MYOM, NFERT L TE ve YARDIMCI ÜREME TEKN KLER

Transkript

1 DERLEME (Review) MYOM, NFERT L TE ve YARDIMCI ÜREME TEKN KLER Gürkan BOZDA 1, Hulusi ZEYNELO LU 2 1 Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, Kad n Hastal klar ve Do um Anabilim Dal, Ankara 2 Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Kad n Hastal klar ve Do um Anabilim Dal, Ankara ÖZET Myom ve fertilite etkileflimi üzerine tart flmalar uzun bir süredir devam etmektedir. Son derece tart flmal bir konu üzerine halen fikir birli ine var lamamas n n esas nedeni ise randomize, kontrollü çal flmalar n eksikli inden kaynaklanmaktad r. lk bak flta mevcut retrospektif-gözlemsel ve az say daki prospektif-gözlemsel çal flmalar irdelendi inde myomun fertilite üzerine hem gebe kalabilme, hem de gebeli in devam aç s ndan olumsuz bir etkisinin olabilece i söylenebilir. Submüköz veya endometrial kaviteye bas yapan intramural yerleflimli myomlar n varl nda bu etki daha belirgin iken endometriuma bas yapmayan intramural myom vakalar nda bu etki mevcut olmakla birlikte daha zay f bir bilimsel veriye dayanmaktad r. Eldeki literatür verileri incelendi inde submüköz ve kaviteye bas yapan myom varl nda spontan veya yard mc üreme teknikleri (YÜT) öncesi myomektomi nispeten rahatl kla önerilirken, sadece intramural komponenti olan vakalarda rutin myomektomiyi önermek için yeterli bilgi birikimi mevcut de ildir. Bu derlemede myomun spontan ve YÜT gebelik oranlar ile iliflkisi ve gebeli in devam üzerine etkisi irdelenecek, tedaviye karar verilmesi durumunda hangi yaklafl m n hasta yarar na olabilece i güncel çal flmalar fl nda tart fl lacakt r. Anahtar kelimeler: abortus, gebelik, infertilite, Myom, yard mc üreme teknikleri Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derne i Dergisi, (TJOD Derg), 2009; Cilt: 6 Say : 4 Sayfa: SUMMARY MYOM, INFERTILITY AND ASSISTED REPRODUCTIVE TECHNOLOGIES There is an ongoing debate about the effect of leiomyomata on reproductive outcome. The absence of randomized controlled trials is the main reason why this hot topic has been still actual. Generally, based on the available literature, it may be suggested that leiomyomata may have an adverse effect on both fertility and the surveillance of the pregnancy. Although this deleterious effect is more obvious in the presence of submucous or intramural leiomyomata with distortion of the endometrial cavity, this association is based on more inconclusive data in cases with intramural leiomyomata without endometrial distortion. Therefore, while myomectomy should be recommended more precisely in patients with submucous or intramural leiomyomata with distortion of the endometrial cavity before spontaneous conception or assisted reproduction technologies (ART), there is paucity of data to recommend routine treatment in the remaining cohort of patients. In the current review, the impact of leiomyomata on the reproductive performance has been discussed in terms of patients undergoing ART or attempting spontaneous conception. Key words: assisted reproductive technologies, infertility, leiomyomata, miscarriage, pregnancy Journal of Turkish Society of Obstetrics and Gynecology, (J Turk Soc Obstet Gynecol), 2009; Vol: 6 Issue: 4 Pages: Yaz flma adresi: Uzm. Dr. Gürkan Bozda. Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, Kad n Hastal klar ve Do um Anabilim Dal, Ankara Tel.: (0312) e-posta:[email protected] Al nd tarih: , revizyon sonras al nma: , kabul tarihi:

2 Gürkan Bozda ve Hulusi Zeynelo lu G R fi Myomlar kad n genital sisteminde en s k rastlan lan benign tümörlerdir ve incelenen toplum popülasyonuna göre insidans farkl l k göstermektedir. Myom için bilinen en önemli risk faktörü kad n yafl olup üreme ça nda %20-40 (1), in vitro fertilizasyon (IVF) uygulananlar hastalarda %13 (2), oosit donasyonu yap lan daha ileri yafl grubunda ise %25 s kl kla görülmektedir (3). Elli yafl na gelmifl bir kad nda ise tüm hayat boyunca myom görülme olas l %70 lere varmaktad r (4). Myomlar ço u zaman asemptomatik olsa da, iliflkili oldu u en s k flikayet menorajidir (2). Bunun d fl nda hipermenore, pelvik a r, üriner ve gastrointestinal semptomlar da görülebilir. Genel olarak, sa l kl term gebelik temini ile ilgili bir etkileflim içinde olabilece i söylenebilir. Ancak, özellikle baz hasta alt gruplar nda, düflük ve erken do um gibi kötü gebelik sonuçlar daha belirgin iken, direkt fertilite üzerine etkisi üzerine tart flmalar yo un bir flekilde süregelmektedir. Myomlar n hangi mekanizmayla infertiliteye yol açabilece i veya gebe kalm fl kad nlarda gebeli in devam n nas l engelledi ine dair baz hipotezik çal flmalar mevcuttur. Gamet ve embriyo transferinde zorluk, de iflmifl endometrial kontraktilite, myom etraf ndaki endometrial dokuda azalm fl endometrial perfüzyon, artm fl endometrial inflamasyon ve de iflen parakrin çevre tam olarak kan tlanamam fl olas mekanizmalard r (5). Myom ve in vitro fertilizasyon (IVF) aç s ndan bak ld zaman ise özellikle kontrollü ovarian hiperstimülasyon (KOH) s ras nda mevcut myomun büyüyebilece i, semptom ve fertilite sonuçlar nda kötüleflmeye yol açabilece i de dikkate de er bir noktad r. Zeynelo lu ve ark n n yapt klar yeni bir çal flmada, KOH s ras nda mevcut myomlar büyüdü ünden dolay siklusu iptal edilen ve myomektomi yap lan hastalar n patolojik örnekleri hayat nda hiç infertilite tedavisi görmemifl myomektomi hastalar n n patoloji örnekleriyle karfl laflt r lm flt r (6). Myomektomi materyallerinden yap lan immunohistokimyasal boyama sonras nda KOH grubunda kontrol grubuna göre proliferatif cell nuclear antigen-pcna, tümör nekrozis faktör-ß, fibronektin seviyelerinde ve mitotik aktivite de artma görülmüfltür. Bu sonuç bizzat yard mc üreme tekniklerinin (YÜT) KOH s ras nda myomun fertilite üzerine olan olas olumsuz etkisinin daha da artabilece ine iflaret etmektedir. Myom, infertilite ve YÜT hakk nda literatürde oldukça fazla say da çal flma mevcuttur. Bu durum bize myomun fertilite üzerine olan etkileri hakk nda halen bir fikir birli i olmad na iflaret etmektedir. Bu kapsamda, myomun fertilite ve YÜT üzerine etkisini de erlendiren çal flmalar dört bafll k alt nda s n fland rabilinir: 1 myomu olan ve olmayan hastalar n fekunditelerini karfl laflt ranlar, 2 myomu olan ve olmayan hastalar n YÜT sonuçlar n karfl laflt ranlar, 3 myomektomi olan ve myomu tedavi edilmeyen hastalar n fekunditelerini karfl laflt ranlar, 4 myomektomi olan ve myomu tedavi edilmeyen hastalar n YÜT sonuçlar n karfl laflt ranlar. Çal flmalar n az bir k sm nda ayr ca myom çap ve yerleflimine göre de alt grup de erlendirmeleri yap lm flt r. Myomu olan ve olmayan hastalar n fekunditelerinin karfl laflt r lmas Myomu olan ve olmayan hastalar n fekunditeleri ve do al yöntemle gebe kalabilirlikleri hakk nda literatürde fazla çal flma mevcuttur (7-9). Buna göre myomlu hastalarda parite, yani do umla sonlanan 20 hafta ve üzeri gebelik olma katsay s ortalama 0.7 olup aras nda de iflmektedir (7-9). Do uma ulaflan gebelik olma ihtimalindeki ortalama %30 luk azalma iki noktaya iflaret etmektedir. Bunlardan birincisi nulliparitenin myom için bir risk faktörü olabilece i, di eri ise myomu olan hastalar n bir flekilde gebeli in oluflumu ya da oluflmufl gebeli in 20 haftan n üzerine devam edebilmesi aç s ndan dezavantajl olabilecekleridir. Myomu olan ve olmayan hastalar n YÜT sonuçlar n n karfl laflt r lmas Myom ve infertilite iliflkisini araflt ran mevcut literatür birikiminin büyük k sm myomun YÜT sonuçlar üzerine etkilerini de erlendiren çal flmalardan oluflmaktad r. Myom tipleri aç s ndan bak ld zaman ise özellikle submüköz myomlar n fertilite üzerine olumsuz etkisi oldu una dair genel bir fikir birli i olsa da, asl nda bu düflünce son zamana kadar toplam 24 hastal k bir deneyime dayanmaktad r. Farhi ve ark n (5) on sekiz, Eldar-Geva ve ark n (10) alt olmak üzere toplam 24 hastal k submüköz myom hasta grubu 299 bireyden oluflan kontrol grubuyla karfl laflt r ld nda, klinik gebelik (%14 e karfl %30) ve implantasyon (%3 e karfl %12) oranlar daha düflük; ancak, spontan düflük oran (%47 e karfl % 22) daha yüksek 244

3 Myom, infertilite ve yard mc üreme teknikleri bulunmufltur (2). Intramural myomlar n YÜT üzerine etkisini araflt ran çal flmalar de erlendirirken endometrial kaviteye bas yaparak kaviteyi yayland ranlar ve yayland rmayanlar olarak s n fland rmakta fayda vard r. Kaviteye bas yaparak endometrial-myometrial hatt yayland ran ve yayland rmayan myomlar olan hastalar karfl laflt ran çal flmalarda (3,5,10-12), klinik gebelik oran s ras yla %9 a karfl %34 bulunmufltur. Bu iki kolu myomu olmayan hastalardan ibaret kontrol grubuyla karfl laflt ran iki çal flmada (5,10), ise ortalama %40 klinik gebelik oran rapor edilmifltir. Dolay s yla, submüköz myom haricinde endometrial kaviteye bas yapan intramural yerleflimli myomlarda da YÜT üzerine olumsuz bir etki izlenmektedir (13). Intramural myomlar olup kaviteye yayland rmayan vakalar n incelendi i ve myomu olmayan hastalarla karfl laflt r ld çal flmalar literatürde rapor edilen en s k çal flma tipini oluflturmaktad r. Her iki grup aras nda YÜT sonuçlar aç s ndan bir fark olmad n iddia eden çal flmalar da (3,5,11,14-16) klinik gebelik oranlar myomlu ve myomsuz kollarda s ras yla %22-49 a karfl %25-54 olarak verilmektedir (p>0.05). Spontan düflük oranlar ise %6-36 a karfl %7-25 dir (p>0.05). Endometrial kaviteye bas yapmad n rapor eden çal flmalar aras ndan Check ve ark n n yapt çal flma nadir prospektif çal flmalardand r (14). Bu çal flmada, myomlu (n=61) ve myomsuz hastalar (n=61) incelendi inde myom say s n n 1-7 aras nda olmas n n ya da fundal yerleflime karfl alt segmentte yerlefliyor olmas n n YÜT gebelik sonuçlar üzerine herhangi bir etkisinin olmad sonucunu ortaya ç karmaktad r. Myomlu ve myomsuz hastalar n YÜT sonuçlar üzerine etkisi olmad n iddia eden çal flmalar n aksine baz yazarlar klinik gebelik, implantasyon ve spontan abortus oranlar n n olumsuz etkilenebilece ini iddia etmekte-dirler (10,12,17-23). Khalaf ve ark n n yapt prospektif analizde 5 cm alt myomu olan hastalara 3 siklus IVF uygulanarak sonuçlar tart fl lm flt r (24). Buna göre myomlu hastalarda myomsuz hastalara göre her siklusda klinik gebelik oran nda %39, 20 haftay geçen gebelik oran nda %43 ve canl do umda %47 lik bir azalma saptanm flt r. Oliveira ve ark n n yapt bir baflka analizde ise myom çap >4 cm, <4 cm olan hastalar myomsuz kontrol grubuyla karfl laflt r lm flt r (21). Buna göre gebelik oranlar s ras yla %29 a karfl %51 ve %53 saptanm fl, myom çap n n 4 cm olmas n n olumsuz etkisi oldu u ve bu grupta myomektominin ön planda düflünülmesi gerekti i yorumu yap lm flt r. Literatürde myomlu ve myomsuz hastalar n YÜT performanslar n de erlendiren çal flmalar irdeleyen sistematik derleme ve meta-analizler incelendi inde Pritts in 2001 de, Donnez ve Jadoul ün 2002 de yapt klar de erlendirmelerde sadece submüköz veya kaviteye bas yapan intramural myomlar olan hastalarda gebelik üzerine olumsuz etkiler gözlenmifltir (13,25). Ancak, daha sonra yap lan di er dört de erlendirmede (2,26-28) kaviteyi distorsiyone etmeyen myomlar n da YÜT sonuçlar üzerine olumsuz etkisi olabilece i ifade edilmektedir. Bu derlemelerden Klatsky ve ark n n 2007 y l nda yapt klar sistematik derlemeye göre myomlu ve myomsuz kollarda klinik gebelik, implantasyon ve spontan abortus oranlar s ras yla %37 e karfl %41, %18 e karfl %22 ve %45 e karfl %8 dir (p<0.05) (2). Myomektomi olan ve myomu tedavi edilmeyen hastalar n fekunditelerinin karfl laflt r lmas Buttram ve Reiter in 1933 ile 1980 y llar aras ndaki kontrolsüz vakalar derledikleri çal flmalar nda myomektomi olan hastalarda %40 kümülatif gebelik oran rapor edilmifltir (29) y l nda Vercellini ve ark n n yapt klar derlemede ise %57 kümülatif gebelik oran saptanm flt r (30). Myomektomi sonuçlar n myomu b rak lan grupla karfl laflt ran ve do al gebe kalabilirliklerini analiz eden çal flmalar oldukça k s tl d r. Casini ve ark n n prospektif ama randomize olmayan 2006 tarihli çal flmas bu konuda örnek gösterilebilir (31). Toplam 186 myomlu hastan n de erlendirildi i bu çal flmada myomektomi olan ve olmayan hasta gruplar myom yerleflimine göre submüköz, submüköz-intramural ve intramural olarak s n fland r lm fllard r. Buna göre submüköz, submüközintramural ve intramural myomlu hastalarda myomektomi yap lan hastalar n gebelik oranlar submüköz, submüközintramural ve intramural myomlu ama myomektomi yap lmayan altgruplarla karfl laflt r ld nda s ras yla %43 e karfl %27, %40 a karfl %15 ve %57 e karfl %41 dir. Buna göre submüköz ve submüköz-intramural myomu olup myomektomi yap lanlarda yap lmayanlara göre istatistikî anlama ulaflan bir düzelme sa lan rken, bu durum intramural alt grupda istatistiki anlama ulaflamam flt r tarihli ve randomize-kontrollü bir çal flma da ise, aç klanamayan infertilite tan s konmufl ve sadece submüköz myom olan hastalar histeroskopik 245

4 Gürkan Bozda ve Hulusi Zeynelo lu myomektomi ya da kontrol kollar na ayr lm fl, 12 ay süresince spontan gebe kalabilirlikleri izlenmifltir (32). Toplam 101 hastadan oluflan myomektomi grubunda 12 ay sonunda toplam gebelik oran %63 iken, myomektomi yap lmayan 103 hastal k kontrol grubunda bu oran %28 dir. Gebe kal ncaya kadar geçen ortalama süre myomektomi ve kontrol gruplar nda 3.8±2.1 ve 7.5±2.6 ayd r (p<0.05). Myomektomi olan ve myomu tedavi edilmeyen hastalar n YÜT sonuçlar n n karfl laflt r lmas Her ne kadar literatürde myomlu ve myomsuz hastalar n YÜT sonuçlar n karfl laflt ran çal flmalar çoksa da myomektomi sonras YÜT sonuçlar n karfl laflt ran çal flma son derece azd r. Buletti ve ark n n 1999 y l nda rapor ettikleri çal flmada toplam 318 hasta irdelenmifltir (33). Hastalar randomize edilmeden myomektomi veya ekspektan kollara ayr lm fl ve hiç myomu olmayan kontrol grubuyla beraber karfl laflt r lm fllard r. Myomektomi grubunda kontrol grubuna göre daha yüksek bir gebelik oran gözlenirken (%48 e karfl %25), spontan abortus oranlar cerrahi uygulanmayan kolda daha yüksek bulunmufltur (%3 e karfl %9). Daha önce geçirilmifl myomektomi hikayesi olan ve myomsuz hastalarla YÜT sonuçlar n karfl laflt ran 4 çal flma (34-37) göz önüne al nd nda benzer gebelik ve canl do um oranlar na sahip olduklar görülmüfltür. Bu çal flmalardan Vimercati ve ark n n 2007 y l nda yapt klar çal flmada 51 myomlu hasta, 127 tane daha önce myomektomi geçirmifl ve 215 myomsuz kontrol grubu hastalar yla YÜT sonuçlar açs ndan karfl laflt r lm fllard r (37). Buna göre myomektomi (%40) ve kontrol grubunda (%30) halen myomu olan hastalarla (%19) karfl laflt r ld nda daha yüksek gebelik oranlar gözlenmifltir (p<0.05). Bulletti ve ark n n benzer planl çal flmas nda ise daha önce myomektomi olmufl grupda 1-3 siklus IVF sonras kümülatif gebelik oran %33, canl do um oran %25 iken, halen myomu olanlarda gebelik oran %15 ve canl do um oran %12 e düflmektedir (p<0.05). Abortus oranlar ise s ras yla %7 e karfl %4 olarak rapor edilmifltir (33). Myomlar n fertilite üzerine etkisini tart flan yukar daki çal flmalar göz önüne al nd nda çeliflkili sonuçlar oldu u hemen göze çarpmaktad r. Literatürdeki mevcut çeliflki flu sebeplerden dolay kaynaklanabilir: mevcut çal flmalar n büyük k sm retrospektifgözlemseldir ya da prospektif ancak randomize de ildir, birçok karfl laflt rmal çal flmada kontrol gruplar kad n yafl aç s ndan eflit de ildir, kad n yafllar n n eflit al nd çal flmalarda ise mevcut örneklem büyüklükleri yeterli de ildir, çal flmalara dahil edilen hastalar n myom çaplar mm aras nda de iflmektedir, myomlar tek veya birden çok olabilmektedir, kontrol gruplar nda kavitenin normal oldu u ço u zaman ultrasonografi, salin infüzyon sonografi ve histerosalpingografi ile kontrol edilirken endometrial kavitenin de erlendirilmesinde alt n standard olan histeroskopi çok daha az kullan m alan bulmaktad r. Myomektomide cerrahi yöntem Fertilite kayg s yla myomektomi planlanan hastalarda bir sonraki ad m hangi cerrahi yolun tercih edilmesi gerekti ine yöneliktir. En s k tercih edilen laparoskopi ve laparotomi yöntemlerini karfl laflt ran 1 adet randomize kontrollü çal flma mevcuttur (39). Buna göre her iki kolda benzer spontan gebelik oranlar izlenirken, laparoskopi kolunda daha k sa hastane yat fl süresi, daha az febril morbidite ve preoperatif Hb de erinde daha az düflüfl izlenmifltir. Yine laparoskopi ve laparotomi ile myomektominin fertilite üzerine etkilerini karfl laflt ran retrospektif çal flmalar de erlendiren bir sistematik derlemeye göre spontan gebelik oranlar s ras yla %49 a karfl %45 olarak saptanm flt r (13). Histeroskopi kolunda da benzer gebelik oran saptanm flt r. Laparoskopi ve mini-laparotomiyi karfl laflt ran randomize ve kontrollü, çok merkezli yeni bir çal flmada ise 138 hasta de erlendirilmifltir (40). Buna göre myomektomi sonras spontan gebelik, canl do um ve abortus oranlar aç s ndan her iki kolda farkl l k görülmemifltir. Ancak cerrahiden gebeli e kadar geçen süre aç s ndan laparoskopi kolu mini-laparotomi koluna göre daha k sa bulunmufltur. Laparoskopik yöntemin fertilite d fl avantajlar na ra men en s k suçland konu gebelik s ras nda ortaya ç kabilecek uterin rüptür riskidir. Bu risk için belirtilen sebepler myometriumun tam olarak onar lamamas ve kanama kontrolü nedeniyle yap lan koterizasyonun iyileflmeyi bozabilece idir. Ancak, Kumakiri ve ark n 2005 ve 2008 y llar nda yay nlad klar serilerde laparoskopik myomektomi sonras elde edilmifl s ras yla 40 ve 221 gebelikten hiçbirinde uterin rüptür meydana gelmemifltir. Bu hastalara myomektomi s ras nda endometriuma girilen vakalarda dâhildir. talya dan yap lan çok merkezli bir çal flmada ise uterin rüptür 246

5 Myom, infertilite ve yard mc üreme teknikleri sadece 1 hastada (%0.26) izlenmifltir (40). Histeroskopik myomektomi sonras en çok korkulan konu postoperatif intrauterin sinefli oluflumudur. Yang ve ark n n 2008 tarihli çal flmas nda histeroskopik myomektomi yap lan 132 vaka incelendi inde %1.5 oran nda intrauterin adhezyon görülmüfltür (41). Hastalar alt gruplara ayr larak incelendi inde ise özellikle 2 den fazla ve karfl l kl myomlu hastalarda sinefli ihtimalinin artt gözlenmifltir. Güncel myom tedavisinde cerrahiye alternatif bir di er yöntemde uterin arter embolizasyonu (UAE) ya da ligasyonudur. Uterin arter embolizasyonun fertilite sonuçlar incelendi inde yak n tarihli iki gözlemsel çal flmada (42,43) UAE sonras spontan gebelikler izlensede Goldberg ve ark n n (44) UAE ve laparoskopik myomektomiyi karfl laflt rd klar çal flma sonras nda gebelik oranlar benzer iken preterm eylem, malprezentasyon s kl birinci kolda daha s k görülmüfltür. Buna neden olarak UAE sonras semptomatik ve boyutsal bir gerileme olmas na karfl n myomun tamamen ortadan kalkmamas neden olarak gösterilmektedir. Ayr ca UAE nin kendisine ba l olarak %3 geçici, %1 ise kal c amenore izlenmektedir. Olas mekanizmalar overlerin perfüzyonun bozulmas ve endometrial atrofidir. Bu yüzden Amerikan Fertilite Cemiyeti günümüzde infertiliteyi halen UAE için relatif kontraendikasyon kabul etmektedir. Medikal tedaviler infertilite flikayetiyle gelen hasta grubunda nispeten mesafeli durulmufl bir tedavi grubudur. Bunun bafll ca sebebi Gonadotropin releasing hormon agonist (GnRHa) lerinin tedavi sonras uzam fl ovulasyonu bask lay c etkileridir. Ayr ca verildi i ilk günlerde flare etkisine ba l myomlarda ve semptomlarda bir miktar art fla neden olabilir. Bu aç dan letrozol önemli bir alternatif gibi durmaktad r. Hem GnRHa tedavisi öncesi, hem de tek bafl na myom çap n n küçültülmesinde oldukça etkindir (45-47). Türkiye den yap lan 16 hastal k bir çal flma da 3 ay boyunca 5mg letrozol verilen semptomatik myom hastalar nda semptomatik ve radyolojik iyileflme sa lan rken kemik dansitometrelerinde herhangi bir olumsuzluk izlenmemifltir (46) tarihli randomize ve kontrollü bir çal flmada ise 12 hafta boyunca 2.5 mg letrozol verilen hastalarda myom çap nda ki azalma, GnRHa alan kola göre daha fazla bulunmufltur (%46 a karfl %33, p<0.05) (47). Sonuç olarak, mevcut literatür incelendi inde kabaca myom ve fertilite aras nda bir iliflki oldu u söylenebilir. Ç kar labilecek mesajlar flu algoritma çerçevesinde özetlenebilir: 1. Özellikle submüköz ve endometrial kaviteye bas yapan myom varl nda spontan ve YÜT ile gebelik oranlar n n olumsuz etkilenece i, myomektomiden sonra gebe kalabilirlik ve gebeli in devam aç s ndan hastalar n cerrahiden fayda görebilece i söylenebilinir. 2. Endometriuma bas yapmayan intramural myomlar n varl nda yaklafl m bireysellefltirilmelidir ve sonuçlar halen tart flmal d r. Daha önce YÜT baflar s zl olan, multiple myomlar olan, myom çap 4 cm olan veya semptomatik menorajisi olan hastalarda myomektomi tercih edilebilir. Intramural myoma sahip olan fakat endometrial bas s olmayan hastalara rutin myomektomi önererek cerrahinin getirece i adhezyon, kronik pelvik a r ve sezaryen do um risklerini göze alabilmek için mutlaka randomize kontrollü çal flmalara ihtiyaç vard r. 3. Intramural myomu olan ama endometriuma yak n yerleflimli vakalarda ise endometrial kavitenin normal oldu unu teyit etmek için transvajinal ultrasonografiye ek olarak histeroskopiden faydalanabilinir. 4. Laparoskopi özellikle fertilite d fl avantajlar nedeniyle laparotomiye tercih edilebilir. Ancak, laparotomide ki gibi palpe etme imkân n n olmamas nedeniyle küçük myomlar n persistans ve azda olsa artm fl uterin rüptür riskleri ak lda tutulmal d r. 5. Uterin arter embolizasyonunun infertil populasyonda kullan labilmesi için ise daha çok veriye ihtiyaç vard r. KAYNAKLAR 1. Marshall LM, Spiegelman D, Barbieri RL, Goldman MB, Manson JE, Colditz GA et al. Variation in the incidence of uterine leiomyoma among premenopausal women by age and race. Obstet Gynecol 1997; 90: Klatsky PC, Tran ND, Caughey AB, Fujimoto VY. Fibroids and reproductive outcomes: a systematic literature review from conception to delivery. Am J Obstet Gynecol 2008; 198: Ramzy AM, Sattar M, Amin Y, Mansour RT, Serour GI, Aboulghar MA. Uterine myomata and outcome of assisted reproduction. Hum Reprod 1998; 13: Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Myomas and reproductive function. Fertil Steril 247

6 Gürkan Bozda ve Hulusi Zeynelo lu 2006; 86: S Farhi J, Ashkenazi J, Feldberg D, Dicker D, Orvieto R, Ben Rafael Z. Effect of uterine leiomyomata on the results of invitro fertilization treatment. Hum Reprod 1995; 10: Zeyneloglu HB, Esinler I, Ozdemir BH, Haydardedeoglu B, Oktem M, Batioglu S. Immunohistochemical characteristics of intramural leiomyomata that enlarge during controlled ovarian hyperstimulation for in vitro fertilization. Gynecol Obstet Invest 2008; 65: Marshall LM, Spiegelman D, Manson JE, Goldman MB, Barbieri RL, Stampfer MJ et al. Risk of uterine leiomyomata among premenopausal women in relation to body size and cigarette smoking. Epidemiology 1998; 9: Parazzini F, Chiaffarino F, Polverino G, Chiantera V, Surace M, La Vecchia C. Uterine fibroids risk and history of selected medical conditions linked with female hormones. Eur J Epidemiol 2004; 19: Wise LA, Palmer JR, Harlow BL, Spiegelman D, Stewart EA, Adams-Campbell LL et al. Risk of uterine leiomyomata in relation to tobacco, alcohol and caffeine consumption in the Black Women's Health Study. Hum Reprod 2004; 19: Eldar-Geva T, Meagher S, Healy DL, MacLachlan V, Breheny S, Wood C. Effect of intramural, subserosal, and submucosal uterine fibroids on the outcome of assisted reproductive technology treatment. Fertil Steril 1998; 70: Jun SH, Ginsburg ES, Racowsky C, Wise LA, Hornstein MD. Uterine leiomyomas and their effect on in vitro fertilization outcome: a retrospective study. J Assist Reprod Genet 2001; 18: Stovall DW, Parrish SB, Van Voorhis BJ, Hahn SJ, Sparks AE, Syrop CH. Uterine leiomyomas reduce the efficacy of assisted reproduction cycles: results of a matched follow-up study. Hum Reprod 1998; 13: Donnez J, Jadoul P. What are the implications of myomas on fertility? A need for a debate? Hum Reprod 2002; 17: Check JH, Choe JK, Lee G, Dietterich C. The effect on IVF outcome of small intramural fibroids not compressing the uterine cavity as determined by a prospective matched control study. Hum Reprod 2002; 17: Klatsky PC, Lane DE, Ryan IP, Fujimoto VY. The effect of fibroids without cavity involvement on ART outcomes independent of ovarian age. Hum Reprod 2007; 22: Yarali H, Bukulmez O. The effect of intramural and subserous uterine fibroids on implantation and clinical pregnancy rates in patients having intracytoplasmic sperm injection. Arch Gynecol Obstet 2002; 266: Benson CB, Chow JS, Chang-Lee W, Hill JA, 3rd, Doubilet PM. Outcome of pregnancies in women with uterine leiomyomas identified by sonography in the first trimester. J Clin Ultrasound 2001; 29: Feinberg EC, Larsen FW, Catherino WH, Zhang J, Armstrong AY. Comparison of assisted reproductive technology utilization and outcomes between Caucasian and African American patients in an equal-access-to-care setting. Fertil Steril 2006; 85: Gianaroli L, Gordts S, D'Angelo A, Magli MC, Brosens I, Cetera C et al. Effect of inner myometrium fibroid on reproductive outcome after IVF. Reprod Biomed Online 2005; 10: Hart R, Khalaf Y, Yeong CT, Seed P, Taylor A, Braude P. A prospective controlled study of the effect of intramural uterine fibroids on the outcome of assisted conception. Hum Reprod 2001; 16: Oliveira FG, Abdelmassih VG, Diamond MP, Dozortsev D, Melo NR, Abdelmassih R. Impact of subserosal and intramural uterine fibroids that do not distort the endometrial cavity on the outcome of in vitro fertilization-intracytoplasmic sperm injection. Fertil Steril 2004; 81: Surrey ES, Lietz AK, Schoolcraft WB. Impact of intramural leiomyomata in patients with a normal endometrial cavity on in vitro fertilization-embryo transfer cycle outcome. Fertil Steril 2001; 75: Wang W, Check JH. Effect of corporal fibroids on outcome following embryo transfer in donor-oocyte recipients. Clin Exp Obstet Gynecol 2004; 31: Khalaf Y, Ross C, El-Toukhy T, Hart R, Seed P, Braude P. The effect of small intramural uterine fibroids on the cumulative outcome of assisted conception. Hum Reprod 2006; 21: Pritts EA. Fibroids and infertility: a systematic review of the evidence. Obstet Gynecol Surv 2001; 56: Benecke C, Kruger TF, Siebert TI, Van der Merwe JP, Steyn DW. Effect of fibroids on fertility in patients undergoing assisted reproduction. A structured literature review. Gynecol Obstet Invest 2005; 59: Pritts EA, Parker WH, Olive DL. Fibroids and infertility: an updated systematic review of the evidence. Fertil Steril Somigliana E, Vercellini P, Daguati R, Pasin R, De Giorgi O, Crosignani PG. Fibroids and female reproduction: a critical analysis of the evidence. Hum Reprod Update 2007; 13: Buttram VC, Jr., Reiter RC. Uterine leiomyomata: etiology, symptomatology, and management. Fertil Steril 1981; 36: Vercellini P, Maddalena S, De Giorgi O, Aimi G, Crosignani 248

7 Myom, infertilite ve yard mc üreme teknikleri PG. Abdominal myomectomy for infertility: a comprehensive review. Hum Reprod 1998; 13: Casini ML, Rossi F, Agostini R, Unfer V. Effects of the position of fibroids on fertility. Gynecol Endocrinol 2006; 22: Shokeir T, El-Shafei M, Yousef H, Allam AF, Sadek E. Submucous myomas and their implications in the pregnancy rates of patients with otherwise unexplained primary infertility undergoing hysteroscopic myomectomy: a randomized matched control study. Fertil Steril Bulletti C, De Ziegler D, Polli V, Flamigni C. The role of leiomyomas in infertility. J Am Assoc Gynecol Laparosc 1999; 6: Narayan R, Rajat, Goswamy K. Treatment of submucous fibroids, and outcome of assisted conception. J Am Assoc Gynecol Laparosc 1994; 1: Seoud MA, Patterson R, Muasher SJ, Coddington CC, 3rd. Effects of myomas or prior myomectomy on in vitro fertilization (IVF) performance. J Assist Reprod Genet 1992; 9: Surrey ES, Minjarez DA, Stevens JM, Schoolcraft WB. Effect of myomectomy on the outcome of assisted reproductive technologies. Fertil Steril 2005; 83: Vimercati A, Scioscia M, Lorusso F, Laera AF, Lamanna G, Coluccia A et al. Do uterine fibroids affect IVF outcomes? Reprod Biomed Online 2007; 15: Bulletti C, D DEZ, Levi Setti P, Cicinelli E, Polli V, Stefanetti M. Myomas, pregnancy outcome, and in vitro fertilization. Ann N Y Acad Sci 2004; 1034: Seracchioli R, Rossi S, Govoni F, Rossi E, Venturoli S, Bulletti C et al. Fertility and obstetric outcome after laparoscopic myomectomy of large myomata: a randomized comparison with abdominal myomectomy. Hum Reprod 2000; 15: Palomba S, Zupi E, Russo T, Falbo A, Marconi D, Tolino A et al. A multicenter randomized, controlled study comparing laparoscopic versus minilaparotomic myomectomy: shortterm outcomes. Fertil Steril 2007; 88: Yang JH, Chen MJ, Wu MY, Chao KH, Ho HN, Yang YS. Office hysteroscopic early lysis of intrauterine adhesion after transcervical resection of multiple apposing submucous myomas. Fertil Steril 2008; 89: Pron G, Mocarski E, Bennett J, Vilos G, Common A, Vanderburgh L. Pregnancy after uterine artery embolization for leiomyomata: the Ontario multicenter trial. Obstet Gynecol 2005; 105: Walker WJ, McDowell SJ. Pregnancy after uterine artery embolization for leiomyomata: a series of 56 completed pregnancies. Am J Obstet Gynecol 2006; 195: Goldberg J, Pereira L, Berghella V, Diamond J, Darai E, Seinera P et al. Pregnancy outcomes after treatment for fibromyomata: uterine artery embolization versus laparoscopic myomectomy. Am J Obstet Gynecol 2004; 191: Bedaiwy MA, Mousa NA, Casper RF. Aromatase inhibitors prevent the estrogen rise associated with the flare effect of gonadotropins in patients treated with GnRH agonists. Fertil Steril 2009; 91: Gurates B, Parmaksiz C, Kilic G, Celik H, Kumru S, Simsek M. Treatment of symptomatic uterine leiomyoma with letrozole. Reprod Biomed Online 2008; 17: Parsanezhad ME, Azmoon M, Alborzi S, Rajaeefard A, Zarei A, Kazerooni T et al. A randomized, controlled clinical trial comparing the effects of aromatase inhibitor (letrozole) and gonadotropin-releasing hormone agonist (triptorelin) on uterine leiomyoma volume and hormonal status. Fertil Steril