSMF bünyesindeki bankalarõn mali durumlarõnõn gözetilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenerek, ekonomik programõn amacõna uygun operasyonlarõn yapõlmasõna imkan sağlanmõş olacaktõr. Yeni ekonomik programõn uygulanmasõndaki belirsizlikler ortadan kaldõrõlacak ve bankacõlõk sistemi daha güçlü bir yapõya kavuşturularak ülkenin sahip olduğu ekonomik potansiyelin daha iyi kullanõlmasõna imkan sağlanacaktõr. e- 29 Mayõs 2001 tarihinde 4672 sayõlõ Bankalar Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõna İlişkin Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bankalar Kanunu'nda gerçekleştirilen değişiklikler 1999 yõlõ sonunda Kanun yürürlüğe girdikten sonra ortaya çõkan bazõ aksaklõklarõ gidermek açõsõndan olumlu sonuçlar getirecektir. Ayrõca özellikle tasarruf fonu kapsamõna alõnan bankalarõn alacaklarõnõn tahsili ile ilgili özel hükümler fon bünyesindeki bankalarõn alacaklarõnõ hõzlandõrarak ve kolaylaştõrarak bu bankalardaki mali problemlerin kamu maliyesine olan yükünü hafifletecektir. f yõlõ için bankacõlõk sisteminin güçlendirilmesine yönelik temel hedef, bankalara belirli koşullar çerçevesinde sermaye desteği sağlanõrken, sorunlu aktiflerin çözümünü hõzlandõrmak üzere gönüllü borç yeniden yapõlandõrmasõ (İstanbul Yaklaşõmõ) ve varlõk yönetimi gibi mekanizmalarõn hayata geçirilmesidir. Bu amaca yönelik olarak 2002 Ocak ayõnda yürürlüğe giren 4743 sayõlõ Mali Sektöre Olan Borçlarõn Yeniden Yapõlandõrõlmasõ ve Bazõ Kanunlarda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanunla, mali sistem kurumlarõnõn alacaklarõnõn yeniden yapõlandõrõlmasõ, varlõk yönetim şirketi kurulmasõ, bankalarõn sermaye ihtiyaçlarõnõn belirlenebilmesi için yapõlacak denetimin usulleri, vergi istisna ve teşvikleri, kamu bankalarõnõn operasyonel yeniden yapõlanmalarõnõn tamamlanmasõ ve BDDK nõn hesap verebilirliğine ilişkin düzenlemeler yapõlmõştõr. Buna göre bankalarõn, özel finans kurumlarõnõn ve diğer mali kurumlarõn alacaklarõnõn, finansal yeniden yapõlandõrma anlaşmasõ çerçevesinde yeniden yapõlandõrõlmasõna veya yeni ödeme planõna bağlanmasõna imkan tanõnõrken, TMSF bankalarõ Finansal Yeniden Yapõlandõrma Çerçeve Anlaşmalarõna, ek kaynak sağlamamak koşuluyla, katõlmaya yetkilendirilmişlerdir. Bankalar Kanununa eklenen geçici 4. maddeye göre, bankalarõn kamu desteğiyle yeniden sermayelendirilmeleri üç temel aşamadan oluşmaktadõr. Buna göre 69

76 ilk aşama sermaye artõrõmõ sürecine devlet katkõsõnõn tam ve doğru olarak belirlenebilmesi amacõyla, muhasebe standartlarõndaki değişiklikler de dikkate alõnarak, üç aşamalõ denetim safhasõdõr. Sermaye ihtiyacõnõn bu şekilde belirlenmesinin ardõndan, yedek akçelerle karşõlanamayacak ölçüde zararõn bulunmasõ halinde, sermaye artõrõmõnõn üstlenilmesi için genel kurullarõn yapõlacağõ ikinci aşama gelmektedir. Üçüncü aşamayõ ise, gerekli şartlarõ sağlayan ve sermaye yeterlilik oranõ yüzde 8 in altõnda olan bankalara devlet desteğinin sağlanmasõ süreci oluşturmaktadõr. Haziran 2002 itibarõyla yeniden sermayelendirme operasyonunun denetim ve değerlendirme aşamasõ başarõlõ bir şekilde tamamlanmõştõr. Değerlendirmeler sonucunda, sektörün piyasa riski dahil enflasyon muhasebesine göre düzeltilmiş sermaye yeterlilik oranõnõn yüzde 14,8 olduğu tespit edilmiştir. Bu çalõşmalarõn devamõ olarak, banka karlõlõklarõnõn artõrõlmasõ ve bankalar için sermaye yeterliliğinin devamõnõ sağlamak amacõyla, program çerçevesinde bankalarõn operasyonel olarak yeniden yapõlandõrõlmasõ izlenecek, birleşmeler teşvik edilecek ve aracõlõk maliyetleri azaltõlmaya çalõşõlacaktõr. Sektörün ortalama sermaye yeterlilik oranõ yüzde 14,8 olmakla birlikte yapõlan denetimler sonucunda, son dönemde TMSF'ye alõnan bankanõn hariç tutulmasõ halinde, sistemin ihtiyaç duyduğu sermaye miktarõ 224 trilyon lira olarak hesaplanmõştõr. Mali sektöre olan borçlarõn yeniden yapõlandõrõlmasõna yönelik olarak gerçekleştirilen düzenlemeler çerçevesinde, Türkiye Bankalar Birliği (TBB) tarafõndan hazõrlanan ve 25 banka, 17 banka dõşõ mali kurum, tasfiye halindeki T. Emlak Bankasõ ve TMSF tarafõndan imzalanan Finansal Yeniden Yapõlandõrma Çerçeve Anlaşmasõ, 4 Haziran 2002 tarihinde BDDK tarafõndan onaylanmõştõr. Haziran sonu itibariyle borçlu firmalar tarafõndan imzalanacak olan Başvuru ve Taahhüt Mektubu tamamlanarak Çerçeve Anlaşmasõnõ imzalayan alacaklõlara gönderilmiştir. Finansal yeniden yapõlandõrma sürecinin Haziran ayõnda uygulamaya girmesinin yanõsõra bir varlõk yönetim şirketinin kurulmasõ için de çalõşmalar sürdürülmektedir. Bu yöndeki çalõşmalarõn 2002 yõlõ içerisinde sonuçlandõrõlmasõ hedeflenmektedir. 2- Kamu Bankalarõ a- 25 Kasõm 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4603 sayõlõ Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasõ, Türkiye Halk Bankasõ Anonim Şirketi ve Türkiye Emlak Bankasõ Anonim Şirketi Hakkõnda Kanun ile anõlan bankalarõn çağdaş bankacõlõğõn ve uluslararasõ rekabetin gereklerine göre çalõşmalarõnõ ve özelleştirmeye hazõrlanmalarõnõ sağlayacak şekilde yeniden yapõlandõrõlmalarõ ile hisse satõşlarõna ilişkin düzenlemelerin ve hisselerin tamamõna kadarõnõn özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve tüzel kişilere satõşõnõn gerçekleştirilmesi, görev zararõ alacaklarõnõn tasfiyesi, bankalara çeşitli kanun ve kararnamelerle verilen görevlerin yürürlükten kaldõrõlmasõ ve yeniden yapõlandõrma döneminde bedeli önceden ödenmeden görev verilmemesi hususlarõ düzenlenmiştir. b- 3 Temmuz 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4684 sayõlõ Bazõ Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun'un Kamu Bankalarõna ilişkin hükümlerinde; 4603 sayõlõ Kanunda yeralmasõ gerektiği düşünülen hususlarõn eklenmesi sağlanmõştõr. Söz konusu Kanun ile Türkiye Emlak Bankasõnõn bankacõlõk ile ilgili varlõk ve yükümlülüklerinin T.C. Ziraat Bankasõ Anonim Şirketine veya Türkiye Halk Bankasõ Anonim Şirketine devredilmesi, görev zararlarõna ilişkin Kanunlarõn yürürlükten kaldõrõlmasõ ile görev zararõ alacaklarõnõn tasfiyesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Bunlarõn yanõsõra bu Kanunla 14 bütçe içi, 2 tane de bütçe dõşõ fon tasfiye edilmiştir. 70

77 3- Merkez Bankasõ a- 5 Mayõs 2001 tarihinde, 4651 sayõlõ Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasõ Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Söz konusu Kanunla, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasõ'nõn temel amacõnõn fiyat istikrarõnõ sağlamak olduğu ve Bankanõn ülke para politikasõnõn belirlenmesinde ve uygulanmasõnda tek yetkili ve sorumlu olduğu hükme bağlanmõştõr. Kanun değişikliği ile bankanõn temel hedefi ile çelişmemek kaydõyla Banka hükümetin büyüme ve istihdam politikalarõnõ destekleyebilecektir. Ayrõca, Banka, ana hedef olan enflasyonla mücadelenin etkin biçimde sürdürülmesi amacõyla, enflasyon hedefini Hükümetle birlikte belirleme görev ve yetkisiyle donatõlmõştõr. Banka, fiyat istikrarõnõ sağlamak, enflasyonla mücadele edebilmek için günümüz merkez bankacõlõğõnda kullanõlan para politikasõ araçlarõnõ doğrudan belirleme ve kullanma ile görevli ve yetkilidir. Fiyat istikrarõnõn gerçekleştirilmesinde etkinlik sağlanmasõ amacõyla, Banka bünyesinde Para Politikasõ Kurulu oluşturulacaktõr. 4- Mali Piyasalarla İlgili Diğer Reformlar a- 18 Aralõk 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4487 sayõlõ Sermaye Piyasasõ Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun çerçevesinde ülkemiz sermaye piyasasõnõ uluslararasõ standartlarla uyumlu hale getirmek, küçük yatõrõmcõlarõn haklarõnõ güvence altõna almak, borsalarõn daha modern bir yapõda örgütlenmelerini sağlamak ve vadeli işlemler borsalarõnõn kurulmasõna yönelik hukuki alt yapõyõ oluşturmak amacõyla Sermaye Piyasasõ Kanunu yeniden düzenlenmiştir. b- Aynõ zamanda, şirket borçlarõnõn yeniden yapõlandõrõlmasõ sürecini desteklemek üzere, icra ve iflas usullerinin geliştirilmesi amacõyla adõmlar atõlmaktadõr. Adalet Bakanlõğõ, İcra ve İflas Kanunu na ilişkin reformlarõ ele almak üzere 2001 yõlõnõn Ekim ayõnda bir kanun reform komisyonu kurmuştur. Bu komisyon 2002 yõlõnõn başõnda önerilerini hazõrlamõştõr yõlõnõn Nisan ayõnda, Adalet Bakanlõğõ, ayrõ bir kanun reform komisyonu kurmuş olup, bu komisyon, şirketlerin yargõya intikal olmaksõzõn yeniden yapõlandõrõlmalarõ süreciyle birlikte, varlõklarõnõ sürdürebilecek şirketlerin rehabilitasyonunu destekleyecek kanunlar üzerinde odaklanmaktadõr. Bu son komisyon, çalõşmalarõnõ, 2002 yõlõ içinde tamamlayacaktõr. Bu komisyonlarõn bulgularõna ve Dünya Bankasõ tarafõndan hazõrlanmakta olan acze düşmüş şirketlere ilişkin Türkiye deki rejimin Standart ve Kurallarõ Karşõlama Raporu (ROSC) tavsiyelerine dayanarak, Adalet Bakanlõğõ, 31 Eylül 2002 tarihine kadar İcra ve İflas Kanunu na ilişkin kapsamlõ bir reform paketi hazõrlayacaktõr. Bu önemli reformlara geniş kapsamlõ katkõ yapõlabilmesini teminen, Adalet Bakanlõğõ'nõn önerileri, kamu ve özel sektör kuruluşlarõnõn görüşüne sunulacaktõr. Bu görüş alma sürecinin akabinde, önerilen reformlar TBMM ye sunularak, 2003 yõlõ Ocak ayõ sonuna kadar yürürlüğe konulacaktõr. D) Sosyal Güvenlik Sistemi ve Çalõşma Hayatõ Reformlarõ a- 8 Eylül 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4447 sayõlõ İşsizlik Sigortasõ Kanunu ile sosyal güvenlik alanõnda uzun bir zamanõn birikimi olan sorunlarõn giderilmesi ve sistemin işlerlik kazanmasõ açõsõndan reform niteliğinde bir adõm atõlmõştõr. Bu Kanunla işsizlik sigortasõ uygulamasõ ülkemizde başlatõlmõştõr. İşsizlik sigortasõ zorunludur. Bu Kanun kapsamõna giren ve halen çalõşmakta olanlar bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, yeni girenler ise işe başladõklarõ tarihten itibaren sigortalõ olurlar. Kanunun öngördüğü ödemelerde bulunmak üzere "İşsizlik Sigortasõ 71

78 Fonu" kurulmuştur. Ayrõca bu Kanunla emeklilik yaşõ yükseltilmiş, mevcut sigortalõlardan emekliliklerine 10 yõldan fazla kalanlar için emeklilik yaşõ kadõnlarda 52 ve erkeklerde 56 olmuştur. Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ilk kez sigorta kapsamõna giren sigortalõlar için emeklilik yaşõ kadõnlarda 58 ve erkeklerde 60 olarak belirlenmiştir. Her üç kurumda sigorta kapsamõna yeni giren kadõn ve erkek sigortalõ için sigortalõlõk süresi 25 yõl olarak düzenlenmiş, 506 sayõlõ Sosyal Sigortalar Kanunu çerçevesinde ilk defa sigorta kapsamõna giren sigortalõlarõn prim ödeme gün sayõsõ ise 5000 günden 7000 güne çõkarõlmõştõr. Emekli aylõklarõnõn, DİE tarafõndan açõklanan en son temel yõllõ kentsel yerler Tüketici Fiyatlarõ Endeksindeki aylõk artõş oranõnda artõrõlmasõ esasõ getirilmiştir sayõlõ Kanunda belli sigortalõlõk süresini dolduranlar için kademeli geçiş öngörülmüştü. Ancak Anayasa Mahkemesi 4447 sayõlõ Kanunun kademeli geçişi düzenleyen hükümlerini makul, ölçülü ve adil olmadõğõ gerekçesiyle iptal etmiş ve yeni düzenleme için de altõ aylõk süre tanõmõştõ. Söz konusu iptal kararõnõn 23 Kasõm 2001 tarihinde Resmi Gazetede yayõnlanmasõnõ takiben altõ aylõk sürenin sonunda 4759 sayõlõ Yasa ile emeklilikte kademeli geçiş yeniden düzenlenmiştir sayõlõ Kanun ile emekliliklerine on yõldan az kalanlar kademeli geçiş haklarõndan yararlanabilirken, 4759 sayõlõ Yasa ile emekliliklerine 17 yõldan az kalanlarõn da kademeli geçiş haklarõndan yararlanabilmesi sağlanmõştõr sayõlõ Kanun ile tüm sosyal güvenlik kuruluşlarõ arasõnda uygulama birliği yaratan kademeli geçiş hayata geçirilmiştir. Yine bu düzenleme ile, Sosyal Sigortalar Kanunu nda yirmidört farklõ koşul, Tarõm İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu nda onbeş ayrõ seçenek, Emekli Sandõğõ Kanunu nda onaltõ fõkra, Bağ-Kur Kanunu nda onaltõ seçenek ve Tarõmda Kendi Adõna ve Hesabõna Çalõşanlar için onaltõ farklõ seçenekle, 4447 sayõlõ Kanundan önce emeklilik için belirlenen süreye kalan zaman esas alõnarak her koşulda bulunan çalõşanlar için ayrõ düzenleme yapõlmõştõr. Emekli Sandõğõ Kanununda yapõlan değişiklikle emekliliğine 2 ila 16 yõl kalanlar için yapõlan düzenlemeyle bu kademeli geçiş Sosyal Sigortalar Kanunu nda sigortalõlõk süresi ve prim ödeme gün sayõsõna bağlanmõş, Bağ-Kur da kademeli geçiş emekliliğe kalan süre ve emeklilik yaşõna bağlanarak 4447 sayõlõ Yasanõn iptal edilen maddelerine ilişkin yasal boşluk doldurulmuş, sosyal güvenlik kuruluşlarõ arasõndaki denklik temin edilmiştir. b- 31 Mayõs 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4571 sayõlõ Kanunla, Sosyal Sigortalar Kanunu'na göre alõnacak prim ve verilecek ödenekler yeniden düzenlenmiştir. c- Sosyal Güvenlik Reformu çerçevesinde kurumlarõn prim tahsilat ve kayõtlõlõk oranõnõ artõrmak üzere birtakõm idari ve kurumsal düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede Ekim 2000 tarihinde yürürlüğe giren Kanun Hükmünde Kararnameler şunlardõr: sayõlõ KHK: Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlõğa dönüştürülmüş ve Başkanlõk çatõsõ altõnda Sigorta ve Sağlõk İşleri Genel Müdürlükleri adõ altõnda iki Genel Müdürlük kurulmuştur sayõlõ KHK: İşsizlik Sigortasõ, aktif ve pasif işgücü programlarõnõn daha iyi yürütülmesini teminen İş ve İşçi Bulma Kurumu kapatõlmõş ve Türkiye İş Kurumu kurulmuştur. 72

79 - 618 sayõlõ KHK: SSK, Bağ-Kur ve İş-Kur arasõnda daha iyi koordinasyon sağlanmasõnõ teminen Çalõşma ve Sosyal Güvenlik Bakanlõğõ yeniden yapõlandõrõlmõş ve söz konusu Bakanlõk çatõsõ altõnda Sosyal Güvenlik Kurumu kurulmuştur sayõlõ KHK: Bağ-Kur yeniden yapõlandõrõlmõş, sigorta ve sağlõk hesaplarõnõn birbirinden ayrõlmasõ ve Kurumun aktüeryal altyapõsõnõn güçlendirilmesi açõsõndan bazõ tedbirler getirilmiştir. d- 7 Nisan 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4632 sayõlõ Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatõrõm Sistemi Kanunu'nun amacõ; kamu sosyal güvenlik sisteminin tamamlayõcõsõ olarak, bireylerin emekliliğe yönelik tasarruflarõnõn yatõrõma yönlendirilmesi ile emeklilik döneminde ek bir gelir sağlanarak refah düzeylerinin yükseltilmesi, ekonomiye uzun vadeli kaynak yaratarak istihdamõn artõrõlmasõ ve ekonomik kalkõnmaya katkõda bulunulmasõnõ teminen, gönüllü katõlõma dayalõ ve belirlenmiş katkõ esasõna göre oluşturulan bireysel emeklilik sisteminin düzenlenmesi ve denetlenmesidir. e- 21 Nisan 2001 tarihinde 4641 sayõlõ Ekonomik ve Sosyal Konseyin Kuruluşu, Çalõşma Esas ve Yöntemleri Hakkõnda Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Sosyal kesimlerin temsilcilerini bir araya getirerek sosyal politikalarõn belirlenmesi sürecine katõlõmlarõnõ sağlamak, sosyal taraflarõn kendi aralarõnda ve Hükümetle uzlaşmalarõnõ sağlamak, oluşturulan görüş ve önerileri Hükümete ve kamuoyuna iletmek, sürekli veya geçici çalõşma kurullarõ oluşturarak bu kurullarõn hazõrladõklarõ raporlarõ görüşmek, Türkiye-Avrupa Birliği Karma İstişari Komitesi üyelerini Avrupa Birliği Ekonomik ve Sosyal Komitesinin yapõ ve özelliklerini dikkate alarak belirlemek ve Komitenin çalõşmalarõnõ izlemek, ulusal ve uluslararasõ düzeyde seminer ve toplantõlar düzenlemek, ekonomik ve sosyal konularda yayõn ve araştõrmalar yapmak ve Hükümetin istemi üzerine ekonomik ve sosyal nitelikte her konuda görüş bildirmek ESK'nõn görevleri olarak Kanunda sõralanmaktadõr. f- 10 Temmuz 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4697 sayõlõ Bazõ Vergi Kanunlarõnda Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanunla Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatõrõm Sistemi'nin vergi yönünden teşvik edilmesini sağlayõcõ bir takõm düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. g- 1 Nisan 2002 tarihinde, 4747 sayõlõ İstihdamõn Teşviki Amacõyla Ücret Dõşõ Yüklerden Bazõlarõnõn ödenmesinin Ertelenmesi ile Sosyal Sigortalar Kanunu, Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağõmsõz Çalõşanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ve 631 sayõlõ Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. h- İş Kanunu ile Sendikalar Kanununu ve Basõnda Çalõşanlarla Çalõştõranlar Arasõndaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkõndaki Kanun'da Değişiklik yapan tasarõ (İş Güvencesi Yasasõ), 8 Ağustos 2002 tarihinde TBMM tarafõndan kabul edilmiştir. E) Vergi Alanõnda Yapõlan Reformlar a- 29 Ocak 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4503 sayõlõ Kanunla Katma Değer Vergisi Kanunu, Harçlar Kanunu, Finansman Kanunu, Akaryakõt Tüketim Vergisi Kanunu, Kurumlar Vergisi Kanunu, Vergi Usul Kanunu ve 4481 sayõlõ Kanunda değişiklik yapõlmõştõr. Ayrõca, 4458 sayõlõ Gümrük Kanunu'na Katma Değer Vergisi Kanunu uygun hale getirilmektedir. Deprem veya sel felaketi nedeniyle zayi olan mallara ait katma değer vergisinin indirimine imkan tanõnmakta, nispi 73

80 vergilemeden maktu vergilemeye geçilerek akaryakõt tüketim vergisi rasyonel bir yapõya kavuşturulmakta, akaryakõt tüketim vergisinin vergi ödeme dönemi kõsaltõlmakta, otagaz kullanan taşõtlarõn trafik muayene harçlarõ yükseltilmektedir. b- 30 Kasõm 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4605 sayõlõ Kanunla, Motorlu Taşõtlar Vergisi Kanunu, Finansman Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu, 4306 ve 4481 sayõlõ Kanunlarda değişiklik yapõlmõştõr Sayõlõ Kanun ile özet olarak, sayõlõ Kanun ile getirilen Özel İşlem Vergisi ve Özel İletişim Vergisi ile Rekabet Kurulu, İstanbul Menkul Kõymetler Borsasõ, Sermaye Piyasasõ Kurulu ve Radyo Televizyon Üst Kurulu'nun gelirlerinden genel bütçeye gelir aktarma imkanõ veren düzenlemenin yanõ sõra eğitime katkõ payõ uygulamalarõ da iki yõl daha geçerli olacaktõr ( tarihine kadar). Ayrõca, ön ödemeli kart satõşlarõyla işleyen cep telefonlarõ da Özel İletişim Vergisi'ne tabi tutulmakta ve Bakanlar Kurulu özel işlem vergisi tutarlarõnõ ayrõ ayrõ veya birlikte 10 katõna kadar artõrmaya yetkili kõlõnmaktadõr. - Motorlu Taşõtlar Vergisi Kanunu ve Finansman Kanunu'nda yapõlan değişikliklerle ile ilgili olarak; Bakanlar Kurulu, yeniden değerleme oranõnõn yüzde 50 fazlasõnõ geçmemek ve yüzde 20'sinden az olmamak üzere yeni oranlar tespit etmeye; vergi miktarlarõnõ taşõtlarõn türü, amacõ veya kullandõklarõ yakõt türlerine göre ayrõ ayrõ veya topluca 20 kat artõrmaya; Avrupa Birliği normlarõnõ sağlayan katalitik konvertör sistemi ile teçhiz edilmiş taşõtlarda tespit edilen oranõ veya vergi miktarlarõnõ yüzde 50 nispetine kadar indirmeye yetkili olmaktadõr. - Bakanlar Kurulu, Ek Taşõt Alõm Vergisi'nin halen yüzde 12 olan nispetini yüzde 0'a indirmeye ve yüzde 36'ya artõrmaya yetkili kõlõnmaktadõr. - Marmara bölgesinde meydana gelen deprem sebebiyle mücbir sebep hali ilan edilen yerlerde mükellefiyet kaydõ bulunanlarõn mücbir sebep halinin sona ermesinden sonra bu döneme ilişkin verilecek beyannamelerin toplu olarak verdirilmesi konusunda Maliye Bakanlõğõ yetkili kõlõnmaktadõr. - Yürürlükten kaldõrõlan "hayat standardõ esasõ" tekrar uygulamaya konulmaktadõr. Ancak, Deprem bölgesindeki depremzedelerin yõllarõ arasõnda hayat standardõ esasõna tabi olmamasõ hükme bağlanmaktadõr. - Yatõrõm indirimi stopajõ uygulamasõna devam edilmektedir. c- Vergi sisteminin yeniden düzenlenmesinde ilerleme kaydedilmektedir. TBMM 6 Haziran 2002 tarihinde Özel Tüketim Vergisi Kanunu nu kabul etmiştir. Bu Kanun, çeşitli maktu vergileri birleştirmekte (Katma Değer Vergisi nin en yüksek iki oranõ da dahil olmak üzere) ve Bakanlar Kurulu na maktu vergilerden elde edilen gelirlerin tahsisini belirleme yetkisi sağlamaktadõr. Bakanlar Kurulu, dolaysõz vergilemenin verimliliğini daha da artõrmak amacõyla, Ağustos ayõ sonuna kadar, ilgili kuruluşlara uygun ödenekleri tahsis edecek ve maktu vergi gelirlerinin tahsisini 2003 Yõlõ Bütçesiyle başlamak üzere sõfõra indirecek bir kararname yayõmlayacaktõr. Vergi idaresi içinde ise, bir denetim koordinasyon birimi ile bir vergi politikalarõ birimini de kapsayacak şekilde yeni bir fonksiyonel yapõ tasarlanmõştõr. Bu yapõnõn, Temmuz ayõ sonuna kadar hayata geçirilmesi beklenmektedir. Dolaysõz vergi reformu ve yõllõk bir denetim planõna ilişkin çalõşmalar başlatõlmõştõr. 74

81 F) Tarõm Sektörü Reformu a- 16 Haziran 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4572 sayõlõ Tarõm Satõş Kooperatif ve Birlikleri Hakkõnda Kanunla amaçlanan, Tarõm Satõş Kooperatifleri ve bunlarõn kurmuş olduklarõ Birliklere ilişkin hükümleri düzenlemek ve bu kuruluşlarõn yeniden yapõlanmasõ için yasal bir çerçeve oluşturularak, tarõm satõş kooperatif ve birliklerini etkin sürdürülebilir bir şekilde özerk ve mali yönden bağõmsõz kõlmaktõr. b- 19 Nisan 2001 tarihinde, 4634 sayõlõ Şeker Kanunu Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ, yurt içi talebin yurt içi üretimle karşõlanmasõna ve gerektiğinde ihracata yönelik olarak Türkiye'de şeker rejimini, şeker üretimindeki usul ve esaslar ile fiyatlandõrma, pazarlama şart ve yöntemlerini düzenlemektir. Bu Kanun ve ilgili diğer mevzuatõn uygulanmasõnõ sağlamak, uygulamayõ denetlemek ve sonuçlandõrmak, Kanunda verilen yetkiler çerçevesinde düzenlemeler yapmak ve Kanunla verilen diğer görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere, kamu tüzel kişiliğine sahip Şeker Kurumu kurulmuştur. Kurumun merkezi Ankara'dadõr. Kurumun organlarõ, Şeker Kurulu ve hizmet birimlerinden oluşmaktadõr. c- 9 Ocak 2002 tarihinde 4733 sayõlõ Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün (TEKEL) Yeniden Yapõlandõrõlmasõ ile Tütün ve Tütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dõş Alõm ve Satõmõna, 4046 sayõlõ Kanunda ve 233 sayõlõ Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ; Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün yeniden yapõlandõrõlmasõ ile Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasasõ Düzenleme Kurumunun kurulmasõna, bu Kurumun görev ve yetkilerinin düzenlenmesine ve tütün ve tütün mamullerinin Türkiye de üretimine, iç ve dõş alõm ve satõmõna ilişkin usul ve esaslarõ düzenlemektir. G) Yatõrõm Ortamõnõn İyileştirilmesi Reformu 1- Tahkim ile İlgili Kanunlar a- 21 Aralõk 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4492 sayõlõ Danõştay Kanunu ve İdari Yargõlama Usulü Kanunu'nun Bazõ Maddelerinde Değişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun ile Tahkim Yasasõyla uyuşmayacak maddeler değiştirilmiştir. b- 22 Ocak 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4501 sayõlõ Kanun, kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlõklarõn tahkim yoluyla çözülmesinin öngörülmesi durumunda taraflarca sözleşme yapõlõrken uyulmasõ gereken ilke ve esaslarõ belirlemektedir. c- 5 Temmuz 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4686 sayõlõ Milletlerarasõ Tahkim Kanunu'nun amacõ milletlerarasõ tahkime ilişkin usul ve esaslarõ düzenlemektir. 2- Diğer Düzenlemeler a- 19 Ocak 2002 tarihinde, 4737 Sayõlõ Endüstri Bölgeleri Kanunu (Endüstri Bölgeleri Kanunu ve Organize Sanayi Bölgeleri Kanununda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanun) Resmi Gazete de yayõmlanmõştõr. Bu Kanunun amacõ; yatõrõmlarõ teşvik etmek, yurt dõşõnda çalõşan Türk işçilerinin tasarruflarõnõ Türkiye de yatõrõma yönlendirmek ve yabancõ sermaye girişinin artõrõlmasõnõ sağlamak üzere endüstri bölgelerinin kurulmasõ, yönetim ve işletilmesine ilişkin esaslarõ düzenlemektir. Bu Kanun, Endüstri Bölgeleri Koordinasyon Kurulunun oluşumunu, endüstri bölgelerinin 75

82 kurulmasõnõ ve bu bölgelerde gerçekleştirilecek yatõrõmlara ilişkin izin ve teşvikleri kapsar. b- Son olarak, iş ortamõnõ geliştirmek için ilave adõmlar atõlmaktadõr. Doğrudan Yabancõ Yatõrõmlara ilişkin kanun 13 Haziran 2002 tarihinde TBMM ye sunulmuştur. Yabancõ Yatõrõmlar Danõşmanlõk Hizmetleri nin yardõmõ ile hazõrlanan bu Kanun, doğrudan yabancõ yatõrõmlara, uluslararasõ en iyi uygulamalar ile uyumlu olan bir yasal çerçeve sağlayacaktõr. Asgari sermaye gereksiniminin ve yabancõ yatõrõmcõlar için onay koşulunun kaldõrõlmõş olmasõ yeni Kanunda yer alan önemli değişiklikler arasõndadõr. Kanun uygulamasõna ilişkin detaylar, usule ilişkin yönetmeliklerle belirlenecektir. Aynõ zamanda, Bakanlar Kurulu nca 2001 yõlõnõn Aralõk ayõnda kurulmuş bulunan Yatõrõm Ortamõnõn Geliştirilmesi Koordinasyon Komitesi altõnda, her birinde özel sektörün temsil edildiği dokuz adet teknik komite kurulmuştur. Teknik komiteler, gerek yerli gerekse yabancõ yatõrõmlar için daha elverişli bir yatõrõm ortamõnõn oluşturulmasõ amacõna yönelik olarak, kaydedilen gelişmeleri gözden geçirmekte, yatõrõmõn önündeki engelleri saptamakta ve bu engellerin ortadan kaldõrõlmasõ için öneriler geliştirmektedir. Yatõrõm Ortamõnõn Geliştirilmesi Koordinasyon Komitesi nin teknik komitelerinin çalõşmalarõnda kaydedilen gelişmeler ve bunun akabinde yapõlmasõ gerekenlerin önceliğinin belirlenmesi konularõ, üst düzey Yatõrõmcõlar Konseyi nin yapõlmasõ planlanan toplantõsõnda ele alõnacaktõr. Özel sektörün iş ortamõnõn geliştirilmesine ilişkin atõlmakta olan diğer adõmlar ise, çalõşma izinlerindeki ve yatõrõm teşviklerindeki bürokrasinin azaltõlmasõ, gümrüklerdeki işlemlere ilişkin olarak çalõşanlarõn ahlaki görev ve uygulama esaslarõnõn tatbik edilmesi ve Türk Patent Enstitüsü nün güçlendirilmesidir. H) Diğer Reformlar a- 4 Kasõm 1999 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4458 sayõlõ Gümrük Kanunu'nun amacõ, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çõkan eşyaya ve taşõt araçlarõna uygulanacak gümrük kurallarõnõ belirlemektir. Ayrõca, Topluluk Gümrük Kodu'nda yer alan ve ekonomik faaliyetlerin olumlu yönde gelişimini sağlayan ve bürokratik işlemleri azaltan düzenlemeler ile birlikte gümrük mevzuatõna yansõtõlmasõ gereken hükümler 1615 sayõlõ Gümrük Kanunu'na dahil edilmiştir. b- 11 Ocak 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4619 sayõlõ İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarõ Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõ Hakkõnda Kanunla, her türlü ispirto ve ispirtolu içkilerin üretimi, iç ve dõş alõm ve satõmõ, dağõtõmõ ve fiyatlandõrõlmasõna ilişkin usul ve esaslarõ düzenlenmektedir. c- 3 Şubat 2001 tarihinde Resmi Gazete'de yayõmlanan 4622 sayõlõ Kanunla tarihli ve 233 sayõlõ Kamu İktisadî Teşebbüsleri Hakkõnda Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin mülga (3) numaralõ fõkrasõ yeniden düzenlenmiştir. Teşebbüslerden iktisadî devlet teşekkülü olanlar, anonim şirket şeklinde de kurulabilir. Anonim şirket şeklinde kurulan iktisadî devlet teşekküllerinde Türk Ticaret Kanunu'nun 277 nci maddesinde sözü edilen beş kurucunun bulunmasõ şartõ aranmaz, genel kurul ve denetçiler bulunmaz. d- 26 Haziran 2001 tarihinde, 4683 Sayõlõ Maden Kanunu'nda Değişiklik Yapõlmasõna ve Tuz Kanunu'nun Yürürlükten Kaldõrõlmasõna İlişkin Kanun Resmi Gazete'de yayõmlanmõştõr tarihli ve 3078 sayõlõ Tuz Kanunu ek ve değişiklikleri ile bu kanuna dayalõ olarak çõkarõlan "Devlet Tekeli Dõşõnda İşletilecek Tuzlalar Hakkõnda Tüzük" yürürlükten kaldõrõlmõştõr. 76