Ġ L E T Ġ ġ Ġ M ve E M P A T Ġ. Dr. Mustafa Aydın BAŞAR

Transkript

1 Ġ L E T Ġ ġ Ġ M ve E M P A T Ġ Dr. Mustafa Aydın BAŞAR 1

2 İnsanlar birbirlerinden nefret ediyorlar, Çünkü birbirlerinden korkuyorlar. İnsanlar birbirlerinden korkuyorlar, Çünkü birbirlerini tanımıyorlar. İnsanlar birbirlerini tanımıyorlar, Çünkü iletişim kuramıyorlar. Martin Luther King 2

3 ĠLETĠġĠM Bilgi, düşünce, tutum ve duyguların bir kişi veya grup tarafından, diğer kişi ya da gruplara, uygun semboller kullanarak paylaşılması sürecidir. Anlamların ortak kılınması sürecidir.

4 Ġ L E T Ġ ġ Ġ M K A Y N A K Fikir, bilgi Duygu, tutum Beceriler * İletişim bece. * Kültür * Sosyal sistem M E S A J *İçerik *Öğeler *Kullanılan kod Hareket, jest, mimik, ses, söz, ışık, ısı,çizim, resim, heykel, yazı, formül vb.. K A N A L Beş Duyuya yönelik * Araç gereçler *Yöntem ve teknikler A L I C I Fikir, bilgi Duygu, tutum Beceriler G ü r ü l t ü D Ö N Ü T

5 Kaynağın iletiģim baģarısı; * Kendisi, alıcısı ve ileteceği konu hakkındaki bilgi ve becerilerine * Kendisi, alıcısı ve ileteceği konu hakkındaki tutumuna * Yetişmiş olduğu ve halen içinde bulunduğu toplumsal ve kültürel çevreye * ĠletiĢim becerisine KonuĢma Yazma (Kodlama) Dinleme Okuma (Kod çözme) DÜġÜNME bağlıdır. 5

6 Kaynağın güvenirliği Daha çok alıcının kaynağa yüklediği bir özelliktir. Kaynağın uzmanlığı Bir değer olarak bilgi, ona ulaģana da değer katar. Kaynağın inanırlığı Kendi çıkarını savunmayanlar daha güvenilir görülür. Kaynağın çekiciliği Benzerlik, görünüģ, hoģa gitme ikna etkisini arttırır. 6

7 Ortak Yaşantı Alanı OYA 7

8

9

10 BĠREYLERARASI ĠLETĠġĠM SÖZLÜ SÖZSÜZ P L A N L I P L A N S I Z Dil Konuşma Yazma Dil ötesi YÜZ ve BEDEN B E D E N BEDENSEL TEMAS D İ L İ ZAMAN MEKAN KULLANIMI ARAÇLAR

11 Ġlk Ġzlenim - Kıyafet Aynalama Yıkıcı TartıĢma ĠLETĠġĠM KURMA Buzları Kırma Empati * Hoşnutsuzluk * Duyarsızlık * Duygudaşlık HoĢgörü

12 YIKICI TARTIġMA * KAÇINMAK * HASIRALTI ETMEK * SUÇLU HĠSSETTĠRMEK * KONUYU DEĞĠġTĠRMEK * OLUMSUZ ELEġTĠRMEK *AKIL OKUMAK * TUZAK KURMAK * ĠMA ETMEK * BARDAĞI TAġIRMAK * TEDĠRGĠN ETMEK * ġakaya BOĞMAK * YARAYA DOKUNMAK * DEĞĠġMEYE ĠZĠN VERMEMEK * YOKSUN BIRAKMAK * YARDIMI ESĠRGEMEK 12

13 İLETİŞİMDE BEN SEN 1. BEN HAKLI DEĞĠLĠM SEN HAKLI DEĞĠLSĠN * Kendi davranıģının yanlıģlığını ima eder. Fakat gerçekte karģısındakinin de hata yaptığını söyler. 2. BEN HAKLI DEĞĠLĠM SEN HAKLISIN * Kendi davranıģının yanlıģlığını ima eder. Fakat gerçekte karģısındakinin de hata yaptığını söyler. 3. BEN HAKLIYIM SEN HAKLI DEĞĠLSĠN * KiĢinin sık sık baba rolü üstlenmesidir. Böyle bir tavır, kiģileri isyana sürükler. 4. BEN HAKLIYIM SEN HAKLISIN * AnlaĢmazlıkları çözmek için yetiģkin davranıģı sergiler. KarĢısındakine saygı duyar ve görüģ açısını anlamaya çalıģır. Amaç, her zaman uzlaģma-anlaģma sağlamaktır.

14 BEN BASAMAĞI Senin sorunların karģısında sen ne düģünüyor ve ne hissediyorsun? 10. Derin duyguları anlama 9. Tekrarlama 8. Soruna eğilme 7. Destekleme SEN BASAMAĞI Senin sorunların karģısında ben ne düģünüyor ve ne hissediyorum? 6. Benim duygularım 5. Bende de var 4. TeĢhis 3.Akıl verme 2. EleĢtiri ONLAR BASAMAĞI Senin sorunların karģısında onlar (TOPLUM) ne düģünüyor ve ne hissediyor? 1. Senin sorunların karģısında baģkaları ne düģünüyor ve ne hissediyor?

15 SUNUŞ Yola çıkınca her sabah, Bulutlara selam ver, TaĢlara, kuģlara, Atlara, otlara, Ġnsanlara selam ver. Ne görürsen selam ver. Sonra çıkarıp cebinden aynanı Bir selam da kendine ver. Hatırın kalmasın el gün yanında Bu dünyada sen de varsın! ÜleĢtir dostluğunu varlığa, Bir kısmı seni de sarsın. Üstün Dökmen 1976

16

17 Aşağıda beş cümleyle anlatılmış bir olay ve bu olayla ilgili yirmi ifade bulacaksınız. Her ifadenin karşısında da Doğru (D), Yanlış (Y) ve Belirsiz (?) seçenekleri vardır. Her ifade için bu seçeneklerden birini işaretleyiniz. Telefon çalar. Yönetici, Bir saat içinde odama gelin, manzaraya bakacağız. der. Kapı açıktır. Işıklar yanmaktadır. Yönetici Manzara karanlık. diye ekler.

18 D Y? 1. Telefon eden yöneticidir. D Y? 2. Olayda iki kiģi vardır. D Y? 3. Yöneticinin odasına gelmesini istediği kiģi, daha alt kademedeki biridir. D Y? 4. Yönetici telefonla konuģtuğu birine odasına gelmesini söylemiģtir. D Y? 5. Yöneticinin odasının kapısı açıktır. D Y? 6. Yöneticiye göre Ģirketin durumu iç açıcı değildir. D Y? 7. Olay gece geçmektedir. D Y? 8. Olay iģyerinin kapanmasından sonra geçmektedir. D Y? 9. Yönetici erkektir. D Y? 10. Yöneticinin odasının ıģığı yanmaktadır. D Y? 11. Telefone birisi yanıt vermiģtir. D Y? 12. Telefonda iki kiģi konuģmuģtur. D Y? 13. Olayı anlatan kiģi yönetici değildir. D Y? 14. Olayda yönetici bir manzaraya bakmaktadır. D Y? 15. Yönetici ile diğer kiģi bir manzaraya bakmaktadır. D Y? Yönetici manzara demekle aģağıdakilerden hangisini kastetmiģtir? 16. Bir bütçe D Y? 17. Bir tahmin D Y? 18. Bir rapor D Y? 19. Bir resim D Y? 20. Bir fotoğraf D Y?

19 ĠletiĢimin temel unsuru ETKĠN DĠNLEME PASĠF DĠNLEMEDEN - ETKĠN DĠNLEMEYE * Dalıp giden gözler * Ezbere yanıtlar * Son kelimeyi yinelemek * Soruları yanıtlayabiliyorsanız (GERÇEK DĠNLEME) * BaĢkalarına anlatabiliyorsanız. * BaĢkalarına öğretebiliyorsanız.

20 BĠRBĠRĠMĠZĠ NEDEN DĠNLEMEYĠZ? * Ġlgi düzeyi * Dikkat dağıtan etmenler * Ġçsel söyleģi * SunuluĢ biçimi * Beden dili * Göz teması * KonuĢma sırasını beklemek * AlıĢkanlık (dinleme) * Savunma mekanizmaları

21 KONUġMACI YI * Verdiği bilgilere gereksinimiz varsa, * KiĢi bizim için önemliyse * YanlıĢ anlama / anlaģılma riski yüksek olan durumlarda (Konunun karmaģıklığı yabancılığı) * KonuĢmacı sesine duygusal bir ton kattığında DĠKKATLĠCE DĠNLEMELĠYĠZ.

22 ETKĠN DĠNLEME * Doğru orantıyı kullanın * Göz teması sağlayın * Not alın * BaĢkalarının lafını ağızından almayın * Ezbere karar vermekten kaçının * Tepki verin * Yargılamalardan kaçının * Sorular sorun * Konunun özüne yönelik sorular soru * Yanıt vermeden önce duraklayın

23 DĠNLEME ġekġllerġ * Kapalı Tepki * Açık Tepki (Yansıtıcı Dinleme)

24 ĠletiĢim sanatı ilgi çekici değil ilgili olmaktır. KarĢımızdaki insanı ne kadar iyi dinler ve ne kadar iyi anlarsak, karģımızdaki insanlar bizi dikkatle dinler.

25 ÖĞRENCİNİZLE ÇOCUĞUNUZLA KONUŞUR, ONU DİNLER MİSİNİZ?

26 ÖĞRENCĠYĠ DĠNLEME - EMPATĠ Kabul Dili (SÖZSÜZ) * Çocuğa karışmayarak kabul ettiğini göstermek * Edilgin dinleyerek kabul ettiğini göstermek Kabul Dili (SÖZLÜ) * Kapıları aralamak * Evet dili

27 SORUN KĠMĠN? Belli bir sorunla karşılaştığımızda ilk yapılması gereken sorunun kime ait olduğunu kendimize sormaktır.

28 SORUN KĠMĠN? Eğer yanıtımız sorun benim ise karşımızdaki kişi ile ilişkilerimizin boyutunu ve onun bizden beklentisini de göz ardı etmeden; ona sorunu tanımlayan ve bizim üzerimizdeki etkisini açıklayan bir ben dili mesajı vermeliyiz.

29 SORUN KĠMĠN? Eğer yanıtımız sorun onun ise o zaman ona konuşmaya yüreklendirici, kapı aralayıcı mesajları iletip etkin dinleme konumuna geçmeliyiz.

30 SORUN KĠMĠN? Belli bir sorunla karşılaştığımızda ilk yapılması gereken sorunun kime ait olduğunu kendimize sormaktır. Eğer yanıtımız sorun benim ise karşımızdaki kişi ile ilişkilerimizin boyutunu ve onun bizden beklentisini de göz ardı etmeden; ona sorunu tanımlayan ve bizim üzerimizdeki etkisini açıklayan bir ben dili mesajı vermeliyiz. Eğer yanıtımız sorun onun ise o zaman ona konuşmaya yüreklendirici, kapı aralayıcı mesajları iletip etkin dinleme konumuna geçmeliyiz.

31 SORUN KĠMĠN? Sınıfta havada kağıtlar uçuģuyor! Anne babası boģanıyor! SORUN BENĠM BEN DĠLĠ Kağıtları bu Ģekilde attığınızda (SORUN) Dikkatim dağılıyor, (SOMUT ETKĠ) Sinirleniyorum. (YARATTIĞI DUYGU) SORUN ONUN! Edilgin sessizlik Kapı aralayıcıları Kabul tepkileri Etkin dinleme (Yansıtıcı/açılımlı/geri iletiye dayalı dinleme

32 BĠLĠNÇALTI ġġfreleme SÜRECĠ E V E T Karşı tarafın olumlu tavır sergilemesi için EVET e götürücü ifade! Demek yeşil rengi sevmiyorsun? Sanırım maaşıma zam yapmayacaksınız. Sanırım odanı toplamayı düşünüyorsun.

33 Öyle değil mi? Şöyle mi yapsak? Yapar mıyız? Daha iyi, değil mi? Ödevini bitireceksin, öyle değil mi?

34 BĠLĠNÇALTI ġġfreleme SÜRECĠ E V E T Kişisel Talimatlar Bilinçaltı Soruların gücü Referans nasıl alınır?

35 AKILDA KALICILAR * İlkler * Sonlar * Alışılmadık şeyler * Bağlantılar (hikaye, benzetme) * Tekrar * Heyecan

36 DĠNLEMEYĠ ENGELLEYEN ÖĞRETMEN TAVIRLARI * Emir vermek, yargılamak * Uyarmak gözdağı vermek * Ahlak dersi vermek * Öğüt vermek, çözüm ve öneri getirmek * Öğretmek, nutuk çekmek, mantıklı düşünceler önermek * Yargılamak, eleştirmek, suçlamak, aynı düşüncede olmamak * Övmek, aynı düşüncede olmak * Yorumlamak, analiz etmek, tanı koymak * Ad takmak, alay etmek * Güven vermek, desteklemek, avutmak, duygularını paylaşmak * Soru sormak, sınamak, çapraz sorgulamak * Sözünden dönmek, oyalamak, şakacı davranmak, konuyu saptırmak

37 DĠNLEMEYĠ ENGELLEYEN ANA-BABA TAVIRLARI EMĠR VERMEK, YARGILAMAK Çocuğa emir vererek bir şey yapmasını söylemek. * Başka ana babaların ne yaptığı umurumda değil, bahçeyle sen uğraşacaksın. * Benimle böyle konuşma * Şimdi onlara git, Ufuk ve Elif Eylül ile oyna! * Yakınmayı bırak.

38 Komutan Tavrı Ne diyorsam onu yap, soru sorma

39 DĠNLEMEYĠ ENGELLEYEN ANA-BABA TAVIRLARI UYARMAK, GÖZDAĞI VERMEK İstemediğiniz şeyi yaparsa çıkacak sonucu çocuğa söylemek * Onu yaparsan, pişman oluşun. * Bir kelime daha söylersen, arkadaşlarına göndermem. * Kendi iyiliğini düşünüyorsan onu yapmazsın.

40 Tehdit etmeyin Eğer dediğimi yapmazsan...

41 DĠNLEMEYĠ ENGELLEYEN ANA-BABA TAVIRLARI AHLAK DERSĠ VERMEK Çocuğa yapması gerekenleri söylemek * Öyle davranmamalısın * Büyüklerine karşı her zaman saygılı olmalısın.

42 ÖĞÜT VERMEK, ÇÖZÜM VE ÖNERĠ GETĠRMEK Çocuğa öneriler vererek sorununu nasıl çözeceğini söylemek * Tuğçe ve Efe ye seninle oynamaları için buraya gelmelerini neden söylemiyorsun? * Üniversite konusunda karar vermeden önce birkaç yıl bekle. * Bu konuda öğretmeninle konuşmanı öneririm. * Git, başka çocuklarla arkadaşlık et.

43 Nasihatçi Tavrı

44 ÖĞRETMEK, NUTUK ÇEKMEK, MANTIKLI DÜġÜNCELER ÖNERMEK Çocuğu gerçeklerle, bilgi mantık ve kendi görüģlerimizle etkilemeye çalıģmak * Üniversite senin için çok yararlı olabilir. * Çocuklar birbirleriyle nasıl geçineceklerini öğrenmeli * Üniversite bitirenlerin durumuna bir bakalım. * Çocuklar küçükken sorumluluk almayı öğrenirlerse büyüyünce de sorumlu yetiģkin olurlar. * Buna Ģu açıdan bak; benim evde senin yardımına gereksinimim var. * Ben senin yaģındayken iki mislini yapardım.

45 * Her Ģeyi bilen (Uzman) ana baba tavrı (Konferans vermeyin)

46 YARGILAMAK, ELEġTĠRMEK, SUÇLAMAK, AYNI DÜġÜNCEDE OLMAMAK Çocuğu değerlendirmek ve olumsuz yargılamak * Doğru düģünmüyorsun. * Bu deneyimsiz birinin görüģü * Bu konuda çok yanılıyorsun.

47 * Savcı tavrı (Yargılamayın) Sen zaten hep böylesin

48 ÖVMEK, AYNI DÜġÜNCEDE OLMAMAK Olumlu değerlendirme yapmak ve düşüncesini paylaşmak * Çok güzelsin * İyi şeyler yapacak yeteneğin var * Haklı olduğunu düşünüyorum. * Sana katılıyorum.

49 AD TAKMAK, ALAY ETMEK Çocuğu utandırarak kendisini aptal hissettirmek * Sen ne şımarık bir çocuksun! * Hey, buraya bak, sivri zekalı. * Vahşi hayvan gibisin. * Tamam, bebecik

50 YORUMLAMAK, ANALĠZ ETMEK, TANI KOYMAK Çocuğun davranıģının nedenlerini anlatmak, ona koyduğumuz tanıyı iletmek * Sen Beren i kıskanıyorsun. * Sen bunu beni kızdırmak için söylüyorsun. * Okulda durumun iyi olmadığı için böyle düşünüyorsun.

51 TeĢhis koymayın Bence sen...

52 GÜVEN VERMEK, DESTEKLEMEK, AVUTMAK, DUYGULARINI PAYLAġMAK Çocuğun duygularındaki yoğunluğu gözardı ederek onları unutmasına ve kendisini daha iyi hissetmesine çalışmak * Yarın kendini daha iyi hissedeceksin * Tüm çocuklar arada bir böyle olur * Üzülme, herşey düzelir. * Yeteneklisin, başarılı bir öğrenci olabilirsin. * Ben de senin gibi düşünürdüm. * Sen arkadaşlarınla hep iyi geçinirsin.

53 SORU SORMAK, SINAMAK, ÇAPRAZ SORGULAMAK Nedenler bulmaya çalışarak, sorunu çözmeye yardım edecek daha fazla bilgi için sorgulamak. * Ne zaman böyle hissetmeye başladın? * Neden okuldan nefret ediyorsun? * Arkadaşların seninle oynamak istemediklerini söylediler mi? * Bu fikri senin aklına kim soktu? * Üniversiteye girmezsen ne yaparsın?

54 Sorgulamayın Kim, nerede, nasıl, niçin, ne zaman, neden...

55 SÖZÜNDEN DÖNMEK, OYALAMAK, ġakaci DAVRANMAK, KONUYU SAPTIRMAK Çocuğu sorunundan uzaklaştırmaya çalışmak * Unut gitsin. * Bu konuyu yemekte konuşmayalım. * Hadi gel, daha güzel şeylerden konuşalım. * Eee Umut, basketbol nasıl gidiyor? * Bütün bunları biz de yaşadık. * Okulu dinamitlemeye ne dersin?

56 Kendimizin bildiği alan Kendimizin bilmediği alan A Başkalarının bildiği alan AÇIKALAN C KÖRALAN Başkalarının bilmediği alan B D GİZLİ ALAN POTANSİYEL ALAN