ISL 203 ENVANTER VE BİLANÇO

Transkript

1 9. HAFTA ISL 203 ENVANTER VE BİLANÇO Doç.Dr. Murat YILDIRIM 2 Öz Kaynaklar Öz Kaynaklar Öz kaynaklar, İşletme sahip yada ortakların bilanço tarihinde işletmeye yapmış oldukları sermaye yatırımlarının tutarını gösteren ödenmiş sermaye ile sermaye yedekleri, kar yedekleri, geçmiş yılları karları ve geçmiş yıllar zararları ve dönemin net kar yada zararının oluştuğu sınıfıdır. Öz kaynaklar, işletmenin toplam net varlıkları ile borçları arasındaki farktır. Öz kaynaklar, işletmenin sahip veya sahiplerinin işletmenin toplam varlıkları üzerindeki hakları olarak ifade edilmektedir. Öz kaynak sınıfının grupları aşağıdaki gibidir: 5 ÖZ KAYNAKLAR 50 Ödenmiş Sermaye 52 Sermaye Yedekleri 54Kâr Yedekleri 57GeçmişYılKârları 58 Geçmiş Yıl Zararları 59Dönem Net Kârı (Zararı) Öz kaynakların değerlemesi için kanunda bir hüküm belirtilmemiş. İşletme varlık ve borçlarını tespit ettikten sonra, öz kaynakların tutarı şu formülle direkt olarak belirlenir. Özkaynak =NetVarlıklar Borçlar 3 4 İşletmenin öz sermayesinin envanterinde, apel alacaklarının zamanında ödenip ödenmediği, ödemelerin kayda alınıp alınmadığı kontrol edilir. Apel alacaklarının gecikmesi durumunda, faiz tahakkuk kaydı yapılır. Dönem sonunda öz kaynaklarda genel olarak değişme olup olmadığı kontrol edilir. Ortaklıktan çıkan veya yeni ortaklığa alınan ortaklar ile ilgili, düzeltme kayıtları yapılır. Dönem sonu itibariyle yasal yada isteğe bağlı olarak kardan ayrılacak yedekler, sermaye yedekleri ve dağıtılacak kar paylarına ilişkin, gerekli hesaplama ve düzeltme işlemleri yapılır. Ortakların ortaklık paylarını temsil eden hisse senetleri türleri ve tutarları göz önüne alınarak, mutabakat kayıtları yapılır. Örneğin nama ve hamiline göre ihraç edilen hisse senetlerine ilişkin, ayrı ayrı envanter listeleri düzenlenir

2 549 Özel Fonlar hesabında tutulan yenileme fonu mevcut ise, bu fon tutarı öncelikle yerine alınan varlığın amortisman giderleri için kullanılır. Bu durumda 549 Özel Fonlar Hesabı borçlandırılırken, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı(-) alacaklandırılır. Yasal süresi içinde kullanılmayan yenileme fonu ise dönem sonunda(3. Yılın sonunda) 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar Hesabının alacağına kaydedilerek kapatılır. Dönem net karının veya zararının tespiti için, dönem sonu işlemleri yapılır. Sonuçta, dönem başı ve dönem sonu bilançoları karşılaştırılarak, öz kaynaklardaki değişme tespit edilir Ödenmiş Sermaye Hesap Grubu 50 Ödenmiş Sermaye Hesap Grubu Şirketin ortaklarının taahhüt ettiği sermaye ile bu sermayeden henüz ödenmemiş sermaye paylarının izlendiği gruptur. Şirket ana sözleşmesinde ortakların taahhüt ettiği sermayeden ödenmeyen sermaye düşüldüğünde ödenmiş sermaye bulunur. Ödenmiş Sermaye = Sermaye - Ödenmemiş Sermaye EsasSermaye ile ödenmemiş sermaye arasındaki farktır. Ödenmiş sermaye adında bir hesap yoktur. Ticaret sicilinetescil edilmiş esas sermayedir. Şirketlerdetaahhüt edilen sermayenin henüz ödenmemiş kısmıdır. Aktif X İşletmesinin Tarihli Bilanço 50 Ödenmiş Sermaye TL Sermaye (-) Ödenmemiş Sermaye () Pasifi düzenleyen aktif karakterli bir hs. Öz kaynakları azaltıcı bir unsurdur. Pasif Ödenmiş Sermaye Hesap Grubu 500 Sermaye Hesabı Bu grupta bulunan hesaplar: 50 ÖDENMİŞ SERMAYE HESAP GRUBU 500 Sermaye Hesabı 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı(-) 502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları Hesabı 503 Sermaye Düzeltmesi Olumsuz Farkları Hesabı(-) İşletmeye tahsis edilen yada işletmelerin ana sözleşmelerinde yer alan ve Ticaret Siciline tescil edilmiş bulunan sermaye tutarının izlendiği hesaptır. Taahhüt edilen sermaye tutarı bu hesaba alacak kaydedilir, sermaye artırımında bu hesap yine alacak kaydedilir, sermayenin azaltılmasında ise bu hesaba borç olarak kaydedilir. 500 Sermaye Hesabı Mukayyet Değerle değerlenir

3 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı (-) İşletmeye tahsis edilen veya ortaklarca taahhüt edilen sermayenin henüz ödenmemiş kısmıdır. Bu fark pasifte esas sermayeden bir indirim şeklinde gösterilmiştir. Hesabın kalanı ortakların sermayeye olan borçlarıdır. Taahhüt edilen sermaye tutarı 500 Sermaye Hesabı alacağına karşılık bu hesaba borç kaydedilir, ödenen tutarlar bu hesaba alacak olarak kaydedilir. 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı Mukayyet Değerle değerlenir. Sermaye Taahhüdü Serdemir kollektif şirketi 2 kurucu ortak tarafından tarihinde ani biçimde kurulmuştur. Ana sözleşmeye göre şirket sermayesi TL'dir. Ortakların sermaye payları eşittir. 501 Ödenmemiş Sermaye Hs. 500 Sermaye Hs Borç Alacak Sermayenin Taahhüt edilmesi Sermaye Taahhüdü Sermaye Taahhüdü Ortaklar, sermayenin tamamını ödemeyi taahhüt etmişlerdir. Kurucu ortaklar sermaye taahhütlerini tarihinde şöyle ödemişlerdir: Kurucu ortaklardan ortak A TL değerinde otomobil ve TL değerinde demirbaş vermiştir. Kurucu ortaklardan ortak B TL ve TL nakit para şeklinde sermaye taahhütlerini ödemişlerdir. 100 Kasa Hs Arazi Ve Arsalar Hs Taşıtlar HS Demirbaşlar HS Borç Alacak 501 Ödenmemiş Sermaye Hs. Sermayenin Taahhüdününyerine getirilmesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve 15 Uzaktan Eğitim Uygulama ve 16 Sermaye Artırımı Sermaye Artırımı Serdemir Şirketi, sermayesini tarihinde TLartırmaya karar vermiş ve yasal formaliteleri tamamlamıştır. Şirket 2 ortaklı olup sermaye payları eşittir. Ortaklar, sermaye taahhütlerinin 1/4 ünü hemen nakit olarak ödemişler, kalan sermaye taahhütlerini ise daha sonra ödeyeceklerdir. Uzaktan Eğitim Uygulama ve Borç Alacak 501 Ödenmemiş Sermaye Hs.(-) 500 SERMAYE HS. Sermaye arttırma taahhüt kaydı Borç Alacak 100 Kasa Hs Ödenmemiş Sermaye Hs.(-) Ortak A Ortak B Ortakların sermaye paylarının 1/4 ünü ödeme kaydı

4 Sermaye Azatlımı Serdemir Şirketi sermayesinin iş kapasitesine göre fazla gelmesi nedeniyle sermayesini tarihinde TL azaltmaya karar vermiş ve gerekli işlemler tamamlamıştır. 500 Sermaye Hs Borç Alacak 331 Ortaklara Borçlar Hs. Ortak A Ortak B Sermaye azaltma kaydı YEDEKLER Yedekler, özkaynak bünyesini sağlam tutmak, işletmenin gelişimini ve devamlılığını sağlamak, işletme sahip ve alacaklarının hakkını korumak ve özkaynak azalışlarını karşılayabilmek için net karın dağıtılmayarak işletmede alıkonulan kısmıdır. Sermaye şirketleri(anonim ve limitted) yedek ayırmak zorundadır YEDEKLER a) Yasal Zorunluluğa Göre Yedekler: 1. Yasal Yedekler (zorunlu) 2. İhtiyari Yedekler (isteğe bağlı) Statü Yedekleri (Ana sözleşme) Olağanüstü Yedekler (Genel Kurul Kararı ile) b) Tahsis Edildikleri Amaçlara Göre Yedekler: 1. Genel Yedekler: İşletmenin tüm varlığını ilgilendiren ve önceden belli olmayan zararların karşılanması için ayrılırlar 2. Özel Yedekler: Ayrılma nedenleri ve tahsis yerleri belli olan yedeklerdir. Yedek niteliğinde karşılık da denir. 52 Sermaye Yedekleri 52 Sermaye Yedekleri: Faaliyet karı dışında sermaye hareketleri sonucu ortaya çıkan yedeklerdir. a) 520 Hisse senedi ihraç primleri: sermaye artırımına gider sermaye şirketlerinin hisse senetlerini nominal değerin üzerinde bir bedelle çıkarması durumunda ihraç fiyatı ile nominal değer arasındaki fark TTK yagöreyedekakçeolarakkabuledilir vebuhesaptaizlenir. b) 521 Hisse Senedi İptal Karları: A.Ş. lerde sermaye taahhüdünü yerine getirmeyen ortağın hisseleri iptal edilerek yerine yeni ortak alınırsa yeni ortağın söz konusu hisseler için ödediği bedel ile hisse senetlerinin nominal bedeli arasındaki fark yedek akçe olarak kabul edilir ve bu hesaptaizlenir. c) 522 Maddi Duran Varlık Yeniden Değerleme Artışları: Maddi duran varlıkların yeniden değerleme sonrası değeri ile eski değer arasındaki farkyedekakçeolarakkabuledilir. Buhesaptaizlenir Kar Yedekleri Kar Yedekleri: Yasa ve ana sözleşme hükümleri veya ortakların yetkili organları tarafından alınan kararlar uyarınca ortaklara dağıtılmamış yada işletmede alıkonulmuş karlarıdır. Şu bölümlerden oluşur: a) 540 Yasal Yedekler: TTK hükümlerine göre ayrılması zorunlu yedektir. Her yıl safi karın yirmide birini ödenmiş sermayenin beşte birini buluncayakadaryedekakçeayrılmakzorundadır. b) 541 Statü Yedekleri: Ana sözleşme hükümlerine göre ayrılan isteğe bağlı yedektir. c) 542 Olağanüstü Yedekler: Yönetim kurulunun önerisi ile şirket genel kuruluncaayrılanisteğebağlıyedektir. d) 549ÖzelFonlar: Yenileme,yatırım,geliştirme, sermayeitfası gibiamaçlar içinfonadıaltındakardanayrılanyedektir. 23 Öz kaynakları oluşturan bir diğer unsur da işletmenin bir döneme ilişkin faaliyet sonucunda ulaştığı net kar veya zarardır. TDHP 590DönemNetKarı 591DönemNetZararı(-)hesaplarınıKapsar. a. DönemNetKarı İşletmenin bir dönemlik faaliyetleri sonucunda meydana gelen tümgelirvegiderlerinbirsonuç/gelirtablosuhesabıolan690 DönemKarı veyazararıhesabındatoplanır. Dönem kârı bulunduktan sonra kanunen kabul edilmeyen giderler bu tutara eklenip vergiden istisna kazançlar düşülerek malikâr(vergimatrahı)bulunur. 24 4

5 Borç Tarafı 690 Dönem Kar Zararı Hs. Alacak Tarafı Giderler Gelirler Alacak Kalanı = Vergi Öncesi Kar Kar Dönem Net Karı İşletmenin kurum olması halinde, bu vergi öncesi kardan (40.000) gerekli vergi ve yasal yükümlükler düşüldükten sonra bu kar 692 Dönem Net K/Z Hs. Aracılığı ile 590 Dönem Net Karı Hs. Aktarılır. Yeni bilançoya Vergi Öncesi Kar: Vergi ve Yasal Yükümlük = Dönem Karı veya Zararı Hs Dönem Karı Vergi ve DYY Karşılığı Hs. 692 Dönem Net Kar/Zarar Hs. Netkarın belirlenmesi ve vergi karşılığının ayrılması Uzaktan Eğitim Uygulama ve Dönem Karı Vergi ve DYY Karşılığı Hs Dönem Karı ve Diğ. Yasal Yüküm. Karş. Hs Net Karın Bilançoya Aktarılması 692 Dönem Net Kar/Zarar Hs Dönem Net Karı Hs Net karın bilançoya aktarılması Net Karın BilançoyaAktarılması Takip eden Yılın başında Borç Alacak 590 Dönem Net Karı Hs Geçmiş Yıl Karları Net karın bilançoya aktarılması 590 Dönem Net Karının özkaynak unsuru olabilmesi için tamamının işletmede alı konulması gerekir. Şahıs işletmelerinde ve şahıs şirketlerinde bilançoda yer alan 590 Dönem Net Karı Hs. nın alacak kalanı vergi öncesi karı gösterir. Uzaktan Eğitim Uygulama ve 27 Uzaktan Eğitim Uygulama ve 28 Özkaynakları oluşturan bir diğer unsur da işletmenin bir döneme ilişkin faaliyet sonucunda ulaştığı net kar veya zarardır. TDHP 590DönemNetKarı 591 Dönem Net Zararı(-) hesaplarını Kapsar. a. DönemZararı 690 Dönem Karı veya Zararı Hesabının borç kalanı işletmenin 591 Dönem Net Zararı Hesabını vermektedir. Borç Tarafı 690 Dönem Kar Zararı Hs. Alacak Tarafı Giderler Gelirler Borç kalanı=zarar Zarar Dönem sonunda bu hesap kapatılıp ilgili hesaba aktarılırken şöyle bir kayıt yapılır. 692 Dönem Net Kar/Zarar Hs Dönem Karı veya Zararı Hs Zararın belirlenmesi Dönem Net Zararı Hs Dönem Net Kar/Zarar Hs Zararın aktarılması 29 Uzaktan Eğitim Uygulama ve 30 5

6 Zararın Bilançoya Aktarılması takip eden yılın başında Borç Alacak 580 Geçmiş Yıllar Zararı Hs Dönem Net Zararı Hs Net karın bilançoya aktarılması 591 Dönem Net Zararı Hesabının borç kalanı takip eden yılın açılış kaydında 580 Geçmiş Yıllar Zararı Hesabının borcuna aktarılır. Uzaktan Eğitim Uygulama ve 31 Kaynakça Nalan AKDOĞAN, Orhan SEVİLENGÜL, Tek Düzen Muhasebe Sistemi Uygulaması, Gazi Kitapevi, Ankara. Orhan Sevilengül, Genel Muhasebe, Gazi Kitapevi, Ankara, Orhan Sevilengül, Çözümlü Muhasebe Problemleri, Gazi Kitapevi, Ankara, Yusuf Sürmen, "Muhasebe I", Celepler Matbacılık, Trabzon, 2010 Abdullah Karakaya, Genel Muhasebe Ders Notları, Safranbolu, Ahmet Vecdi CAN/ Sakarya Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü Ders Notları Aydın Karapınar vd." Gayri Menkul Değerleme Uzmanlığı Hazırlık Kitabı, Gazi kitapevi, Nalan AKDOĞAN, Nejat TENKER, Finansal Tablolar ve Mali Analiz Teknikleri, Gazi Kitapevi. CEMALCILAR, Ö., "Muhasebenin amaçlarına Ulaşmada Muhasebenin Kuramsal Yapısına Bağlılığın Gereği ve Önemi", Muhasebe ve Denetime Bakış, Ocak No lu TMS-Maddi, Maddi Olmayan Duran Varlıklar ile Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar IASC, International Accounting Standards Committee, International Accounting Standards 1999, London, Teşekkür Ederim Sağlıklı ve mutlu bir hafta geçirmeniz temennisiyle, iyi çalışmalar dilerim 33 6