T.C. YOZGAT VALİLİĞİ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ

Transkript

1 T.C. YOZGAT VALİLİĞİ ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ

2 T.C. YOZGAT VALİLİĞİ Çevre Ve Şehircilik İl Müdürlüğü YOZGAT 2011 ÇEVRE DURUM RAPORU HAZIRLAYANLAR İbrahim TAMER Hasan ASLAN Sefer AFŞAR Faruk HAYARALİ Vakkas LEVENT Yusuf KARAMAN Çevre ve Şehircilik İl Müdürü Müdür Yardımcısı Çevre Yön. ve ÇED. Şube Müdürü Jeofizik Mühendisi Çevre Mühendisi Çevre Mühendisi YOZGAT-2012 II

3 III

4 SUNUŞ 20.y.y. ın ortalarından itibaren Dünya nın sanayileşmiş ülkelerinde kendini gösteren çevre sorunları günümüzde küresel bir sorun haline gelmiştir. Teknolojik gelişmeler birçok imkanı insanlığın hizmetine sunarken diğer yandan da insanlığın ortak malı olan çevrede telafisi mümkün olmayan problemleri doğurmuştur. Çevre sorunlarının ortaya çıkması bitmez, tükenmez gibi görünen kaynakların bilinçsizce kullanılması doğal dengeyi bozmaya başlamıştır. Hayatın temel unsurlarından olan doğal kaynaklar azalmaya, hava, su, toprak gibi kaynaklar kirlenmeye başlamış ve bu durum pek çok alanda insan sağlığı başta olmak üzere tüm canlıların varlığını tehdit eder duruma gelmiştir. Doğal kaynaklar üzerindeki baskı; orman, tarım, mera alanlarının tahribine ve daralmasına neden olmuş, denizler, göller ve akarsularda milyonlarca yılda oluşan ekolojik denge bozulmuştur. Çevrede meydana gelen kirlenme ve bozulmaların giderilmesi için gerekli harcamaların çok yüksek maliyette oluşu, bazı alanlarda ise telafisi mümkün olmayan tahribatların meydana gelmesi, doğal kaynakların yenilenmesinin çok uzun bir süreci gerektirmesi ve her yıl yüzlerce canlı türü neslinin tamamen tükenmesi sonucunu doğurmuştur. Bu sonuç doğal kaynakların zarar görmeden sürdürülebilir kalkınma anlayışı içerisinde kullanımını gündeme getirmiştir. Çevrenin korunması, geliştirilmesi ve iyileştirilmesi konularında gösterilen çabaların amacı; canlıların daha sağlıklı ve güvenli bir çevrede yaşamalarının sağlanmasıdır. Bunu sağlayacak olan da şüphesiz insanın ta kendisidir. Buda insanın çevreyle uyumlu ve yeterince çevre eğitimi almış olması ile mümkündür. Bu çerçevede hazırlanan Yozgat İli ÇEVRE DURUM RAPORU ile okuyucuların bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi amaçlanmıştır. Hazırlanan bu kitabın amaçlanan hedefe ulaşması dileği ile emeği geçenlere teşekkür ederim. Abdulkadir YAZICI YOZGAT VALİSİ IV

5 ÖNSÖZ Sanayileşme, hızlı nüfus artışı, doğanın temel unsurları olan hava, su, toprak kirliliği ve buna bağlı olarak nesli tükenen veya tehlike altında olan canlı türleri, küresel ısınma, iklim değişikliği, radyasyon dünyamızın önemli çevre sorunlarını oluşturmaktadır. Teknolojik gelişmelerin hızla ilerlediği günümüzde doğal kaynakların sorumsuzca kullanılması, çarpık kentleşme ve buna bağlı olarak ekolojik dengenin bozulması ile meydana gelebilecek zararların telafisi hemen hemen imkansızdır. Bir Kızılderili atasözünde Son ağaç kesilip, son nehir kirletilip, son balık tutulduğunda paranın yetmediğini göreceksin. denerek ileride insanlığı nasıl bir felaketin beklediği ifade edilmiştir. Tahrip edilmiş ve kirletilmiş bir çevreyi eski haline getirmenin çok güç ve pahalı olduğu bir gerçektir. Bu nedenle çevreyi tahrip etmeden, kirletmeden doğal kaynakları akılcı bir şekilde kullanmak gerekmektedir. Çarpık kentleşme, sınırsız sanayileşme ve aşırı tüketim anlayışı ile birlikte bu cennet vatanımızın en güzel köşeleri çöp yığınlarına dönüşmüştür. Unutmayalım ki çevremiz bize atalarımızdan kalan bir miras değil çocuklarımızdan, torunlarımızdan ödünç aldığımız bir emanettir. İlimizde çevre problemlerini mümkün olan bütün detaylarıyla ortaya koymak ve çözüme ulaştırmak amacı ile hazırlanan ÇEVRE DURUM RAPORU ilimizde çevre problemlerinin tanınması ve çözüm yollarının aranması, çevre ile ilgilenenlere araştırma ve inceleme yapanlara temel hareket noktası olabilecek ve çözüm çalışmalarına ışık tutacaktır. ÇEVRE DURUM RAPORU NUN hazırlanmasında emeği geçen tüm personele özverili çalışmalarından dolayı teşekkür ederim. İbrahim TAMER Çevre ve Şehircilik İl Müdürü V

6 İL ÇEVRE DURUM RAPORU REHBERİ Sayfa A. COĞRAFİ KAPSAM B. DOĞAL KAYNAKLAR C. HAVA (ATMOSFER VE İKLİM ) D. SU E. TOPRAK VE ARAZİ KULLANIMI F. FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER G. TURİZM H. TARIM VE HAYVANCILIK İ. MADENCİLİK J. ENERJİ K. SANAYİ VE TEKNOLOJİ L. ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME M. YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS N. ATIKLAR O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM P. AFETLER R. SAĞLIK VE ÇEVRE S. ÇEVRE EĞİTİMİ T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA VI

7 A. COĞRAFİ KAPSAM A.1. Giriş A.2. İl ve İlçe Sınırları A.3. İlin Coğrafi Durumu A.4. İlin Topoğrafyası ve Jeomorfolojik Durumu A.5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi A.5.1. Metamorfizma ve Mağmatizma A.5.2. Tektonik ve Paleocoğrafya B. DOĞAL KAYNAKLAR B.1. Enerji Kaynakları B.1.1. Güneş B.1.2. Su Gücü B.1.3. Kömür B.1.4. Doğalgaz B.1.5. Rüzgar B.1.6. Biyokütle B.1.7. Petrol B.1.8. Jeotermal Sahalar B.2. Biyolojik Çeşitlilik B.2.1. Ormanlar B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları B.2.2. Çayır ve Mera B.2.3. Sulak Alanlar B.2.4. Flora B.2.5. Fauna B.2.6. Milli Parklar,Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler B.3. Toprak B.4. Su Kaynakları B.4.1. İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar B.4.2. Yeraltı Su Kaynakları B.4.3. Akarsular B.4.4. Göller ve Göletler B.5. Mineral Kaynaklar B.5.1. Sanayi Madenleri B.5.2. Metalik Madenler B.5.3. Enerji Madenleri B.5.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler C. HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C.1. İklim ve Hava C.1.1. Doğal Değişkenler C Rüzgar C Basınç C Nem C Sıcaklık VII

8 C Buharlaşma C Yağışlar C Yağmur C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı C Seller C Kuraklık C Mikroklima C.1.2. Yapay Etmenler C Plansız Kentleşme C Yeşil Alanlar C Isınmada Kullanılan Yakıtlar C Endüstriyel Emisyonlar C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar C.2. Havayı Kirletici Gazlar ve Kaynakları C.2.1. Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman C.2.2. Partikül Madde (PM) Emisyonları C.2.3. Karbonmonoksit Emisyonları C.2.4. Azot Oksit (NOx) Emisyonları C.2.5. Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları C.3. Atmosferik Kirlilik C.3.1. Ozon Tabakasının İncelmesinin Etkileri C.3.2. Asit Yağışlarının Etkileri C.4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri C.4.1. Doğal Çevreye Etkileri C Su Üzerindeki Etkileri C Toprak Üzerine Etkileri C Flora ve Fauna Üzerindeki Etkileri C İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri C.4.2. Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri D. SU D.1. Su Kaynaklarının Kullanımı D.1.1. Yeraltı Suları D.1.2. Jeotermal Kaynaklar D.1.3. Akarsular D.1.4. Göller, Göletler ve Rezervuarlar D.1.5. Denizler D.2. Doğal Drenaj Sistemleri D.3. Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri D.3.1. Yeraltı Suları ve Kirlilik D.3.2. Akarsularda Kirlilik D.3.3. Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik D.3.4. Denizlerde Kirlilik D.4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları D.5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri D.5.1. Tuzluluk D.5.2. Zehirli Gazlar D.5.3. Azot ve Fosforun Yol Açtığı Kirlilik D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler VIII

9 D Siyanürler D Petrol ve Türevleri D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller D Pestisitler ve Su Kirliliği D Gübreler ve Su Kirliliği D Deterjanlar ve Su Kirliliği D.5.6. Çözünmüş Organik Maddeler D.5.7. Patojenler D.5.8. Askıda Katı Maddeler D.5.9. Radyoaktif Kirleticiler ve Su Kirliliği E. TOPRAK VE ARAZİ KULLANIMI E.1. Genel Toprak Yapısı E.2. Toprak Kirliliği E.2.1. Kimyasal Kirlenme E Atmosferik Kirlenme E Atıklardan Kirlenme E.2.2. Mikrobiyal Kirlenme E.3. Arazi E.3.1. Arazi Varlığı E Arazi Sınıfları E Kullanma Durumu E.3.2. Arazi Problemleri F. FLORA-FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri F.1.1. Ormanlar F Ormanların Ekolojik Yapısı F İlin Orman Envanteri F Orman Varlığının Yararları F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları F Ağaçlandırma Faliyetleri F.1.2. Çayır ve Meralar F Çayır ve Mera Varlığı F Çayır ve Meraların Bölgedeki Yayılma Amaçları F Çayır ve Meralardaki Problemler F Bitki Örtüsünün Cinsi ve Durumu F Çayır ve Meralrın Kullanım Amaçları ve Yararları F.1.3. Sulak Alanlar F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler vb.) F.2. Flora F.2.1. Habitat ve Toplulukları F.2.2. Türler ve Populasyonları F.3. Fauna F.3.1. Habitat ve Toplulukları F.3.2. Türler ve Populasyonları F Karasal Türler ve Popülasyonları F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları F Evcil Hayvanlar IX

10 F Sahipli Hayvanlar F Sahipsiz Hayvanlar F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar F Hayvan Hakları İhlalleri F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği F.4. Hassas Yöreler Kapsamında Olup (*) Bölümündeki Bilgilerin İsteneceği Alanlar F.4.1. Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin a - Tanımlar Bendinin 1.,2.,3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Tabiat Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun ile 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar F Kentsel Sit Alanları F Tarihi Sit Merkezleri F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları F /9/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17 nci ve 1/7/1999 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Yönetmelikle Değişik 18.,19. ve 20. Maddelerinde Tanımlanan Alanlar F /11/1986 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49. Maddesinde Tanımlanan Hassas Kirlenme Bölgeleri F Sayılı Çevre Kanunu nun 9. Maddesi Uyarınca Bakanlar Kurulu Tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri Olarak Tespit ve İlan Edilen Alanlar F Sayılı Boğaziçi Kanunu na Göre Koruma Altına Alınan Alanlar F Sayılı Orman Kanunu Gereğince Orman Alanı Sayılan Yerler F Sayılı Kıyı Kanunu Gereğince Yapı Yasağı Getirilen Alanlar F Sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda Belirtilen Alanlar F Sayılı Mera Kanununda Belirtilen Alanlar F Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde Belirtilen Alanlar F.4.2. Ülkemizin Taraf Olduğu Uluslararası Sözleşmeler Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F /2/1984 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (BERN Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlardan Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları nda Belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları F /6/1981 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi (Barcelona Sözleşmesi) Uyarınca Korumaya Alınan Alanlar F /10/1988 Tarihli ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanan Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol Gereği Ülkemizde Özel Koruma Alanı Olarak Belirlenmiş Alanlar F /9/1985 Tarihli Cenova Bildirgesi Gereği Seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı Tarafından Yayımlanmış Olan Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit Listesinde Yer Alan Alanlar X

11 F Cenova Deklerasyonu nun 17. Maddesinde Yer Alan Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin Yaşama ve Beslenme Ortamı Olan Kıyısal Alanlar F /2/1983 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi nin 1. ve 2. Maddeleri Gereğince Kültür ve Turizm Bakanlığı Tarafından Koruma Altına Alınan Kültürel Miras ve Doğal Miras Statüsü Verilen Kültürel, Tarihi ve Doğal Alanlar F /05/1994 Tarih ve Sayılı Resmi Gazete de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi (RAMSAR Sözleşmesi) Uyarınca Koruma Altına Alınmış Alanlar F.4.3. Korunması Gereken Alanlar F Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, Mevcut Özellikleri Korunacak Alan Olarak Tesbit Edilen ve Yapılaşma Yasağı Getirilen Alanlar (Tabii Karakteri Korunacak Alan, Biogenetik Rezerv Alanları, Jeotermal Alanlar vb.) F Tarım Alanları: Tarımsal Kalkınma Alanları, Sulanan, Sulanması Mümkün ve Arazi Kullanma Kabiliyet Sınıfları I, II, III ve IV Olan Alanlar, Yağışa Bağlı Tarımda Kullanılan I. ve II. Sınıf ile, Özel Mahsul Plantasyon Alanlarının Tamamı F Sulak Alanlar: Doğal veya Yapay, Devamlı veya Geçici, Suların Durgun veya Akıntılı, Tatlı, Acı veya Tuzlu, Denizlerin Gel-Git Hareketinin Çekilme Devresinde 6 Metreyi Geçmeyen Derinlikleri Kapsayan, Başta Su Kuşları Olmak Üzere Canlıların Yaşama Ortamı Olarak Önem Taşıyan Bütün Sular, Bataklık Sazlık ve Turbiyeler ile Bu Alanların Kıyı Kenar Çizgisinden İtibaren Kara Tarafına Doğru Ekolojik Açıdan Sulak Alan Kalan Yerler F Göller, Akarsular, Yeraltısuyu İşletme Sahaları F Bilimsel Araştırmalar İçin Önem Arzeden ve/veya Nesli Tehlikeye Düşmüş veya Düşebilir Türler ve Ülkemiz İçin Endemik Olan Türlerin Yaşama Ortamı Olan Alanlar, Biyosfer Rezervi, Biyotoplar, Biyogenetik Rezerv Alanları, Benzersiz Özelliklerdeki Jeolojik ve Jeomorfolojik Oluşumların Bulunduğu Alanlar F Mesire Yerleri; 6831 Sayılı Orman Kanununa Tabi Alanlarda Halkın Rekrasyonel Kullanımını Düzenleyip, Kullanımının Doğal Yapının Tahribine Neden Olmadan Yönlendirilmesini Sağlamak Üzere Ayrılan Alanlar (*) Hassas Yöreler Kapsamına Giren F.4. Bölümündeki Alanlar İçin İstenen Bilgiler 1. Alanın Resmi Adı 2. Coğrafi Konumu ve Koordinatları (Rakım vb. bilgiler dahil) 3. Alanı 3.1. Toplam Alan (km 2 ) 3.2. Kara Yüzeyi (km 2 ) 3.3. Su Yüzeyi (km 2 ) 3.4. Kıyı Uzunluğu (m) 4. Alanın Açıklamalı Tanıtımı 5. Yasal Konumu 6. Yerleşimler ve Nüfusları 7. Sosyo-ekonomik-Kültürel-Tarihsel Özellikler 8. Fiziksel Özellikler (Karasal-Denizsel) 8.1. İklim Özellikleri 8.2. Jeomorfoloji (Topografya vb. morfolojik özellikler) 8.3. Jeoloji (Varsa sedimantoloji ile ilgili bilgiler de dahil) 8.4. Hidroloji-Hidrojeoloji (Yerüstü ve yeraltı suları, varsa jeotermal kaynaklar da dahil) 8.5. Toprak Yapısı XI

12 8.6. Flora ve Fauna (Karasal, denizsel ve iç sular kapsamında, özellikleri, endemik ve tehdit altındaki) 9. Alan Kullanımı ve Mevcut Durumu (Tarım-envanter ve mülkiyet bilgileri varsa dahil, turizm, rekreasyon, ulaşım ve altyapı, vb.) 10. Mevcut Sorunlar (Hassas Bölgenin Doğal Yapıdan Uzaklaştığı Alanlar, vb.) G. TURİZM G.1. Yörenin Turistik Değerleri G.1.1. Yörenin Doğal Değerleri G Konum G Fiziki Özellikler G.1.2. Kültürel Değerler G.2. Turizm Çeşitleri G.3. Turistik Altyapı G.4. Turist Sayısı G.5. Turizm Ekonomisi G.6. Turizm-Çevre İlişkisi H. TARIM VE HAYVANCILIK H.1. Genel Tarımsal Yapı H.2. Tarımsal Üretim H.2.1. Bitkisel Üretim H Tarla Bitkileri H Buğdaygiller H Baklagiller H Yem Bitkileri H Endüstriyel Bitkiler H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretimi H Sebze Üretimi H Süs Bitkileri H.2.2. Hayvansal Üretim H Büyükbaş Hayvancılık H Küçükbaş Hayvancılık H Kümes Hayvancılığı ( Kanatlı Üretimi) H Su Ürünleri H Kürk Hayvancılığı H Arıcılık ve İpekböcekçiliği H.3. Organik Tarım H.4. Tarımsal İşletmeler H.4.1. Kamu İşletmeleri H.4.2. Özel İşletmeler H.5. Tarımsal Faaliyetler H.5.1. Pestisit Kullanımı H.5.2. Gübre Kullanımı H.5.3. Toprak Kullanımı XII

13 I. MADENCİLİK I.1. Maden Kanununa Tabi Olan Madenler ve Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler I.1.1. Sanayi Madenleri I.1.2. Metalik Madenler I.1.3. Enerji Madenleri I.1.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler I.2. Madencilik Faaliyetlerinin Yapıldığı Yerlerin Özellikleri I.3. Cevher Zenginleştirme I.4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri I.5. Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları J. ENERJİ J.1. Birincil Enerji Kaynakları J.1.1. Taşkömürü J.1.2. Linyit J.1.3. Asfaltit J.1.4. Bitümlü Şist J.1.5. Hampetrol J.1.6. Doğalgaz J.1.7. Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) J.1.8. Orman J.1.9. Hidrolik J Jeotermal J Güneş J Rüzgar J Biyokütle J.2. İkincil Enerji Kaynaları J.2.1. Termik Enerji J.2.2. Hidrolik Enerji J.2.3. Nükleer Enerji J.2.4. Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi J.3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Göre Dağılımı J.4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar K. SANAYİ VE TEKNOLOJİ K.1. İl Sanayinin Gelişimi, Yer Seçimi Süreçleri ve Bunu Etkileyen Etkenler K.1.1. Sanayi Alanları K.1.2. Küçük Sanayi Sitesi K İnşaat Halindeki Sanayi Siteleri K Boğazlıyan Küçük Sanayi Sitesi K Çekerek ve Yenifakılı Küçük Sanayi Sitesi K Sarıkaya Küçük Sanayi Sitesi (Sanayi Ticaret Müd. Verileri) K.2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması K.3. Sanayinin İlçelere Göre Dağılımı K.4. Sanayi Gruplarına Göre İşyeri Sayıları ve İstihdam Durumu K.5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi ve Enerji Kullanımı XIII

14 K.6. Sanayiden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler K.6.1. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği K.6.2. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği K.6.3. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği K.6.4. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği K.6.5. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar K.7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı L. ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L.1. Altyapı L.1.1. Temiz Su Sistemi L.1.2. Atık Su Sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma Sistemi L.1.3. Yeşil Alanlar L.1.4. Elektrik İletim Hatları L.1.5. Doğalgaz Boru Hatları L.2. Ulaşım L.2.1. Karayolları L Karayolları Genel L Ulaşım Planlaması L Toplu Taşım Sistemleri L Kent İçi Yollar L Araç Sayıları L.2.2. Demiryolları L Kullanılan Raylı Sistemler L Taşımacılıkta Demiryolları L.2.3. Deniz, Göl ve Nehir Taşımacılığı L Limanlar L Taşımacılık L.2.4. Havayolları L.3. Haberleşme L.4. İlin Plan Durumu L.5. İldeki Baz İstasyonları M. YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS M.1. Kentsel ve Kırsal Planlama M.1.1. Kentsel Alanlar M Doğal Özelliklerin Kent Formuna Etkileri M Kentsel Büyüme Deseni M Planlı Kentsel Gelişme Alanları M Kentsel Alanlarda Yoğunluk M Kentsel Yenileme Alanları M Endüstri Alanları Yer Seçimi M Tarihi, Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar M.1.2. Kırsal Alanlar M Kırsal Yerleşme Deseni M Arazi Mülkiyeti M.2. Altyapı M.3. Binalar ve Yapı Çeşitleri M.3.1. Kamu Binaları M.3.2. Okullar XIV

15 M.3.3. Hastaneler ve Sağlık Tesisleri M.3.4. Sosyal ve Kültürel Tesisler M.3.5. Endüstriyel Yapılar M.3.6. Göçer ve Hareketli Barınaklar M.3.7. Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Yapılar M.3.8. Bürolar ve Dükkanlar M.3.9. Kırsal Alanda Yapılaşma M.3.10.Yerel Mimari Özellikler M.3.11.Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller M.4. Sosyo-Ekonomik Yapı M.4.1. İş Alanları ve İşsizlik M.4.2. Göçler M.4.3. Göçebe İşçiler (Mevsimlik) M.4.4. Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı M.4.5. Konut Yapım Süreçleri M.4.6. Gecekondu Islah ve Önleme Bölgeleri M.5. Yerleşim Yerlerinin Çevresel Etkileri M.5.1. Görüntü Kirliliği M.5.2. Binalarda Ses İzolasyonu M.5.3. Havaalanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları M.5.4. Ticari ve Endüstriyel Gürültü M.5.5. Kentsel Atıklar M.5.6. Binalarda Isı Yalıtımı M.6. Nüfus M.6.1. Nüfusun Yıllara Göre Değişimi M.6.2. Nüfusun Yaş, Cinsiyet ve Eğitim Gruplarına Göre Dağılımı M.6.3. İl ve İlçelerin Nüfus Yoğunlukları M.6.4. Nüfus Değişim Oranı M Yılı Nüfus sayım sonuçları N. ATIKLAR N.1. Evsel Katı Atıklar N.1.1.Evsel Katı Atık Miktarı: N.2. Tehlikeli Atıklar N.3. Özel Atıklar N.3.1. Tıbbi Atıklar N Tıbbi Atık Kompozisyonu N Tıbbi Atık Miktarları N.3.2. Atık Yağlar N.3.3. Bitkisel ve Hayvansal Atık Yağlar N.3.4. Pil ve Aküler N.3.5. Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller N.3.6. Tarama Çamurları N.3.7. Elektrik ve Elektronik Atıklar N.3.8. Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar N.4. Diğer Atıklar N.4.1. Ambalaj Atıkları N.4.2. Hayvan Kadavraları N.4.3. Mezbaha Atıkları N.5. Atık Yönetimi N.6. Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu XV

16 N.7. Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri N.8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri N.8.1. Katı Atıkların Depolanması N.8.2. Atıkların Yakılması N.8.3. Kompost N.9. Atıkların Geri Kazanımı ve Değerlendirmesi N.10. Atıkların Çevre Üzerindeki Etkileri O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O.1. Gürültü O.1.1. Gürültü Kaynakları O Trafik Gürültüsü O Endüstri Gürültüsü O İnşaat Gürültüsü O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler O Havaalanları Yakınında Oluşan Gürültü O.1.2. Gürültü ile Mücadele O.1.3. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri O.1.4. Gürültünün İnsanlar Üzerine Olan Etkileri O Fiziksel Etkileri O Fizyolojik Etkileri O Psikolojik Etkileri O Performans Üzerine Etkileri O.2. Titreşim P. AFETLER P.1. Doğal Afetler P.1.1. Depremler P.1.2. Heyelan ve Çığlar P.1.3. Seller P.1.4. Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri P.1.6. Fırtınalar P.2. Diğer Afetler P.2.1. Radyoaktif Maddeler P.2.2. Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar P.2.3. Tehlikeli Maddeler P.3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri P.3.1. Sivil Savunma Birimleri P Sivil Savunma Mahalli Kuvvetlerinin Durumu P Gönüllülük P.3.2. Yangın Kontrol ve Önleme Tedbirleri P.3.3. İlkyardım Servisleri P.3.4. Afetzedeler ve Mültecilerin Yeniden İskanı P.3.5. Tehlikeli Maddelerin Yurtiçi ve Sınırlararası Taşınımı İçin Alınan Tedbirler P.3.6. Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar R. SAĞLIK VE ÇEVRE XVI

17 R.1. Temel Sağlık Hizmetleri R.1.1. Sağlık Kurumlarının Dağılımı R.1.2. Bulaşıcı Hastalıklar R İçme, Kullanma ve Sulama Suları R Denizler R Zoonoz Hastalıklar R.1.3. Gıda Hijyeni R.1.4. Aşılama Çalışmaları R.1.5. Bebek Ölümleri R.1.6. Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı R Yılı Yozgat İli Doğum ve Ölüm sonuçları R.2. Çevre Kirliliği ve Zararlarından Oluşan Sağlık Riskleri R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.2. Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.3. Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.4. Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.5. Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri R.2.6. İyonize Radyasyondan Korunma R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri S. ÇEVRE EĞİTİMİ S.1. Kamu Kuruluşlarının Çevre Eğitimi ile İlgili Faaliyetleri S.2. Çevre İle İlgili Gönüllü Kuruluşlar ve Faaliyetleri S.2.1. Çevre Vakıfları S.2.2. Çevre Dernekleri S.2.3. Çevreyle İlgili Federasyonlar T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi T.2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması ve Geliştirilmesi T.3. Ekonomik ve Sosyal Faaliyetlerin Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Biçimde Planlanması T.4. Çevrenin İnsan- Psikososyal İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması T.5. Çevre Duyarlı Arazi Kullanım Planlaması T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi XVII

18 A. COĞRAFİ KAPSAM A.1. Giriş Yozgat İli, İç Anadolu Bölgesi'nin Orta Kızılırmak Bölümü'nde Bozok Platosu üzerinde yer almaktadır. İç Anadolu Bölgesi nde yer alan Yozgat ın topraklarının küçük bir bölümü de Karadeniz Bölgesi ndedir. Doğusunda Sivas, güneyinde Kayseri ve Nevşehir, batısında Kırşehir ve Kırıkkale, kuzeyinde Amasya ve Çorum kuzeydoğusunda da Tokat illeri ile çevrilidir. Kuzeyde; çorum - Amasya - Tokat, Doğuda Sivas, Güneyde Kayseri - Nevşehir, batıda Kırşehir ve Kırıkkale illeri ile çevrilidir doğu meridyenleri ile kuzey paralelleri arasındadır. Yukarıda belirtilen matematiksel konumuna göre İI'in en doğusu ile en batısı arasında 2 05 boylam C meridyen) farkı olup, yerel saat farkı 8' 20" dir. Kuzeyi ile güneyi arasında ise, 1 38'lik enlem paralel) farkı vardır. Ancak, fark az olduğundan iklim üzerinde önemli bir etki yaratmamışdır. İlin, doğu - batı uç noktaları arasındaki kuş uçuşu uzaklık 216 km, kuzey - güney uç noktala- rı arasındakiuzaklık144km.dir.yozgat, alan bakımından Türkiye'nin 15. İlidir. Eski uygarlık merkezlerinden Hattuşaş (Boğazköy) ve Alacahöyük'le komşu olan Yozgat, önemli yolların kavşağında yer almıştır. Ankara Sivas (E-88) karayolu ile Samsun - Kayseri - Mersin karayolları il'den geçmektedir. Bu yollar, uluslararası taşımacılıkta önemli bir yere sahiptir. Ülkemizden ve Avrupa ülkelerinden Ortadoğu'ya (İran, Irak) yapılan ticaret, bu yolların önemini daha da artırmaktadır. Yozgat İli'nin kent merkezi arasında çamlık Tepesi ile Nohutlu Tepesi arasındaki doğu - batı uzanışlı Kirazlı Vadisi içerisinde kurulmuştur. Deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1301 metre, en yüksek noktası olan Soğluk Tepesi ise, 1680 metredir. İlin Merkez İlçe ile birlikte 14 İlçe, 14 ü şehir 51 i kasaba olmak üzere 65 Belediyesi, 575 köyü mevcuttur. İç Anadolu Bölgesi ndeki en geniş platolarından Bozok Platosu üzerinde yer alan Yozgat ın toprakları dalgalı ve engebeli bir arazi yapısına sahiptir. İlin kuzey kesimini Deveci Dağları nın (1.907 m.) uzantıları, doğusunu Akdağlar, güneyini Kurşunlu Dağı (1.786 m.), kuzeybatısını Zincirli Dağı (1.633 m.) engebelendirmektedir. Bozok Platosu nun kuzeyinde boydan boya uzanan Deveci Dağları Yozgat ile Tokat İlleri ile İç Anadolu ve Karadeniz Bölgeleri arasında doğal bir sınır oluşturmaktadır. Ayrıca kuzeydoğu-güneybatı doğrultusundaki Akdağlar ın en yüksek noktaları Hamzasultan Tepesi (2.281 m.), SırıklıDağ (2.090 m.) ve Geyiklidağ (1.933 m.) dır. Kızılırmak vadisi boyunca kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan Akdağ lar, Kızılırmak ın akış yönünü belirlemiş, ayrıca Yozgat ın Sivas ile arasındaki doğal sınırını oluşturmuştur. Korkenez Dağı (1.524 m.), Yazır Dağı (1.683 m.), Dağnı Dağı (1.755 m.), Keklicek Dağı (1.369 m.), Güvencik Dağı (1.607 m.) ilin diğer yükseltileridir. Yozgat ın orta kesimini dalgalı düzlükler şeklinde Bozok Platosu kaplamaktadır. Akarsu vadilerinin yer yer parçaladığı bu plato deniz seviyesinden m. yüksekliktedir. Ayrıca bu plato ilin başlıca tarım alanıdır. Bozok Platosunun güneyi lavlarla kaplı olup, akarsular burada derin vadiler oluşturmuştur. İldeki tepeler arasında alüvyonların çökmesi ile ovalar oluşmuştur. Bunların başında Boğazlıyan ve Yerköy ovaları gelmektedir. Boğazlıyan Ovası, Boğazlıyan ilçesinin batısındaki tepelerden inen dere ve çayların taşıdığı alüvyonlarla kaplıdır. Yerköy Ovası ise, Delice Irmağı nın taşıdığı 1

19 alüvyonların çöküntü alanıdır. Bunların dışında Sarıkaya ilçesinin 5-6 km. kuzeyindeki ova sellerin taşıdığı alüvyonlardan oluşan taban ovasıdır. Vadi kenarlarında ve dağ eteklerinde sellerin taşıdığı alüvyonlardan oluşmuş birikinti konileri bulunmakta olup, bunlar daha çok Karamağara Deresi nin vadi kenarında belirgin biçimde görülmektedir. İl topraklarından kaynaklanan sular Kızılırmak ve Yeşilırmak aracılığı ile Karadeniz e dökülmektedir. Bu suları Yeşilırmak ın kollarından Çekerek Çayı ile Kızılırmak ın kollarından delice Irmağı toplamaktadır. Ayrıca Akdağların doğu ve güneydoğu yamaçlarından kaynaklanan küçük dereler de ilin dışında Kızılırmak a katılır. Bunlardan delice Irmağı nın kollarından Konak Çayı üzerinde kurulmuş olan Gelingüllü Barajının yapay bir gölü de bulunmaktadır. Doğal göllerin bulunmadığı ilde akarsu yataklarının yapısı uygun olduğu için çok sayıda sulama, içme suyu ve taşkın koruma amaçlı barajlar yapılmıştır. Barajların gerisindeki göletlerde toplanan sular yöresel olarak küçük çapta iklim yumuşamalarına da ol açmıştır. Yozgat ın jeolojik yapısında dikkat çeken bir özellik de, yer altı sularının çok fazla değişik yerlerde kaynak olarak yer üstüne çıkmasıdır. Bu nedenle Yozgat yer altı suları bakımından oldukça zengindir. Yüzölçümü km2 olup, 2011 Yılı Genel Nüfus Sayım sonuçlarına göre; toplam nüfusu dır. İlde İç Anadolu Bölgesi ne özgü Karasal iklim hakimdir. Yazlar sıcak ve kurak; kışlar soğuk ve yağışlı geçer. Yaz ile kış; gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkları yüksektir. Sert iklim koşulları, Yeşilırmak havzasına giren Çekerek Vadisi nde biraz yumuşamakta, az da olsa Karadeniz ardı ikliminin etkileri görülmektedir. Yozgat ın bitki örtüsü step görünümündedir. Eskiden geniş alanları kaplayan ormanlar tahrip edilmiştir. Akdağlardaki ormanlar alçak kesimlerde meşe, yüksek kesimlerde de sarıçam ve ardıçlardan oluşur. İl merkezinin yakınındaki Yozgat Çamlığı ise karaçamlarla kaplıdır. Akdağmadeni, Çayıralan, Çekerek ve Merkez ilçe, ormanların en yoğun olduğu alanlardır. İlin ekonomisi tarım, tarıma dayalı sanayi, hayvancılık ve ormancılığa dayalıdır. Yetiştirilen tarımsal ürünlerin başında, arpa, buğday, şeker pancarı, yeşil mercimek, patates, nohut, soğan, fiğ, kavun ve karpuz gelmektedir. Sebze ve meyvecilik az miktarda yapılmaktadır. Hayvancılık yaygın olup, sığır, manda, koyun, kıl keçisi ve Ankara keçisi yetiştirilir. Tavukçuluk ve arıcılık da yapılmaktadır. Kalkınmada ikinci derecede öncelikli iller kapsamındadır. Başlıca sanayii kuruluşları; un, bira, yem, deri, bitkisel yağ, çivi, çimento, prefabrik konut, tuğla ve briket fabrikalarıdır. Ayrıca orman ürünlerini işleyen, dokumacılık yapan, tarım araçları üreten atölyeler bulunmaktadır. Yeraltı kaynakları yönünden oldukça zengin olan Yozgat ın Akdağmadeni yöresinde demir, flüorit, grafit, tuğla-kiremit hammaddesi, Çayıralan da mermer, Sarıkaya da demir, Sorgun da linyit, Şefaatli de flüorit, Yerköy de çimento hammaddesi ile kaya tuzu yatakları bulunmaktadır. Ayrıca Boğazlıyan, Sarıkaya, Sorgun ve Yerköy de maden suyu kaynakları bulunmaktadır. 2

20 YOZGATIN TARİHİ Yozgat; Anadolu nun en eski yerleşim merkezlerinden biridir. Sorgun ilçesi sınırları içerisinde bulunan Alişar Höyüğü nde yapılan kazılar neticesinde 5000 sene öncesine ait eserler bulunmuştur. Ayrıca, Anadolu da ilk siyasi birliği gerçekleştiren Eti lerin yerleşim merkezlerinden biridir. Merkeze bağlı Büyüknefes, Dambasan ve Gündoğdu köyleri ile Sorgun ilçesi sınırları içerisindeki Kerkenes Kalesi, Boğazlıyan'a bağlı Çalapverdi ve diğer bazı bölgelerimizde yapılan kazılar neticesinde Etiler in izine rastlanılmıştır.anadolu da tarih devrinin başlangıcını sağlayan Hitit lerin sınırları içerisinde en kalabalık yerleşim merkezlerinden birisini teşkil ettiği de ortaya çıkarılmıştır. M.Ö yılları arasında kurulan ve merkezi Yozgat sınırları içerisindeki Hattuşaş olan Hitit lerin hakimiyetinden sonra yöre, M.Ö lerde Deniz Hakları istilasının ardından Frig lerin hakimiyetine girmiştir. M.Ö. 7. yüzyıl başlarında Kimmer lerin saldırısına uğramıştır. M.Ö. 6. yüzyılda Lidya Krallığına bağlanarak, müteakiben Pers ler, M.Ö. 4. yüzyılda da Makedonya lılar tarafından ele geçirilmiştir. M.Ö. 3. yüzyılın başlarında güney kesimi kısa bir süre Kapadokya Krallığının hakimiyetinde kalmıştır. Daha sonra, Anadolu yu istila eden göçebe Kelt kabilelerinden Galat ların yerleştiği Galatya nın bir parçası olmuştur. Bu nedenle galatların Ata yurdu olarak da bilinmektedir. M.Ö. 2. yüzyıl başlarında kurulan Galatya Krallığı bir süre Pergamon (Bergama) ve Pontus Krallıklarına bağlı kaldıktan sonra, M.Ö. 85 te Roma nın korumasına girmiştir. M.S 395 te Roma İmparatorluğu ikiye bölününce Anadolu, Doğu Roma (Bizans) ın payına düşmüştür. İslam orduları ve Sasani ler zaman zaman Bizans elindeki bu bölgeye akınlar yapmış oldukları, ancak bölgeyi devamlı olarak elerinde tutamamışlardır. Malazgirt Savaşından Sonraki Devre Bozok çevresinde Türk - İslam izleri 1071 Malazgirt Savaşı ndan sonra başlatır. Tahrir Defterlerinden Oğuz boylarına mensup 24 boydan 21 inin Anadolu ya geldikleri anlaşılmaktadır. Bu sayıya Karaevli boyunu da ilave etmek gerekir. Salur, Eymür ve Karkın lılar Anadolu nun iskanında birinci derecede rol oynamışlardır. Kayın, Anadolu nun fethi ve iskanında, Beydilli ve Bayındır boyları da Anadolu ya yerleşmede önemli görevler yapmışlardır. Oğuzlar, göçtükleri yerlere her sosyal birimden insanların yanında, kültür unsurlarını da taşıdılar. Bozok bölgesi, önemli kervan ve ticaret yollarının geçtiği bir yerdi. Emirci Sultan ın Osmanpaşa Tekkesi köyü, bu yollardan birinin üzerinde bulunuyordu. Zaviye, Kayseri ve Kırşehir den Amasya ya giden yol üzerindeki bir konak noktasıydı. Yesevi Şeyhi Emirci Sultan ın 1204 lerde Bozok a gelerek, Keçikıran (Osmanpaşa) a yerleşip irşada başladığı, bu bölgede 16. yüzyılda da Osmanpaşa Tekkesi adıyla bir zaviye kurulduğu anlaşılmaktadır. Salmanlı ve Danışman köyleri, Danişmend liler zamanından kalma tarihi köylerdir. İlimizde Selçuklu ların izleri 12. yüzyılından itibaren görülür. 3

21 Biara Danişmendoğulları nın nüfusuna giren bu bölgede 1175 den sonra Anadolu Selçukluları nın eline geçmiştir Kösedağ Savaşı ndan sonra İlhanlılar ın kontrolüne giren bölge Anadolu Selçuklu Beylikleri döneminde Eretna Beyliği nin, 1381 den sonra da Kadı Burhaneddin Devletinin eline geçti de Kadı Burhanettin öldürülünce Yıldırım Beyazıd bu bölgeyi aynı tarihte Osmanlı Devleti sınırlarına kattı. Timur Han senelerinde Yozgat ve çevresini ele geçirdi. Timur Han Anadolu yu terk ederken, 1256 dan itibaren bu bölgeye yerleşen Karatatarlar ı Türkistan a götürmeye karar vererek 1404 de bunların tamamını zorla alıp götürmüştür. YOZGAT VE ÇEVRESİNE YERLEŞEN OĞUZ BOYLARI VE YAŞADIKLARI YERLER Karatatarlar ın Bozok bölgesinden gitmesi sonucunda bölge, Sivas ın güneyinde ve Kayseri nin doğusunda (bilhassa Uzunyayla) yaylaya Dulkadırlı Türkmenleri tarafından iskan edilmiştir. 15. yüzyılda Yozgat ve komşu mahallere yerleşen, Bozok adıyla anılanoymaklar ve yerleştikleri yerler şöyledir: Kızılkocalu: Topluca yaşadıkları yer; Yozgat, Şefaatli, Yerköy ve Musabeyli ile çevrili saha olup, Elmahacılı, Musa Beglü, Aziz Beglü, Yusuf Abdal, Dokuz, Hasancı gibi obalarla Topaç, Erkekli ve İğdeli gibi ekinlikler de bu sahanın içinde bulunmaktadır yıllarında küçük bir köy olan Yozgat da bu sınırın içindedir. Ayrıca, Baltı Saray, Yassı Kışla, İğde Kışla, Arık Aşan, Ağça Saz, Dere Kışla, Köse Yusuflu, Ali Şarlu, Sekilü, İsa Hacılu ve Köşler de bu oymağa bağlı olanların yerleşip isim verdikleri yerleşim birimleridir. Salmanlu: Bu oymak Yozgat ın batısında bulunan Salmanlı da yerleşmiştir. Ağcalu : Bu oymak Karadere de yaşamaktaydı. Bu bölgede tamamen Ağcalu larca doldurulmuş, Aşağı Kanak da bu boya mensup kişilerce iskan edilmiştir. Ayrıca Sokun, Emlak, Karaca Alilü, Hacılar, Hamzalu, Haşer, Çakır ve Gedük te de Ağcalu obaları bulunmaktadır. Çiçeklü: Bu boy Boğazlıyan çevresinde oturmaktaydı. Zakirlü: Bu oymak Sorgun civarında yaşamakta ve Yayla Hacılu, Ramazanlu, Orhan Hacılu, Emir Gazili ve daha bir çok obalara ayrılmaktadır. Mes udlu: Bölgenin en eski oymaklarındandı. Buna rağmen pek fazla nüfusu olmayan oymaklardın meydana gelmiştir. Ağça Koyunlu: Bunların kalabalık bir kısmı Gedük te bir kısım obaları da Kara Dere de yaşamaktadır. Kavurgalu: Yozgat ın doğusunda kendi adını taşıyan Kavurgalı Köyü ve çevresinde yaşamaktadırlar. 4

22 Demircilü: En tanınmış obaları, Sarım Beglü olup, Merkeze bağlı Sarımbey bu obanın adını taşımaktadır. Şam Bayadı: Bunlar Bozok un sınırları içinde bulunan o zamanki ismi Gedük olan Şar Kışla da (Sivas) yaşamaktadırlar. Bunlar kış aylarını Halep ve Şam civarında geçirdiklerinden Şam Bayadı adını almıştır. Söklen: Yurtları Yukarı Kanak olup, burada bulunan; Ayrancı, Yağmur Kışlası, Kümbet Kışla, Karaca Üyük, Akarca, Arpalık, Küpeli, Karaevli Kışlası, Dere Yağsın, Alembeg Kışlası, Emirbeg Kışlası, Baraklu, Akbenlü, Çukurviran ve ekinliklerde yıllarında 33 obaya ayrılmış bir halde yaşıyorlardı. Hisar Beglü: Yurtları, Hasbek ve çevresi olup, Hisarbeyli köyü ile Baş Kışla nın Kışla, Eynelli (Topal Abdal Kışlası), Hasbek, Ozan, Kemal Fakihlü, Ağçadam, Çanakçı, Ramazanlu, Boyalık, Kayacık, Ağıl (Kayalu), Çorak, Edik, Alın Pınarı, Musa Fakih, Çağlalı gibi ekinlikler de bunlara aittir. Karalu: Bu oymak şimdiki Çayıralan İlçesi nde yaşamaktadırlar. Kara Kötük (Menkeşer), Kozan Hisarı, Yassı Hüyük, Köse Oğlu, Ağçakışla, Sarımbeg Kışlası, Kaya Pınar, Tunuscuk (Turası), Okuçu Oğlu, Kozca Kışla, Göynük Kışla, Kilisecik, Çayır Şeyhi (Çayıralan), İsa Beglü, Anbarlu, Çayır Kışla, Zakiroğlu, Meşhedi, Çura, Kozlu, Boranderesi, Mansur Abdal, Çoban Hacı ve Ak Viran gibi ekinlikler de Karalu lara aitti. Bugün Yozgat ın yerli halkı yukarıda belirtilen oymakların neslinden gelmektedir. Zaten, bu bölgede oymak adlarını taşıyan birçok köy ve kasaba hala aynı isimle anılmaktadır. Ancak, Türkçe kökenli olan bazı köy isimleri yabancı isim olduğu zannıyla değiştirilmiş ve yeni isimler verilmiştir. Bölge halkının tamamı Türk olmakla beraber 17. yüzyıldan itibaren doğudan Ermeniler, Yunanistan ve Ege Adalarından da Rumlar gelerek, Anadolu nun şehir kasabalarında koloniler meydana getirmişlerdir. Bunlar, askerlik yapmadıkları ve azınlık şuuru taşıdıkları için bulundukları yerin en zengin ve müreffeh yaşayan insanları olmuşlardır. Ticari hayatı ve esnaf teşkilatlarının hemen hemen tamamını ellerinde bulundurdukları için yabancı araştırmacıların ilk temas ettikleri kişiler bunlar olduğundan nüfusun çoğunluğunu meydana getirdikleri intibaını vermişlerse de gerçekte böyle değildir. OSMANLI DÖNEMİNDE YOZGAT VE ÇAPANOĞULLARI Timur un Anadolu dan ayrılmasından sonra, Osmanlı şehzadeleri arasında çıkan saltanat kavgalarında Yozgat ve çevresi büyük sıkıntı çekmiştir. Yeniden Osmanlı Devleti ne bağlanması ancak 1408 de Çelebi Mehmet döneminde olmuştur de kesin olarak Anadolu da Osmanlı hakimiyetini sağlayan Çelebi Mehmet, Yozgat ve yöresindeki devlet hakimiyetini pekiştirmiştir.yavuz Sultan Selim döneminde Yozgat ve çevresinde 5

23 Celal adında bir Türkmen önderinin çıkarmış olduğu isyan kontrol altına alınmışsa da, Yozgat ve yöresi bu isyandan büyük zarar görmüştür. Kanunî Sultan Süleyman döneminde arazi tahririnin yenilenmesi sırasında, bölgede yine karışıklılar çıkmış, ancak kısa sürede denetim sağlanmıştır (1526). 17. yüzyılın sonlarında devlet tarafından BOZOK a yerleştirilen Mamalu Türkmen oymaklarından, Çapanoğulları büyük güç kazanmışlardır de Çapanoğullarından Ahmet Ağa, Yeniil Has Mütesellimliği ne getirilmiştir. Bu görevde üstün başarı gösterdiğinden dolayı da, 1732 de de Mamalu Türkmenlerin mütesellimliği görevine yükseltilmiştir yılında ise, BOZOK Mütessellimliği görevine atanmıştır. Çapanoğlu Ahmet Ağa, bundan sonraki yıllarda etkinliğini komşu sancaklarda da duyurmuştur. Osmanlı Devleti nce 1745 de Kapıcıbaşılı payesiyle ödüllendirilen Ahmet Ağa, Yozgat ve yöresinde bazı bayındırlık hareketlerine girişerek, halkın desteğini kazanmaya özen göstermiştir. Çapanoğulları, merkezi yönetimle uyum içinde olmayı sürdürmüşler; 1755 de İstanbul da ortaya çıkan et sıkıntısını gidermek üzere koyun göndermeleri karşılığında BOZOK Sancağı malikâne olarak Çapanoğlu Ahmet Ağa ya verilmiştir. Böylece, Çapanoğulları Yozgat ve yöresinin tartışılmaz hakimi durumuna gelmişlerdir. Bu tarihten sonra İstanbul a sık sık Çapanoğulları hakkında yakınma mektupları gitmeye başlamıştır de devlet, Çapanoğlu Ahmet Ağa yı zulümlerine son vermemesi durumunda malikanesinin elinde alınacağını bildirmiştir.ahmet Ağa 1761 de Sivas Valiliğinin, İstanbul Hükümetince verilmesini sağlamıştır. Bu başarısının verdiği cesaretle Maraş Valiliği ne de göz dikince hakkında idam fermanı yayınlanmıştır. Ahmet Ağa nın 1765 de idamından sonra Çapanoğlu Mustafa Bey in BOZOK Sancağı Mütesellimi oluncaya kadar Çapanoğulları Yozgat ve yöresindeki etkinliklerini yitirmişlerdir de mütesellim olan Mustafa Bey, merkezle iyi geçinmeye çalışarak, yapılan savaşlar sırasında devlete asker ve malzeme yardımında bulunmuştur. Çapanoğulları 1772 den sonra Yozgat ve yöresinde yeniden söz sahibi olmaya başlamış, çevredeki diğer ayanlarla mücadeleye başlamışlardır. Çapanoğulları Caniklioğullarına karşı sürdürdükleri mücadeleden başarı ile çıkmışlardır. Mustafa Bey, 1782 de hizmetçileri tarafından öldürülünce, BOZOK Sancağı Mütesellimliği kardeşi Süleyman Bey e verildi. Osmanlı Padişahları 1. Abdulhamit ve 3. Selim ile iyi ilişkiler kuran Süleyman Bey, 1783 de Çankırı Sancağı Mutasarrıflığı nı da almıştır. Nizam-ı Cedid Ordusu nun kurulmasını destekleyen Süleyman Bey, Caniklioğulları ile üstünlük mücadelesini sürdürmüş, 3. Selim in tahttan indirilmesiyle durumu sarsılmış ise de, Alemdar Mustafa Paşa nın, 3. Selim in yerine geçen 4. Mustafa yı tahttan indirmesiyle eski konumunu yeniden kazanmıştır. Süleyman Bey, 1808 de İstanbul da toplanan ayan arasında yer alarak, Sened-i İttifak ı imzaladı ve Sekban-ı Cedid askerini kendi hakimiyet bölgesinde örgütlenmeye başlamıştır. Süleyman Bey, 1813 te öldüğünde güçleri doruğa ulaşmış olan Çapanoğulları, kendilerine mukataa olarak verilen; BOZOK, Amasya, Şarki Karahisar, Sivas, Kayseri, Maraş, Antep, Halep, Rakka, Adana, Tarsus, Konya Ereğlisi, Niğde, Nevşehir, Kırşehir ve Ankara da büyük bir nüfuza sahip olmuşlardır. Çapanoğulları ndan Mehmet Celaleddin Paşa, da kısa sürelerle BOZOK ve Kayseri Kaymakamlığına atanmıştır.1849 dan sonra yönetim kademelerinden iyice uzaklaştırılan Çapanoğulları, büyük servetleri sayesinde,özellikle ekonomik alandaki güçlerini XX. yüzyılın başlarına kadar sürdürmüşlerdir. 6

24 KURTULUŞ SAVAŞINDA YOZGAT Yozgat, ülkemizin, mütareke ve milli mücadele yıllarında adını önemle duyuran iller arasında yer almaktadır. Yozgat (Bozok) bu dönemde, yabancı güçlerin işgaline uğramamasına rağmen tanık olduğu ve Kuva-yı Milliye yi hayli zor durumda bırakan bir isyan nedeni ile ön plana çıkmıştır. Yozgat, Kurtuluş Savaşı nda merkezi Ankara da bulunan 20. Kolordu nun denetimi altında bulunmaktaydı. Gerek Yozgat ın yeni Mutasarrıfı Necip Bey, gerek se Ankara Valisi Muhittin Paşa nın Kuva-yı Milliye hareketi karşısındaki olumsuz tutumları ve engellemeleri nedeniyle, Sivas Kongresi günlerine kadar Yozgat ta direnişle ilgili önlemli bir gelişme olmamıştır. Ancak, Muhittin Paşa nın 19 Eylül 1919 da Kuva-yi Milliye ce tutuklanması Necip Bey in de 20 Ekim 1919 da Heyet-i Temsiliye nin isteği üzerine görevden alınmasıyla bu durum değişmiştir. Anadolu nun her yanında olduğu gibi, Yozgat ta da Milli Mücadele ye yönelik örgütlenmeye gidilmiştir. Kurulan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Yozgat Şubesi nin başına Başçavuşzade Ahmet Efendi getirilmiştir. Şubenin diğer Yönetim Kurulu üyeleri arasında Müftü Hulusi Efendi, Çapanoğlu Edip ve Celal Bey ler de yer almışlardır. Ancak, yönetim kurulunun kendi içerisinde bir beraberlik oluşturamadığından dolayı, yönetim kurulu üyeleri özellikle de Mehmet Hulusi Efendi yle Celal ve Edip Bey ler arasındaki sürtüşme Milli Mücadele nin yazgısını etkileyecek ölçüde sonuçlar doğuran Çapanoğlu İsyanı nın da nedenlerinden birisini oluşturmuştur. CUMHURİYET DÖNEMİNDE YOZGAT Yozgat, Cumhuriyet öncesi kurulan altmış vilayetten birisi olup, başlıca kaza merkezleri; Merkez, Akdağmadeni ve Boğazlıyan dan ibarettir. Uzun süre Bozok adını taşıyan İl, Yozgat Milletvekillerinden Süleyman Sırrı İÇÖZ ün 25 Haziran 1927 tarihli teklifi üzerine Yozgat adını almıştır.daha sonra Sorgun un da ilçe olmasıyla ilçe sayısı merkez dahil dörde çıkarılmıştır (1928). Yozgat ın, bu dönemde dört ilçe ve 10 u nahiye olmak üzere toplam 636 yerleşim yeri mevcuttur. Zamanla yeni ilçeler kurulmuş ve ilçe sayısı merkez ilçeyle birlikte 9 olmuştur.bu ilçeler; sarasıyla; Merkez, Akdağmadeni, Boğazlıyan, Sorgun, Çekerek, Şefaatli, Sarıkaya, Çayıralan ve Yerköy dür.1990 Yılında çıkarılan bir kanunla; Aydıncık, Çandır, Saraykent, Kadışehri ve Yenifakılı da ilçe olunca ilçe sayısı merkez ilçeyle birlikte 14 rakamına ulaşmıştır.yozgat halen, idari açıdan; 14 ilçe ve 51 belde belediye ve 556 köy olmak üzere toplam 621 yerleşim yerinden ibarettir. 7

25 ERMENİ FAALİYETLERİ VE BOĞAZLIYAN KAYMAKAMI KEMAL BEY Yozgat ta faaliyet gösteren Ermeniler 1886 da kurulan Hınçak Komitesi nin direktifleri ile hareket ediyorlardı. Ermenilerin Yozgat ta en fazla faaliyette bulundukları yer ise Boğazlıyan İlçesi ydi. Propagandalarına haklılık kazandırmak ve taraftar toplamak için Türkler aleyhine hayali tehcir davası açan Ermeniler bu faaliyetlerini, Yozgat Mutasarrıfı olan Leon Efendi kanalıyla İngilizlere de aktarmışlar, İstanbul Hükümeti üzerinde baskı kurmaya çalışmışlardır. Hınçak Komitesi nin Orta Anadolu da faaliyet gösteren merkezi Merzifon du. Merzifon Küçük Ermenistan İhtilal Merkezi adını almıştı. Komitenin reisi ise Merzifon daki Amerikan Koleji nde öğretmenlik yapın Karabet Tomayan ve sekreteri de yine aynı okulda öğretmen olan Ohannes Kayayan dı. Bu öğretmenlerin her ikisi de Protestan Ermeni idiler. Söz konusu bu kişilerle beraber Protestan vaizi Mardiros faaliyete geçmek için önce Çorum, Burhaniye, Sivas, Tokat ve Amasya yı gezerek Ermenilere telkinlerde bulunmuşlar, yaptıkları konuşmalarda Osmanlı - Rus harbi sırasında Ermenilerini katledildiğini ileri sürerek mevcut Ermenilerin birleşmelerini istemişlerdir. Ayrıca, yabancı devletlerin dikkatini çekmek için de çeşitli olaylar tezgahlamışlardır. Maddi yönden oldukça güçlü olan ve oluşturdukları dayanışma sonucu silahlanan Ermeniler çeteler oluşturarak Anadolu nun ve Yozgat yöresinin içinde bulunduğu kötü durumdan da faydalanarak soygun ve talan işlerine girişmişlerdir. Onların bu soygun ve talan hareketlerinin amacı karışıklık çıkararak dikkatleri üzerlerine çekmekti. Ermenilerin bu faaliyetlerinin artması üzerine çekmekti. Ermenilerin bu faaliyetlerinin artması üzerine, Osmanlı Devleti 14 Mayıs 1915 te 3 maddeden oluşan Tehcir Kanunu nu çıkarmıştır. Bu kanuna göre; 1- Savaş vaktinde ordu, kolordu ve tümen komutanları ve bunların vekilleri ile müstakil mevki komutanları ahali tarafından herhangi bir surette hükümet emirlerine ve memleketin savunmasına ve asayişin korunmasına dair işlere ve tertiplere karşı muhalefet ve silahla tecavüz ve direnme görülürse hemen askeri kuvvetle bastırılması ve tecavüz ve mukavemeti yok etmeye mezun ve mecburdur. 2- Ordu ve müstakil kolordu ve tümen komutanları askerlik icaplarından dolayı veya casusluk ve hıyanetlerini sezdikleri köyler ve kasabalar ahalisini tek tek veya toplu diğer mahallere sevk ve iskan ettirebilirler. 3- Bu kanun çıktığı günden itibaren muteberdir. Osmanlı Devleti nin çıkardığı bu kanunu da dinlemeyen Ermeniler 2 Eylül 1915 te Yozgat ın Boğazlıyan ilçesine bağlı köyleri yine ateşe vermişler, duruma müdahale etmek üzere bölgeye jandarma kuvvetleri gönderilmiş ancak, Ermeniler Jandarmalara da ateş açmışlardır. Durum, zamanın İçişleri Bakanlığı na bildirilmiş, Bakanlık da bir telgraf emri 8

26 ile buradaki Ermenilerin 24 saat içinde bölgeden çıkarılarak Suriye istikametine sevk edilmelerini emretmiştir. Bu olayların meydana geldiği sırada Boğazlıyan ilçesinin kaymakamı Kemal Bey di. Kemal Bey, bu emir üzerine Jandarma Komutanı ile birlikte verilen emri yerine getirmiştir. Yıllardan beri Türk vatanını parçalamaya çalışan ve her türlü hareketi gayeleri için meşru sayan Ermeniler, Mondoros Mütarekesi ni takip eden günlerde gadre uğramış insanlar pozunda ortaya atılırlar. Kendilerini sürgüne tabi tutanların cezalandırılmasını isterler. Bu isteklerin Mister Brown un telkiniyle Padişaha da kabul ettirirler. Durumun yatıştırılması için suçlu aranmaya başlanır. Bu suçlulardan birinin de Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey olduğu kanaatine varılır. Boğazlıyan Kaymakamı ve Yozgat Mutasarrıf Vekili Kemal Bey, Ermeni tehcirinde görevini kötüye kullanarak ölümlere sebep olduğu iddiasıyla, idamla yargılanır. Mahkemede çoğunluğunu Ermeni komitecilerin teşkil ettiği ve İngiliz Yüksek Komiserliği nin, Rum - Ermeni Şubesinin temin ettiği birçok yalancı şahit çıkararak akıl ve mantığın kabul etmediği bir sürü suç uydurarak, Kemal Bey in aleyhinde şahitlik yaparlar. Bunun üzerine, mahkemede sanık sandalyesinde bulunan ve avukatlığını Saadettin Ferit Bey in yaptığı Kemal Bey şu tarihi savunmayı yapar: Düne kadar hakimler heyeti halinde olan sizler, şu dakikada bir tarih mahkemesi sıfatını almış bulunuyorsunuz. Ermeniler tarafından öldürülen dindaşlarının ve soydaşlarının matemi Müslümanların yüreklerinin sızlattığı ve her gün gelen kara haberlerin halkı tahrik etmekten geri kalmadığı malumdur. Ermeniler ise, Rus Ordularının kah önüne geçerek, kah arkasında kalarak, ekseriya memleketin asker kuvvetinden mahrum kalmasına güvenerek facialar meydana getirmekten çekinmiyorlardı. Yozgat Vilayeti dahilinde sevk edilen bazı Ermeni - Muhacir kafilelerine, Ermenilerin Müslümanlara reva gördükleri facialara şahit olmuş, bazı asker kaçaklarının tecavüzü ihtimal dahilindedir. Ancak, savaşta yenilişimizin aleyhimizde meydana getirdiği hezeyanı durdurmak maksadıyla iddia makamının da isteği üzerine, kurbanlar verilmesi bir siyaset icabı sayılıyorsa, bu kurban, ben olamam. Siz kurban seçmekte değil, ancak hak ve adaletle hüküm vermek vicdani görevini taşıyan bir yüksek heyetsiniz. Mutlaka kurban aranıyorsa, herhalde bu işlerin tertipçisi ve idarecisi olarak benim gibi küçük bir memur bulunacak değildir. Kemal Bey in bu sözlerden sonra yalancı şahitler, hiç olayları gerçekmiş gibi anlatarak Kemal Bey i iftira yağmuruna tutarlar. Bu iftiralar karşısında Kemal Bey şöyle söyler: Hepsi yalandır, uydurmadır. Reis Paşa, ben ne bunların söyledikleri Keller köyüne gittim ne de oradan geçtim. Burada vuku bulduğunu iddia ettikleri cinayetlerden de haberim yok. Hele parmaktan çıkmayan yüzüğü almak için kol kesmek; rica ederim. Bu vahşeti kim yapar? Bu derece şem i bir işi yapacak bir insan tasavvur edemiyorum. Esasen, birini ispat edemezler. Çünkü, hepsi iftiradan ibarettir. Benim haberim olmadan bir şey olmuşsa bilemem. Fakat bu ana kadar bu mevzuda hiç bir şikayetçi gelmemiştir. İlk defa burada Mahkeme huzurunda bu şikayetlerle karşılaşıyorum. 9

27 Mahkeme bu şekilde devam ederken, İngilizler ve Ermeniler Kemal Bey in asılması için Mahkeme Başkanı Hayret Paşa ya baskı yaptıklarından, Hayret Paşa istifa etmiş yerine Nemrut lakabıyla anılan Mustafa Paşa getirilmiştir. Nemrut Mustafa Paşa önceden verilmiş bir emri yerine bir memur tavrıyla mahkemeyi sonuçlandırarak 8 Nisan 1919 da Kemal Bey i idama mahkum eder. Önceden hazırlanmış olan bu idam kararı tasdik edilmek üzere saraya gönderilir. Padişah Sultan Vahdettin, Ferit Paşa Millet ile Padişah arasına siyah bir perde çekti diyerek, bu kararı imzalamaz. İş intikam ve bilahare mukatale şeklini alabilir. Yolun şimdiden önünü kesmek üzere fetva-yı şerife talebine mecbur oldum der. Seyhülislam Mustafa Sabri Divan-Harb-ı Örfi tarafından idama mahkum edilen Kemal ın mahkemesi hak ve adle muvafık bir surette icra edilmiş olduğu takdirde, hakkında sadır olan hükm-i idamın deruni varakada muharrer fetva ve mükul-i şer iyeye muvafık olduğu veraste-i arzdır şeklinde bir fetva verir. Bu şekilde verilen fetva ile Ermenilere kısas hakkının verilmiş olması gibi garip bir adalet ölçüsü ve İngilizlerin baskısı ile Türk Hükümeti ve İslam Müftüsü bir Türk-İslam vatanseverinin idamını tasdik ettiler. Cezası infaz edilmek üzere İstanbul a getirilmiş olan Mehmet Bey, Bekir Ağa Bölüğü nden alınarak cezasının infaz edileceği yer olan Beyazıd Meydanı na getirilir. Kemal Bey in asılacağını duyan bütün İstanbullular ve bilhassa vatanseverler Beyazıd Meydanı ndan toplanırlar. Kemal Bey e idam sehpasının önünde son sözünü ne olduğunda, o halka şöyle der: Sevgili vatandaşlarım, Ben bir Türk memuruyum. Aldığım emri yerine getirdim. Vazifemi yaptığıma vicdanım emindir. Sizlere yemin ederim ki, ben masumum. Son sözüm bugün de budur, yarın da budur. Ecnebi devletlere yaranmak için beni asıyorlar. Eğer adalet buna diyorlarsa, kahrolsun adalet Kemal Bey in bu sözlerine katılan halk da aynen cevap vererek, Kahrolsun böyle adalet diye bağırmaya başlamışlardır. Kemal Bey, bu son sözlerine devam ederek: Benim sevgili kardeşlerim, asil Türk Milletine çocuklarımı emanet ediyorum. Bu kahraman millet, elbette onlara bakacaktır. Allah, vatan ve milletimize zeval vermesin. Amin. Borcum var, servetim yok üç çocuğumu, millet uğruna yetim bırakıyorum. Yaşasın Millet... Kemal Bey in idam hadisesi, İngilizlerin hiç beklemediği şekilde büyük tepki ile karşılanır. Kemal Bey in cenazesi vasiyeti üzerin, Kadıköy Kuşdili Çayırı ndaki oğlunun mezarı yanına gömülmesi için, ailesine teslim edilir. Kadıköy de büyük bir cenaze töreni yapılır. Tabut, Karaköy İtfaiye Karakolu önünden geçerken bir manga asker bayrağı yarıya indirerek selam durur. Alışılmışın dışında, tabut eller üzerinde defnedileceği yere kadar götürülerek, 10 Nisan 1919 Perşembe günü akşam üzeri toprağa verilir. Kemal Bey in üzerinde çıkan vasiyeti tarihe bir belge olarak kalacaktır. Merhum sevgili oğlum Adnan ın medfun bulunduğu Kadıköy Kuşdilli Çayırındaki kabristanda yavrumun yanına gömülmemi diliyorum. Teyzem ve kardeşim Kadıköy ünde sakindirler. Teyzemin adresi Mühürdar Caddesinde 67 numaralı hanedir. Adı İsmet 10

28 Hanım dır. Defin masrafı teyzeme tevdi buyrulmalıdır. Kabir taşım, hamiyetli Türk ve Müslüman kardeşim tarafından dikilmeli ve üstüne şöyle yazılmalıdır: Millet ve Memleket uğruna şehit olan Boğazlıyan Kaymakamı Kemal in ruhuna fatiha. Perişan zevcem Hatice ye, yavrularım Müzehher ve Müşerref e muavenet edilmesini, yavrularımın tahsil ve terbiyesine ihtimam buyrulmasını vatandaşlarımdan beklerim. Babam, Karamürsel Aşar Memur-u Sabıkı Arif Bey de acizdir. Kardeşim Münir de kimsesizdir. Bunlara da muavenet olunursa, memnun olurum. Türk Milleti ebediyen yaşayacak, Müslümanlık asla zeval bulmayacaktır. Allah, millet ve memlekete zeval vermesin. Fertler ölür, millet yaşar. İnşallah Türk Milleti ebediyete kadar yaşayacaktır. (30 Mart 1335 Boğazlıyan Kaymakam - Sabıkı Kemal) Millet O nu unutmadı; TBMM 14 Ekim 1922 de çıkardığı özel bir kanunla Milli Şehit olarak kabul etti. Boğazlıyan da bir mahalle ve bir okul Milli Şehit in adını taşımaktadır. YOZGAT İSMİNİN VERİLMESİ İlin, asıl adı "BOZOK" olup, zamanla "Yozgat" olarak değiştirilmiştir. Oğuz'ların; "BOZOK" koluna mensup Türkmenlerin bu bölgeye akınıyla birlikte, yöre "BOZOK" ismiyle anılmıştır. 1800'lü yıllara doğru bu ismin yanı sıra "YOZGAT" adı da telaffuz edilmiştir. "Yozgat" adının menşei konusunda ise, değişik söylentiler ileri sürülmektedir: Bir rivayete göre, Yozgat Saray Köyü'nden (bugün itibariyle kasaba) itibaren aşağıdan yukarıya doğru kat kat yükselmektedir. Bu kat kat yükselişindin ve rakımının yüksekliğinden dolayı önceleri "Yüz kat" denmiş, zamanla bu isim söylene söylene "Yozgat" halini almıştır. Diğer bir rivayete göre; Aşiret Reisi Ömer Cabbar Ağa'nın yüzü çopurdu. Bu yüzden kendisine Çopur veya Çapar Koca derlerdi. Söylentiye göre Cabbar Ağa, sürülerini bir yaz günü yaylakta otlatırken karşısına Hızır (AS) çıkıyor ve davar sahibi Cabbar Ağa'dan içmek için süt istiyor. Güler yüzlü Ömer Ağa hemen misafirine ikramda kusur etmeyerek, gönül hoşluğu ile sütü ikram eder. Hızır (AS) sütü içtikten sonra çok memnun kalır ve Cabbar Ağa'ya "Çobanoğlu, yozuna yoz katılsın, memleketinin adı Yoz-Kat olsun" diyor. Bu sözü söyleyerek kayboluyor. Temeli böyle olan Yoz-Kat söylene söylene Yozgat halini alıyor. İsmin kaynağı hakkında her ne kadar tatmin edici bir bilgi yoksa da uzun yıllar bu havalinin böyle anıldığı bilinmektedir. Birinci Büyük Millet Meclisinde Kütahya Mebusu Cemil Bey tarafından verilen bir takrir ile Yozgat ismi Bozok olarak değiştirilmiş, bilahare 23 Haziran 1927tarihinde Bozok Mebusu Süleyman Sırrı (İÇÖZ) Bey ve arkadaşlarının verdiği bir takrirle Bozok ismi tekrar Yozgat olarak değiştirilmiştir. 11

29 Atatürk, Yozgat a iki defa gelmiştir. Birinci Gelişleri: Ulu Önder Atatürk ; ATATÜRK'ÜN İLİMİZİ ZİYARETLERİ Sivas Kongresinin sona ermesinden sonra İstanbul Hükümetinin gönderdiği Bahriye Nazırı Salih Paşayla görüşmek üzere Amasya'ya gittiklerinde, Amasya panayırında yapılan güreşte, kendisini alkışlayanlardan memnun kalıp, mülakata gelen Ruşen Eşref Beye; Bak birader, böyle milletten nasıl ayrılırsın? Bu palaparelerin içinde perişan gördüğün insanlar yok mu? Onlarda öyle yürek, öyle cevher vardır ki olmaz şey! Çanakkale'yi kurtaran bunlardır. Kafkas'da Galiçya'da şurada burada aslan gibi çarpışan, mahrumiyete aldırmayan bunlardır. Şimdi bu adamcağızların seviyesini sosyal bakımdan yükseltmek herhangi bir hükümetçilik hırsından daha iyi değil midir? Bu insani mücadelelerin yanında siyasi mücadeleler bayağı kalır değil mi ya? Siyasi savaşların çoğu yararsızdır. Fakat toplumsal mesai her vakit için verimlidir. Bizim aydınlar buna çalışmalı, neden Anadolu'ya gelip uğraşmazlar! Neden milletle doğrudan doğruya temasta bulunmazlar! Memleketi gezmeli, milleti sevmek böyle olur. Yoksa sözde sevgi fayda vermez, derler. Bu inançla Atatürk'ün 29 Ağustos 1924'te Afyon'dan başladığı sonbahar yurt gezisi, Marmara'dan Karadeniz Bölgesine, buradan da Erzurum ve çevresinin uğradığı deprem felaketi dolayısıyla Doğu Anadolu'ya uzanmıştı. Atatürk, Kayseri, Yozgat ve Kırşehir'den sonra Ankara'ya dönüyordu. 15 Ekim 1924'te yağmurlu bir gündü, Atatürk o gün Kayseri'den Yozgat'a geçecekti. Yozgat Valisi Aziz Bey, konukları almak üzere Kayseri'ye kadar gelmişti. Yağmur dinse mesele yoktu. Ne var ki, yıllardır böyle bir yağmur görülmemişti. Yollardan endişe edenler vardı. Aziz Bey: Yozgat büyük kurtarıcıyı bu gün bu gece aralarında görmezse gözüne uyku girmez. Hareket edelim. Dedi. Öğleden sonra hareket ettiler. Gece geç vakit deyince Yozgat'a geldiler. O gece yediden yetmişe Yozgat ayaktaydı. Hem de yağmur altında... Herkesin elinde bir fener vardı. Birkaç yüz atlı şehrin dışında Atatürk'ü karşılayıp bir ışık seli Elekçi Yokuşundan Yozgat'a aktı. Yozgat Halkının Atatürk'ten dilekleri yol, Hastaneye doktordan toplanıyordu. Kos koca Yozgat hastanesinde doktor olarak bir operatör vardı. İlçelerin hiç birinde doktor yoktu. Atatürk yanındaki milletvekillerine dönerek; İstanbul ve İzmir gibi büyük şehirlerdeki doktorları bütün milletin hayatı ve sağlığı ile ilgilendirmek çarelerini bulmalıyız. Bu böyle olmaz, dedi. 12

30 Miralay Serif Bey Konagi Günümüzde İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Sakarya Anaokulu olarak hizmet veren bina 1924 yılında Büyük Kurtarıcı Mustafa kemal ATATTÜRKÜ ü konuk etmişdir.; Bina tarihi bir geçmişe sahiptir. Vakti zamaninda bir Ermeni vatandasinin bahçesi iken bir kismi hükümet binasi yapilirken istimlak edilmistir. Binanin yerini Ermeni vatandasindan Alay kumandani Miralay Serif Bey özel mülkü olarak satin almistir yilinda buraya üç katli Serif Bey Konagi yaptirilmistir. Mimar ve ustalari tamamen Türktür. Serif Bey öldükten sonra oglu ve kizi tarafindan Ankara Özel Idaresine 1600 liraya satilmistir. Ankara Özel Idaresi, kullanma hakkini Yozgat Özel Idaresine devretmistir. (O zamanlar binaya nizamlar ve Yozgat in zenginleri talip olmus, çocuklari vermemistir.) Binanin alt girisinde havuz ve iç çesme mevcuttu. Bina devletin eline geçtikten sonra, önce muallim mektebi olarak kullanilmistir. Istiklal savasi çiktiginda ögretmenleri askere alinmis, ögrenciler de Ankara muallim mektebine nakledilmistir yillari arasinda hastahane olarak kullanilmistir. Daha sonra kiz ögrencilere kiz mektebi olarak açilmistir. Resmi kayitlarda 18 tane kiz ögrencisi oldugu belirlenmistir. Sonraki yillarda kiz ve erkek karisik olmak üzere egitime, ilkögretim olarak devam edilmistir. 4 ve 5 inci siniflar Yozgat Lisesinde egitimlerini tamamlamistir. 23 Ekim 1924 te ATATÜRK ve esi Latife Hanim la yurt gezilerine çiktiklarinda üç gün okulumuzda kalmislardir. Bina ve salonlar tamamen ahsaptan yapilmis olup 2 nci kattaki ayna 106 yillik bir tarihe sahiptir. Üst salon ve çati 1959 yilinda ahsabi sökülerek betona çevrilmistir. Zemin ve 2 nci kat yillarinda betona çevrilmistir yilinda yeni bina yapilinca Sakarya Ilkokulu bu tarihi binadan tasinmistir yilindan sonra bina bir dönem özürlüler okulu olarak hizmet vermistir. Onarim ve bakimi yapildiktan sonra 1990 yilinda 1 inci katinda Rehberlik arastirma ve 2 nci katinda teftis kurulu bu binada, görevlerini icra etmislerdir Egitim ve Ögretim yilinda SAKARYA ANAOKULU olarak isim degistirmistir Milli Egitim Bakanligina bagli olarak faaliyetine devam etmektedir. SAKARYA ANAOKULU olarak kullani İkinci Gelişleri: Korkunç bir kış günü Atatürk sabaha karşı şu emri verdi: Bu kışta kıyamette memleketin ne halde olduğunu görmek istiyorum. Otomobiller gezmeye çıkacağız. O sene kış o derece şiddetliydi ki, yollardan değil otomobillerin kurtların dahi geçmesi zordu. Buna rağmen, Kırşehir istikametinde yola çıkıldı. Yoldan bin bir güçlükle hatta, Atatürk ün otomobilinin batığa saplanması ve bizzat bir ara kendisinin bile itmeye mecbur kalması durumuyla ilerliyorlardı. Sonunda, zorluklar içerisinde Kırşehir e varıldı. Şehrin kapısında Vali Bey, frakını ve silindir şapkasını giymiş bir şekilde Atatürk ü karşılıyor. Atatürk, Vali Bey, bu kıyafet nereden icap etti diyor. Vali, Efendim, yol ve erkan diye söze başlayacak oluyor. Atatürk, hemen sözünü kesiyor, Bilmek lazım olan bu yol değildir. Bizim geldiğimiz yoldur diyor. Atatürk Kırşehir den Yozgat a gelirken daha vilayet hududunda Vali Bekir Sami, Kamyon ve yol açma ekipleriyle Ata yı karşılayınca, Ata nın ilk hükmü şu oluyor: İşte, yol bilen vali böyle olur 2 Şubat 1934 günü Yerköy İstasyonunda geceyi geçiren Atatürk, resmi bir karşılama yapılmamasını tebliğ etmesine rağmen Yozgat Halkı, hazırlanıp bir heyet olarak şehrin namına Yerköy e gitmiştir. Yerköy den hareket edildiğini işiten Yozgatlılar şehir 13

31 hudutlarının çok ilerisinde Ata yı karşılamaya çıkmışlardır. Ata, Sarayköy den geçerek 3 Şubat 1934 Cumartesi günü saat de şehre girmiştir. Heyecanla bekleşen halkın coşkun alkış tufanı Yaşa, Varol çığlıkları içinde Ata, otomobilinden inmiştir. Akşam karanlığı basmasına rağmen halk soğuk ve karlı havada Ulu Önder i bir daha görmek için Vilayet Konağı nın etrafından ayrılmamıştır. Yozgat Halkı asil sevgilerini göstermek, alkışlamak amacıyla gece muazzam bir bir fener alayı tertip etmiştir. Beli bükük yaşlılardan, levent yapılı gençlere kadar halkın bir sel gibi aktığı bu olay, önde Halkevi bandosu eşliğinde ve tezahüratla Vali Konağı nın önüne gelince, bu sınırsız heyecana karşılık Atatürk: Çok mütehassıs oldum. İçimden cidden ürk, Yozgat ta bariz bir canlılık var. Ne güzel samimiyet ve heyecan gösterildi. Hitabelerdeki olgunluk, gençliğin ve halkın duygularını kuvvetlen ifade etti. İltifatlarında bulunmuşlardır. Atatürk bu esnada Vali Bekir Sami Bey e de: Geçmişteki hizmetlerinizi bilirim. Bugünkü faaliyetlerimizin verimli neticelerini yerinde gözümle gördüm. Teşekkür ederim. Arzu ederim ki, Bekir Sami yanına bütün bu havalinin öz Türklerince Şahika manasında olatatlı sevincin heyecanı var. Yozgat ın yüksek ve asil halkına teşekkür eder, istirahatları dilerim demişler, fener alayındakilerin coşkun heyecanı sonunda Atatn Baran soyadını alasınız. Size yakışan da budur demişlerdir. Atatürk, vilayet hakkında bilgi aldıktan sonra Vali ye: Hükümet merkezinin yanı başında havası ve suyu ile bedii manzara ve tarihi harabeleriyle, faydalı kaplıcalarıyla mühim bir şehir olan Yozgat ımızın imar yolunda ilerlemesinin her şeyden önce Yerköy - Yozgat yolunu asfalt yapılmasını, Çamlığın dışarıdan ziyaretçi celbedecek bir hale getirilmesi için ihtiyaca kafi binalar yaptırılmasını ve Çamlıkta kendilerinin de bir köşk yaptırmak istediklerini, kaplıcaların medeni ve asri ihtiyaçlara göre ıslahını emir ve işaret buyurmuşlardır. Halkın, kendisinden ayrılmış acılarını hisseden Atatürk, tekrar gelir sizlerle daha çok konuşurum. Hele güzel Çamlığımızda mutlaka kalmak isterim diye Yozgat lıların gönlünü almışlardır. Yozgat şehri ve kahraman halkı şerefli Cumhuriyet Tarihimizdeki mutlu yaşayışını, Cumhuriyetle birlikte sonsuza dek sürdürecektir. ÇAPANOĞLU İSYANI Çapanoğlu isyanı; Milli Mücadele yıllarının başında çıkan bir olaydır. Bu hareket, çapanoğulları ailesi dışında başlamış, daha sonra bir anlamda bu aile, isyanın içerisine çekilmiştir. Bu nedenle de bu olaya Yozgat İsyanı değil de Çapanoğlu isyanı denilmiştir. Bu geniş ailenin sadece bir kısmı isyana teşebbüs etmiş, diğerleri tamamen olayın dışında kalmıştır. Zaten, Yozgat halkı da bu olayı hiç benimsememiş, hatta Milli Mücadele nin başarışa kavuşması için gayret sarf etmiştir. Çapanoğlu İsyanı nın lideri konumunda olan Edip, Celal ve Halit Bey ler Çapanoğlu Süleyman Bey in üçüncü kuşaktan torunu olan Hacı Osman Nuri Bey in oğullarıdır. Hacı Osman Nuri Bey in dördüncü oğlu olan Salih Bey ise, bu hadisenin tamamen dışında kalmıştır. 14

32 Çapanoğlu İsyanları nın genel olarak üç sebebi üzerinde durulur: 1- Çapanoğlu Celal Bey lerin İttihat ve Terakki Partisi nin kötü muamelelerine maruz kalmaları nedeniyle Anadolu nun kurtuluşu için başlatılan Milli Kurtuluş hareketini bir İttihat ve Terakki hareketi olarak değerlendirmeleri 2- Daha önce Anadolu daki ayanlar arasında en güçlü olan bu ailenin nüfuzu oldukça büyüktü. Son zamanlarda nüfuzunu yitiren bu ailenin tekrar aynı güce ulaşmanın yollarını aramış olmaları 3- Yozgat ta daha önceleri Celali, Baba Zünnûn ve Baba i gibi isyanlar da yaşanmıştır. Bu isyanların hemen hepsi çeşitli inançların istismarı şeklinde ortaya çıkmış olup, mevcut idareyi ele geçirmek gibi bir hedefleri de yoktur. Çapanoğlu İsyanı nı da bir an böyle düşünülecek olursa, bunların Kuvâ-yi Milliye yi desteklemeleri gerekirdi. Fakat durum aksine tezahür ettiğine göre bu hadisenin sebebinin farklı olduğu açıkça ortaya çıkmaktadır. Mustafa Kemal Paşa Erzurum ve Sivas Kongrelerinden sonra Ankara ya gelerek Heyet-i Temsiliye nin Kuva-yı Milliye hareketini tam olarak yürütebilmek için Milli Kurtuluşa taraftar görünmeyen bazı kişileri görevlerinden almıştır. Bu kişiler arasında, Afyon Mutasarrıfı Çapanoğlu Celal Bey in yerine Muhasebeci Arif Hikmet Bey, Yozgat Mutasarrıf vekili olarak tayin edilmiştir. Heyet-i Temsiliye Ankara da bir toplantı yapmış, yönetimi daha esaslı ve sağlam temeller üzerine oturtmak amacıyla 19 Mart 1920 de her tarafa telgraflar göndererek, bu iş için temsilci seçilip gönderilmesini istemiştir. Çapanoğlu Celal ve Edip Bey ler bu seçime, Padişaha bir isyan olarak değerlendirerek karşı çıkarılsa da, Yozgat Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Çapanoğullarının bu itirazlarını dikkate almadan temsilcileri seçmişlerdir. Bölgedeki ilk huzursuzluklar Yozgat dışında, Yenihan (Han-ı Cedit=Yıldızeli) da ortaya çıkmıştır. Yenihan İsyanını başlatanların ele başısı durumunda olan Postacı Nazım ve Kara Mustafa adlı iki kişi, Yıldızeli-Akdağmadeni arasındaki köylerde dolaşarak, İstanbul Hükümeti lehine propaganda yapmaya başlamışlardır. 14 Mayıs 1920 de Yıldızeli-Kaman Köyü nde toplantı yapan Postacı Nazım ve adamları Ankara Hükümetine karşı isyan ettiklerini ilan ederler. Bu olaylar karşısında hiç bir tedbir alamayan Yıldızeli Kaymakamı görevinden alınarak, yerine Jandarma Kumandanı İshanı Bey vekaleten atanır. Yıldızeli ndeki olayların gün geçtikçe büyümesi üzerine buraya Sivas tan bir süvari bölüğü gönderilirken asilerde boş durmuyor halkı sürekli kendi emelleri doğrultusunda Milli Hareket le ilgili olmayan sözlerle zehirlemeye devam ediyorlardı. Durumun gün geçtikçe kötüye gittiğini gören Sivasi 3. Kolordu Komutanı Albay Hüseyin Selahattin Bey, piyade taburunu Jandarma Binbaşı Kemal komutasında Yıldızeli ne, 10.Alayın ikinci taburunu Zile ye ve Tokat ta bulunan 3. taburu da yine Yıldızeli ne gönderir. Hadise oldukça büyümüş, bölgenin tamamını sarmış ve bu isyanların önlenebilmesi için bir hayli güçlük çekilmiştir. Ayaklanmalar üzerine gönderilen düzenli birlikler başarılı olamayınca Sivas Müdafaa-i Hukuk üyesi Halil Bey, Mayıs 1920 de Yıldızeli nden Her tarafta idare makamları atıl ve ruhsuzdur. Acele imanlı ve fedakar kimseler idare başına geçirilmezse durum çok tehlikeli bir hal alacaktır diye heyet-i Temsiliye ye bir 15

33 telgraf gönderir. Aynı günlerde Erkan-ı Harbiye idare başına geçirilmezse, durum çok tehlikeli bir hal alacaktır. demiştir. Aynı günlerde Erkan-ı Harbiye-yi Umumiye Reisi Albay İsmet Ankara dan gönderdiği emirde: Kaymakam ile birlikte mahalli bir kuvvet teşkiline başlanmasını ve bu kuvvetin silahlarının Kayseri Askerlik Dairesi Başkanlığından istenmesi için Akdağmadeni Askerlik Şubesi Başkanlığına talimat verilmiştir. diyerek, bu bölgenin huzurunun sağlanması için yine bölgedeki kuvvetlerden istifade edilmesinin istemiştir. Çünkü, bu yıllarda Batı Anadolu da Yunan ilerleyişi ile uğraşılmakta ve askeri gücün iç bölgelerde kullanılması istenmekteydi. Bu arada Mustafa Kemal Paşa, Yıldızeli ve Zile de bulunan bazı kişileri uyarma ve olumlu fikirler aşılamak için bunların lideri konumunda bulunan Çelebi Efendi nin harekete geçirilmesi istemiştir. Bununla ilgili olarak Mucur Askerlik Şubesi Başkanlığı na talimat gönderilmiştir. TBMM üyesi olan Bektaşi Şeyhi Çelebi Efendi, hasta olduğunu beyan ederek böyle bir yardıma katılamayacağını ifade etmiştir. Ankara çevresinde bulunan kuvvetlerin Düzce isyan bölgesine gönderilmesi, Sivas taki 3. Kolordu nun önemli bir kısmının da Pontuşçuları takip etmesi, eldeki diğer taburların da ancak, şehirlerin iç emniyetini koruyacak durumda olması nedeniyle isyan bastırılamamış, Sivas ve Tokat gibi büyük şehirler de tehlikeye düşmüştür. Bunun üzerine İsmet Paşa, Kazım Karabekir Paşa ya bir telgraf göndererek, isyanın bastırılması için süvari birliği istemişse de, doğudaki Ermeni Meselesi yüzünden bu birlik gönderilememiştir. Duruma müdahale etmek için Gaziantep çevresinde bulunan Kılıç Ali Bey, 80 kadar adamıyla beraber 1 Haziran 1920 de Yozgat a gönderilmiştir. Mehmet Hulusi Efendi,Yozgat a gelen Kılıç Ali Bey e Çapanoğullarının tutumlarını anlatmış, Kılıç Ali Bey de bir tedbir olması amacıyla kendisine anlatılanları Ankara ya bildirmiştir. Celal ve Edip Bey lerin evlerini de göz hapsinde tutmaya başlamıştır. Yozgat ta olup bitenleri öğrenen Çapanoğlu Halit Bey, oturduğu Arapseyfi Köyü nden Yozgat a gelmeye karar verince, işlerin büyüyeceğinden endişelenen Kılıç Ali Bey, müfrezesini alarak Boğazlıyan a çekilmiştir. Mustafa Kemal Paşa, Çapanoğullarının tutumlarından tatsız bir sonuç çıkmaması için, Yozgat Mebuslarından; Çapanoğullarının, memleketin içinde bulunduğu durumu anlatmalarını ve bu yanlış tutumlarından vazgeçmelerini sağlamalarını istemiştir. Bunun üzerine Süleyman Sırrı ve Rıza Bey ler Yozgat a gelmişler durumu Çapanoğullarına anlatmışlarsa da, onları ikna edememişlerdir. Bu tavır üzerine olaya karışan Çapanoğullarının tutuklanarak Ankara ya gönderilmesi istenmiştir. Erkan-ı Harbiye-yi Umumiye Reisi Albay İsmet, 7 Haziran 1920 de Sivas taki 3. Kolordu Komutanı Albay Selahattin Bey e bu tutuklama emrinin yerine getirilmesi için duyuruda bulunmuş, Selahattin Bey de görevin ifası için Yozgat Mutasarrıf Vekili Arif Hikmek Bey i görevlendirmiştir. Arif Hikmet Bey Çapanoğullarının adamı olduğundan bu haberi Celal ve Edip Bey lere duyurması üzerine, bu kişiler 8 Haziran 1920 de ailelerini de yanlarına alıp, Yozgat ı terkederek Sorgun (Köhne) a giderek, küçük kardeşleri Halit Bey in güçleriyle birleşmişlerdir. Ertesi gün Yozgat ta sıkıyönetim ilan edilir ve Komutanlığına da Kılıç Ali Bey getirilmiştir. Yozgat ın dışında bulunan ve isyan etmeye karar veren Çapanoğulları yanlarına taraftar toplarken, Tokat ve Zile dışında bulunan Postacı Nazım ile de irtibat kurmak suretiyle ondan yardım almayı düşünürler. 16

34 Çapanoğulları, 13 Haziran 1920 de Sorgun u, 14 Haziran da da Yozgat ı ele geçirirler. Yozgat a giren kişilerin elebaşıları arasında Çapanoğlu Celal ve Edip Bey ler ile Halit Hakkı, Salih Şekip, Mahmut İhsan ve Muhlis gibi kişiler de bulunmaktaydı. Zaten, olayı organize edenler de bunlardı. İsyancılar, Haziran da Boğazlıyan a saldırarak, Kılıç Ali Bey in buradan çekilmesine neden olurlar. Bu olay isyancılara cesaret vermiş, çevreden kendilerin yeni katılımlar olmasını sağlamıştır. Asilerden bir grup da, 16 Haziran da Alaca yı ele geçirir. Çapanoğlu İsyanı; Sivas tarafından Karaman, Çamlıbel, Boğazlıyan; kuzeyde, Tokat- Zile; ve kuzeydoğuda ise, Alaca çevresine yayılmıştı. Ayaklanma oldukça ciddi boyutlara ulaşmış, Ankara yı tedirgin etmişti. İsyan bölgesine gönderilen derme -çatma ordu kalıntıları hiç bir başarı sağlayamadıkları gibi, yer yer de dağılmışlardır. Bu isyanın uzun sürmesinin nedenleri başında, Ankara nın elinde muntazam bir gücün bulunmaması, isyan eden kişilerin de bu vatanın evlatları olması nedeniyle, boş yere kardeş kanının akıtılmak istenmemesi ve Batı Anadolu da Yunanlıların her geçen gün biraz daha topraklarımızda ilerleme tehlikesidir gelmektedir. Ayrıca, İngilizlerin yaptırdığı olumsuz propagandalar da bunda etken olmuştur. 19 Haziran 1920 de Erkan-Harbiye-yi Umumiye nin aldığı bir kararla, Çerkez Ethem Ankara ya çağrılmış ve Çapanoğlu İsyanını bastırmaya memur edilmiştir. 20 Haziran 1920 de Ankara dan hareket eden Çerkez Ethem, 23 Haziran sabahı Yozgat a ulaşır. Yozgat ta öğleye kadar yapılan çarpışmalar neticesinde şehir ele geçirilir. Yozgat ın ele geçirilmesi sırasında Çapanoğulları şehri terk ettiklerinden dolayı yakalanamazlar. Şehirdeki çarpışmalara, Ermeniler de isyancıların safında yer almış, hatta bir türlü teslim olmayan Ermeniler, ancak evlerinin yıkılması sonucunda teslim olmuşlardır. Çerkez Ethem, Yozgat a tamamen hakim olduktan sonra Hıyanet-i Vataniye Kanunu na dayanarak bir Askeri Mahkeme kurarak, rolü bulunanları cezalandırmıştır. Çerkez Ethem, Yozgat tan kaçan isyancıların Alaca da toplandığı haberini alınca, Yozgat ta 200 kişilik bir kuvvet bırakarak, Haziran 1920 gecesi Alaca yı kuşatmış, ertesi günü de kazaya hakim olmuştur. Alaca da tutunamayacaklarını anlayan asiler, bu defa da savunması daha elverişli olan Yozgat-Alaca yolu üzerinde sarp bir boğazda bulunan Arapseyfi de toparlanmaya başlamışlardır. Asilerin düşüncesi, Ethem in asıl kuvvetlerinin Alaca da bulunması sebebiyle Alaca dan Yozgat a dönerken bu geçitte onu pusuya düşürerek yenmekti. Bu durumun farkında olan Ethem, Alaca da iki gün kalarak, asilerin tamamının Arapseyfi de toplanması için onlara zaman kazandırmak istemiştir. Çerkez Ethem böylece, asilerin hepsini bertaraf edecekti. Nihayet, 27 Haziran günü Alaca dan ayrılan Ethem önden küçük bir kuvveti ileri sevk ederek asillerin mevzîlendiği yerleri tespite çalışmıştır. Durum, Ethem in düşündüğü gibi gerçekleşince, boğazın etrafını sararak, asileri iki ateş arasında bırakıp direnişlerini bertaraf etmiştir. Böylece, asilerin direnme gücü Arapseyfi de kırılmıştır. Mustafa Kemal Paşa, Ethem e bir telgraf göndererek, onun bu başarısını kutlamıştır. Çerkez Ethem, Arapseyfi de asilerin direnişini kırdıktan sonra arta kalanların da ortadan kaldırılması için 27 Haziran 1920 de Çolak İbrahim komutasındaki 2. Kuvve-Seyyare kuvvetleri batıdan ve Albay Refet Kuvvetleri kuzeyden gelerek, bölgenin emniyete kavuşmasını sağlamışlardır. 17

35 A.2. İl ve İlçe Sınırları Yozgat doğudan Sivas; güneyden Kayseri, Nevşehir, Kırşehir; batıdan Kırıkkale; kuzeyden ise Amasya, Çorum ve Tokat illeri ile çevrilidir. Yozgat Merkez ilçe dahil 14 (ondört) ilçeden oluşmuş olup ad ve konumları itibariyle aşağıda sıralanmıştır. 1.Merkez 2.Akdağmadeni 3.Aydıncık 4.Boğazlıyan 5.Çandır 6.Çayıralan 7.Çekerek 8.Kadışehri 9.Saraykent 10.Sarıkaya 11.Sorgun 12.Şefaatli 13.Yenifakılı 14.Yerköy Merkez İlçe: Merkez bucağa bağlı 50, Musabeyli bucağına bağlı 31, Osmanpaşa bucağına bağlı 19 köyü vardır. Yüzölçümü 2039 km2 olup, nüfus yoğunluğu 46 dır. İlçe toprakları hafif dalgalı olup, akarsu vâdileriyle parçalanmıştır. Çorum Suyu, Delice, Sorgunözü, Yozgat ve Killi Çayları, ilçe topraklarını sulayan başlıca akarsulardır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, fasulye, patates, soğan, keten, kenevir, haşhaş ve şekerpancarıdır. Vâdi tabanlarında daha çok meyve ve sebze yetiştirilir. Yamaçlarda ise bağcılık yapılır. Hayvancılık ekonomik açıdan önemli gelir kaynağıdır. En çok küçükbaş hayvan beslenir. İlçe merkezi, Yozgat Çayı Vâdisinin yamaçlarında kurulmuştur. Ankara-Sivas karayolu ilçe merkezinden geçer. Ankara ya 217 km mesâfededir. 18

36 Akdağmâdeni Merkez bucağa bağlı 71 köyü vardır. İlçe toprakları genelde dağlıktır. Akdağ doğu ve güneyinde yer alır. Dağlardan kaynaklanan suları Çekerek Suyunun kolları olan Göndelen, Akdağmâdeni ve Saray dereleri toplar. Batısında Orta Anadolu nun önemli platolarından olan Bozok Platosu yer alır. Kara iklimi hâkim olması yüzünden bitki örtüsü zengin değildir. Ekonomisi tarım, hayvancılık ve mâdenciliğe dayanır. Meyvecilik yaygındır. Başlıca yetiştirilen meyveler elma, armut, kayısı, vişne, ceviz ve üzümdür. Ayrıca arpa ve çavdar üretilir. En çok koyun, tiftik ve kıl keçisi beslenir. İlçe topraklarındaki çinko ve kurşun yatakları işletilir. İlçede sanâyi kuruluşu olarak bir deri farikası vardır. İlçe merkezi Akdağ ın kuzey eteklerinde, çam ormanları içinde kurulmuştur. Yozgat-Sivas karayolunun orta kesimlerinde yer alır. İl merkezine 104 km mesâfededir ten sonra bölgedeki gümüş ve kurşun yatakları işletilmeye başlanınca, ilçe merkezinde yerleşmeler başladı ve hızla nüfûsu arttı da nâhiye 1860 da kazâ oldu. 19

37 Aydıncık Merkez bucağa bağlı 28 köyü vardır. İlçe toprakları Çekerek Suyu Vâdisinden ve etrâfındaki orta yükseklikteki dalgalı düzlüklerden meydana gelir. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri patates, soğan, şekerpancarı, buğday, arpa ve ayçiçeğidir. Akarsu boylarında sebzecilik yapılır. İlçe merkezi Çekerek Suyu Vâdisinde kurulmuştur. Çekerek-Alaca karayolu ilçenin kuzeyinden geçer. İl merkezine 97 km mesâfededir Çekerek ilçesine bağlı bir bucakken 16 Haziran 1987 de 3392 sayılı kânunla ilçe oldu. Yalancı Cennetten Bir Köşe "KAZANKAYA KANYONU" Yozgat İli Aydıncık İlçesi Kazankaya Beldesi ve Çorum Ortaköy İncesu Sınırları içinde yeralan Kazankaya Kanyonu sanki; yalancı cennetten bir köşe gibi... İçerisinden Çekerek (Antik ismi: SCYLAX) Irmağı geçmekte olan bu doğal güzellik, Turizme kazandırılmayı sabırsızlıkla beklemektedir. ırmağın debisinin yükseldiği zamanlarda rafting sporlarına ev sahipliği yapan kanyon, dağ sporları, doğa yürüyüşleri ve insanların suyun verdiği huzurla cezb olacağı bir huzur sunmakatdır adeta. Traih boyunca insanları değişik amaçlı kullandığı kanyonun bazı kesimlerinde tarihin izlerinede rastlamak mümkündür

38 Kazankaya Kanyonundan Görünüş Boğazlıyan: Merkez bucağa bağlı 28, Yenipazar bucağına bağlı 5 köyü vardır. İlçe toprakları İç Anadolu Platosu üzerinde olup, doğusunun küçük bir bölümünde Akdağlar yer alır. İlçe topraklarını Delice Irmağının kolu olan Karasu sular. Düz arâzi az olup, Boğazlıyan Ovası, Karasu Vâdisinde yer alır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, patates, şekerpancarı, fasulye ve mercimektir. Hayvancılık gelişmiştir. En çok koyun ve sığır yetiştirilir. Yün ve yapağı üretimi önemli gelir kaynağıdır. Deri fabrikası başlıca sanayi kuruluşudur. İlçe merkezi Keklicek Dağı ile Yatırdağı arasında kalan vâdide kurulmuştur. 21

39 Yozgat-Kayseri karayolu ilçe merkezinden geçer. İl merkezine 95 km mesâfededir. Ticârî yönden Kayseriye bağlıdır. İlçe belediyesi 1879 da kurulmuştur. Boğazlıyanın yeri: Yozgat ilinin güneyindedir. Yozgat kayseri yolu üzerine kurulmuştur. İlçemizin yozgata olan uzaklığı (sarıkaya-sorgun güzergahından) 125 km dir. Atatürk yolundan ise 85 km dir. Kayseri il merkezine olan uzaklığı ise 80 kmdir. Yine kayseri il merkezine erkilet ilçesi üzeinden 45 km dir. Doğudan çandır, kuzeyinden Sarıkaya ne Yozgat, batıdan yeni fakılı, kozaklı (Nevşehir) güneyinden ise, kayseri felehiye ile çevrilidir. Yüzölçümü 2129 km dir. Deniz seviyesinde yüksekliği 1050 m dir.bir ova üzerinde kurulmuştur. İlçemiz kayseri-ankara demir yolunun yenifakılı istasyonuna 23 km lik kara yolu ile bağlıdır. Tarihi: Ülkemizin en önemli tarihçilerinden Sayın Faruk SÜMER in eserlerinde geçen Dulkadirli Türkmenleri yani BOZOKların içerisinde bulunan BOĞAZLIYANOĞULLARI Oymağı kurmuştur.ilçenin adı da buradan gelir.netekim günümüzde halen Boğazlıyanoğulları varlıklarını sürdürmektedirler.zaman içerisinde diğer Bozok Türkmenleri de Boğazlıyana gelerek yerleşmişler ve ilçe bulunduğu bölgede önemli bir yerleşim merkezi olmuştur.dulkadirli Türkmenlerini oluşturan Bozoklar çoğunlukla Oğuzların BAYAT Boyundan oldukları için ilçemizin de Bayatların soyundan geldiğini düşünebiliriz.1402 Ankara savaşından sonra Orta Anadoluda bulunan Kara Tatarlar Timur tarafından tekrar Orta Asyaya götürülmüşler ve boşalan bu yerlere BOZOKLAR yerleşmişlerdir.bozok Yaylası adı da buradan gelmektedir. Oluşumu: İlçemiz boğazlıyan içanadolu bölgesi ile üst eosen-oligesen de karalaşmasını bitirmiştir. Bu zaman su yüzüne çıkan genç oluşmalar, başta Kırşehir olmak üzere eski kütleleri sararak onları ara kütlesi biçimine getirmiştir. III.Jeolojik devir sonuna değin aşağının yontuk düz durumuna gelen bölge, son büyük yer kabuğu hareketleri yayılması bürtün olarak yükselmiştir. Türkiyenin kenarları çok yükselip, ortası az yükseldiği için bölge kenarlara göre aşağıda kalmıştır. Bu harekeler sırasında yeryüzünetaşan mağma, bölgeyi geniş bir biçimde etkisi altına almıştır. İçanadolu ile birlikte ilçemizin Büyük bir bölümü Erciyes volkanlarının etkisinde kalmıştır. Çevremizde platolar ile kalın tüf geniş yer kaplar. Genel Özellikler: Bozok yaylası üzerinde yer alan Boğazlıyanda doğudan gelen Kozan özü kuzeyinden gelen Karacali özü ve güneydoğusunda Karakoç özü yer alır. İlçe sınırları içinde bulunan Uzunlu barajı Kozan özü üzerine kurulmuştur. Sulama amaçlıdır Uzunlu barajının suları ile yaklaşık dekar arazi sulanmaktadır. İlçemiz arazisinde düzlük ve dalgalı düzlükler geniş yer tutar.bu nedenle büyük tarım olanaklarına sahiptir. Engebeli araziler daha çok ilçe sınırlarının kenarlarında yer kaplar. Boğazlıayn ilçesi kuzey batısında 1089 m yükseltisindeki 3 huriye köyü. Daha ortada Eğri tepeleri Güneydoğusunda 1369 m Kekliçek Dağları ile engebelinmiştir. Doğudan batıya Kurşunlu ve Nohutlu yükseltileri arazilerin düzlüğünü bozucu özelliktedir. 22

40 öögörünüşlerdedir. Yine kuzeyde 1683 metre yükseltisindeki Yazır Dağı yer alır. Akdağların uzantısı durumundaki Çaldağı 1750 m ile en yüksek yerdir. Boğazlıyan ve çevresinde karasal iklim görülür. Ancak ilçemiz ovada kurulu ve çevrenin açık olması yüzünden rüzgarlar daha etkilidir. Bu rüzgarlar hem kışın soğuk yapar, hemde tarım arazileri ve bitkileri için zararlıdır. Kış mevsimleri uzun ve soğuk kar yağışlı, yaz mevsimleri sıcak ve kurak, buharlaşma fazladır. Genellikle ilkbahar mevsimi yağışlıdır. Yaz mevsiminde oldukça düşük kış mevsiminde yüksek basınçlar etkisini sürdürür. Dolulu ve sisli günler fazladır. Sıcaklıklılar arasındaki fark büyük olur. Karasal iklimlerde olduğu gibi, doğal bitki örtüsünde Bozkır bitki örtüsü hakimdir. Dağların üzeri çıplak olup ağaç toplulukları gelişmemiştir. Dere ve çay kenarlarında söğüt ve kavak türü ağaç toplulukları görülür. Boğazlıyan ovası ilçenin Kuzeybatısında yer alır. Bölgeye göre çukurda kalmamıştır. Doğu-batı istikametinde uzunluğu 7 km, genişliği 6kmdir. Ovanın ortasından Boğazlıyan Çayı(kozan özü) ve kolları geçer. Ovanın büyük bir bölümünü sular. Ayrıca vadi tabanlarında irili ufaklı küçük düzlükler vardır. Boğazlıyan ovası oldukça verimlidir. Genellikle pancar, buğday ve arpa tarımı geniş yer tutar. Akarsular Kozan özü:çayıralan, çandır Uzunlu, Güveçli, Çalapverdi ve Boğazlıyan dan geçerek cavlak kaplıcası suyu ile karışarak, karacali ve karakoç özü şle birleşerek yenifakılı istikametine akar ve kızılırmakın büyük koıllarından olan delice çayına dökülür. Karakoç özü:felahiye sınırlarından doğar yazıkışla oğulcuk karakoç boğazlıyanın güneyinden geçerek cavlak yakınlarında kozan özü ile birleşir. Karacali özü:yapalak yoğunhisardan geçerek boğazlıyanın kuzeyinden geçer ve cavlak yakınlarında kozan özü ile birleşir. Ulaşım İlçe merkezi Yozgat a 90, Kayseri ye 80 km. asfalt yolla bağlıdır. İlçe merkezinden geçip, Uzunlu Kasabasına takiben Çandır, Çayıralan ilçelerine ve Sızır bölgesinden Sivas a uzanan yol asfalttır. İlçeye bağlı 9 kasaba asfalt yoldur. 9 köyümüz asfalt güzergahındadır. Kış şartlarında aşırı kar yağışının yol açacağı arazi durumları dışında hiçbir köy yolumuz trafiğe kapalı kalmamaktadır. Belirtilen yollara ek olarak Atatürk Yolu adıyla bilinen ilçeyi Yozgat a bağlayan 90 km. lik ayrıca bir yolumuz daha vardır. 23

41 Boğazlıyan, Yozgat ilinin bir ilçesidir. İlçede, Türkiye'nin 25. şeker fabrikası olan bir şeker fabrikası vardır. İlçe; il topraklarının güneyinde yer almaktadır. Doğuda; Çayıralan ve Çandır, kuzeyde; Sarıkaya, kuzeybatıda; Şefaatli ve merkez ilçe, batıda; Yenifakılı, güneybatıda; Nevşehir ve güneyde ise; Kayseri ve Felahiye ile komşudur. Kurtuluş Savaşında Boğazlıyan : Kurtuluş Savaşı'nda Boğazlıyan halkı T.B.M.M.'nin yanında yer almıştır. İstanbul Hükümeti'nin Şeyhülislam Dürrüzade Abdullah Efendi'ye yayınlattığı (11 Nisan 1920) Kuvay-i Milliye'nin ve T.B.B.M.'nin gayri meşru olduğu hakkında fetvaya karşı Ankara Müftüsü Rıfat Efendi'nin (Börekçi) öncülüğünde yayımlanan T.B.M.M. ve Kuvay-i Milliye'cilerin yasal ve dinen uygun, düşmanlara karşı mücadele ettiklerini ortaya koyan karşı fetvada 153 Anadolu müftüsü ile birlikte Boğazlıyan Müftüsü Abdullah Efendi'ninde imzası vardır. Ayrıca T.B.M.M.'ne karşı Yozgat'ta Çapanoğulları İngilizlerin ve Osmanlı Hükümeti'nin teşviki ile isyan ettiğinden Boğazlıyan halkı yine T.B.M.M. nin yanında yer almıştır. Çapanoğlu isyancılarını (halk arasında Pusadlar denir) Boğazlıyan'a sokmamak için silahlı mücadele edilmiş,bu çarpışmalar sırasında Molla Mehmet, Duran Kadı Mehmet, Cezayirli Mehmet (Hasan Onbaşı) Efendiler şehit olmuşlardır. 23 Haziran 1920 Çapanoğulları isyanı Çerkez Ethem tarafından bastırıldıktan sonra Kılıç Ali Bey Boğazlıyan çevresinde eşkıyalık yapan isyancıları temizlemiştir. Bogazlıyan Kaymakamı Kemal Bey; milli mücadele döneminde, Ermeni çetelerine karşı çalışmalar yaptıgı için İstanbul hükümeti tarafından tutuklanıp İstanbul'a götürülür ve işgalci devletlerin baskıları sonucu idam edilmesine karar verilir. İdamindan yaklaşık 2 yıl sonra ise Ankara Hükümeti tarafından "Milli Şehit" ilan edilir. Kayseri'nin kuzeyinde Yozgat'ın güneyinde önemli bir geçiş noktasındadır. Ayrıca Cavlak kaplıcası Türkiye'de nadir bulunan suya sahiptir 24

42 Cavlak suyunun kaynağından çıkışı. Çandır: 25

43 Merkez bucağa bağlı 4 köyü vardır. İlçe topraklarının büyük bölümü dağlar ve platolarla kaplıdır. Doğusunda Akdağlar, kuzeyinde Gevencik Dağı yer alır. Başlıca akarsuyu Pınar Deresidir. Akdağlar ormanlarla kaplıdır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, patates, ayçiçeği, şekerpancarı ve baklagillerdir. Meyvecilik ve hayvancılık gelişmiştir. El tezgahlarında halı dokunur. İlçe merkezi Pınar Deresi kenarında kurulmuştur. İl merkezine 124 km mesâfededir Çayıralan ilçesine bağlı bucakken 16 Haziran 1987 de 3992 sayılı kânunla ilçe oldu. 26

44 Çayıralan: Merkez bucağa bağlı 27 köyü vardır. İlçe topraklarının büyük bölümü dağlar ve platolarla kaplıdır. Doğusunda Akdağlar, kuzeydoğusunda Karababa Dağı, kuzeyinde Sırıklıdağı, batısında ise Gevencik Dağı yer alır. Dağlardan kaynaklanan suları Kanak Çayı toplar Ayrıca Kızılırmak ve Delice Irmağını besleyen irili ufaklı birçok akarsu vardır. Akarsu kıyılarında dar düzlükler vardır. Akdağlar ormanlarla kaplıdır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, patates, ayçiçeği, şekerpancarı ve baklagillerdir. Meyvecilik son senelerde gelişmiş olup, en çok elma yetiştirilir. Hayvancılık eski metodlarla yapılır. En çok koyun ve sığır beslenir. Orman varlığına rağmen, ormancılık gelişmemiştir. Ev tezgahlarında halı dokunur. İlçe merkezi Akdağların batı eteklerinde kurulmuştur. İl merkezine 112 km mesâfededir de ilçe olmuştur. İlçe ortasından Pınar Deresi geçer. İlçe belediyesi 1926 da kurulmuştur. 27

45 Çekerek: Merkez bucağına bağlı 43 köyü vardır. Yeşilırmak Havzasında kalan ilçe topraklarının büyük bölümü Bozok Platosunda yer alır. İlçe topraklarını Çekerek Irmağı sular. Çekerek Vâdisinin genişlediği yerlerde Kümbet ve Koyunculu ovaları yer alır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri patates soğan, şekerpancarı, buğday, arpa, ayçiçeğidir. Sebzecilik gelişmiştir. Tarımda makina kullanımı yaygındır. Hayvancılık fazla yaygın değildir. İlçe merkezi Çekerek Irmağının batısında kurulmuştur. Gelişmemiş bir yerleşim merkezidir. Zile ilçesine bağlı Hacıköy isimli bir köyken, 1928 de Yozgat a bağlanarak bucak hâline getirildi te ilçe merkezi oldu ve aynı yıl belediyesi kuruldu. İl merkezine, 90 km mesâfededir. 28

46 Kadışehri: İlçe toprakları genelde dağlıktır. Kuzeyinde Deveci Dağları, güneyinde Bozok Platosu yer alır. Başlıca akarsuyu Çekerek Çayıdır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri patates, buğday, arpa, şekerpancarı ve ayçiçeğidir. İlçe merkezi Deveci Dağları eteklerinde kurulmuştur. İl merkezine 118 km mesâfededir Çekerek ilçesine bağlı bucakken 16 Haziran 1987 de 3392 sayılı kânunla ilçe oldu. 29

47 Saraykent: İlçe toprakları Bozok Platosunda yer alır. Topraklarını Çekerek Suyunun kolları sular. Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Meyvecilik gelişmiştir. Başlıca yetiştirilen meyveler elma, armut, kayısı, vişne, ceviz ve üzümdür. En çok koyun, tiftik ve kıl keçisi beslenir. İlçe merkezi, Bozok Platosunda kurulmuştur. Yozgat-Sivas karayolu ilçenin güneyinden geçer. Eski ismi Karamağra dır. İl merkezine 71 km mesâfededir Akdağmâdeni ilçesine bağlı bucakken 9 Mayıs 1990 da 3644 sayılı kânunla ilçe oldu. 30

48 Sarıkaya: Merkez bucağına bağlı 39, Hasbek bucağına bağlı 18 köyü vardır. Yüzölçümü 976 km 2 olup, nüfus yoğunluğu 46 dır. İlçe toprakları, akarsu vâdileriyle parçalanmış olup, Bozok Platosunun güneyinde yer alır. İlçe topraklarını Delice Irmağının kolları sular. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri; buğday, şekerpancarı, arpa, mercimek, patates, çavdar ve üzüm olup, ayrıca az miktarda soğan, fasulye, elma ve armut yetiştirilir. Hayvancılık ekonomik açıdan önemli gelir kaynağıdır. İlçe topraklarında demir yatakları vardır. İlçe merkezi, Güllerözü Deresinin kuzey kıyısında geniş bir düzlükte kurulmuştur. Eskiden merkez Aşağısarıkaya idi. Daha sonra Hamam adlı şimdiki yerine taşındı ve daha sonra Sarıkaya ismiyle anılmaya başlandı de İlçe merkezi oldu. Yozgat-Kayseri karayolu ilçe merkezinden geçer. İl merkezine 77 km mesâfededir. İlçe belediyesi 1957 de kurulmuştur. 31

49 Sorgun: Merkez bucağa bağlı 89 ve Eymir bucağına bağlı 11 köyü vardır. Yüzölçümü 1769 km2 olup, nüfus yoğunluğu 54 tür. İlçe toprakları Bozok Platosunun orta yükseklikteki dağlık düzlüklerinden meydana gelir. Sorgunözü ve Çekerek Çayına karışan bâzı dereler ilçe topraklarını sular. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, mercimek, nohut, üzüm, şekerpancarı, patates, çavdar ve fasulyedir. Hayvancılık gelişmiş olup, en çok sığır, koyun ve Ankara keçisi beslenir. Tuğla, kiremit ve un fabrikaları başlıca sanâyi kuruluşlarıdır. İlçe topraklarında linyit yatakları vardır. İlçe merkezi, Sorgunözü Deresi Vâdisinde kurulmuştur. Osmanlılar zamânında Köhne-i Kebir adıyla anılıyordu. Yozgat-Sivas karayolu ilçe merkezinden geçer. Tarım ürünlerinin pazarlandığı bir ticâret merkezi olan ilçe, il merkezine 34 km mesâfededir da ilçe olmuş ve aynı yıl belediyesi kurulmuştur. 32

50 Şefaatli: Merkez bucağa bağlı 44 köyü vardır. Yüzölçümü 833 km2 olup, nüfus yoğunluğu 43 tür. İlçe toprakları orta yükseklikte dalgalı düzlüklerden meydana gelir. Bu düzlükler akarsu vâdileriyle parçalanmış olup, topraklardan kaynaklanan sular Delice Irmağına karışır. İlçe toprakları orman yönünden çok fakir olup, step görünümündedir. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, şekerpancarı, arpa, mercimek ve üzüm olup, ayrıca az miktarda elma, patates, soğan, çavdar ve armut yetiştirilir. Hayvancılık ekonomik açıdan önemli gelir kaynağıdır. En çok koyun, Ankara keçisi ve sığır beslenir. İlçe topraklarında flüorit yatakları vardır. İlçe merkezi Konak Çayı ile Boğazlıyan Çayının birleştiği yerde kurulmuştur. Gelişmemiş bir yerleşim merkezi olan ilçeden Kayseri-Ankara demiryolu geçer. İl merkezine 44 km mesâfededir. Şefaatli 1934 te ilçe olmuş ve aynı yıl belediyesi kurulmuştur. 33

51 Yenifakılı: Merkez bucağa bağlı 8 köyü vardır. İlçe toprakları genelde düzdür. Karasu Çayı ilçe topraklarını sular. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, patates, şekerpancarı, fasulye ve mercimektir. Hayvancılık gelişmiştir. İlçe merkezi Karasu Çayı Vâdisinde kurulmuştur. Ankara-Kayseri demiryolu ilçeden geçer. İl merkezine 104 km mesâfededir Boğazlıyan a bağlı bucakken 9 Mayıs 1990 da 3644 sayılı kânunla ilçe oldu. İlçe belediyesi 1951 de kurulmuştur. 34

52 Yerköy: Merkez bucağa bağlı 32, Salmanlı bucağına bağlı 22 köyü vardır. Yüzölçümü 1245 km2 olup, nüfus yoğunluğu 39 dur. İlçe toprakları dalgalı düzlüklerden meydana gelir. Kuzeybatısında Zincirli Dağı yer alır. İlçe topraklarından kaynaklanan suları Delice Irmağı toplar. Bu akarsu vâdisinin genişlediği bölümde Yerköy Ovası yer alır Ekonomisi tarıma dayalıdır. Başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, şekerpancarı, patates, soğan ve elmadır. Hayvancılık gelişmiştir. En çok küçükbaş hayvan beslenir. Sarayköy de bulunan çimento fabrikası başlıca sanâyi kuruluşudur. Diğer sanâyi kuruluşları ise kraft torba, tuğla ve briket fabrikalarıdır. İlçe merkezi DeliceIrmağı Vâdisinde kurulmuştur. Ankara-Yozgat ve Ankara- Kayseri karayolu üzerindedir. İl merkezine 41 km mesâfededir. Türkiye nin hiçbir yerinde görülmeyen bir şekilde Kırşehir in Çiçekdağ kasabası ile birleşmiş durumdadır. İlçe belediyesi 1945 te kurulmuştur. 35

53 Şekil A.1 Yozgat Haritası A.3. İlin Coğrafi Durumu Yozgat doğudan Sivas; güneyden Kayseri, Nevşehir, Kırşehir; batıdan Kırıkkale; kuzeyden ise Amasya, Çorum ve Tokat illeri ile çevrili olup, 34º 05-36º 10 doğu meridyenleri ile 38º 40-40º 18 kuzey paralelleri arasında yer alır.deniz seviyesinden 1300 metre yükseklikte olup Hektar toprağa sahiptir. 81 İl arasında toprak genişliği bakımından 15. sırayı alır. İlin doğudan batıya gidildikçe yüksekliği azalır. İl in en doğusu ile en batısı arasında boylam (meridyen) farkı olup, yerel saat farkı 8 20 dir. Kuzeyi ile güneyi arasında ise, lik enlem (paralel) farkı varır. Ancak, fark az olduğundan iklim üzerinde önemli bir etki yaratmamıştır. İlin, doğu - batı uç noktaları arasındaki kuş uçuşu uzaklık 216 km, kuzey - güney uç noktaları arasındaki uzaklık 144 km. dir. Yozgat, alan bakımından Türkiye nin 15. İlidir. İlin; izdüşüm alanı ( km²) , gerçek alanı ise km² dir 36

54 Yozgat İlinin Komşu İllere Olan Uzaklığı Yozgat-Kırıkkale Yozgat-Çorum Yozgat-Amasya Yozgat-Kayseri Yozgat-Kırşehir Yozgat-Sivas Yozgat-Tokat Yozgat-Nevşehir 142 km 104 km 196 km 197 km 112 km 224 km 207 km 202 km A.4. İlin Topografyası ve Jeomorfolojik Durumu Yozgat arazisinin yüzey şekillerini platolar veya yaylalar, dağlar ve tepeler, ovalar olmak üzere üç ana grup oluşturur. İç Anadolu Bölgesi platolarının Yozgat ta kalan bölümüne Bozok Platosu denir. Güney bölümünde ortalama yüksekliği m arasında değişen lav yaylası özelliğindedir. Dağlık alanlar, İlin kenar kısımlarında yer almıştır. Kuzeydoğu ve doğu kenar bölümü çok dağlık, hem de Yozgat yöresinin en yüksek yeridir. Genel olarak İlin ortalama yüksekliği çok fazla olup 1500 m yi geçer. Yörede görülen en dikkate değer dağlarda olan Akdağlar, kıvrımlı sıradağlar şeklindedir. Yörede ikinci önemli dağ sırası olarak Akdağ ın devamı durumundaki Gevencik ve Keklicek dağları, önemli dağlarındandır. Çamlık Tepesi 1525 m Nohutlu Tepesi 1530 m yüksekliktedir. Yer Şekilleri Ülke topraklarının % 1.82 sini oluşturan Yozgat İli, yer şekilleri bakımından genelde sade bir yapıya sahiptir. Yer şekillerinin büyük bölümünü platolar kaplamaktadır. Platoların üzerinde yüksekliği fazla olmayan dağ ve tepeler vardır. Plato yüzeyini parçalayan vadi tabanlarında ve çukur yerlerde alüvyal ovalar oluşmuştur. İl topraklarının yeryüzü şekillerine oranları aşağıda görüldüğü gibidir. Platolar : % 51.4 : PLATOLAR % 37.7 : DAĞLAR % 10.9 : OVALAR Yozgat İli, İç Anadolu Bölgesi ndeki en geniş plato alanlarından olan Bozok Platosu üzerinde yer almaktadır. Bozok platosu Kızılırmak yayının çevirdiği dalgalı bir arazi özelliğindedir. Ortalama yüksekliği ise, m. arasında değişmektedir. Kızılırmak, Delice Irmak ve kolları tarafından derince yarılmış olan platonun yüksekliği kuzeybatı ve batıya doğru azalmakta olup, m yükseklikte olan Kızılırmak taban ovasında sona ermektedir. Platonun güneyi lavlarla örtülüdür. Akarsular 37

55 bu volkanik alan içerisinde gömülerek derin vadiler oluşturmuştur. Platonun kuzeydoğu kesiminde ise, kalker tabakalarının yaygın olduğu daha dalgalı arazi yapısı görülmektedir. Dağlar : Platolardan sonra, İl de en geniş alanı kaplayan yeryüzü şekli, dağlardır. İl in, doğu ve kuzeydoğu kenarlarında yer alan dağlar, genellikle yüksekliği fazla olmayan kıvrımlı sıradağlar ve aşınarak alçalmış tepeler biçimindedir. Kızılırmak Vadisi boyunca kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda uzanan AKDAĞLAR İl deki en önemli sıra dağlardır. Kıvrımlı sıradağlar halinde uzanan Akdağlar, Kızılırmak ın akış yönünü belirlemiş, ayrıca İl in doğu komşusu olan Sivas a doğal bir sınır oluşturmuştur. İç Anadolu Bölgesi nin de önemli dağ sıralarında olan Akdağlar ın yapılarında, genellikle 2. zamanın kalkerleri yaygın olup, eteklerinde ise, neojen tortulları yer almaktadır. İl de, ikinci önemli bağ sırası, DEVECİ DAĞLARI DIR. Bozok Platosu nun kuzeyi boyunca uzanan Deveci Dağları Yozgat - Tokat İllerin ile İç Anadolu ve Karadeniz Bölgeleri arasında doğal bir sınır oluşturmaktadır. Çorum sınırındaki Zinciri ve Akdağ, Kayseri sınırındaki Akdağlar ın devamı olan Gevencik ve Keklicek dağları İl in diğer önemli dağlarıdır. Bozok Platosu üzerinde arazinin dalgalı görünüşünü fazla bozmayan, nispi yükseltileri m. arasında değişen tepelik alanlar da çoktur. Aşınmaya uğramış bu tepeler seller tarafından parçalanarak, kırgıbayırı (Badland) adı verilen keskin sırtlarla birbirinden ayrılan pürüzlü yüzeyler oluşmuştur. İL DE YER ALAN BAŞLICA DAĞLAR DAĞ - TEPE ADI YÜKSELTİ (M) Kerkenez Dağı 1524 Yazır Dağı 1683 Aygar Dağı 1641 Dağnı Dağı 1755 Sırıklıdağ 2076 Hamzasultan Tepesi 2272 Keklicek Dağı 1369 Deveci Dağları 1907 Gevencik Dağı 1607 Akçadağ 1639 Zincirli Dağı 1633 Tablo A-02 : Yozgat ilindeki başlıca dağlar ( 2007 Yılı Yozgat Çevre Durum Raporu) Ovalar : İl de, ovaların kapladığı alan azdır. Ovalar, genellikle tepeler arasındaki çukur yerlere alüvyonların çökmesiyle oluşmuştur. İl genelinde Boğazlıyan, Sarıkaya ve Yerköy ilçelerinde ova arazisi daha geniş yer tutmaktadır. 38

56 En önemli ovalar; Boğazlıyan ve Yerköy ovalarıdır. Yerköy Ovası, tepelikler arasında Delice Irmak ın taşıdığı alüvyonların çökmesiyle oluşmuş, alüvyal bir düzlüktür. Boğazlıyan Ovası da, ilçenin batısında çevredeki tepelerden inen dere ve çayların taşıdıkları alüvyonlarla örtülü olup, 6-7 km boyunda, 5-6 km enindedir. Sarıkaya İlçesi nin 5-6 km kuzeyinde yine aynı şekilde oluşan verimli bir ovadır. Bu ovanın kenarlarında Karayakup, Hasbek ve Çıkrıkçı köy ve kasabaları bulunmaktadır. Ayrıca çıplak yüzeylerden inen seller vadi diplerinde taban ovaları oluşturmuştur. Çekerek Suyu Vadisi ve Karanlıkdere de yer alan bağ - bahçe arazileri bu özelliktedir. Bu verimli topraklarda, vadilerdeki ılık iklimin de etkisiyle üzüm, fıstık ve ayva gibi çeşitli meyveler yetiştirilmektedir. Vadi kenarları ve dağ eteklerinde sellerin bıraktığı materyallerden, birikinti konileri oluşturmuştur. Bu birikinti alanlarına, Karamağara Deresi nin tabanlı vadisi kenarlarında belirgin olarak rastlanmaktadır. İl de sanayi biri özel olmak üzere 2 adet Organize Sanayi bölgesinde yoğunlaşmıştır. Ayrıca İlçelerde bulunan küçük sanayi sitelerinde de Sanayi tesisleri mevcuttur, bunun yanında yer yer sanayi tesisleri tarım alanlarında da kurulmuştur. Konutlar ise tüm Türkiye de olduğu gibi dağınık bir yapı göstermektedir, imar planları ve çevre düzeni planı olmadığından şehirde bir düzensizlik söz konusudur. A.5. Jeolojik Yapı ve Stratigrafi....Yozgat yöresinde yüzeyleyen kayaçların yaşlıdan genç birimlere doğru sıralanışı şöyledir. En allta Kretase yaşlı ofiyolitler ve ofiyolitik kayaçlar gözlenmektedir. Bunların üzerinde Üst Kretase yaşlı bazalt ve spilit gibi volkanitler bulunmaktadır. Üst Kretase- Paleosen yaşlı granitoyidler ve granodiyoritler ise bu birimlerin üzerinde yer almaktadır. Bunların üzerinde ise sırayla Eosen yaşlı asidik volkanik kayaçlar, Orta-Üst Eosen yaşlı kırıntılı ve karbonatlı sedimanter kayaçlar, Oligosen yaşlı karasal kırıntılıar ve Üst Miyosen-Pliyosen yaşlı ayrılmamış karasal kırıntılı kayaçlar gözlenmektedir. En üstte ise Kuvarterner yaşlı alüvyon, yamaç molozu, alüvyon yelpazesi ve travertenler yer almaktadır. Yozgat Jeoloji Haritası Şekil A:2 de, Türkiye Jeolojik haitası Şekil A:3 de verilmişir. Yozgat ili jeolojik olarak Üçüncü zamanda oluşmuştur. Bulunan fosillerin Üçüncü zamana ait olduğu tespit edilmiştir. Çoğu yerde kırılma ve kıvrılmalara uğramış metamorfik taş kütleleri yer tutar. Çevrede mermer nitelikli, kalkerlerin bulunması bunu doğrulamaktadır. Değişik tortular arasında kireçtaşı, Jips kil ve marn bulunur. İlimizde mezozoik yaşlı kayaçlar oldukça yaygındır. Bu seriler ince taneli kireçtaşı ve serpantin gibi oluşmuştur. Yerköy, Sorgun ve Boğazlıyan yöreleri kireçtaşı ve marndan oluşmuştur. Orta eosen serilerle kaplıdır. İlçede kırık çizgiler oldukça azdır. Kızılırmak havzasına giren kesimlerde Neoljen kalın Volkanik örtüleri yine bu devrin göl tortul tabakaları arasında kalmıştır. Devrin kayaçlarından kaya tuzu bu havzada oldukça boldur. 39

57 Şekil A:2- Yozgat Jeoloji Haritası ( Ölçekli) A.5.1. Metamorfizma ve Mağmatizma Genel olarak; kuvarsit, mermer, kalkşist ve amfibol şistlerden oluşmaktadır. Mermerler gitik plutonlar içinde bloklar halinde gözlenmektedir. Kristalleşen kayaçlar, asidik ve bazik olmak üzere iki çeşittir. Asidik olanlar; granit ve granodiyorit bileşiminde derinlik kayaçlarıdır. Bazikler ise; gabrodiyotritler ile temsil edilir. A.5.2. Tektonik ve Paleocoğrafya Bölge, Kırşehir kristalen masifi ile Kuzey Anadolu Dağlarının (Anatolid ve Pontidl lerin) arasındadır. Bölgede birkaç şaryaj ile fay mevcuttur. Kuzeyde Üst Kretase, Alt Eosen üzerine ve güneybatıda Lütesiyen ve kısmen daha eski formasyonlar oligomiyosen üzerine gelmektedir. Bu hareketler, Lütesiyenden sonraki Oligosen paroksizması ile ilgilidirler. İtilme daima kuzeyden güneye doğru olmuştur. Gerek metamorfik kristalen masifler, gerekse Kretase ve Eosen birçok orojenik hareketlere maruz kalmıştır. 40

58 Şekil A:3- Türkiye Jeoloji Haritası KAYNAKLAR Yozgat Valiliği MTA verileri 41

59 B. DOĞAL KAYNAKLAR B.1. Enerji Kaynakları B.1.1. Güneş Bölgede güneş enerjisi ile ilgili bir tesis bulunmamaktadır. Aylık buharlaşma şiddetleri Tablo B.1 de verilmiştir. Tablo B.1. Aylara Göre Güneşlenme Potansiyeli (Meteoroloji Müdürlüğü Verileri ) Dakikada Güneşlenme 2011 Yılı Güneşli Gün Sayısı Şiddeti(cal/cm²) Güneşlenme Süresi (Saat/Gün) Ocak ,62 3,6 Şubat ,31 3,7 Mart ,82 5,2 Nisan ,85 7,0 Mayıs ,20 8,6 Haziran ,58 12,5 Temmuz ,19 12,2 Ağustos ,45 12,2 Eylül ,58 8,9 Ekim ,81 6,1 Kasım ,50 2,9 Aralık ,49 2,8 B.1.2. Su Gücü Yozgat ilinde şu anda hidroelektrik santrali bulunmamaktadır ancak Planlaması ve kesin projesi tamamlanan: 1,97 MW;12,77 GWh/yıl Gelingüllü HES projesi vardır. B.1.3. Kömür Yozgat ili linyit yataklarının oluşumu açısından zengin yeraltı doğal kaynaklarına sahiptir. Özellikle Sorgun içerisinde Yeni Çeltek, Doğan(Ayrıdam) ve Madsan Madencilik tarafından işletilen üç ayrı Kömür ocağı vardır. Buradaki toplam rezerv ton civarındadır. Kömürün Kalori değer Kcal/Kg aralığında, Toplam kükürt oranı % aralığındadır. Bu üç ocak ta faal olarak çalışmaktadır. B.1.4. Doğalgaz Yozgat İli sınırları içerisinde doğalgaz rezervi bulunmamaktadır. Ancak Merkez İlçe, Sorgun, Yerköy ve Boğazlıyan İlçelerimizde doğalgaz ısınma amaçlı ve sanayide kullanılmaktadır. 42

60 B.1.5. Rüzgar Yozgat ın Coğrafi konumu sebebi ile hakim rüzgar yönü doğuya yakın kuzeydoğu (ENE) dir. Bu yönden yılda 7743 saat rüzgar eser. Ortalama rüzgar hızı 2.03 m/sn. En hızlı rüzgar 19.1m/sn dir. Ortalama kuvvetli rüzgar (hızı m/sn. ile 7.2 m/sn arası) gün sayısı 46.1 gün; fırtınalı (17.2 m/sn ve üzeri) gün sayısı 4.6 dır. İlimizdeki Rüzgar Ölçüm değerleri tablo B.2.de verilmiştir. Tablo B.2. Aylara Göre Rüzgar Dağılımı (Meteoroloji Müdürlüğü Verileri ) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Hazir. Temm. Ağust. Eylül Ekim Kasım Aralık Hakim Rüzgar Yönü Ort.Rüzg. Hızı (m/sn) Max. Rüzgar Yönü En Şiddetli Rüzgar Hızı ENE ENE WSW ENE ENE ENE ENE ENE ENE ENE ENE ENE 1,9 2,2 1,8 1,9 1,3 1,8 2,1 2,1 1,3 1,3 1,0 1,6 SW SW WSW S ENE ENE ENE ENE ENE ENE ENE SSE 5,5 6,7 6,5 5,0 4,7 4,5 5,3 5,0 4,0 5,0 4,7 6,7 B.1.6. Biyokütle İlimizde Biyogaz enerji üretimi ve tüketimine yönelik çalışmalar yapılmamaktadır. Odun ve tezek gibi maddelerde yalnızca yakacak olarak tüketilmektedir. Tezek genellikle kırsal köylerde kış aylarında ısınma amacıyla kullanılmaktadır. B.1.7. Petrol İl sınırları içinde petrol rezervlerinin bulunmamaktadır B.1.8. Jeotermal Sahalar Yozgat bölgesinde, Sarıkaya, Boğazlıyan Bahariye, Sorgun, Yerköy, Saraykent, Akdağmadeni Karadikmen sıcak su kaynakları bulunmaktadır. Yöredeki sıcak sular kaplıca ve ısınma amaçlı kullanılmaktadır. Sarıkaya Kaplıcaları Yozgat'ın 80 km. güneydoğusundaki Sarıkaya İlçesinde bulunan kaplıca suları Florür içeren Oligometalik sular grubundan olup, 48 0 C sıcaklığa ve 28 lt/sn. debiye sahiptir. Söz konusu kaplıca alanı Turizm Bakanlığının çalışmaları sonucunda, Bakanlar Kurulu kararıyla Turizm Merkezi ilan edilmiş ve imar planı hazırlanarak yatırımcıların ilgisine sunulmuştur. 43

61 Boğazlıyan Bahariye (Cavlak) Kaplıcaları Yozgat'ın 90 Km. güneyinde, Boğazlıyan İlçesinde olan kaplıca suyu Bikarbonatlı, Klorürlü, Sülfatlı sular grubundan olup, 32 0 C C arasında 320 lt/sn. debiye sahip olduğu ve M.T.A. raporlarına göre; Kaplıca alanı; Bakanlar Kurulu kararıyla Turizm Merkezi ilan edilmiş olup, tüm imar planı çalışmaları tamamlanmıştır. İç turizmin yanında dış turizme de hizmet verebilecek bir kaynağa sahip olan Boğazlıyan-Bahariye (Cavlak) kaplıcası yatırımcıların ilgisini çekmektedir. Sorgun Kaplıcaları İlimizin 33 km. doğusundaki Sorgun İlçesinde bulunan kaplıca sularının Klorlu Sülfatlı, Sodyum Klorür, Sodyum Sülfat sular grubundan olduğu, 50 0 C C arasında bir sıcaklığa ve 41 lt/sn. debiye sahiptir. Yerköy Kaplıcaları Yozgat'ın 34 km. batısında yer alan, Klorlu, Sülfatlı sular grubundan olan Yerköy İlçesindeki kaplıca sularının 44 0 C sıcaklığa sahiptir. Saraykent Kaplıcaları İlimizin 71 km. doğusundaki Saraykent İlçemizdedir. Kaplıca suyunun Sodyum Klorürlü, Sodyum Bikarbonatlı, Kalsiyum Sülfatlı sular grubundan olduğu, 70 0 C ile 74 0 C sıcaklığında lt/sn. debiye sahiptir. Akdağmadeni Karadikmen Kaplıcaları İlçenin 17 km. kuzeybatısında yer alan Karadikmen köyünde bulunmaktadır. Kaplıca sodyum-sülfatlı,sodyum-klorürlü sular sınıfına girmekte olup, kireçlendirici özelliktedir. Romalılar zamanından kaldığı bilinen ılıca kaynağının toplam debisi 0.37 lt/sn. olup, sıcaklığı C dir. Bu kaynağa ilave olarak, aynı köyün Uyuz Çimdiği mevkiinde Uyuz Hamamı adında ve komşu Muşallikalesi köyünün 3 km. güneydoğusunda Karalar mevkiinde iki ılıca kaynağı daha mevcuttur. Bu kaynağı debisi 0.3 lt/sn. olup sıcaklığı 32.7 C dir. Uyuz Hamamı (Çamur Ilıcası) nın debisi 0.07 lt/sn. olup sıcaklığı C dir. B.2. Biyolojik Çeşitlilik B.2.1. Ormanlar Çayıralan Orman İşletme Müdürlüğünün il sınırları dahilinde kalan orman alanı: ,00 Ha. Akdağmadeni Orman İşletme Müdürlüğünün il sınırları dahilinde kalan orman alanı: ,5 Ha, İl genelinde ise toplam ,5 Ha orman alanı mevcuttur. Yozgat ta ,5 ha lık orman alanının sadece (%41,6) hektarı verimli olarak görülmektedir. Verimli işletilmeye elverişli ormanın çoğu, Akdağmadeni Orman İşletme Müdürlüğü nün yetki alanında olup Sarıçam ormanlarından oluşmaktadır. Akdağmadeni Orman İşletme Müdürlüğü Yozgat Orman İşletme Şefliği nin karaçamdan 44

62 oluşan zayıf bir orman ve meşe baltalıkları vardır. Çayıralan Orman İşletme Müdürlüğü nün ormanları orta düzeydedir. Yozgat ilinin orman varlığının nitelik ve işletme biçimine göre dağılımı. Tablo B.3. Yozgat İlinin Orman varlığı Nitelikli İşletme Biçimine Göre Dağılımı Verimli Orman Alanları (Orman İşletme Müdürlüğü verileri ) İşletme Müdürlüğü Koru(ha) Baltalık(ha) TOPLAM (ha) Akdağmadeni Çayıralan TOPLAM Tablo B.3. Bozuk Orman Alanları (Orman İşletme Müdürlüğü verileri ) İşletme Müdürlüğü Koru (ha) Baltalık(ha) TOPLAM (ha) Bozuk Çok Bozuk Bozuk Çok Bozuk Akdağmadeni , ,5 Çayıralan TOPLAM , ,5 B Odun Üretimine Ayrılan Tarım Alanları Yozgat İl sınırları dahilinde kavak, okaliptüs, söğüt, kızılağaç gibi odun üretimine yönelik türler yetiştirilen tarım alanları yoktur. İl sınırları içinde bulunan ve kavak, okaliptüs, söğüt, kızılağaç gibi türler yetiştirilen tarım alanlarının yerleri nitelik ve nicelik olarak belirtilmelidir. B.2.2. Çayır ve Mera Yozgat İl sınırları içerisinde toplam ha çayır ve mera arazisi bulunmaktadır. Çayır ve mera arazisi toplam tarım arazisinin %19,67 sini kapsamaktadır. Mevcut çayır ve mera alanları köy yerleşim sınırları içerisinde tarıma dayalı olarak yer almış olup, hayvancılığa dayalı büyük çayır ve meralar bulunmaktadır Tablo.B.5. Tablo B.5.Yozgat İlinin Arazi Varlığı ve Kullanışlarına Göre Dağılımı (Orman İşl. Müd. verileri ) Kullanılış Biçimi Alan(ha) Oran(%) Çayır mera ,67 Orman , Tarım Alanı ,78 İl sınırları içinde bulunan çayır ve meralar hayvancılık için kullanılmaktadır. B.2.3. Sulak Alanlar 26 Ağustos 2010 tarihinde yayınlanan sayılı Resmi Gazete de SULAK ALANLARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK çerçevesinde Sulak Alan;doğal veya yapay,devamlı veya geçici,suları durgun veya akıntılı,tatlı,acı veya tuzlu,denizlerin gel-git haeketlerinin çekilme devresinde 6mt.yi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular,bataklık,sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar 45

63 çizgisinden itibaren kara tarafaına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerleri şeklinde tanımlanmaktadır. SU YÜZEYLERİNİN DAĞILIMI Yozgat ili Kızılırmak ve Yeşilırmak havzalarında yer almaktadır.kızılırmak ın kollarından olan Delice Irmağı, Yeşilırmak ve Çekerek Irmağı ilin en önemli su kaynaklarındandır. İlin tarım yapılan topraklarının ha ı sulanabilir arazi, ha ı da ekonomik olarak sulanabilir arazilerden oluşmaktadır. İlde bulunan başlıca Baraj ve Göletler Tablo B.6 de verilmiştir. Tablo B.6. İlde Bulunan Başlıca Baraj ve Göletler (DSİ 123.Şube Müdürlüğü verileri ) Sıra No Baraj-Gölet Adı Depolama Hacmi Sulama Alanı (m³) (ha) 1 Merkez-Fakıbeyli Merkez-Derbent Merkez-Topçu Merkez-B.Cevdet Dündür(İ.suyu) Merkez-Kirazlı Çiftlikdere(İ.suyu) Merkez-Geligüllü Akdağmadeni-Akçakışla Akdağmadeni-Divanlı Akdağmadeni-Altınsuyu Aydıncık-Körselik Boğazlıyan-Güren Boğazlıyan-Ömerli Boğazlıyan-Yenipazar Boğazlıyan-Uzunlu Boğazlıyan-Fehimli Çayıralan-İğdecik Çayıralan-Yahyasaray Çekerek-Süreyyabey Sarıkaya-Koçcağız Sarıkaya-Baraklı Sarıkaya-Akbenli Sarıkaya-Ilıksu Sorgun-Doğankent Sorgun-Dişli Sorgun-Karalaya Sorgun-Yaylacılar Sorgun-İkikara Şefaatli-Höyüklükışla Şefaatli-Kuzayca Şefaatli-Gülistan Yerköy-İğdecik

64 B.2.4. Flora İl sınırları içinde bulunan türler, bilimsel ve varsa yöresel adları belirtilmeli, habitat ve toplulukları, popülasyonları verilmelidir ( flora ve fauna hakkında daha ayrıntılı bilgi için bkz. Flora- Fauna ve Hassas Yöreler). B.2.5. Fauna Yozgat İlinin ikliminin karasal oluşu ve ilimiz topraklarının büyük bir kısmını tarım maksadı ile sürekli işlenmesi sonucu arazinin doğal yapısının bozulmasına neden olmuştur. Bu nedenle doğal biyotoplar azalmıştır. Faunayı oluşturan hayvanlar; balıklardan alabalık, sazan, kuşlardan ördek, kaz, üveyik, bıldırcın, keklik, serçe, memelilerden tavşan, tarlafaresi, tilki, kirpi, gelincik, kurt v.s. bölgede tespit edilen sürüngenleri ise çeşitli yılan ve kertenkeleler oluşturmaktadır. İl sınırları içinde bulunan Karasal ve akuatik türler, bilimsel ve varsa yöresel adları belirtilmeli, habitat ve toplulukları, popülasyonları verilmelidir ( flora ve fauna hakkında daha ayrıntılı bilgi için bkz. Flora- Fauna ve Hassas Yöreler). B.2.6. Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanları ve Diğer Hassas Yöreler Yozgat Çamlığı Milli Parkı yılında Türkiye nin ilk Milli Parkı ilan edilmiştir. İnsan etkisiyle Anropojen step içinde yer alan ada şeklinde bir sahadır. Bunun yanında koruma altına alınan Kadıpınarı, Ulukavak Tabiat Anıtı v.s.dir. Tablo B.7 de mevcut Milli Park ve koruma altına alınan alanlar verilmiştir. Tablo B.7. Milli Park ve Koruma Altına Alınan Alanlar (D.K. M.P. Şube Müdürlüğü ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü verileri) Hassas Yörenin Adı Bulunduğu Yerleşim Merkezi Koruma Statüsü* Yozgat Çamlığı Yozgat Milli Park 264 Davulbaz Tepe Yozgat Tabiat parkı 72 Çulhalı Deresi Akdağmadeni Sulak Alan -- İlikbuyduran Deresi Çayıralan Sulak Alan -- Aşağı Tekke Deresi Çayıralan Sulak Alan -- Yüzölçümü (ha) Keklik Üretme İstasyonu Yozgat Üretme İstasyonu 47 Geyik Üretme İstasyonu Akdağmadeni Üretme İstasyonu 9 Kadıpınarı Mesire Yeri Akdağmadeni Mesire Yeri 9 Kocalan Yaylası Çekerek/Bazlambaç Kasabası Mesire Yeri 35 Bağdili Yaylası Sorgun Mesire Yeri 30 Sorgun Çevrik Yaylası Sorgun-Çayıralan Mesire Yeri 15 Oluközü Yaylası Akdağmadeni Mesire Yeri 29 Üçtepeler Yaylası Sorgun Mesire Yeri 172 Hisarbey yaylası Sarıkaya Mesire Yeri 20 Çiçekliçayır Yaylası Akdağmadeni Mesire Yeri 40 Mercimek Tepe ve Çengeltepe Höyüğü Yozgat Sit Alanı 47

65 Hassas Yörenin Adı Bulunduğu Yerleşim Merkezi Koruma Statüsü* Çeşka Kalesi Yozgat Sit Alanı Gergeli Höyük Yozgat Sit Alanı Başıbüyüklü Tümülüsü Yozgat Sit Alanı Kaşkışla Köyü Höyüğü Yozgat Sit Alanı Karatepe Höyüğü Yozgat Sit Alanı Battal Höyüğü Yozgat Sit Alanı Hamzalı Köyü Höyüğü Yozgat Sit Alanı Büyüknefes Höyüğü Yozgat Sit Alanı Osmanpaşa Höyüğü Yozgat Sit Alanı Sivritepe Yerleşimi ve Nekropolü Yozgat Sit Alanı Topcu Köyü Höyüğü Yozgat Sit Alanı Bacılı Köyü Mağarası Yozgat Sit Alanı Gavurören Yamaç Yerleşimi Yozgat Sit Alanı Danaderesi Mevkii Yerleşimi Yozgat Sit Alanı Gavurçeşmesi Mevkii Yerleşimi Yozgat Sit Alanı Kırkgöz Mağarası ve Kaya Mezarlığı Yozgat Sit Alanı Beşiktepe Köy Mezarlığı Düz Yerleşimi Yozgat Sit Alanı Kuarziyaret Tepesi Tümülüsü ve Ağca Mağara Şapeli Yozgat Sit Alanı Haydarbeyli Köyü Höyüğü Yozgat Sit Alanı Kırgının Dibi Yerleşimi Yozgat Sit Alanı Karabıyık Köyü Tümülüsleri Yozgat Sit Alanı Divanlı Köyü Höyüğü Yozgat Sit Alanı Buzağcıoğlu Köyü Mezarlığı Yozgat Sit Alanı Bekçihöyüğü Yozgat Sit Alanı Kale Mevkii (Kayaönü) Akdağmadeni Sit Alanı Şebni Tümülüsü Akdağmadeni Sit Alanı Muşalikalesi Akdağmadeni Sit Alanı Sarıbaba Höyüğü Aydıncık Sit Alanı Gavurtepe Höyüğü Aydıncık Sit Alanı Velibaşı Düz Yerleşimi Aydıncık Sit Alanı Dumansaray Höyüğü Aydıncık Sit Alanı Kaletepe Höyüğü Aydıncık Sit Alanı Velibaşı Tümülüsü Aydıncık Sit Alanı Yapalak Üç Adet Tümülüs Boğazlıyan Sit Alanı Karakoç Yer altı Şehri Boğazlıyan Sit Alanı Gerdekkayası ve Beşiktepe Ören Yeri Boğazlıyan Sit Alanı Aşağıhasinli Yer altı Şehri Boğazlıyan Sit Alanı Kaya Yerleşimi Boğazlıyan Sit Alanı Cavlak Doğal ve Arkeolojik Sit Alanı Boğazlıyan Sit Alanı Yoğunhisar Köyü Höyüğü (Höyüktepe) Boğazlıyan Sit Alanı Akalan Tümülüsü (Akhöyük) Boğazlıyan Sit Alanı Höyükyurt Höyüğü Boğazlıyan Sit Alanı Hamam Höyüğü Boğazlıyan Sit Alanı Eski Eser Alanı Boğazlıyan Sit Alanı Uzunlu Tümülüsleri ve Höyüğü Boğazlıyan Sit Alanı Çokumağıl Höyüğü Boğazlıyan Sit Alanı Büyük Höyük Boğazlıyan Sit Alanı Çakmakbeli Tepesi Tümülüsleri Boğazlıyan Sit Alanı Sarayaltı Höyüğü Boğazlıyan Sit Alanı Kayaözü Höyüğü (Üç Evler Höyüğü Çandır Sit Alanı Turnahöyüğü Tümülüsü Çayıralan Sit Alanı Höyük ve Han Kalıntısı Çayıralan Sit Alanı Balıklaya Roma Sarnıcı Çekerek Sit Alanı Yüzölçümü (ha) 48

66 Hassas Yörenin Adı Bulunduğu Yerleşim Merkezi Koruma Statüsü* Kayatepesi Yerleşim Alanı Çekerek Sit Alanı Yılanboğnu Tepesi Höyüğü Saraykent Sit Alanı Taşlık Höyüğü Saraykent Sit Alanı Divanlı Köyü Mağaraları Saraykent Sit Alanı Taş Kemerler Sarıkaya Sit Alanı Çat Höyüğü Sarıkaya Sit Alanı Kale Höyüğü Sarıkaya Sit Alanı Boz Höyük Sarıkaya Sit Alanı Konak Höyük Sarıkaya Sit Alanı Karayakup köyü Höyüğü Sarıkaya Sit Alanı Höyüktepe Tümülüsü Sarıkaya Sit Alanı Celal Höyüğü Sarıkaya Sit Alanı Eğrihöyük Tepesi Höyüğü Sarıkaya Sit Alanı Kıpık Höyüğü Sarıkaya Sit Alanı Burunkışla Höyüğü ve Tümülüsü Sarıkaya Sit Alanı Donbak Tepesi Tümülüsü Sarıkaya Sit Alanı Salur Höyüğü Sorgun Sit Alanı Büyük Höyük Sorgun Sit Alanı Osmaniye Höyüğü Sorgun Sit Alanı Babalı Tümülüsü Sorgun Sit Alanı Alişar (Sivritepe Tümülüsü) Sorgun Sit Alanı Hapisboğazı Harabeleri Sorgun Sit Alanı Kerkenez Harabeleri Sorgun Sit Alanı Alidede Höyüğü Sorgun Sit Alanı Alişar Höyüğü Sorgun Sit Alanı Çadırhöyük Sorgun Sit Alanı Göztepe Tümülüsleri Sorgun Sit Alanı Kaletepe Höyüğü Sorgun Sit Alanı Alibar Höyüğü Şefaatli Sit Alanı Höyüktepe Höyüğü Şefaatli Sit Alanı Kızılyar Höyüğü Şefaatli Sit Alanı Bekirinhöyüğü Tümülüsü Şefaatli Sit Alanı Sarıkent Höyüğü Şefaatli Sit Alanı Güzelli Köyü Mağaraları Şefaatli Sit Alanı Gerdekkayası ve Beşiktepe Örenyeri Şefaatli Sit Alanı Uyuz Hamamı (Roma Dönemi) Yerköy Sit Alanı Uyuz Hamamı Höyüğü Yerköy Sit Alanı Höyükköyü Höyüğü Yerköy Sit Alanı Akçakoyunlu Höyük Yerköy Sit Alanı Karaosmanoğlu Höyüğü Yerköy Sit Alanı Çatalarkaç Höyüğü Yerköy Sit Alanı Konak Höyük Yerköy Sit Alanı Höyüktepe Höyüğü Yerköy Sit Alanı Yerköy Tümülüsü Yerköy Sit Alanı Delice Höyüğü Yerköy Sit Alanı Çatalhöyük Kadışehri Sit Alanı Kadışehri Höyüğü (Yassı Höyük) Kadışehri Sit Alanı Akçakale Höyüğü Kadışehri Sit Alanı Yenifakılı Taşaltı Höyüğü Yenifakılı Sit Alanı Yüzölçümü (ha) 49

67 B.3. Toprak İlde bulunan büyük toprak grupları; a) Alüvyal Topraklar (A): Genellikle taze tortul depozitler üzerindeki genç topraklar olarak tanımlanırlar. Horizonlar bulunmaz, bulunsa bile çok zayıf gelişmiştir, buna karşılık değişik özellikte mineral katlar, (A) ve (C) profili bulunur. Bu toprakları oluşturan materyaller akarsular tarafından taşınmış ve depolanmıştır. Mineral bileşimleri heterojendir. Sürekli veya mevsimlik olarak yaş genellikle de taban suyunun etkisi altındadır. Çok eskiden teşekkül etmiş olanlarda hafif kireç yıkanması olabilir. Taban suyunun varlığı halinde toprak profilinde veya yüzeyde çoraklaşma görülebilir. b) Hidromorfik Alüvyal Topraklar (H): Topografyaları yetersiz (düz veya çukur), taban suyu yüksek ve alat katmanları yaştır. Taban suyundaki yükselip alçalmalar, toprak katlarında ardı ardına gelen yükseltgenme ve indirgenmelere yol açar. Dolayısıyla mavimsigri indirgenme ve kırmızımsı yükseltgenme (oksitlenme, pas) lekeleri oluşur. Pas lekeleri özellikle çatlaklar ve kök kanalcıkları boyunca görülür. Bazen de Konkresyonlar oluşabilir. Taban suyunun altındaki katlar ise tümüyle gleyleşmiş olup ayrıca içlerinde bitki köklerinin çürümesinden hâsıl olan siyah lekeler görülmektedir. Üzerindeki doğal bitki örtüsü su seven bitkilerdir. c) Alüvyal Sahil Bataklıkları (S): Göl ve deniz sahillerinde yer alan, göllerin, denizlerin ve yüzey akışların etkisiyle, yılın büyük bölümünde yaş olan veya bataklık durumunda olan topraklardır. Tuzsuz, hafif tuzlu alkali veya alkali olabilirler. Özellikleri itibarıyla tarımsal değerleri yoktur. Av hayvanlarının doğal barınağıdırlar. Üzerinde yetişen sazlardan yararlanılabilir. d) Bazaltik Topraklar (X): Bunlar ağır killi topraklardır ve profilleri iyi gelişmemiştir. A horizonunun yapısı granüllerden bloğa kadar değişir. Bu toprakların fiziksel özellikleri kireçli kayalardan oluşmuş topraklardaki kadar iyi değildir. Bazaltik topraklarda çoğunlukla kireç bulunmaz. Reaksiyonları nötr ile orta kalevi arasında değişmektedir. Organik maddece oldukça fakirdirler. Katyon değişim kapasiteleri orta derecede yüksektir. Fiziksel özellikleri iyi olmadığından bu toprakların verimliliği çoğunlukla düşüktür. Bazıları fazla taşlı olduğundan, yoğun sürüm gerektiren kullanımlarda taşları temizlenmesi zorunludur. e) Kolivyal Topraklar (K): Dik eğimlerin eteklerinde yer çekimi, toprak kayması, yüzey akışı veya yan dereler ile kısa mesafelerden taşınarak biriktirilmiş ve kolivyum denen materyal üzerinde oluşmuş olan bu topraklar genç (A) C profilli topraklardır. Toprak karakteristikleri daha çok çevredeki yüksek arazi topraklarına benzemektedir. 50

68 f) Çorak(Tuzlu-Sodik) Topraklar (Ç): Çorak topraklar olarak adlandırılan Tuzlu, Alkali (Sodik) ve Tuzlu-Alkali topraklar, bozuk drenaj koşulları altında oluşur ve çoğunlukla üst horizonlardaki tuz birikmesi ile karakterize edilirler. Tuzlu topraklar, bitki gelişmesine zarar verecek eriyebilir tuzlar içerir. Toprak çözeltisindeki tuzların konsantrasyonu çok yüksektir. Saturasyon ekstraktın da elektriksel iletkenlik 25 C de 4 mmho/cm den fazla, değişebilir Na % 15 ten daha az, Ph çoğunlukla 8,5 ten daha düşüktür. Doğal bitki örtüsü halofitik otlar, çalılar ve bazı ağaçlardır. Çoğu terk edilmiş olmakla birlikte otlatmada kullanılanlar da vardır. Verimlilikleri çok düşüktür. Alkali topraklardaki adsorbe edici kompleksler üzerinde bulunan değişebilir sodyum bitki gelişimini engeller. Kil mineralleri ile humus disperse olmuş ve böylece toprağın fiziksel özellikleri bozulmuştur. Değişebilir Na % 15 ten fazla, saturasyon ekstraktında elektriksel iletkenlik 25 C de 4 mmho/cm den daha az, ph 8,5'ten daha yüksektir. ABC profildirler. Alt horizonu iyi oluşmuştur ve orta miktarda organik madde içermektedir. A2 horizonu açık renkli ve incedir. B horizonu koyu renkli, sütunvari veya prizmatik yapıdadır. Bu toprakların kültür bitkileri bakımından üretkenlikleri düşüktür. Islah edildiklerinde üretkenlikleri ortadadır. Tuzlu-Alkali topraklar aşırı miktarda çözünebilir tuz içerir ve adsorplayıcı kompleksler üzerinde yüksek oranda sodyum iyonlarına sahiptir. Saturasyon ekstraktının 25 C deki elektriksel iletkenliği 4 mmho/cm de n fazla ve değişebilir. Na yüzdesi 15 ten daha büyüktür. Aşırı tuz bulunursa, Ph nadiren 8.5 i geçer. Kültür bitkileri bakımından üretkenlikleri düşükten orta dereceye kadar değişir. g) Organik Topraklar (O): Bu topraklarda organik madde miktarı %20-95 arasında değişmektedir. AC profili topraklardır. A horonu 30 cm den daha kalındır. C horizonu 30 cm den daha kalındır. C horizonu indirgenme horizonu olup yaştır. Rengi koyu gri, mavi veya yeşildir. Hava ile temasta renk kahverengiye dönüşür. Toprakların baz saturasyonu değişiktir. h) Kırmızı-Sarı Podzolik Topraklar (P): Bunlar iyi gelişmiş ve iyi drene olan asit topraklardır. Orman örtüsü altında oluşmuşlardır. O horizonu incedir, A1 VE A2 horizonları bulunur. B horizonu daha killi, sarımsı kırmızı veya sarı renkli ve blok yapıdadır. Ana madde az- çok silisli ve kalsiyumca fakirdir. B toprakların verimliliği Gri- Kahverengi Podzolik toprakların verimliliğinden biraz daha yüksektir. I) Gri-Kahverengi Podzoik Topraklar (G): Bu topraklarda podzollaşma hafiftir. Üzerindeki bitki örtüsü çoğunlukla yaprağını döken ormandır. Bu toprakların tipik olanlarında, yüzeyde ince çürümüş yaprak katı, altında 5-10 cm lik bir humus katı bulunur. A1 horizonu cm. kalınlıkta, gri veya sarımsı kahverengiye kadar değişen renkte ve çoğunlukla blok yapıdadır. Toprak reaksiyonu genellikle orta asit, humus katının reaksiyonu ise hafif asit veya nötrdür. Verimlilikleri ana maddenin bünye ve tabiatına bağlıdır. Bu toprakların verimliliklerini artırmada, kireç ve gübreleme ile iyi sonuç alınabilir. i) Kahverengi Orman Toprakları (M): Bu topraklar yüksek kireç içeriğine sahip ana madde üzerinde oluşmuştur. Profil, A (B) C şeklinde olup horizonlar birbirine tedricen geçer. A horizonu, genellikle daha açık kahverengi ve granüler veya yuvarlak köşeli blok yapıdadır. C horizonundan daha fazla kil ihtiva eder. Bunlar çoğunlukla silikat killeridir. 51

69 Killerin baz saturasyonu orta ve yüksek dercededir. B horizonunun alt kısımlarına da CaCO 3 birikintileri görülür. Topraklar genellikle yaprağını döken orman örtüsü altında oluşur. Drenajları iyidir. Çoğunlukla orman veya otlak olarak kullanılmaktadır. Tarım yapılanlarda verim yüksektir. j) Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları (N): Bu gruptaki topraklar değişik ana kayalardan oluşmuştur. Renk ve baz durumu ana materyal ve organik madde miktarına bağlı olarak değişir. A (B) C profili topraklardır. B horizonu bazen silikat kil ve mineralleri ile hafifçe zenginleşmiş yapı elemanlarına sahip durumda olabilir. Bu horizon birçok kısımlarda yoktur ve A1 in hemen altında C horizonu bulunmaktadır. k) Kireçsiz Kahverengi Topraklar (U): Bu toprakların oluşumunda zayıf podzollaşma ve birazda kalsifikasyon rol oynar. A horizonu kahverengi, kırmızımsı kahverengi, grimsi kahverengi, sarımsı kahverengi veya kırmızıdır. Yumuşak( tınımsı) kıvamdadır. B horizonu daha ağır bünyeli, daha sert kıvamlı, kahverengi veya kırmızımsı kahverengidir. Burada kırmızılık daha fazladır. Bu horizonun, normal olarak kireci yıkanmıştır; fakat reaksiyon nötr veya kalevidir. A dan B ye geçiş tedricen olmaktadır. Bu toprakların ana maddesi değişiktir. Topraklar, asit ana madde üzerinde olduğu kadar, kireç taşı üzerinde de oluşabilir. Doğal drenajları iyidir. l) Kestane Toprakları (C): Ana madde, kireç taşından kireççe zengin volkanik materyale kadar değişir. Profil ABC veya A ( B ) C şeklindedir. A horizonu koyu kahverengi veya grimsi kahverengidir. Bu horizonun cm. kalınlıkta, granüler yapıda ve dağılgan kıvamdadır. B horizonunun rengi kahverengi, koyu kahverengi veya kırmızımsı kahverengidir. Yapı zayıf prizmatiktir. Bu horizonda kil birikmesi görülür. B horizonunun altında çoğunlukla sertleşmiş halde kireç birikme horizonu yer alır. Bunu altında bir jips birikme horizonu da bulunabilir. m) Kırmızımsı Kestane Toprakları (D): Bu topraklar değişik ana maddelerden, kasifikasyon sonucu oluşmaktadır. Doğal drenajları iyidir. A horizonu koyu kırmızımsı kahverengi, dağılgan, nötr veya kalevi reaksiyondadır. B horizonu daha ağır bünyeli ve kıvamı daha sıkıdır. Bu horizonun üst kısmında ise renk biraz açılmakta veya grileşmektedir. Alt kısmın kireçliliği daha fazladır. n) Kırmızı Akdeniz Toprakları (T): Bu toprakların en belirgin karakteristikleri bütün profilin kiremit kırmızısı ve üst topraktaki organik madde azlığıdır. Toprak, karbonatları yıkanmış ağır kilden ibarettir. A horizonu oldukça uniform kırmızı renktedir. Bunun altında kırmızı, daha ağır bünyeli ve belirgin kil zarlarına sahip bir B horizonu (Bt) yer almaktadır. o) Kırmızı Kahverengi Akdeniz Toprakları (E): Bu topraklar Kırmızı Akdeniz toprakları ile Kahverengi Akdeniz toprakları arasında geçiştir. 52

70 ABC profiline sahip topraklardır. A horizonu, iyi gelişmiş orta derecede organik maddeye sahip ve organik madde ile mineral madde iyice karışmıştır. Zayıf bir A2 horizonu görülebilir. A horizonu, kırmızı veya kahverengi, köşeli blok ve prizmatik yapıya haiz bünyesel b horizonu içine tedricen geçer. ö) Redrina Toprakları (R): İnterzonal toprakların kalsimorfik grubuna dahil olması sebebiyle bütün özelliklerini yüksek derecede kirece sahip ana maddeden alır. Zonal topraklara nazaran horizonlar çok zayıf olup AC profillidirler. A horizonu ince olup granüler yapıda, koyu renkte ve alkali veya nötr reaksiyonludur. Organik madde, mineral madde ile iyice karışmıştır. Organik madde miktarı ve toprak derinliği, kalkerli materyal üzerinde teşekkül etmiş litosol ve regosollerden fazladır. Bütün profilde; CaCO 3 dağılmış durumda olup baz saturasyonu yüksektir. Tabi vejetasyon ve çalı-fundadır. Serin, humid ve semiraid iklimlerde yer alır. Yıllık ortalama yağış mm. Ana madde kalker, dolomit,marn ve tebeşirdir. p) Kahverengi Toprakları (B): Bu topraklar, çeşitli ana maddelerden kalsifikasyon sonucu oluştuklarından, profilleri kalsiyumca zengindir. Baz saturasyonları yüksek, doğal drenajları iyidir. ABC profili topraklardır. a1 horizonu kahverengi veya grisi kahverengi, cm. KALINLIKTA VE granüler yapıdadır. Organik madde içeriği orta, reaksiyon nötr veya kalevidir. B horizonu açık kahverengiden koyu kahverengiye kadar değişen renklerde ve blok yapıdadır. B horizonunun altında beyazımsı ve çoğunlukla sertleşmiş kireç birikme katı yer alır. Bunun altında bir jips birikme katı bulunabilir. İlkbahar ve sonbahardaki kısa periyotlar hariç kimyasal ve biyolojik etkenlikler yavaştır. Verimleri düşüktür. Sulanan topraklarda çeşitli ürünler yetiştirilebilir. r) Kırmızı Kahverengi Topraklar (F): Solum un rengi hariç, hemen hemen diğer bütün özellikleri Kahverengi toprakların aynı veya benzeridir. Oluşumlarında Kalsifikasyon rol oynar. Doğal drenajları iyidir.bu topraklarda biyolojik etkinlik düşük, doğal verimlilik yüksektir. s) Sierozem Toprakları (Z): Kalsifikasyon sonucu oluşmuş bu topraklar ABC profillidir.yağışın düşük olması nedeni ile CaCO 3 birikme zonu yüzeye çok yakındır. Bu topraklarda biyolojik etkinlik çok düşük, kimyasal ayrışma düşüktür. A horizonu, zayıf teşekkül etmiş, açık grimsi kahverengiden soluk griye kadar değişen renklerde, zayıf pul yapıda, az veya orta organik madde içeriklidir. Bu horizon genellikle kireççe fakirdir. Kireçli ana materyalden oluşmuş topraklar da bu katın kireci nadiren yıkanmıştır. horizonu, ince bünyeli ve yüksek kireçlidir. Bu yüksek kireçlilik, kireç birikme zonuna dönüşür ve bu zon sertlik arzedebilir. Bu zonun altında jips birikme katı bulunabilir. 53

71 ş) Vertisol Topraklar (V): Vertisoller genellikle kurak mevsimde büzülen, yağışlı mevsimde genişleyen ve dönme hareketi gösteren koyu renkli kil topraklarıdır. Bu topraklar derin ve geniş çatlaklar, gilgai mirorölyef ve kayma yüzeyleri ihtiva eder. AC profilli topraklardır. A horizonu derin ve genellikle koyu renklidir. İçindeki organik madde kil ile tam olarak karışmıştır. t) Yüksek Dağ ve Çayır Toprakları (Y): Bunlar, yüksek irtifalarda, orman sınırının yukarısında bulunur. Çeşitli ana maddeden bozuk drenaj ve soğuk iklim koşullarında; gleyleşme ve biraz da kalsifikasyonla oluşmuşlardır. Üstte cm. kalınlıkta koyu kahverengi bir A horizonu, bunun altında grimsi ve pas rengi, çizgili ve benekli alt toprak bulunmaktadır. u) Regosol Topraklar (L): Regosoller çok genç topraklardır. Derin, pekişmemiş, yumuşak mineral depozitler üzerinde bulunurlar. B.4. Su Kaynakları B.4.1. İçme Suyu Kaynakları ve Barajlar 1298 m rakımlı ve 408,2 mm yıllık ortalama yağış alan Yozgat İlinde emniyetle kullanılabilecek yeraltı suyu rezervi toplam 92 hm³/yıl dır. Yeraltı suyunun 3,68 hm³ ü sulamaya, 26,83 hm³ ü içme suyuna olmak üzere yıllık toplam 30,51 hm³ ü tahsis edilmiştir. Yararlanılan içme ve kullanma suyu kaynakları ile yıllar itibariyle içme ve kullanma suyu üretim ve tüketim değerleri gelişimi Tablo B.8 de verilmiştir. Yararlanılan İçme ve Kullanma Suyunun Kaynağı Tablo B.8. Yararlanılan İçme ve Kullanma Suyu Kaynakları (DSİ 123.Şube Müdürlüğü verileri ) Kullanım Amacı(İçme- Kullanma- Sulama) Enerji Üretimi İçme ve Kullanma Safhası (İşletme/ İnşaat/ Proje) Kurulu Güç (Ton/Yıl/ m³/yıl) İşletmeye Açılış Tarihi Üzerinde Kurulduğu Akarsu Adı Yerleşim Biriminin Adı Uzaklığı (km,m) Kuyu ve İşletme Arapseyfi Yozgat 33 km Sondaj Göletler İçme ve İşletme Kirazlı Yozgat 2 km Kullanma TOPLAM B.4.2. Yeraltı Su Kaynakları Sulamaya tahsis edilmiş olan 3,68 hm³ lük su sayesinde açılmış olan 3 adet Toprak Su Kooperatifi vasıtasıyla net olarak 490 ha lık bir alan sulanmaktadır. Emniyetle kullanılabilecek haldeki suyun 30,51 hm³ ü tahsis edilirken geri kalan 61,49 hm³ lük yeraltı suyu potansiyeli tahsis edilmemiştir. 54

72 Yozgat İlinin Su Kaynakları Potansiyeli: Yerüstü Suyu hm³/yıl Yeraltı Suyu hm³/yıl Toplam Su Potansiyeli ,125 hm³/yıl Yeraltı Suyu Fiili Tahsis Miktarı ,51 hm³/yıl Yerüstü suyunun 572 hm³/yıl lık miktarını Delice Irmağı 461 hm³/yıl lık kısmını da Çekerek Irmağı karşılamaktadır. İlimizde toplam su yüzeyi 4,561 ha dır. Bunun 2778 ha ı baraj rezervuar yüzleri olup bunun da 275 ha ı Uzunlu Barajı na, 158 ha ı Yahyasaray Barajı na ve 2355 ha ı da Gelingüllü Barajı na aittir. 754 ha ı gölet rezervuarları yüzeyleri olup bunun 210 ha ı DSİ Göletlerine, 192 ha ı Fehimli Gölet ine, 12 ha ı Kanlıdere Gölet ine, 6 ha ı Kirazlıdere Gölet ine ve 544 ha ı KHGM Göletlerine (16 Adet) aittir. 1,019 ha ı akarsu yüzeyleri olup bunun 350 ha ı Çekerek Irmağı na, 576 ha ı Delice Irmağı na, 93 ha lık kısmı da diğer yan derelerinin yüzeylerine aittir. Kalan 2,788 ha lık kısım ise doğal göl yüzeylerine aittir. Yozgat İlinin tarıma elverişli arazisi 807,963 ha, çayır-meralar 294,591 ha, orman fundalıklar 289,924 ha, diğer arazi 15,239 ha olup sulanabilir arazi potansiyeli 751,026 ha dır. B.4.3. Akarsular Kızılırmak ın İç Anadolu Bölgesi ndeki en büyük kolu olan Delice Irmağı, Yeşilırmak ın önemli kollarından olan Çekerek Suyu ile bunlara bağlı küçük dere ve özler, İl in başlıca akarsu ağını oluşturmaktadır. Bu akarsuların tümü yağmur, kar erime ve kaynak sularıyla beslenmektedir. Rejimleri, İl de görülen yarı kurak iklimden dolayı düzensizdir. Yaz mevsiminde suları iyice çekilmekte, hatta bazı küçük dereler kurumaktadır. İlkbaharda ise, kar erimesi ve ani sağanak yağmurlar ile kabarmaktadırlar. Akarsu yatakları çoğu yerde sulama amaçlı baraj ve göletlerin yapımına elverişlidir. Bunlar değerlendirildikçe bölgede sulu tarım yaygınlaşacaktır. Başlıca Akarsuları ve Özellikleri: Çekerek Irmağı: Yeşilırmak ın önemli kollarından olan ırmak, Yozgat ın kuzey kesiminin sularını boşaltır. Sivas İli sınırlarındaki Çamlıbel Dağlarından doğar, Deveci Dağları nın güneyinden batıya doğru akarak, Yozgat İli sınırları içerisine girer. 256 km. uzunluğunda olan ırmağın, 110 km.si ilimiz dahilindedir. En önemli kolu, Akdağmadeni nden gelen Göndelen Suyu dur. Bu yöreden ayrıca Dikirsaray, Çakraz suları ile Sorgun yöresinden küçük çay ve dereleri alır. Aydıncık ilçe merkezine 10 km. uzaklıkta, Kazankaya Kasabası girişinde 10 km uzunluğundaki kanyon vadi içerisine girer. Kazankaya Kanyonu denilen bu vadi, rafting (akarsu krosu) sporu için idealdir. Akarsu daha sonra, İl topraklarını terk etmektedir. Saniyede 63 m³ su taşıyan ırmak, Karadeniz iklimi havzasında yer aldığından suyu bol, rejimi de nispeten düzenlidir. Bu yüzden arazi sulamasında büyük önem taşımaktadır. Irmak üzerinde Yozgat İl sınırları içerisinde DSİ nin planlanmasını yaptığı enerji, sulama ve taşkın koruma amaçlı Çekerek (Süreyyabey) Barajı inşa edilmektedir. Bu barajda; 1180 x 106 m³ su depolanarak, Çekerek, Zile, Maşat - Reşadiye, Aydıncık (Mamure) ve Geldingen ovalarında toplam ha arazi sulanacaktır. 55

73 Bu barajdan yaklaşık olarak, 100 X 106 Kwh enerji üretilecektir. İlimizde ise, Çekerek Ovası nda 1500 ha, Aydıncık (Mamure) ovasında da 5080 ha olmak üzere, toplam ha arazi sulu tarıma kavuşacaktır. Delice Irmağı : Kızılırmak ın büyük kollarından olan Delice Irmak, Akdağlar ın batı eteklerinden kaynak suyu olarak doğar, platonun doğu kenarındaki suları; merkez ilçe, Sorgun ve Doğankent sularını toplayan Sorgun deresini alarak, Şefaatli ye ulaşır. Burada, Boğazlıyan ve çevresi sularıyla büyüyen Karacaali Özü ile birleşerek, Delice Irmak adını alır. Şefaatli ilçe merkezini geçtikten sonra 30 km uzunluğundaki Karanlıkdere Vadisi ne girer. Karanlıkdere de güzel doğa manzaralı içerisinde akan ırmak, Yerköy ü geçtikten sonra Bişek Özü nü alır ve Sekili sınırlarında İl topraklarını terk eder. Ortalama debisi (akım) 30.5 m³/sn dir. İç Anadolu nun kurak iklim kuşağında bulunduğu için yaz mevsiminde suları iyice çekilmektedir. Delice Irmak ın, İl topraklarından aldığı en önemli kolları Karacaali Özü, Eğriöz ve Bişek Özü dür. Karacaali Özü: 120 km uzunluğunda olup, kaynaklarını Akdağmadeni ve Boğazlıyan çevresinden almaktadır. Küçük kollarla beslenen akarsu, Şefaatli ilçesi yakınlarında Kanak suyu na karışmaktadır. Eğriöz: Toplam uzunluğu 65 km olan bu su, Yozgat Yaylası ndan doğmaktadır. Platoyu derin vadilerle parçalayarak akan öz Sorgun da Delibaş Çayı ile birleşmektedir. Esenli Kasabası yakınlarında Kanak Suyu na karışan akarsu, Gelingüllü Barajı nı besleyen kaynaklardandır. Bişek Özü: Yozgat İl merkezindeki Kabak Tepe nin kuzeye bakan eteklerinden doğan akarsu, Topaç ve Musabeyli derelerini aldıktan sonra, Yerköy ilçesi yakınlarında Delice Irmağıyla birleşir. B.4.4. Göller ve Göletler İl sınırları içerisinde doğal göl bulunmamaktadır. Ancak, Boğazlıyan ilçesinin 4.5 km. batısında bulunan Cavlak Kaplıcası nın kaynak yerinde yöre halkının Cavlak Gölü dediği küçük bir göl mevcuttur. 70 m. genişlik ve 120 m uzunluktaki gölün su sıcaklığı 35 0 C C arasında değişmektedir. Debisi 321 lt/sn dir. Doğal göllerin bulunmadığı ilde akarsu yataklarının yapısı uygun olduğu için çok sayıda sulama, içme suyu ve taşkın koruma amaçlı barajlar yapılmıştır. Barajların gerisindeki göletlerde toplanan sular yöresel olarak küçük çapta iklim yumuşamalarına da yol açmıştır. İl deki başlıca baraj ve göletler şunlardır: 56

74 Tablo B.9. Yozgat İli Baraj ve Göletleri(DSİ 123 Şube. Müdürlüğü verileri ) Baraj/Gölet Adı Alanı Depolama Hacmi (m3) Sulama (Ha) Merkez - Fakıbeyli Merkez - Derbent Merkez - Topçu Merkez - B.Cevdet Dündar (İ.suyu) Merkez - Kirazlı Çiftlikdeke (İ. Suyu) Merkez - Gelingüllü Akdağmadeni - Akçakışla Akdağmadeni - Divanlı Akdağmadeni - Altınsu Aydıncık - Körselik Boğazlıyan - Güren Boğazlıyan - Ömerli, Boğazlıyan - Yenipazar Boğazlıyan - Uzunlu Boğazlıyan - Fehimli Çayıralan - İğdecik Çayıralan - Yahyasaray Çekerek - Süreyyabey Sarıkaya - Koçcağız Sarıkaya - Baraklı Sarıkaya - Akbenli Sarıkaya - Ilıksu Sorgun - Doğankent Sorgun - Dişli Sorgun - Karakaya Sorgun - Yaycılar Sorgun - İkikara Şefaatli - Höyüklükışla Şefaatli - Kuzayca Şefaatli - Gülistan Yerköy - İğdecik Tabloda belirtilen barajlardan başka; Merkez Musabeyli Sarıkaya Hasbek Sorgun Sarıhamzalı B.5. Mineral Kaynakları Yozgat yeraltı zenginlikleri açısından oldukça iyi durumdadır. Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü nün tespitlerine göre il sınırları içerisinde demir, kömür (linyit), kurşun, kalker, mermer, kuvarsit, uranyum, tuz ve grafit bulunmaktadır. 57

75 B.5.1. Sanayi Madenleri İlimizdeki sanayi madenleri Tablo B.10 da verilmiştir. B.5.2. Metalik Madenler İlimizdeki metalik madenler Tablo B.10 da verilmiştir. B.5.3. Enerji Madenleri İlimizdeki Enerji madenleri Tablo B.10 da verilmiştir. BAKIR-KURŞUN-ÇINKO ( Cu-Pb-Zn ) Akdağmadeni Tenör: % 8 Zn, % 4 Pb ( bir örnekte 559 gr/ton Ag değeri bilinmektedir) Rezerv: ton görünür, ton muhtemel, ton mümkün.yatak geçmiş yıllarda işletilmiştir. ÇIMENTO HAMMADDELERI ( Çmh ) Sarayköy Sahası Kalite: - Rezerv: 50 milyon ton killi kireçtaşı DEMIR ( Fe ) Sarıkaya (Karabacak, Uzunkuyu-Atkayası ) Sahası Tenör: % Fe 2 O 3 Rezerv: ton görünür+muhtemel. Tenörlerin düşük olması ve örtü nedeniyle işletilememektedirler. Sorgun (Büyükören Yılanlıpınar, Battallar, Inüstü, Kuşhüyükleri, Iğdeli, Kekecinoğlu, Ağılın, Bağlıca-Inevi, Karaveli) Sahası Tenör: % Fe Rezerv: ton muhtemel. Tenörlerin düşük olması ve örtü nedeniyle işletilememektedirler. Karapınar Sahası Ortalama % 40 Fe 2 O 3 tenörlü ton görünür+ muhtemel rezerv hesaplanmıştır. Düşük tenör ve yüksek SiO 2 nedeniyle işletilememektedir. 58

76 FELDSPAT (Fld) Merkez-Sarıhacılı Köyü, Kayalıbağ mevkii Tenör: Rezerv: % 7-8 Toplam alkali ton Görünür, ton muhtemel rezerv vardır. FLORIT ( F ) Yerköy-Şefaatli-Cangıllı Sahası Tenör: % 72.5 CaF 2 Rezerv: ton görünür+ muhtemel. Bunun dışında Çakmak Köy, Akdağmadeni civarlarında irili ufaklı birçok flourit zuhurları vardır. GRAFIT ( Grf ) Yozgat-Akdağmadeni-Hatap Deresi Sahası Tenör: % sabit C Rezerv: ton görünür + muhtemel KAYA TUZU ( Na ) Yerköy-Sekili Sahası Tenör: % 92 NaCl Rezerv: ton görünür, ton muhtemel. Yatak Tekel Gn. Müdürlüğü tarafından işletilmektedir KIREÇTAŞI ( Kçt ) Şefaatli-Acı, Kaletepe Sahası Tenör: % CaCO 3, % 1 SiO 2, % 1 MgO Rezerv: ton mümkün KUVARSIT ( Qz ) Sorgun-Sarıkaya (Çomakdağı) Sahası Tenör: % SiO 2 Rezerv: ton görünür, ton muhtemel MANGANEZ ( Mn ) Akdağmadeni (Pazarcık, Kartalkaya) zuhurları Tenör: % Mn Rezerv: 500 ton toplam rezerv. 59

77 URANYUM ( U ) Sorgun-Temrezli Zuhuru Tenör: % Rezerv: ton uranyum. Ayrıca Babalı ve Işleyen'de zuhurlar bilinmektedir. B.5.4. Taş Ocakları Nizamnamesine Tabi Olan Doğal Malzemeler Tablo B.10. Yozgat İli Maden Envanteri Madenin Cinsi Bulunduğu Yer Kalitesi Toplam Rezerv(ton) Kömür Sorgun-Merkez (Divanlı Köyü) Kcal/Kg kükürt TUĞLA-KIREMIT ( TğKi ) Sarıkaya-Kadılı Köyü, Yerköy-Elmahacılı, Haydarlı, Divanlı Köyleri ve Akdağmadeni- Davulbaz-Oluközü-Karamağara ve Boğazköy Sahaları Kalite: orta ve iyi Rezerv: milyon ton mümkün Uranyum Sorgun % U 3 O 8 Flüorit Şefaatli Akdağmadeni % CaF Grafit Akdağmadeni % Sabit C Kaya tuzu Yerköy (Sekili) % 92 NaCl Barit Akdağmadeni - Yukarı Çulhalı Tuğla- Kiremit Akdağmadeni - Yerköy - 94 milyon Ham. Sarıkaya Kireçtaşı Sorgun - Şefaatli Çekerek % CaCO 3 39 milyon Çimento Merkez (Saray) Çekerek - 55 milyon Hammaddesi Mermer Sorgun - Çayıralan Merkez - 15 milyon m 3 +? (Muslubelen) Kuvarsit Sarıkaya (Koçcağız ve Karacalar Köyleri) - % SiO Sorgun - Sarıkaya (Çomakdağı) Vollastonit Akdağmadeni (Y. Çulhalı Köyü) Kurşun-Çinko Akdağmadeni % 4 Pb % 8 Zn Demir Sarıkaya- Sorgun % Fe Altın Akdağmadeni (Başçatak köyü) 2.1 gr/ton - Bakır Merkez (Baltasarılar köyü) % Cu Kaplıca Akdağmadeni-Boğazlıyan- Sarıkaya Yerköy C 386 lt/sn debi 60

78 Tablo B.11-Yozgat İli Linyit Reervleri SAHA Rezerv (1000 ton) ADI Görünür Muhtemel Mümkün Toplam Kaynak Potan. Analiz Sonuçları Genel Toplam Işletilebilir Su % Kül % S % AID KCal/kg Petrol Eşdeğeri (1000 ton) Taş Kömürü Kullanım Yeri Işletme Şekli Sorgun Teshin Sanayi Açık Kapalı Küçükköhne Teshin Sanayi Açık Kapalı TOPLAM KAYNAKLAR DSİ 123.Şube Müdürlüğü Meteoroloji Müdürlüğü MTA Orta Anadolu Birinci Bölge Müdürlüğü 61

79 C. HAVA (ATMOSFER VE İKLİM) C.1. İklim ve Hava Yozgat İl inde, İç Anadolu Bölgesi nin yarı kurak karasal iklimi hakimdir. Deniz etkisine kapalı olduğu için, yazlar sıcak ve kurak; kışlar soğuk ve yağışlı geçer. Yaz ile kış; gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkları yüksektir. Sert iklim koşulları, Yeşilırmak havzasına giren Çekerek Vadisi nde biraz yumuşamakta, az da olsa Karadeniz ardı ikliminin etkileri görülmektedir. En soğuk aylar Ocak ve Şubat, en sıcak aylar Temmuz ve Ağustos aylarıdır. Yozgat 1300 m yükseklikte; Kuzeyde Nohutlu Tepesi, Güneyde Çamlık Tepesi arasında yer alan uzunca bir vadide kurulmuştur. Çevredeki yerleşim yerleri ile şehrin kurulduğu yer arasında bariz bir sıcaklık ve yağış farkı vardır. Yağış haritası üzerinde adeta bir adacık oluşturmaktadır. Tablo C Yılı Yozgat İli İklim Verileri (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) Sıcaklık ( o C ) Aylık Nisbi Rüzgar Özel İklim Olayları (Gün Sayısı) AYLAR En En Yağış Nem Hızı Düşük Yüksek Ortalama (mm) (%) (m/sn) Karlı Sisli Donlu Ocak -10,5 12,0 1,2 42,2 68,4 1, Şubat -12,8 10,7-0,3 48,4 68,6 2, Mart -7,6 14,8 3,3 106,1 69,9 1,8 5-9 Nisan -5,4 25,4 8,7 73,6 63,6 1, Mayıs 0,8 27,8 13,2 89,1 67,5 1, Haziran 8,6 27,4 16,3 12,6 58,5 1, Temmuz 13,8 34,2 21,9 17,9 52,3 2, Ağustos 13 34, ,9 2, Eylül 7,6 26,7 15,5 25,5 61,8 1, Ekim -2,3 21,6 8,2 41,7 71,4 1,3 1-5 Kasım -6,9 18,9 3,8 102,8 71,9 1,0 5-8 Aralık -8,7 14,8 1,4 18,4 68,8 1, TOPLAM - - 9,6 601, C.1.1. Doğal Değişkenler C Rüzgar Yozgat ın coğrafi konumu sebebiyle hakim rüzgar yönü doğuya yakın kuzeydoğu (ENE) dir.bu yönden yılda 7743 sat rüzgar eser. Ortalama rüzgar hızı 2.03 m/sn. En hızlı rüzgar 19.1 m/sn dir. Ortalama kuvvetli rüzgarlı gün sayısı 6.1 gün, fırtınalı gün sayısı 4.6 dır. 62

80 Tablo C.2. Yozgat İlinin 2011 Yılına ait Rüzgar Hızı Sınıflarının Aylara Göre Dağılımı (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) AYLAR RÜZGAR HIZI (m/sn) N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WS W W WNW NW NNW C Ocak 1,2 1,3-1,3 1,1 1,6 3,3 0,3 3,3 3,6 3,0 2,1 1,4 1, Şubat 2,7 2,1 2,1 1,5 0,6 2,0 2,5 3,3 3,2 2,8 3,8 2,2 1, ,2 Mart 2,2-1,7 1,0 0,3 0,8 2,0-3,1 1,2 3,0 2,4 2,0 1,8 2,3 1,4 2 Nisan 1,8 0,8 2,5 1,9 0,8 1,7 0,7-3,8 2,9 2,9 2,5-1,2 1,5-2,1 Mayıs 2,2 0,3 2,1 1,6 1,5-0,8 0,7 1,9 0,5 1,4 1,9 1,1 1,9 0,7 1,5 1,6 Haziran - 3,8 1,7 2,4 0,5-0, ,0 1,7 1,0 2,7 1,5 1,0 2 Temmuz 2,9 1,7 1,3 2,4 1,4 1,5-0,8-0,5-1,8 2,8 1,4 2,2 4,2 2,1 Ağustos - 2,7 2,3 2,3 2, ,0-1,4-0,2 2,2 Eylül 1,7 1,8 2,4 1,6 1,3 2, ,5 2,0 2, ,7 Ekim - 1,7-1,8 0,9 0,7 0, ,8 1,2 1,6 2, ,6 Kasım - 0,7-1,9 0,9 1,5 0,5 1,8-3,0 1,7 1, ,7 Aralık 0, ,5 0,6 2,1 1,5 4, ,0 2,2 2, ,9 C Basınç Yozgat İli deniz seviyesinden 1300 m yükseklikte olduğundan ölçülen yerel basıncı ortalama milibardır. Tespit edilen en yüksek değer 881,5,en düşük değer 852,7 milibardır. Tablo C Yılı Yozgat İli Aylık Ortalama Hava Basıncı Değerleri (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) Meteorolojik Elemanlar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Ortalama Basınç 868,8 866,4 867,3 869,6 869,3 869,7 868,5 869,2 870,9 873,9 872,1 871,2 (mbar) Maksimum Basınç 879,5 857,4 877,0 879,8 875,0 875,3 875,0 876,0 875,0 881,3 881,5 879,5 (mbar) Minimum Basınç 852,7 855,3 856,0 860,3 862,6 864,3 860,3 863,0 866,2 862,3 857,8 855,9 (mbar) C Nem 1A Yozgat İlinde aylar itibariyle nispi nem ortalaması ve sisli günlerin sayısı Tablo C.4 te gösterilmiştir. Tablo C Yılına ait Nispi Nem Değerleri (%) ve Sisli Gün Sayısı (gün) (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) AYLAR Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Nispi Nem Ortalaması 68,4 68,6 69,9 63,6 67,5 58,5 52,3 51,9 61,8 71,4 71,9 68,8 (%) Sisli Günler Sayısı (gün) 63

81 C Sıcaklık Yozgat istasyonu için sıcaklık normalleri Tablo C.6 da verilmektedir. Bölgede yıllık ortalama sıcaklık 8.8 o C civarındadır. Bölgede sıcaklık Ocak ayından Temmuz ayına kadar düzenli olarak artmakta ve Ağustos ayından itibaren de azalmaya başlamaktadır. Tablo C Yılı Yozgat İstasyonu için Sıcaklık Normalleri(Meteoroloji Müdürlüğü verileri) AYLAR Maksimum Ortalama Minimum Sıcaklık ( o C) Sıcaklık ( o C) Sıcaklık ( o C) Ocak 12,0 1,2-10,5 Şubat 10,7-0,3-12,8 Mart 14,8 3,3-7,6 Nisan 25,4 8,7-5,4 Mayıs 27,8 13,2 0,8 Haziran 27,4 16,3 8,6 Temmuz 34,2 21,9 13,8 Ağustos 34, Eylül 26,7 15,5 7,6 Ekim 21,6 8,2-2,3 Kasım 18,9 3,8-6,9 Aralık 14,8 1,4-8,7 YILLIK 9,6 C Buharlaşma Tablo C Yılı Meteorolojik Verileri(Meteoroloji Müdürlüğü verileri) Sıcaklık ( o C ) Aylık Nisbi Rüzgar Özel İklim Olayları (Gün Sayısı) AYLAR En En Ortalam Yağış Nem Hızı Düşük Yüksek a (mm) (%) (m/sn) Karlı Sisli Donlu Ocak -10,5 12,0 1,2 42,2 68,4 1, Şubat -12,8 10,7-0,3 48,4 68,6 2, Mart -7,6 14,8 3,3 106,1 69,9 1, Nisan -5,4 25,4 8,7 73,6 63,6 1, Mayıs 0,8 27,8 13,2 89,1 67,5 1, Haziran 8,6 27,4 16,3 12,6 58,5 1, Temmuz 13,8 34,2 21,9 17,9 52,3 2, Ağustos 13 34, ,9 2, Eylül 7,6 26,7 15,5 25,5 61,8 1, Ekim -2,3 21,6 8,2 41,7 71,4 1,3 1-5 Kasım -6,9 18,9 3,8 102,8 71,9 1,0 5-8 Aralık -8,7 14,8 1,4 18,4 68,8 1, TOPLAM - - 9,6 601,

82 Tablo C Yılına ait Nispi Nem Değerleri (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) Oca k Şuba t Mar t Hazira n Temmu z Eki m Kasım Aralı k AYLAR Nisan Mayıs Ağustos Eylül Nispi Nem Ortalamas ı 68,4 68,6 69,9 63,6 67,5 58,5 52,3 51,9 61,8 71,4 71,9 68,8 (%) C Yağışlar Yozgat ili yıllık yağış ortalaması 601,3 mm dir. Yağışın mevsimlere göre dağılışı, ilkbaharda 268,8, yazın 53,5, sonbaharda 170 ve kışın 109 mm dir. Yağış bakımından aylara göre düzensiz bir dağılım görülmekte olup kış ve ilkbahar yağışlı mevsimlerdir. Yağış kış aylarında genel olarak kar şeklindedir. Kar yağışı Kasım ayı başlarında başlar, Mayıs ın ilk haftasına kadar devam eder. Ortalama bir yılda 50 gün kar yağar. Karla örtülü günler sayısı 39 gündür. Ölçülen en yüksek kar kalınlığı 16 cm dir. İlkbaharda görülen yağışların çoğunu, ikindi vakti havanın ısınıp yükselmesi ve akabinde soğuyarak yağışa dönüşmesinden oluşan kırkikindi yağmurları teşkil eder. Yıllık yağışlı gün sayısı 113,7 gündür. Genel olarak bahar aylarında görülen dolu yağışlarının ortalaması 3.3 gündür. Ortalama 42.3 gün kırağılıdır. Yılın 8 gününde sis görülür. Kaydedilen ortalama gök gürültülü-şimşekli gün sayısı 15 dir. C Yağmur Tablo.C Yılı İlin Ortalama Yağış Miktarı (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) AYLAR YAĞIŞ MİKTARI OCAK 65.1 ŞUBAT 61.5 MART 62.1 NİSAN 69.5 MAYIS 62.1 HAZİRAN 42.2 TEMMUZ 14.8 AĞUSTOS 9.9 EYLÜL 19 EKİM 42.6 KASIM 63.8 ARALIK 76.6 YILLIK 589,2 65

83 1-NORMALLEŞTİRİLMİŞ YAĞIŞ İNDEKSİ METODU (SPI) Normalleştirilmiş Yağış İndeksi metodu, yağış eksikliğinin farklı zaman dilimleri (1,3, 6, 9,12, 24 ve 48 aylık) içerisindeki değişkenliğini dikkate alabilen bir kuraklık indeksidir. En az 30 yıl süreli periyotta aylık yağış dizileri hazırlanır. NYİ değerlerinin normalize edilmesi sonucu seçilen zaman dilimi içerisinde kurak ve nemli dönemler tespit edilir. Kuraklığın izlenmesi açısından yağıştaki eksikliğin farklı zaman dilimleri içinde kantitatif olarak ifade edilmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Yağış eksikliğinin farklı su kaynaklarına olan etkisinin ne kadar sürede hissedilebileceği mantığına göre, analizde 1,3, 6, 9, 12 ve 24 aylık zaman dilimleri seçilebilir. Örneğin aylık toplam yağışta meydana gelebilecek eksilme toprak nem düzeyine hemen etki ettiği halde yeraltı sularına, nehirlere, göllere daha geç etki eder.6,9 ve 12 aylık zaman dilimlerindeki bir kuraklık durumu akarsu ve göllere, 24 aylık dilimdeki kuraklık ise yer altı sularına etkisini izlemek bakımından tercih edilir. NYİ indeks değerleri NYİ Değerleri Kuraklık Kategorisi 2 < Aşırı nemli 1.5 ile 1.99 Çok nemli 1.0 ile 1.49 Orta nemli 0 ile 0.99 Hafif Nemli 0 ile Hafif kuraklık -1 ile Orta derecede kuraklık ile Şiddetli kuraklık < Çok şiddetli kuraklık İndeksin sıfırın altına düştüğü ilk ay kuraklık başlangıcı olarak kabul edilirken indeksin pozitif değere yükseldiği ay kuraklığın bitimi olarak kabul edilmektedir. 2-NORMALİN YÜZDESİ İNDEKSİ (PNI) Normalin yüzdesi indeksi kuraklık indeksleri arasında en basitidir ve esas olarak belirlenen zaman dilimi içinde yağış miktarının ortalamasına bölünmesiyle yüzdelik halinde elde edilir. PNI nın hesaplanmasında yağışın 12 ay ve daha az periyotları da kullanılabilir (Willeke et al. 1994). _ PNI : ( Pi / Pi ) * 100 Eşitlikte; PNI : Normalin Yüzdesi İndeksi _Pi : Aktüel yağış miktarı Pi : Ortalama yağış miktarı PNI değerleri dikkate alınarak yapılan bir kuraklık değerlendirmesinde indeksin sürekli olarak eşikten küçük olduğu zaman periyodu kurak dönem olarak tanımlanır. Eşiğin altına ilk düştüğü değer kuraklığın başlangıcı olarak kabul edilirken indeksin eşikten yükseldiği değer ise kuraklığın bitimi olarak değerlendirilir. Bu yöntemle kuraklık şiddeti kategorilere göre sınıflandırılır. 66

84 PNI metoduna göre indeks değerleri ve sınıflandırma: PERİYOT NORMAL VE ÜZERİ (Risk Yok) HAFİF KURAK (İzlemeye Başla) ORTA ŞİDDETTE KURAK (Uyarı) ŞİDDETLİ KURAK (Acil Durum) 1 % 75 ten büyük % 65 % 75 % 55 % 65 % 55 ten küçük 3 % 75 ten büyük % 65 % 75 % 55 % 65 % 55 ten küçük 6 % 80 den büyük % 70 % 80 % 60 % 70 % 60 tan küçük 9 % 83,5 tan büyük % 73,5 % 83,5 % 63,5 % 73,5 % 63,5 tan küçük 12 % 85 ten büyük % 75 % 85 % 65 % 75 % 65 ten küçük NORMALLEŞTİRİLMİŞ YAĞIŞ İNDEKSİ METODU (SPI) Normalleştirilmiş Yağış İndeksi Metodu na göre Yozgat için 2011 yılı kuraklık durumu Yozgat için 2008 yılı aylık SPI kuraklık indis değerleri aşağıdadır. OCAK: 0.78 (Hafif Nemli) ŞUBAT: (Hafif Kurak) MART: 0.13 (Hafif Nemli) NİSAN: (Hafif Kurak) MAYIS: (Şiddetli Kurak) HAZİRAN: 0.29 (Hafif Nemli) TEMMUZ: (Orta Derece Kurak) AĞUSTOS: 0.77 (Hafif Nemli) EYLÜL: (Hafif Kurak) EKİM: 0.40 (Hafif Nemli) KASIM: 1.62 (Çok Nemli) ARALIK: 0.21 (Hafif Nemli) 2007 YILI (12 AYLIK): (Hafif Kurak) Normalleştirilmiş Yağış İndeksi Metodu na (SPI) göre Yozgat ta 2011 yılı Hafif Kurak geçmiştir. NORMALİN YÜZDESİ METODU (PNI) Normalin Yüzdesi Metodu na göre Yozgat ta 2011 yılında aylara göre kuraklık durumu: YIL AY 1 AY 3 AY 6 AY 9 AY 12 AY YOZGAT * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * 67

85 * (%) Değerlerini bulmak için tablodaki değerler 100 ile çarpılmalıdır. (*) Olan alanlarda hesaplama yapılmamıştır. C Kar, Dolu, Sis ve Kırağı Ortalama kar yağışlı günler sayısı, ortalama karla örtülü günler sayısı, en yüksek kar örtüsü kalınlığı (cm), donlu gün sayısı, ortalama sisli, dolulu ve kırağılı günler sayısı, sisin, dolunun ve kırağının en yüksek ve en düşük olduğu aylar belirtilmelidir. Tablo C Yılı Ortalama Kar Yağışlı Gün Sayısı (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) Yıllık gün Tablo C Yılı Ortalama Karla Örtülü Gün Sayısı (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) Yıllık Tablo C Yılı En Yüksek Kar Kalınlığı (cm) (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) Yıllık en yüksek Tablo C Yılı Ortalama Donlu Geçen Günler Sayısı (Meteoroloji Müdürlüğü verileri) Yıllık C Seller 2011 yılında Yozgat İlinde sel ve tahribatıyla ilgili bir kayıt bulunmamaktadır. C Kuraklık Yozgat ili kuraklık haritasında %23-%40 yarı nemli kuraklık indisi içinde yer almaktadır. Kuraklık meteorolojik verilere bağlı olarak Haziran, Temmuz ve Ağustos ayları içerisinde yağışların en az, sıcaklığın en fazla olduğu zamanlar görülmektedir. Tarım arazileri için istenmeyen bir durum olan kuraklığa çare olarak son yıllarda baraj ve göletlerin yapımları az da olsa son yıllar itibariyle ihtiyaca cevap verecek şekilde yapılaşma göstermektedir. C Mikroklima Yozgat ta mikro klimatolojik gözlem şu ana kadar yapılamamıştır. 68

86 C.1.2. Yapay Etmenler C Plansız Kentleşme 2011 yılı genel nüfus tespiti sonuçlara göre Yozgat ın nüfusu olup nüfus sıralaması baz alındığında Türkiye nin 40. İli dir yılından 1955 yılına kadar artış gösteren il nüfusu, bu yıldan sonra azalmaya başlamıştır. Bu durumun en önemli nedeni ise, kırsal kesimden kente göçtür. İlin net göç hızı 2008 nüfus sayımına göre % -28 dir. İlin nüfus yoğunluğu 2011 yılı genel nüfus tespiti geçici sonuçlarına göre 33 kişi olup bu rakam Türkiye ortalamasının çok altındadır yılı nüfus sayımına göre, Yozgat İlindeki kentleşme oranı %50 dir. Türkiye ortalaması ise, % 70 dir. İlin ekonomik yapısının büyük oranda tarıma dayalı olması ve gelişmiş bir sanayinin bulunmaması, kentleşme oranının, Türkiye ortalamasının altında kalmasına yol açmıştır. C Yeşil Alanlar Yozgat ili yüzölçümü ha olup kullanım durumlarına göre; 1- Tarımsal Alanlar a) Tarla Arazisi ha b) Bağ Arazisi ha c) Meyvelik Arazisi ha d) Sebzelik Arazisi ha İlin topraklarının % 97,49 si genel kültür arazisi, %2,51 i ise kültüre elverişsiz arazidir. İlimizin toprak kaynakları potansiyeli 1- Yüzölçümü ha 2- Tarım Alanları ha %58,08 3- Çayır-Mera ha %19,39 4- Orman ha %20,02 Ormanlar ile ilgili ayrıntılı bilgi F.1 bölümünde verilecektir. C Isınmada Kullanılan Yakıtlar Yozgat il merkezi içerisinde bulunan konut, tesis ve işyeri binalarında genel olarak ısınma aracı olarak kalorifer ve soba kullanılmakta olup kullanılan bu ısınma araçlarında doğal gaz, kömür, odun, sıvı yakıtlar kullanılmaktadır. Ayrıca jeotermal Kaynaklar da ısınma amaçlı kullanılmaktadır. 69

87 Tablo.C.14. Yozgat İlinde Bulunan Kömür İşletmelerinin Analiz Sonuçları (Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü verileri) İşletme Yeri Sorgun/ YOZGAT Sorgun/ YOZGAT Sorgun/ YOZGAT İşletme Sahibi Yeni Çeltek Kömür ve Madencilik A.Ş. İşletme Ruhsatı Toplam Kükürt (%) Alt Isıl Değeri (kcal/kg) Üst Isıl Değeri (kcal/kg) İR.510 1, Madsan Madencilik A.Ş İR , Ayrıdam Kömür İşletmesi Doğan Madencilik San.Tic.A.Ş. İR , Yozgat Merkezi, Yerköy, Sorgun ve Boğazlıyan ilçelerinde doğalgaz kullanılmaya başlanmıştır, Yine Sorgun, Yerköy ve Sarıkaya İlçelerinde Jeotermal kaynaklar ısınma amaçlı olarak kullanılmaktadır. Bu araçların devreye girmesiyle Yozgat ilinde ciddi bir hava kirliliği kalmamıştır. C Endüstriyel Emisyonlar İlimizde endüstriyel emisyon kirliliği yapan sanayi kuruluşlarının sayısının az olması nedeniyle kirlilik oranı azdır. Endüstriyel kirliliğe en çok sebep olan kuruluşlar, Çimento Fabrikası ve Sorgun Şeker Fabrika larıdır. Şehir yerleşim alanı dışında kalan bu fabrikaların bacalarına takılan filtreler sayesinde kirliliğin önüne büyük ölçüde geçilmiştir. C Trafikten Kaynaklanan Emisyonlar Yozgat İl Geneli Araç Sayısı Yıl Aracın Cinsi Araç Sayısı Otomobil Minibüs 2486 Midibas Otobüs 584 Kamyon Traktör Kamyonet 5035 Motosiklet 2627 Diğer 969 Toplam Tüm karbonmonoksit (CO) emisyonlarının % ından, azotoksit (NO) emisyonlarının % inden, hidrokarbon (HC) emisyonlarının yaklaşık %50 sinden ve şehir bazında kurşun emisyonlarının % 100 ünden özellikle motorlu taşıtlar sorumludur. Bu emisyonların zararları, yakıtın eksik yanması, tam yanmaması sonucunda çıkar. Motorlu taşıtlardan kaynaklanan emisyonların özellikleri ve zararları şöyledir: 70

88 CO : Renksiz, kokusuz ve tatsız bir gaz olan CO gazı, kapalı bir ortamda zehirleyici olup hatta öldürebilir niteliktedir. Havada % 0,3 sınır değerinde öldürücüdür. NO : Renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır. Motor içindeki yüksek sıcaklık nedeniyle ortaya çıkar. NO nun solunumunda akciğer dokusu hasara uğrayarak felce neden olur. HC : Yakıtın eksik yanması ve benzinin depodan veya dolum sırasında buharlaşması ile ortaya çıkar. Bazı HC ler mukozada tahrişe yol açar, bazıları ise kanserojendir. KURŞUN : Motorda vuruntuyu önlemek için benzine katılan kuşun bileşikleri doku, kan ve sinir sistemi için zararlıdır. Yozgat İlinde nüfusun yoğun olmaması nedeniyle motorlu araç sayısı azdır. Egzoz Emisyon kontrolleriyle havaya yayılan emisyonlar önlenmekte, yaz ve kış aylarında motorlu araçlardan kaynaklanan hava kirliliği en az düzeye inmektedir. Dolayısıyla motorlu araçlar hava kirliliğine fazla sebep olmamaktadır. İlimizdeki Egzoz Emisyon Ölçümleri Yozgat Merkez ve Sorgunda faaliyet gösteren iki adet özel firma tarafından yapılmaktadır. -Partikül maddeler (PM), Kükürt Oksitler (SOx) - Azot Oksitler (NOx), Hidrokarbonlar (HC) - Karbonmonoksit (CO), Fotokimyasal oksidasyonlar.2. Hava Kirletici Gazlar ve Kaynakları Hava kirlenmesi, havada yabancı maddelerin insan sağlığına, canlı hayatına ve ekolojik dengeye zararlı olabilecek konsantrasyon ve sürede bulunması diye tanımlanabilmektedir. Bu tanımda en dikkati çeken zararlı olabilecek ifadesidir. Bu ifade zarar kavramının hava kirlenmesinde yeterli açıklık ve kesinlikle belirlenmemesinin bir sonucudur. Hava kirlenmesinde etkilerin oluşmasında kirleticilere maruz kalma süresi büyük önem taşımaktadır. Bu tanımlamalar çerçevesinde havada bulunan kirleticiler gaz, sıvı veya katı halde bulunmalarının yanı sıra gaz hali dışında olanlar havada aeresol halinde olup bazıları sis, mist, duman gibi özel adlar ile anılırlar. Tablo.C.15 de adları sayılan kirletici maddelerin bazıları doğrudan doğruya kirletici kaynaktan atıldıkları şekilde hava içinde bulunurlar. Birincil kirlenmeyi oluşturan bu kirleticiler birincil kirleticiler olarak adlandırılırlar. Bu gazlar, atmosferde bulunan oksitleyici ozon maddesiyle ve fotokimyasal tepkimelerle daha ileri oksitlenme seviyelerine yükseltgenebilirler. Böylece oluşan ara maddeler atmosferdeki su buharı ile birlikte sülfürik asit, karbonik asit, nitrik asit gibi doğaya zarar veren ürünleri ve asit yağmurlarını oluştururlar. Bu oluşuma ikincil kirlenme denir. Hava kalitesi yönetimi bakımından kirleticiler konvansiyonel ve spesifik kirleticiler olmak üzere ikiye ayrılır. 71

89 Konvansiyonel kirleticiler: Spesifik Kirleticiler: - Toz - Organik buhar ve gazlar - İnorganik gazlar Kanser yapıcı maddeler C.2.1. Kükürtdioksit Konsantrasyonu ve Duman Kükürt oksitlerin çoğunluğu sabit kaynaklarda fosil yakıtların yanması sonucunda meydana gelirler. Fosil yakıtlar (petrol, kömür vb.) % 0.5 ila % 6 arasında kükürt içerirler. Tablo.C.15. Türkiye de bazı kirleticiler için hava kalitesi sınır değerleri (H.K.K.Y.) Birim UVS KVS 1. Kükürt Dioksit (SO 2 ) Kükürt Trioksit (SO 3 ) Dahil a) Genel (μg/m 3 ) (900) b) Endüstri Bölgeleri (μg/m 3 ) (900) 2. Karbon Monoksit(CO) (μg/m 3 ) Azot Dioksit (NO 2 ) (μg/m 3 ) Azot Monoksit (NO) (μg/m 3 ) Klor (Cl 2 ) (μg/m 3 ) Klorlu Hidrojen (HCl) ve Gaz Halde Anorganik (μg/m 3 ) Klorürler (Cl ) 7. Florlu Hidrojen (HF) ve Gaz Halde Anorganik (μg/m 3 ) - 10 (30) Florürler (F ) 8. Ozon (O 3 ) Fotokimyasal Oksitleyiciler (μg/m 3 ) - (240) 9. Hidrokarbonlar (HC) (μg/m 3 ) (280) 10. Hidrojen Sülfür (H 2 S) (μg/m 3 ) - 40 (100) 11. Havada Asılı Partikül maddeler(pm) (10 Mikron ve Daha Küçük Partiküller) a) Genel (μg/m 3 ) b) Endüstri Bölgeleri (μg/m 3 ) PM içinde Kurşun (Pb) ve bileşikleri PM İçinde Kadmiyum (Cd) ve bileşikleri Çöken Tozlar (10 mikrondan büyük partiküller dahil) (mg/m 2 gün ) a) Genel b) Endüstri Bölgeleri Çöken Tozlarda Kurşun ve bileşikleri (mg/m 2 gün) Çöken Tozlarda kadmiyum ve bileşikleri (mg/m 2 gün) 7,5-17. Çöken Tozlarda Talyum (Tl) ve bileşikleri (mg/m 2 gün) 10 - NOT : Parantez içindeki rakamlar referans maksimum saatlik sınır değerlerdir. C.2.2. Partikül Madde (PM) Emisyonları Partiküler madde (PM) terimi, havada bulunan katı partiküller ve sıvı damlacıkları ifade eder. İnsan faaliyetleri sonucu ve doğal kaynaklardan, doğrudan atmosfere karışır. Atmosferde diğer kirleticiler ile reaksiyona girerek PM i oluşturur ve atmosfere verilirler. 72

90 Katı ve sıvı partiküllerin boyutları geniş bir aralığa yayılır. Sağlığa konu olan partiküller, aerodinamik çapı 10 µm. nin altındaki partiküllerdir. Bu boyut aralığındaki partiküller, solunum sistemi içine girerek birikim yapabilir. 2.5 µm den daha küçük partiküller ince partiküller olarak adlandırılır. İnce partikül kaynakları, tüm yanma prosesleri ve bazı endüstriyel prosesleri içerir µm. aralığındaki partiküller, kaba partiküller olarak adlandırılır. Kaba partikül kaynakları ise kırma, öğütme işlemleri, yollardan kalkan tozlardır.yozgat il merkezindeki kükürtdioksit ve duman konsantrasyonu değerleri tablo C.16 de verilmiştir. Tablo C.16. Yozgat İl Merkezinde Kükürtdioksit ve PM Konsantrasyonu (2011) AYLAR SO 2 (µg/m 3 ) PM(µg/m 3 ) Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran 4 42 Temmuz 6 56 Ağustos 5 67 Eylül 7 55 Ekim Kasım Aralık Ortalama Tablo C.17. Hava Kalitesi İndeksi (HKİ): Partiküler Madde (PM 10 ) ( W.H.O. Verileri) İNDEKS SAĞLIK 2A SEVİYESİ 0-50 İyi Yok UYARILAR * Orta Yok Hassas gruplar için sağlıksız Astım gibi solunum hastalığı olan kişiler, dış ortamdaki efor sarfını sınırlandırmalıdır Sağlıksız Astım gibi solunum hastalığı olan kişiler, dışarıda efor sarf etmemeli; Bunun dışında herkes, özellikle yaşlı ve çocuklar dış ortamda uzun süreli efor sarfını sınırlandırmalıdır Çok Sağlıksız Astım gibi solunum hastalığı olan kişiler, dış ortamda herhangi bir aktivitede bulunmamalı ; bunun dışında herkes, özellikle yaşlı ve çocuklar dış ortamdaki efor sarfını sınırlandırmalıdır Tehlikeli Hiç kimse dış ortamda herhangi bir efor sarf sarfetmemeli; astım gibi solunum rahatsızlığı olan kişiler iç ortamda kalmalıdır. *PM 10 için HKİ nin 100 olması, 150 µg/m 3 PM 10 seviyesine karşılık gelir. (Ortalama 24 saat) 73

91 C.2.3. Karbonmonoksit Emisyonları Karbon monoksit, kokusuz ve renksiz bir gazdır. Yakıtların yapısındaki karbonun tam yanmaması sonucu oluşur. Yangınlar gibi doğal kaynaklar ve endüstriyel proseslerdeki yakıtların yanması gibi diğer kaynakları da bulunmaktadır. CO konsantrasyonları, tipik olarak, soğuk mevsimde en yüksek değere ulaşır. Tablo.C.18. Hava Kalitesi İndeksi (HKİ): Karbon Monoksit (CO) ( W.H.O. Verileri ) İNDEK S SAĞLIK SEVİYESİ 0-50 İyi Yok * Orta Yok Hassas gruplar için sağlıksız UYARILAR Angina gibi kalp hastalığı olan kişiler, dış ortamda yoğun efor sarfını sınırlandırmalı ve yoğun trafik gibi CO kaynaklarına maruz kalmamalıdır Sağlıksız Angina gibi kalp hastalığı olan kişiler, dış ortamda orta düzeyde efor sarfını sınırlandırmalı ve yoğun trafik gibi CO kaynaklarına maruz kalmamalıdır Çok Sağlıksız Angina gibi kalp hastalığı olan kişiler, dış ortamda efor sarf etmemeli ve yoğun trafik gibi CO kaynaklarına maruz kalmamalıdır Tehlikeli Angina gibi kalp hastalığı olan kişiler, dış ortamda efor sarf etmemeli ve yoğun trafik gibi CO kaynaklarına maruz kalmamalıdır. Bunun dışında herkes dış ortamda ağır efor sarfını sınırlandırmalıdır. *CO için HKİ nin 100 olması, 9400 µg/m 3 (9 ppm) CO seviyesine karşılık gelir. (ortalama 8 saat) İlimizde karbonmonoksit ölçümüne ilişkin verilere ulaşılamamıştır. C.2.4. Azot Oksit (NO x ) Emisyonları Atmosferdeki NO ve NO 2 gazları fosil yakıtların yanması, anaerobik toprak ortamları ve az bir miktarı da yanma süreci esnasında atmosferik azottan kaynaklanmaktadır. Kaynaklar Süreçler Sonuçlar Kömür Yanma NO, NO 2 Atmosferik Azot Yıldırım & Radyasyon NO 2, N 2 O Atmosferdeki nitrojen oksitler kararlı ve kararsız olmak üzere ikiye ayrılırlar. Bu bileşikler atmosferdeki oksitleyici maddeler ile reaksiyona girerek NO x ve N x O x gazlarının oluşmasına sebep olurlar. Oluşan nitrojen oksitler fotokimyasal reaksiyona girerek fotokimyasal sisi oluştururlar. Bunun yanı sıra atmosferdeki su buharı ile reaksiyona girerek asit yağmurlarına sebebiyet verirler. NO 2 ve NO en önemli kirletici gazlardan olup yüksek konsantrasyonlarda (50 ppm den fazla) toksik ve öldürücü etki gösterirler, ancak atmosferdeki konsantrasyonları bu seviyenin çok altında olduğundan esas olarak akciğer ve solunum sistemi üzerinde olumsuz etkileri söz konusudur. 74

92 C.2.5. Hidrokarbon ve Kurşun Emisyonları Hidrokarbon ve kurşun emisyonları bazı sanayi tesislerinden ve motorlu taşıtlardan kaynaklanmaktadır. Ulaşım sektöründeki yoğunluğa ağlı olarak artan ağır metal kontaminasyonu ve kurşun canlı hayatı olumsuz yönde etkiler. Ağır metaller bitkilerin büyümesini durdurduğu gibi kurşun da insanlarda uyku bozuklukları, yorgunluk, baş ağrısı, baş dönmesi, iştahsızlık, hafıza yetersizliği gibi belirtilere yol açar ve merkezi sinir sistemi düzensizliklerine sebep olur. C.3. Atmosferik Kirlilik C.3.1. Ozon Tabakasının İncelmesinin Etkileri Bu konuda Bilgi temin edilememiştir. C.3.2. Asit Yağmurlarının Etkileri Bu konuda Bilgi temin edilememiştir C.4. Hava Kirleticilerinin Çevreye Olan Etkileri C.4.1. Doğal Çevreye Etkileri Hava kirliliğinin çevre üzerindeki etkileri, global, bölgesel ve mahalli ölçekte meydana gelmektedir. Global ölçekte, karbondioksit artışının yol açtığı sera etkisi, ozon tabakasının incelmesi, gibi etkilerin atmosfer ve yeryüzünde önemli ölçüde klimatolojik değişmelere yol açtığı bilinmektedir. Bölgesel ölçekte, asit yağmurları ormanların tahribatına ve göllerin asitleşmesi neticesinde ekolojik dengenin bozulmasına yol açmaktadır. Mahalli ölçekte ise SO 2, partikül, CO, Ozon, NOx gibi hava kirleticileri; insan sağlığı, bitkiler, yapı ve malzemeler üzerinde olumsuz etkiler meydana getirmektedir. Hava, su ve toprak ortamlarında hava kirleticilerinin etkisi genelde global ölçekte karbon devri, bölgesel ölçekte kükürt devri ve lokal ölçekte flüorür devri ile açıklanabilir. C Su Üzerindeki Etkileri Hava kirliliğinin yol açtığı en büyük etki asit yağmurlarıdır. Asit yağmurlarının yüzey sularına temel etkisi 1) Temel katyon (Ca +2, Mg +2, Na +, K + ) 2) Sülfat 3) Ağır metal (Al +3, Mn +2, Fe +3, Zn +2 ) konsantrasyonlarında artışlar ve 4) ph değerinde düşme şeklinde ortaya çıkar. C Toprak Üzerine Etkileri Asit yağmurları bitki örtüsünün yok olmasına ve dolayısıyla toprak erozyonuna neden olur. Bunun en güzel örneği Murgul Bakır İşletmeleri nden kaynaklı hava kirliliğinin Murgul 75

93 vadisine verdiği zarardır. Ormanlık bir alan olan bu vadi birkaç yıl içinde çöl görünümü almış ve bölgede hızlı bir toprak erozyonu başlamıştır. Yatağan Termik Santrali de hakim rüzgar istikametindeki kızıl çam ormanlarını kurutmaktadır (Palatsü, 1995). C Flora ve Fauna Üzerindeki Etkileri Hava kirliliği bitkileri doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki şekilde etkiler. Doğrudan etki, bitki yaprağının yüzeyinde bulunan stoma deliklerinden girmeleri sonucu ortaya çıkar. Dolaylı etkileri ise toprak ve su yoluyla bitki köklerine ulaşan kirleticilerin bitki köklerini etkilemesi sonucu oluşur. Çeşitli hava kirleticilerinin bitkiler üzerinde yaptıkları tahribatlar ve etkili oldukları konsantrasyon sınırları Tablo.C.19 de gösterilmiştir. Tablo.C.19. Hava kirleticilerin bitkiler üzerinde yaptığı tahribatlar ( W.H.O. Verileri ) Kirletici Süre mg/m 3 Etkiler SO 2 8 saat 785 Klorosis, benekleşme, kozalarda nekrotik etki. Ozon 4 saat 59 PAN 6 saat 50 Yaprak yüzeylerinin parlaklaşması NO 2 4 saat 4700 Yaprakta beyaz veya kahverengi ölü noktalar HF 5 saat 0,08 Yaprakların uç ve kenarlarında yanıklar, küçülme, nekrotik bölgeler. Kaynak: TÜBİTAK, 1993 C İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri Hava kirleticileri insan vücuduna ağız, burun, nefes borusu ve akciğerler yolu ile girerek bu bölgelerden ve akciğerlerden kana karışarak vücudun diğer yerlerine ulaşabilirler. Gaz halindeki kirleticilerin (örneğin CO) hava fazından kana (sıvı faza) geçişleri alveol denilen torbacıklarda meydana gelir. Akciğerlerde bu alveollerden milyonlarca adet bulunmaktadır. Alveollerde, havadaki oksijen kana, kandaki CO 2 havaya geçer. Alveollerde meydana gelen bu gaz transferi, iki fazlı denge halindeki bir termodinamik sistem şeklinde modellenebilir. Tablo.C.20. Bazı hava kirleticilerinin insan sağlığı üzerindeki etkileri. ( W.H.O. Verileri ) CO NO 2 O 3 Kirletici PAN ve Aldehitler Etkileri Kan dolaşımında oksijen taşınımının aksaması, sinir sisteminde meydana gelen olumsuz etkiler (görüş kabiliyetinin azalması), baş ağrısı, kalp rahatsızlıklarında artış. Solunum yollarındaki patojenik değişimler Pulmoner fonksiyonlarında aksaklık Gözlerde tahriş 76

94 C.4.2. Yapay Çevreye (Görüntü Kirliliği Üzerine) Etkileri Kükürtdioksit Yapılan gözlemler, SO 2 nin 1-2 ppm konsantrasyon arasında boya filmlerinin kuruma sürelerini % arasında arttırdığını göstermiştir ppm arasında ise bu süre 3 güne kadar çıkmaktadır. Bu ortamlarda kuruyan yüzeylerin ise daha az dayanıklı oldukları belirlenmiştir. Kükürt oksitler, atmosferde veya metal yüzeylerinde sülfürik asit oluşturmak suretiyle, metallerin korozyon hızlarının da artmasına neden olmaktadır. Bu etki hem metal cinsine, hem de SO 2 nin atmosferdeki konsantrasyon ve etkili olduğu süreye bağlıdır. Çeşitli SO 2 konsantrasyonlarında ve sürelerde metal korozyonunun 1,5 5 kat arttığı gözlenmiştir. ABD nin Pittsburg kentinde, SO 2 konsantrasyonunun periyodu arasında 0,15 ppm den 0,05 ppm e düşerek 3 kat azalması neticesinde, çinkonun korozyon hızında da 4 kat bir azalma olmuştur. KAYNAKLAR Meteoroloji Müdürlüğü İl Sağlık Müdürlüğü İl Emniyet Müdürlüğü Tübitak DKMP Şube Müdürlüğü İl Çevre ve Orman Müdürlüğü 77

95 D. SU D.1. Su Kaynaklarının Kullanımı D.1.1. Yeraltı Suları 1298 m rakımlı ve 408,2 mm yıllık ortalama yağış alan Yozgat İlinde emniyetle kullanılabilecek yer altı suyu rezervi toplam 92 hm³/yıl dır. Yer altı suyunun 3,68 hm³ ü sulamaya, 26,83 hm³ ü içme suyuna olmak üzere yıllık toplam 30,51 hm³ ü tahsis edilmiştir. Yararlanılan içme ve kullanma suyu kaynakları ile yıllar itibariyle içme ve kullanma suyu üretim ve tüketim değerleri gelişimi Tablo-D.1 ve Tablo-D.2 de verilmiştir. Yararlanılan İçme Ve Kullanma Suyunun Kaynağı Tablo D.1. Yararlanılan İçme ve Kullanma Suyu Kaynakları ( D.S.İ Verileri ) Kullanım Amacı(İçme- Kullanma- Sulama) Enerji Üretimi İçme ve Kullanma Safhası (İşletme/ İnşaat/ Proje) Kurulu Güç (Ton/Yıl/ M³/Yıl) İşletmeye Açılış Tarihi Üzerinde Kurulduğu Akarsu Adı Yerleşim Biriminin Adı Uzaklığı (km,m) Kuyu ve Sondaj İşletme Arapseyf Yozgat 33 km Göletler İçme ve İşletme Kirazlı Yozgat 2 km Kullanma Çayı TOPLAM Yararlanılan Kaynağa Göre Üretim (Ton/Yıl/m³/Yıl/.../Yıl) Abone Gruplarına Göre Tüketim (Ton/Yıl/m³/Yıl/.../Yıl) Yi Yi Yi ,164,278 1,412,610 1,355,442 Mesken 787, , ,494 Ticarethane 75,299 93,154 90,018 Resmi Daire 125, , ,048 Sanayi 175, , ,882 Tarımsal Sulama Tablo D.2. Yıllar İtibariyle İçme ve Kullanma Suyu Üretim Ve Tüketim Değerleri Gelişimi ( D.S.İ Verileri-2011) D.1.2. Jeotermal Kaynaklar Jeotermal enerji yeni ve temiz enerji kaynakları içinde oluşumu, yenilenebilirliği ve tükenmezliği sebebiyle ayrı bir önem taşımaktadır. Ülkemizde bol olarak bulunması her geçen gün yeni kaynakların mevcut potansiyele eklenmesiyle bu enerji kaynağının önemi gün geçtikçe artmaktadır. Jeotermal enerji kabuğunun işletilebilir derinliklerinde olağan dışı birikmiş olan ısının meydana getirdiği bir enerji türüdür. Bu ısı yeryüzüne çatlaklardan doğrudan doğruya sıcak su veya buhar şeklinde ulaştığı gibi sondajlar yapılarak ta sıcak su, sıcak su-buhar karışımı veya buhar şeklinde çıkartılabilir. Yozgat ili jeotermal kaynaklar 78

96 yönünden oldukça zengin bir ildir. Bu kaynaklar genellikle kaplıcalar olarak kullanılmaktadır. Yozgat ilinin Sorgun, Sarıkaya, Yerköy, Boğazlıyan, Saraykent ve Akdağmadeni ilçelerinde kaplıcalar mevcuttur. Tablo D.3. Yozgat İli Jeotermal kaynaları KAYNAK SICAKSU JEOTERMAL KAYNAK Sıcaklı Debi Potansiy ALAN ADI ADI k (lt/sn. el (oc) ) (MWt) BOĞAZLIYAN - CAVLAK BOĞAZLIYAN - UZUNLU AKDAĞMADE NI - KARADIKMEN Sıcaklı k (oc) SONDAJ Debi (lt/sn. ) Potansiy el (MWt) Cavlak 34-40, , ,36 KULLANIM ALANI Kaplıcada, kaplıca tesisi Isıtılmasında KURULU TESIS Kaplıca Uzunlu Kaplıcada Kaplıca Karadikmen ,67 0, Kaplıcada - SORGUN Sorgun , ,67 SARIKAYA Sarıkaya 46, ,52 Kaplıcada, kaplıca tesisi, sera ve Sorgun ilçesinin ısıtılmasında Kaplıcada, kaplıca tesisi Isıtılmasında Kaplıca Kaplıca D.1.3. Akarsular Yozgat İl sınırları içindeki belli başlı akarsular şunlardır : Çekerek Irmağı: Yeşilırmak ın önemli kollarından olan ırmak, Yozgat ın kuzey kesiminin sularını boşaltır. Sivas ili sınırlarındaki Çamlıbel Dağlarından doğar, Deveci Dağları nın güneyinden batıya doğru akarak, Yozgat ili sınırları içerisine girer. 256 km. uzunluğunda olan ırmağın, 110 km si ilimiz dahilindedir. En önemli kolu, Akdağmadeni nden gelen Göndelen Suyu dur. Bu yöreden ayrıca Dikirsaray, Çakraz suları ile Sorgun yöresinden küçük çay ve dereleri alır. Aydıncık ilçe merkezine 10 km. uzaklıkta, Kazankaya Kasabası girişinde 10 km uzunluğundaki kanyon vadi içerisine girer. Kazankaya Kanyonu denilen bu vadi, rafting (akarsu krosu) sporu için idealdir. Akarsu daha sonra, il topraklarını terk etmektedir. Saniyede 63 m³ su taşıyan ırmak, Karadeniz iklimi havzasında yer aldığından suyu bol, rejimi de nispeten düzenlidir. Bu yüzden arazi sulamasında büyük önem taşımaktadır. Irmak üzerinde Yozgat il sınırları içerisinde DSİ nin planlanmasını yaptığı enerji, sulama ve taşkın koruma amaçlı Çekerek (Süreyyabey) Barajı inşa edilmektedir. Bu barajda; 1180 x 106 m³ su depolanarak, Çekerek, Zile, Maşat-Reşadiye, Aydıncık (Mamure) ve Geldingen ovalarında toplam ha arazi sulanacaktır. Bu barajdan yaklaşık olarak, 100 X 106 Kwh enerji üretilecektir. İlimizde ise, Çekerek Ovası nda 1500 ha, Aydıncık (Mamure) ovasında da 5080 ha olmak üzere, toplam ha arazi sulu tarıma kavuşacaktır. 79

97 Delice Irmağı : Kızılırmak ın büyük kollarından olan Delice Irmak, Akdağların batı eteklerinden kaynak suyu olarak doğar, platonun doğu kenarındaki suları; merkez ilçe, Sorgun ve Doğankent sularını toplayan Sorgun deresini alarak, Şefaatli ye ulaşır. Burada, Boğazlıyan ve çevresi sularıyla büyüyen Karacaali Özü ile birleşerek, Delice Irmak adını alır. Şefaatli ilçe merkezini geçtikten sonra 30 km uzunluğundaki Karanlıkdere Vadisi ne girer. Karanlıkdere de güzel doğa manzaralı içerisinde akan ırmak, Yerköy ü geçtikten sonra bişek Özü nü alır ve Sekili sınırlarında İl topraklarını terk eder. Ortalama debisi (akım) 30.5 m³/sn dir. İç Anadolu nun kurak iklim kuşağında bulunduğu için yaz mevsiminde suları iyice çekilmektedir. Delice Irmak ın, il topraklarından aldığı en önemli kolları Karacaali Özü, Eğriöz ve Bişek Özü dür. Karacaali Özü: 120 km uzunluğunda olup, kaynaklarını Akdağmadeni ve Boğazlıyan çevresinden almaktadır. Küçük kollarla beslenen akarsu, Şefaatli ilçesi yakınlarında Kanak suyu na karışmaktadır. Eğriöz: Toplam uzunluğu 65 km olan bu su, Yozgat Yaylası ndan doğmaktadır. Platoyu derin vadilerle parçalayarak akan öz Sorgun da Delibaş Çayı ile birleşmektedir. Esenli Kasabası yakınlarında Kanak Suyu na karışan akarsu, Gelingüllü Barajı nı besleyen kaynaklardandır. Bişek Özü: Yozgat il merkezindeki Kabak Tepe nin kuzeye bakan eteklerinden doğan akarsu, Topaç ve Musabeyli derelerini aldıktan sonra, Yerköy ilçesi yakınlarında Delice Irmağıyla birleşir. Tablo D.4. Başlıca Akarsular ( D.S.İ Verileri ) Akarsuyun Adı Toplam Uzunluğu (km) İl Sınırları İçindeki Uzunluğu (km) Debisi (m³/sn) İl Sınırları İçinde Başlangıç ve Bitiş Noktaları Çekerek Irmağı ,4 19,234 Selimiye-Kamışcık Delice Irmağı 239,2 239,2 14,05 Y. Yahyasaray-Çerikli Kanak Çayı 156,2 156,2 7,574 Y. Yahyasaray-Şefaatli Karasu 153,0 153,0 4,571 Kızıliniş-Şefaatli Kılıçözü Deresi 93,5 93,5 2,769 Veletli-Çerikli Sarayözü Deresi 35,2 35,2 0,498 Çelik Pn.-İzibüyük Akdağmaden Suyu 59,8 59,8 0,734 Karaçayır Köyü-Tarhana Gündelen Deresi 71,5 71,5 1,280 Aktaş Köyü D.1.4. Göller, Göletler ve Rezervuarlar İlimizde Yahyasaray, Gelingüllü, Uzunlu Barajları, Sarıkent, Bektaşlı, Delice, Kanlıdere sulaması, Fehimli, Paşaköy, Yerköy, sulamaları vardır. Yahyasaray sulaması yağış alanı 159,2 km ve yıllık su miktarı hm olup göl hacmi hm tür. Net sulama alanı ha olup sulama alanına ulaşan su ana kanalı m ve m servis yolu vardır. Balıkçılık da yapılmaktadır. 80

98 Gelingülü Barajı (Paşaköy sulaması) yağış alanı olup yıllık ortalama suyu hm tür. Uzunlu sulaması yağış alanı 579,1 km yıllık ortalama suyu olup toplam göl hacmi hm tür. Sulama alanı ha olup balıkçılık yapılmaktadır. Sarıkent sulaması ile 236 ha lık bir arazi sulanmaktadır. Bektaşlı sulaması ile 900 ha lık bir arazi sulanmaktadır Delice ırmak sulaması ile 40 ha lık bir arazi sulanmaktadır. Yerköy sulaması ile 4813 ha lık bir arazi sulanmaktadır Paşaköy sulaması ile 4072 ha lık bir arazi sulanmaktadır. Ayrıca balıkçılık yapılmaktadır. Fehimli Göleti ile 1210 ha lık bir arazi sulanmakta olup m ana kanalı, 1825 m drenaj kanalı ve m servis yolu vardır. Kanlıdere Göleti ile 110 ha lık arazi sulanmakta olup ana kanal uzunluğu m ve 4848 m servis yolu vardır. Tablo.D.5.Yozgat DSİ 123. Şube Müdürlüğünün Bünyesinde Bulunan Barajların Karakteristikleri ( D.S.İ Verileri ) Barajın Adı Yahyasaray- Sarıkaya Uzunlu- Boğazlıyan Ölü hacim m³ (x1000) Hacmi Aktif hacim m³ (x1000) Toplam hacim m³ (x1000) Tipi 0,523 17,640 25,000 Toprak- Dolgu 6,289 39,000 49,000 Toprak- Dolgu Dolgu hacmi (m³) (x1000) Yüksek lik (m) Kret uzunluğu (m) Sulama sahası (ha) Taşkından korunacak Yerleşim 1, ,436 Emirbey- Alembey 4, Uzunlu Gelingüllü- Yozgat Fehimli- Yenifakılı Kuzayca- Şefaatli 16, , ,000 Toprak- Dolgu 1,130 10,190 11,000 Toprak- Dolgu 0,586 7,094 7,680 Toprak- Dolgu 1, ,086 Paşaköy- Şefaatli , ,210 Fakılı , ,008 Kuzayca- Sarıkent 81

99 D.1.5. Denizler İlimizin denize kıyısı yoktur. D.2. Doğal Drenaj Sistemleri Tablo. D.6. Nehir, Dere ve Çayların Yağış Alanı, İstasyon Kotu ve Yıllık Toplam Akımı ( D.S.İ Verileri ) Nehir/Dere/Çay Adı Yağış Alanı İstasyon Kotu Yıllık Toplam Akım Çayıralan İlçesi Kanak Çayı 174,900 km² 1290 m 31,0 mil.m³ Sarıkaya İlçesi Kamerözü Deresi 91,7 km² 1142 m 14,1 mil.m³ Kestovan Suyu 257 km² ,4 mil.m³ Sarıkaya İlçesi Hasbek Suyu 160,9 km² 1122 m 17,9 mil.m³ Boğazlıyan-Çayıralan İlçesi Arsızözü Deresi 574,8 km² 1240 m 57,2 mil.m³ Sorgun İlçesi Kötü Dere 51 km² 1120 m 8,06 mil.m³ Boğazlıyan İlçesi Durdullu Dere 121,7 km² 1061 m 6,36 mil.m³ Yozgat-Şefaatli İlçesi Halaka Deresi 65,6 km² 1046 m 2,13 mil.m³ Boğazlıyan İlçesi Yusufözü Deresi 128,6 km² 1039 m 10,9 mil.m³ Yozgat-Sungurlu İlçesi Killiközü Musabeyli 143,1 km² 952 m Yozgat-Yerköy İlçesi Yozgat Çayı 211,1 km² 929 m 37,9 mil.m³. A. Akarsular ve Diğer Yerüstü Sular için D.3. Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri D.3.1. Yeraltı Suları ve Kirlilik Bu konuda bilgi elde edilememiştir. D.3.2. Akarsularda Kirlilik Akarsularda bitki ve hayvan yaşamı ile ilgili olarak ekolojik bir denge vardır ve kirlenme sonucu bu denge değişmektedir. Bu nedenle akarsuya verilen kirleticilerde deşarj sistemleri sayesinde seyreltilir. Akarsu kirliliği, özellikle Delice ve Çekerek ırmakları kıyılarında bulunan yerleşim yerlerinin katı atıkları ve lağım akıntılarını nehre bırakmaları sonucu oluşmaktadır. Bunun yanı sıra çay ve derelerin taşıdığı atıklar yoluyla Kızılırmak ve Yeşilırmak nehirleri kirlenmektedir. Su kirliliğinin önlenmesi için yerleşim yerlerinin atık su arıtma tesisleri peyderpey inşa edilmektedir. 82

100 D.3.3. Göller, Göletler ve Rezervuarlarda Kirlilik Göllerde akış kısıtlaması olduğu için akarsulara göre kirlilik oranı daha farklı olmaktadır. Dışarıya akış olmayan göller ile tüm havzadaki kirliliklerin yani ağır metallerin, pestisitlerin kirliliği artırması göllerin muhafazasına çok dikkat edilmesi gerektiğini göstermektedir. Göller diğer sulara göre en hassas su grubunu oluşturmaktadır. Göl kirlenmesinde temel taşınım yolu akarsular ve atmosferlerdir. Yozgat İlinde Atıksu arıtma tesisleri yapılarak bu tehlikeli durum bertaraf edilmektedir. D.3.4. Denizlerde Kirlilik İlimizin denize kıyısı yoktur. D.4. Su ve Kıyı Yönetimi, Strateji ve Politikaları İlimizde sanayileşme çok az olduğu için sanayiden kaynaklı atık su kirliliğine de çok az rastlanmaktadır. Atıksu oluşturan sanayi kuruluşlarımızın büyük çoğunluğunun da arıtma tesisleri mevcuttur. İlimizdeki Atıksu Arıtma tesisleri Müdürlüğümüz bünyesinde oluşturulan denetleme ekibi tarafından denetlenmekte, deşarj edilen atık sulardan numune alınarak akredite labaratuvarlara gönderilerek analizleri sağlanmakta, analiz sonuçları yürürlükteki kanun ve yönetmeliklere göre değerlendirilmektedir. Ayrıca İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğüne yapılan her ihbar değerlendirilerek yerinde incelemeler yapılmakta ve gerekli yasal işlemler uygulanmaktadır. D.5. Su Kaynaklarında Kirlilik Etkenleri D.5.1.Tuzluluk İlimizde sulardaki tuzluluk konusunda sistematik bir çalışma bulunmamaktadır. D.5.2. Zehirli Gazlar Sularda bulunan başlıca gazlar, H 2, N 2, CH 4, O 2, CO 2, H 2 S, SO 2, ve NH 3 dır. Sularda çözünen gazların cinsi ve miktarı bölgelere, sıcaklığa, suyun doygunluk derecesine bağlı olarak değişmektedir. Örneğin endüstri bölgelerinde havadaki CO 2 ve SO 2 düzeylerindeki artışa bağlı olarak yağmur damlacıklarının ve su kaynaklarının konsantrasyonu da artmaktadır. Sularda çeşitli gazların doygunluk derecesi, sıcaklığın azalmasıyla birlikte artmaktadır C de 1 litre suda 554 g NH 3 çözünmektedir. İçme suyunun NH 3 içeriği ise 0.05 mg/lt den daha az olmalıdır. Diğer taraftan sazanlar 2 mg NH 3 /lt ye alabalıklar ise 0.8 mg NH 3 /lt ye tahammül edebilirler. (TOPBAŞ ve Ark.1998) 83

101 D.5.3. Azot ve Fosforun yol açtığı kirlilik Azotun sulara karışması doğal kaynaklar yanı sıra evsel ve endüstriyel atık sular ile tarımsal faaliyetlerden kaynaklanabilir. Evsel atık sular ülkemizde su ortamına çoğunlukla doğrudan karışmaktadır. Evsel atık sulara kişi başına 8-15 gr/gün azot katkısı bulunmaktadır. Endüstri tesislerinden gübre, nitroselüloz, gıda, deri, bira ve su endüstrileri ile mezbahalar da sular karışan azotun sorumlularıdır. Sulara karışan azot biyolojik süreçler ile nitrata dönüşür ve bu sırada önemli miktarda oksijen tüketirler. Ayrıca azot bulunan ortamlarda hızlı ve sürekli bir ötrofikasyon oluşur. Ötrafikasyon olayı sırasında da sularda oksijen hızla tükenir anaerobik mikroorganizmaların miktarı artar ve dolayısıyla toksik bileşikler fazlalaşır. İçme sularında amonyum konsantrasyonunun 0,2-1,5 mg/lt arasında olması istenir. İçme sularında nitrat konsantrasyonu 4,5 mg/lt nin üzerine çıktığında sağlık problemleri ortaya çıkmaya başlar. Yetişkinlerde bağırsak, sindirim ve idrar sistemlerinde iltihaplanmalar, bebeklerde ise methaemoglobin hastalığı görülür. Balıklar ve diğer su canlıları için nitratın toksisite sınırı 3-13 g/lt nitritin ise mg/lt dir. Sudaki serbest amonyak balıklarda merkezi sinir sistemi ile kan dolaşımını olumsuz etkiler. Sulu sistemlerde fosfor, bu sistemlerde mevcut olan çok yönlü ve karmaşık kimyasal dengelerin anahtar elemanlarından biridir. Sularda fosfor çeşitli fosfat türleri şeklinde bulunur ve gerek doğal su ortamlarında ve gerekse su ve atık su arıtımlarında gerçekleşen çok sayıda reaksiyona girer. (TOPBAŞ ve Ark.1998) Fosfor nedeniyle ortaya çıkan su kirlenmesinin temel kaynağı %83 lük bir payla endüstri ve kanalizasyon atık sularının olduğu bildirilmektedir. Kentsel kökenli kanalizasyon sularındaki fosfatların ise %32-70 i deterjanlardan kaynaklanmaktadır. Yüksek düzeylerdeki fosforun akarsu, göl ve denizlerde ötrofikasyona yol açtığı bilinmektedir. Çeşitli kaynaklardan yüzey sularına ulaşan fosfatar suyun oksijen bakımından zengin üst kısımlarında bulunan alg ve diğer yeşil bitkilerin aşırı miktarda çoğalmasına yol açmakta ve suyun anaerobik karakterli dip kısmına çöken alg ve diğer yeşil bitki artıklarında bir artış meydana gelmektedir. (TOPBAŞ ve Ark.1998) İlimizde azot ve fosforun sularda yol açtığı kirliliğe yönelik herhangi bir araştırmaya rastlanmamıştır. 84

102 D.5.4. Ağır Metaller ve İz Elementler Zehir etkisi gösteren maddeler, suda düşük konsantrasyonlarda bulunmaları durumunda bile insan sağlığına zarar vererek hastalıklara ve hatta ölümlere yol açabilmektedir. Eser miktarda bile toksik etki yapabilen bu maddeler arasında en önemli grubu; Ag, As, Be, Cd, Cr, Pb, Mn, Hg, Ni, Se, V, Zn gibi elementler oluşturmaktadır. Söz Konusu elementlerin çoğunluğu ağır metal grubuna girmektedir. Bazı ağır metallerin içme sularında tolere edilebilir en yüksek konsantrasyonları Tablo.D.5 te verilmiştir. Tablo.D.7. İçme suları için max. İnorganik toksik madde konsantrasyonları (Uslu ve Türkman, 1987) İz Element Sınır Konsantrasyon Be, F 1.0 Ag, As, Pb 0.1 Cd, Cr, Se 0.01 Hg İlimiz sularında ağır metallerin araştırılması yönünde yapılan herhangi bir çalışmaya rastlanılmamıştır. D.5.5. Zehirli Organik Bileşikler D Siyanürler İlimizde sulardaki siyanürün içeriği konusunda bir çalışma bulunmamaktadır. D Petrol ve Türevleri Petrol ve türevleri çoğunlukla petrokimya endüstrisi rafinerileri ve taşımacılık yapılan yerlerde ulara karışmaktadır. Petrol su yüzeylerinde çeşitli kalınlıklarda film oluşturarak gaz alışverişini engellemektedir. Dibe çöken ağır yağlar ise taban canlılarını etkilemektedir. (TOPBAŞ ve Ark.1998) D Polikloro Naftalinler ve Bifeniller Söz konusu bileşikler teknikte hidrolik yağlar, plastik endüstrisinde yumuşatıcı ve elektroteknikte izolasyon malzemesi olarak kullanılmaktadır. Klor içeriği arttıkça bu bileşikler katı bir yapı kazanırlar. Yağda eriyen ve hayvansal organizmalarda biriken bileşiklerdir. Bu bileşiklerden PCB (poliklorobifenil), hayvansal organizmalarda DDT den daha yüksek oranda birikebilmektedir. Bu bileşiklerin zehir etkisi henüz yeteri kadar araştırılmadığından bu konuda kesin bir şey söylemek mümkün değildir. Ancak, havada ve suda bulunan miktarları mikrogram düzeylerini aşmamalıdır. (TOPBAŞ ve Ark.1998) D Pestisitler ve Su Kirliliği Petisitler tarımda kullanılan ilaçların geneline verilen addır. Pestisidlerin suda bulunması ürünlerin verim ve kalitesini etkilediği gibi yeraltı sularına karışarak yeraltı sularının kalitesini de etkiler. Pestisidlerin çevresel etkilerine ilişkin çalışmalar analiz 85

103 tekniklerinin karmaşıklığı ve kullanılan pestisitlerin çok çeşitli oluşu gibi nedenlerle güçlükle yürütülebilmektedir. Bu nedenle eldeki veriler sınırlı olup, sulama suyunda izin verilebilir pestisit konsantrasyon standartları geliştirilememiştir.(topbaş ve Ark.1998) D Gübreler ve Su Kirliliği Uygulanan gübrenin ancak belirli bir kısmı bitkiler tarafından kullanılır ve geri kalan kısmı çevreye dağılır. Gübrelerin sularda yarattığı kirlilik başta içme suyunu içilmez hale getirir. Sulamada kullanılması durumunda ise bitkilerde üretim miktarı, ürün niteliğinde önemli değişiklikler olur. D Deterjanlar ve Su Kirliliği Deterjanlar formülasyonunda ana madde olarak sentetik yüzey aktif madde yanında temizleme işlemine yardımcı kimyasal maddeler içeren temizlik mamulleridir. Yüzey aktif maddeler yönünden konu ele alındığında; deterjan yapımında kullanılan ve köpürmeyi sağlayan yaygın yüzey aktif maddeler ve özellikleri tablo D.6 de sunulmuştur Tablo.D.8. Deterjan yapımında kullanılan bazı yüzey aktif maddeler ve özellikleri (TOPBAŞ ve Ark.1998) Yüzey Aktif Maddeler LAS (Lineer Alkil Sülfonatlar) ABS (Alkil Benzen Sülfonatlar) AS (Alkon Sülfanatlar) STPP (Sodyum Tripolifosfat) DDB (Dodesil Benzen) LAB (Lineer Aklin Benzen) Özellikleri Biyolojik olarak kolay bozunmakta, bol köpük vermekte, parçalanmayan kısmı ise toksik madde Güç bozunmakta ve bol köpük vermektedir. Biyolojik olarak kolay ayrışmakta ve bol köpük vermekte, genellikle şampuan yapımında kullanılmakta Yüksek düzeyde fosfor içermekte ve fosfor kirliliği oluşturmaktadır. Güç parçalanmakta ve kirlilik yaratmaktadır Parçalanma derecesi %90 ı geçmekte ve yaygın olarak kullanımına izin verilmekte İlimizde deterjanların yol açtığı su kirliliği konusunda herhangi bir çalışma yapılmamıştır D.5.6. Çözünmüş Organik Maddeler İlimizde bu konuda yapılmış bir çalışma yoktur. D.5.7. Patojenler İlimiz sularında bu konuda yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. D.5.8. Askıda Katı Maddeler Yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçük veya eşit olan tanecikler, suyun yüzeyine çıkarlar veya su içerisinde serbest halde yüzerler. Bu maddeler organik veya mineral kökenli olabilir. Mineral kökenli askı maddesi zemin erozyonundan kaynaklanmaktadır. Sularda asılı halde bulunan tanecikler akım süresi boyunca devamlı olarak askıda kalmayabilirler. Bunların 86

104 bir kısmı çökerek dip çamurunu oluştururlar. Bir kısmı ise parçalanarak çözünmüş organik maddelere dönüşürler. Askıda katı maddelerin sulama sularında yoğunlaşması bitkilerin fotosentezini ve görünümlerini etkiler. Bunun haricinde sulama sistemlerinde tıkanıklıklara yol açarlar. Askıda katı madde oranını azaltmak amacıyla akarsularda ağaçlandırma ve teraslama atık sularda ise filtreleme ve çökeltme işlemleri yapılabilir. İlimiz işletmelerinde üretilen atık sularda yapılan incelemeler sonucunda mevzuatın üzerinde askıda katı madde içeren işletmeye rastlanılmamıştır. Kanalizasyona bağlantısı olan işletmelere Kanalizasyon Bağlantı İzin Belgeleri verilmiştir. D.5.9. Radyoaktif Maddeler ve Su Kirliliği İlimizin değişik bölgelerinden İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından alınan toprak numunelerinin Türkiye Atom Endüstrisi Kurumu tarafından yapılan analizlerinde olumsuz bir sonuç elde edilmemiştir. Ayrıca yine aynı kurum tarafından Sorgun İlçemizde yapılan ölçümlerde bir olumsuzluk tespit edilmemiştir. KAYNAKLAR DSİ 123.Şube Müdürlüğü İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü İl Sağlık Müdürlüğü 87

105 E.1. Genel Toprak Yapısı E. TOPRAK VE ARAZİ KULLANIMI Bu konu B.3 bölümünde ayrıntılı anlatılmıştır. E.2. Toprak Kirliliği Toprak kirlenmesi, insan faaliyetleri sonucunda toprağın doğal yapısının bozulması, yararlı kullanılabilirliğinin azalması, kimyasal, biyolojik ve fiziksel bileşiminin bozulmasıdır. E.2.1. Kimyasal Kirlenme İlimizde toprak kirliliğine neden olan en önemli kaynaklar evsel ve endüstriyel atıkların arıtılmadan alıcı ortama verilmesi ve / veya tarımsal sulamada kullanılması, pestisitler, aşırı gübre kullanımı ve mevzuata uygun olmadan bertaraf edilen katı atıklardır. Toprağı tanımadan ve analiz ettirmeden yapılan gübreleme, gereğinden fazla gübre kullanarak, randıman düşmesine ve toprak kirlenmesine neden olmaktadır. Fazla pestisit kullanımıyla kirlenen topraklarda yetişen ürünler, pestisit kalıntılarına kökleri vasıtası ile topraktan alarak besin zinciri yoluyla hayvan ve insan sağlığını tehdit etmektedirler. Ayrıca toprak verimliliğini artıran mikroorganizmaları da olumsuz yönde etkilemektedir. Aşırı ve yanlış gübre ve pestisit kullanımı sonucu toprakta meydana gelen kirlenme ve bu kirli topraktan sızan sular yüzeysel sularında kirlenmesine sebep olmakta bu da insan ve hayvan sağlığını da olumsuz etkilemektedir. E Atmosferik Kirlenme Atmosferik kirleticilerin bir çoğu (SO 2,NO x,co 2, ağır metal içeren gazlar v.b.) önemli ölçülerde toprak kirliliğine sebep olmakta ve toprak özelliklerine zarar vermektedir. Havadaki gazlardan SO 2,CO 2 yağışlar sonucu asit yağmurları şeklinde toprağa inmekte ve toprağa zarar vermektedir. Bu zarar toprak ph ının değişmesi şeklinde olmaktadır. Toprak ph ındaki değişim sonucu bitkiler dışında canlı yaşamı da olumsuz etkilenmektedir. Ayrıca asit yağmurları sonucu toprakta Ca ve Mg gibi elementlerin yıkanmasına, toprağın zayıflayıp, toprak veriminin düşmesine neden olmaktadır. Buradan hareketle merkezinde kış aylarında sürekli olarak hava kirliliği ölçümleri yapılmakta ve hava kirliliğini önleyecek tedbirler alınmaktadır. SO 2 oranı düşük kömür kullanılması için önlemler alınmakta ve ölçümler yapılmaktadır. Ayrıca Yibitaş Çimento Fabrikasına baca filtreleri takılarak önlenmektedir. E Atıklardan Kirlenme Toprak kirliliğinin oluşmasına neden olan diğer en önemli etkenlerden biri de evsel, endüstriyel ve tarımsal faaliyetler sonucunda oluşan katı ve sıvı atıklardır. Bu atıkların düzensiz atılması ve depolanması sonucu atıklardan meydana gelecek sızıntı suları önlem alınmadığı takdirde yeraltı sularına karışmakta insan ve bitki hayatına olumsuz etki yapmaktadır. Ayrıca gelişigüzel toplanan ve çöplüklerde depolanan atıklar görüntü kirliliğine, hava kirliliğine ve haşarat oluşumuna sebep olmaktadır. 88

106 E.2.2. Mikrobiyal Kirlenme Köy yerleşim yerlerindeki fosseptiklerin tarım alanları su ürünlerine zarar vermeyecek şekilde inşa edilmesi amacıyla İl Müdürlüğümüz tarafından yer tespit çalışmaları yapılmaktadır. Nüfus yoğunluğunun düşük olması nedeniyle büyük çapta bir kirlilik söz konusu değildir. E.3 Arazi E.3.1. Arazi Varlığı Tablo E.1, Tablo E.2 ve Tablo E.3 de gösterilmiştir. E Arazi Sınıfları ve Kullanma Durumu Topraklar toplam olarak 8 sınıf olarak mütalaa edilir. İlimizde tarımsal alanların sınıfsal dağılımı Tablo E.1 ve E.2 de gösterilmiştir. Tablo E.1.Tarımsal Alanların Sınıfsal Dağılımı (hektar) (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) İlçenin Adı Toplam Tarım Alanı 1.Sınıf 2.sınıf 3.sınıf 4.sınıf 5.sınıf 6.sınıf 7.sınıf 8.sınıf Merkez Akdağmadeni Aydıncık Boğazlıyan Çandır Çayıralan Çekerek Kadışehri Saraykent Sarıkaya Sorgun Şefaatli Yenifakılı Yerköy TOPLAM Tablo E.2. İşlenen Tarım Alanlarının Dağılımı (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) Kullanılış şekli Alan (ha) Oranı (%) Tarla Arazisi ,5 Meyvecilik Bağ ,57 Sebzecilik 1,433 89

107 E.3.2. Arazi Problemleri Orta Anadolu Bölgesinde yer alan Yozgat İli karasal bir iklime sahiptir. Yağışlar kış mevsiminde kar ve yağmur şeklindedir. Yıllık ortalama yağış miktarı 500 mm.dir. Yaz aylarında sulanmaya gerek duyulmaktadır. Erozyon: İlimizdeki erozyon alanları ve dereceleri Tablo E.3 de gösterilmiştir. İlimiz daha çok rüzgar ve su erozyonuna maruz kalmaktadır. Şefaatli ve Yerköy ilçelerimizde hissedilir derecede rüzgar erozyonu olmaktadır. Diğer problemler Toprak Sığlığı, Taşlık ve Kayalık Drenaj ve tuzluluk gibi problemler bölgeden bölgeye değişmektedir. Bu konularla ilgili rakamlar tablolarda gösterilmiştir. İlçenin adı Tablo E.3. Erozyon Alanları (hektar) ) (İl Tarım Müdürlüğü Verileri-2011) Toplam ilçe alanı Zayıf erozyonlu alan Orta şiddetli erozyona maruz alan Şiddetli erozyona maruz alan Çok şiddetli erozyona maruz alan Toplam erozyona maruz alan Oran (%) Toplam erozyonsuz alan Merkez , Akdağmadeni , Aydıncık , Boğazlıyan , Çandır , Çayıralan , Çekerek , Kadışehri , Saraykent , Sarıkaya , Sorgun , Şefaatli , Yenifakılı , Yerköy , TOPLAM 1,412, ,682 80, , ,415 1,313,595 %93, KAYNAKLAR İl Tarım Müdürlüğü 90

108 F. FLORA, FAUNA VE HASSAS YÖRELER F.1. Ekosistem Tipleri F.1.1. Ormanlar F Ormanların Ekolojik Yapısı Yozgat ormanlarının ekosistemini oluşturan iklim kışları sert, yazları kurak,toprak yapısı olarak güneyi kireçli ve tuzlu kuzey kesimlerinde kahverengi orman toprağı m rakımları arasında dağlık bir yeryüzü şekline sahiptir.yozgat ilinin ormanlık olarak alanı 187,542 ha dır.(ilin % 15 i) Orman alanın sadece 82,000 (% 44) ha ı verimli orman olarak gösterilmektedir. F İlin Orman Envanteri İl de, orman alanları, genel yüzölçümün % ünü kaplamaktadır. Önemli bir bölümü yok edilen ormanlar günümüzde İl in, yüksek dağlık alanlarında görülmektedir. Akdağmadeni, Çayıralan, Çekerek ve merkez ilçe, ormanların en yoğun olduğu alanlardır. Bozok Platosu üzerinde güneybatı - kuzeydoğu yönünde uzanan AKDAĞLAR, sadece Yozgat ın değil, yurdumuzun da önemli ormanlarındandır. Yaklaşık 50 km eninde ve boyunda olan bu orman bölgesi, çevredeki bozkırlar arasında adeta bir orman adası gibidir. Toplam olarak ha alanı (% 37) kaplayan Akdağ ormanlarında, yoğun olarak; sarıçam (pinus silvestris), ayrıca; alıç, dağkavağı dağarmudu, yabani fındık ve meşe türleri bulunmaktadır. Çayıralan Bölgesi ndeki ormanlık arazi, ha (% 12.0) kaplamakta olup, yoğun olarak meşe; ayrıca ladin ve yabani kavak gibi türlerden oluşmaktadır. Çekerek civarındaki seyrek ormanlarda ise; çam, meşe ve ardıç gibi türler bulunmaktadır. Yozgat İl Merkezi ndeki ormanlık alan, kent merkezinin güneyinde bulunan Çamlık (soğluk) Tepesi nin kuzey yamaçları boyunca yer almaktadır ha (% 13.3) ormanlıktır. Yozgat Çamlığı denilen bu ormanlık alan; 1958 yılında Milli Park haline gelmiş olup, Türkiye deki İlk Milli Park alanıdır. Yapılan araştırmalardan anlaşıldığı üzere, 300 yıl önce Yozgat İli ve çevresinde geniş alanları kaplayan karaçam ormanları usulsüz yararlanma ve yerleşmelerle tahrip edilmiş, yarı kurak iklim şartlarından dolayı da, bir daha yetişmemiştir. Çamlıkta bitki türü olarak, esas karaçam (pinusnigra) olup, yer yer meşe karışıklığı vardır. Burada bulunan karaçamlar, Dünya da ki ender türlerden olup, Kafkasya ve Yozgat Çamlığı nda yer almaktadır. Diğer çam türlerinin tümü, 100 yaşını geçtikten sonra büyüme ve tohum verme yeteneğini kaybetmesine rağmen, Kafkas Karaçamı (Pinusnigra zigroviskiyana) yaşında dahi büyüme ve tohum verme yeteneğine sahiptir. Ayrıca İl de, akarsu boyları ile dere tabanlarında, çoğu ticari amaçla yetiştirilen kavak ve söğütlükler yer almaktadır. 91

109 F Orman Varlığının Yararları Ormanlar ekonomik bir servet olduğu kadar,iklim-su dengesini sağlaması,çevre kirliliğinin önlenmesi,erozyonun durdurulması v.b.etkileri nedeni ile ayrı bir önem taşımaktadır.bu etkilerin tam anlamıyla sağlanması için bölgenin en az % 25 inin ormanlarla kaplı olması gerekmektedir. Yozgat İlinin orman varlığının nitelik ve işleme biçimine göre dağılımı aşağıda verilmiştir. Tablo F.1. Yozgat İli Ormanları Üretim Miktarları (Amasya Orman Bölge Müdürlüğü verileri) Cinsi Üretim Miktarı (m 3 ) Satış Miktarı (m 3 ) Tomruk Tel Direği Maden Direk Sanayi Odunu Kağıtlık Odun Lif Yonga Yakacak (KTH.) Sırık Yakacak(KTH.) Köylülere Verilecek Yakacak Odun F Orman Kadastro ve Mülkiyet Konuları Yozgat İlinde 2007 yılı sonu itibarı ile 242 yerleşim biriminde kadastrosu tamamlanmış orman alanı miktarı; Ha dır. Şimdiye kadar 2/B ile 42 yerleşim biriminde Ha alan orman sınırı dışına çıkarılmıştır. İlimizde Ağaçlandırma çalışmaları tablo F.6 da verilmektedir. Yozgat İlinin Orman varlığı Nitelikli İşletme Biçimine Göre Dağılımı Verimli Orman Alanları (Orman İşletme Müdürlüğü verileri 2009) Tablo F Yılı Yozgat İli Verimli Orman Miktarları İşletme Müdürlüğü Koru(ha) Baltalık(ha) TOPLAM (ha) Akdağmadeni Çayıralan TOPLAM

110 AĞAÇLAN- DIRMA(HA) EROZYON KONT.(HA) Rehabilitasyon (Ha.) TOPLAM (Ha.) MERA ISLAHI (HA) KAVAKÇILIK (HA) ÖZEL AĞAÇ. (HA) TOPLAM (Ha.) GE NE L TO PL A M (H a.) Tablo F Yılı Yozgat İli Bozuk Orman Miktarları (Amasya Orman Bölge Müdürlüğü verileri) İşletme Koru (ha) Baltalık (ha) TOPLAM (ha) Müdürlüğü Bozuk Çok Bozuk Bozuk Çok Bozuk Akdağmadeni , ,5 Çayıralan 4809, ,5 7784, , ,0 TOPLAM 13178, , , , ,5 F AĞAÇLANDIRMA FAALİYETLERİ Tablo F Yılları arası Yozgat İli Ağaçlandırma Faaliyetleri (Yozgat AGM Şube Müdürlüğü verileri-2008) YILLARI ARASI YOZGAT İL ve İLÇELERİNDE YAPILAN ÇALIŞMALAR İŞİN NEV'İ İŞİN NEV'İ S. NO İLÇESİ KÖYÜ TESİS YILI 1 MERKEZ Bişek Derbent Akyamaç Baltasarılar Delihasanlı Kaşkışla Güllüoluk Battal Özlüce Kırım Saglık-K.Alifakılı Alemdar-Çorak Darıcı Çamlık Arkası H.Orm Çamlık İçi Geyiktepesi Çayırderesi Nohutlu Tepesi Kavurun Korusu Merkez Maliye Orm B.Nefes Çalatlı Çeşka(K.Kömü) Görpeli M.Boğazı Kırsal Kalkn. Yeni Çepni Erkoçtepe Kuyumcu İnandıközü Çeşitli köyler ,38 60,38 TOPLAM , , ,38 1 A.MADENİ Çardak Boğazköy

111 3 Karapınar Bulgurlu Altunsu Halhacı Akbaş Ozan Maliye Ormanı Çalışkan Maliye Ormanı Çalışkan Belekçihan 12 Benli Kargalık Arslanlı Gökdere Akçakışla İbrahimağa Çaypınar Özer Karacaören Kızıldağ(Çiçekli-Söğütlü) Çeşitli Köyler 6,8 6,8 6,8 23 Millet D.Örenkale T.Tepesi-Ağaçlı T.Tepesi-Pınarbaşı T.Tepesi-Aslanlı TOPLAM ,8 6,8 5861,8 1 AYDINCIK Kösrelik Merkez(Yargıtay H.Or.) Çeşitli Köyler 4 Kazankaya TOPLAM BOĞAZLIYAN Oğulcuk Yazıçepni Yenipazar Bl ,03 7,03 7,03 4 Çeşitli Köyler Aşağıhasinli Merkez TOPLAM ,03 17,03 397,03 1 ÇANDIR Büyükkışla Çandır Uzunlu Gülpınar Çeşitli Köyler TOPLAM ÇEKEREK S.Kaya(Karakaya) S.Kaya(Alıçlı) Özüveren S.kaya(Cemaloğlu) Çekerek ,9 111,9 111,9 7 Çekerek TOPLAM ,9 111,9 1551,9 1 KADIŞEHRİ S.Kaya(Elmalı) S.Kaya(Elmalıütüğü) S.Kaya(Yoncalık) Örencik Kızıldere(Kabalı) Kızıldere(Kıyılı-G.diğin)

112 7 Kadışehri(yakacık) Yakacık Kızılöz Ovacık Kemallı Özükavak Merkez TOPLAM SORGUN Eymir Tulum Karaabalı Gülşehri Araplı Çayırözü ,5 145,5 145,5 7 Üçtepeler Maliye Orm S.TAŞÇİ H.Ormanı Mehmet ARSLAN Çiğdemli Bahadın Çeşitli Köyler ,66 45,66 45,66 14 Duralidayılı TOPLAM ,5 45,66 191, ,16 1 SARIKAYA Babayağm.Bl Y.Sarıkaya Bl ,71 26,71 26,71 3 Tepedoğan Deredoğan Çeşitli Köyler ,77 31,77 31,77 TOPLAM ,77 36,71 68,48 383,48 1 SARAYKENT Ozan(Kızıldağ) TOPLAM ŞEFAATLİ Şefaatli TOPLAM YERKÖY Belkavak Merkez A.Elmahacılı ,5 299,5 299,5 4 Çeşitli Köyler ,23 25,23 25,23 TOPLAM ,5 25,23 324,73 762,73 İL GENEL TOPLAMI , , ,48 F.1.2. Çayır ve Mera lar F Çayır ve Mera Varlığı F Çayır Mera ların Bölgedeki Yayılma Amaçları Çayır mera lar hayvancıılıkda doğal yem kaynakları olup,yetiştiricilerin kaba yem ihtiyacının önemli bir kısmını karşılamaktadır. Aşırı otlatma nedeni ile mera alanlarında büyük bir erozyon tehlikesi vardır. Aşırı toprak kaybı nedeni ile mera alanlarında bitki örtüsü kalmamış ana kaya yüzeye çıkmıştır. 95

113 F Çayır ve Mera lardaki Problemler Yozgat ili sınırları içerisinde bulunan mera larda meyil, toprak derinliği, kuraklık, erozyon, taşlılık ve aşırı otlatmadan doğan problemler mevcuttur. F Bitki Örtüsünün Cinsi ve Durumu Mera ların bitki örtüsü yönünden yöreden yöreye toprak ve topoğrafik özelliklere, iklim koşullarına, mera nın kullanım durumuna bağlı olarak mera ların bitki örtüsü cins, nitelik ve nicelik yönünden değişmektedir. Genel olarak yabani arpa, koyun yumağı, kır kekiği, çok yıllık bitkiler, üç gül,brom,otlak ayrığı v.s.hakimiyeti vardır. F Kullanım Amaçları ve Yararları Bölgedeki çayır ve mera lar otlatma amaçlı kullanılmaktadır. Buda küçükbaş ve büyükbaş hayvancılığın yaplmasına sebep olmaktadır yılında 4342 sayılı mera kanunun çıkması Tarım İl Müdürlüğü koordinatörlüğünde mera alanlarının tespiti ve yararına ilişkin çalışmalar başlatılmış olup bu çalışmalar devam etmektedir. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığının Yozgat ili arazileri için yapılan envanter raporuna göre İl genelinde 258,845 ha mera vardır. F.1.3.Sulak Alanlar İlimiz düşük yağış miktarı, toprak özellikleri ve başka nedenlerden dolayı fazla miktarda su potansiyeli bulundurmamaktadır. İlimizde bulunan başlıca akarsular Çekerek Irmağı, Delice Irmağı, Kanak Çayı, Karasu, Kılıçözü Deresi, Sarayözü Suyu, Akdağmadeni Suyu, Gündelen Deresidir. Bunun yanında üç baraj, yirmisekiz gölet vardır. F.1.4. Diğer Alanlar (Stepler vb.) F.2. Flora Bu konu hakkında bilgi bulunamamıştır. F.2.1. Habitat ve Toplulukları İlimizde bu konuda herhangi bir çalışma yapılamamıştır. 96

114 F.2.2. Türler ve Popülasyonları Tablo F.5. Pteridofitlerde En Çok Tür İçeren Familya ve Cinsler Familyalar Cins sayısı Tür sayısı Aspleniaceae 3 16 Aspidiaceae 2 16 Equisetaceae 1 8 Athyriaceae 4 7 Lycopodiaceae 1 5 Tablo F.6. Monokotillerde En Çok Tür İçeren Familya ve Cinsler Ülke Geneli Yozgat Ülke Geneli Yozgat Familyalar Cins sayısı Cins sayısı Tür sayısı Tür sayısı Poaceae Liliaceae Orchidaceae Cyperaceae Iridaceae Araceae Juncaceae Tablo F.7. Dikotillerde En Çok Tür İçeren Familya ve Cinsler Ülke Geneli Yozgat Ülke Geneli Yozgat Yozgat Familyalar Cins sayısı Cins sayısı Tür sayısı Tür sayısı % si Asteraceae Fabaceae Lamiaceae Brassicaceae Scrophulariaceae Caryophyllaceae Apiaceae Boraginaceae Rosaceae Ranunculaceae Rubiaceae

115 Endemizm Yeryüzünün sınırlı bir bölgesinde belli bir ekolojik ortamda yayılış gösteren yani çok lokal olarak yetişebilen çeşitli taksonomik kategorilere ait bitkilere endemik bitkiler denir. Tablo F.8. Bazı Önemli Familyaların Endemik Tür Sayıları Familya Cins End.Cins Doğal Yozgat End.Tür Tür End.Tür %End. Asteraceae Fabaceae Scrophulariaceae Lamiaceae Brassicaceae Caryophyllaceae Liliaceae Apiaceae Boraginaceae Rubiaceae Campanulaceae Poaceae Rosaceae Ranunculaceae Iridaceae Endemik türlerce zengin olan cins sayısı da çoktur Buna en iyi örnek Fabaceae den Ebenus cinsidir. Anadolu da yayılış gösteren 14 türün hepsi endemik ve bunların çoğu da allopatriktir(türlerin ve populasyonların aynı coğrafik alanda bulunmaları). Yozgat ta Bulunan Endemik Bitkiler Yapmış olduğumuz Yozgat Florasının Derlenmesi çalışmasında 56 Familya ya ait 213 Genus ve 399 Tür tespit edilmiş olup, bu 399 türün 70 tanesi endemiktir. Ayrıca yine bu 399 türün 69 tanesi alttür ve 48 tanesi de varyete düzeyindedir. Familyaların içerdikleri tür sayısına göre yüzdeleri sırası ile; Compositae %14 (55 tür), Legüminosae %13 (52 tür), Graminea %9 (36 tür), Labiatae %7 (27 tür), Caryophyllaceae %5 (21 tür), Rosaceae %5 (20 tür), Boraginaceae %5 (19 tür), Scrophulariaceae %4 (17 tür), Diğer Familyalar %38 (152) şeklindedir. 98

116 Tablo.F.09.Yozgat ta toplanmış türlerin ait olduğu fitocoğrafik bölgelere göre oranları Kozmopolit %73 Euro.-Sib. element %6 Ir.-Tur. element %19 Medit. element %2 (Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müd. Verileri-2009) Türlerin ait oldukları fitocoğrafik bölgelere göre dağılımı ise Ir.-Tur. element %19 (74 tür), Euro-Sib. element %6 (25 tür), Medit. element %2 (6 tür) ve Kozmopolit türler ise %73 (294) şeklindedir. Görüldüğü üzere Yozgat İran-Turan fitocoğrafik bölgesinin etkisi altında bulunmakta olup, bunun en önemli sebebi yükseltinin bu bölgede fazla olmasıdır. F.3 Fauna F.3.1 Habitat ve Toplulukları İlimizde bu konuda herhangi bir çalışma yapılamamıştır. F.3.2 Türler ve Popülasyonlar Yozgat İlinin fauna türlerinin incelenmesi sonucu fauna türleri memeliler, kuşlar ve sürüngenler olarak üç bölümde incelenmiştir.yapılan incelenme sonucu 4 türlü memeli, 9 tür kuş ve 3 tür yılan çeşidi tespit edilmiştir. Bunlardan bazıları Tilki, Tavşan, Tarla Faresi, Sincap, Yaban Domuzu, Altın Kartal, Küçük Atmaca, Delice, Sığırcık, Dağ Kargasıdır. 99

117 F Karasal Türler ve Popülasyonlar Yozgat çamlığı milli parkının faunası Tablo F.11 de verilmiştir. Tablo F.10. Yozgat Çamlığı Milli Parkı Faunası (Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müd. verileri) Türkçe Adı Tilki Tavşan Tarla Faresi A.Memeliler Sincap B.Kuşlar Altın Kartal Küçük Atmaca Saksağan Kumru Delice Tarla Kuşu Sığırcık Sarı Asma Dağ Kargası C.Sürüngenler Kaplumbağa Kertenkele Yılan Latince Adı Vulpes Vulpes Lepus Lepus Micterus Arvalis Solurus vulgaris Aquila chrysaetos Accipiter nicusus Pica Pica Stereptopelia decaoto Circus marousrus Alauda arvensis Sturnus vulgaris Oriolus oriolus Pyrhocorax graculus Testude sp. Lacerta sp. Serpens F.3.3. Hayvan Yaşama Hakları F Evcil Hayvanlar F Sahipli Hayvanlar 01/07/2004 tarihinde yürürlüğe giren 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu çerçevesinde Hayvanat Bahçeleri, Hayvan Bakımevleri ve Ev ve Süs Hayvanı Satış Yerleri ile ilgili denetimler ile ilgili olarak ilimizde merkez ve ilçelerde Hayvan Bakımevleri ve Hayvan Bahçeleri bulunmaması nedeniyle bir denetleme yapılamıştır. Ancak, çeşitli tarihlerde il merkezi ve ilçelerde ruhsatlı bulunan Ev ve Süs Hayvanları satışı yapan 8 adet işyerine ait denetlemeler yapılmıştır. Yozgat İl Hayvan Koruma Kurulu tarafından aşağıdaki kararlar alınmıştır. 1 Merkez ve İlçe Belediye başkanlıklarınca 2009/4 nolu İl Hayvanları Koruma Kurul Kararının tebliğinden itibaren kısa süre içerisinde Geçici Hayvan Bakımevi Projelerinin hazırlanarak ödenek talebi için İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğüne sunulmasına; 100

118 2 Şefaatli Belediyesi nin yapmış olduğu Hayvan Bakımevine Boğazlıyan Belediyesi tarafından ilçede bulunan sahipsiz hayvanların kısırlaştırılması amacıyla gönderilerek rehabilitesinin sağlanmasına ve gerekli bildirimlerin İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğüne sunulmasına; 3 Tarım İl Müdürlüğü ve İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü arasında bir alt komisyon kurularak hayvan sevgisi ve korunması, hayvanlardan insanlara geçen hastalıklarla ilgili İl Milli Eğitim Müdürlüğü nün belirleyeceği program çerçevesinde okullarda eğitim verilmesine; 4 İl Sağlık Müdürlüğü, İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ve İl Tarım Müdürlüğü tarafından Kuduz Hastalığı, hayvanların korunması ve bunların faydaları hakkında köy Muhtarlarına bilgilendirilme toplantısı yapılmasına; Adet hayvanın kısırlaştırılmasında kullanılmak üzere Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca gönderilen TL lik ödeneğin kullanılabilmesi için Şefaatli Belediye Başkanlığı nca kısırlaştırma işlemine başlanılmasına ve bir sonraki toplantıda yapılan iş ve işlemler hakkında bilgi verilmesine karar verilmiştir. Şefaatli Hayvan Barınağı 101

119 F Sahipsiz Hayvanlar 5199 sayılı hayvanları koruma kanunun 15.maddesi uyarınca sekreterya hizmetlerinin İl Çevre ve Şehircilik Müdürlükleri tarafından yapılması gerektiğinden Müdürlüğümüzce İl Hayvan Koruma Kurulu İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünden Mühendis, Tarım İl Müdürlüğünden Veteriner Hekim, Belediye Başkanlığından Veteriner Hekim, Sağlık İl Müdürlüğünden Çevre Sağlık Teknisyeninden oluşan bir komisyon kurulmuş ve aşağıdaki kararları almıştır. 1- Sahipsiz hayvanlarının popülasyonunun (yaygın olduğu yerler ve yoğunluğunun) tespitinin İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünce İl - İlçe Belediye Başkanlıklarından cetvel istenmesine; 2- Güçten düşmüş ve bakıma muhtaç hayvanlara ait bakımevi yapılmasına ilişkin İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünce Kaymakamlıklara ve İl İlçe Belediye Başkanlıklarına yazı yazılmasına; 3- Hayvan bakımevi olmayan Belediye Başkanlıklarının güçten düşmüş ve bakıma muhtaç hayvanların tespiti akabinde hayvan bakımevleri olan yakın Belediyelerle irtibata geçilerek sahipsiz hayvanların barınması, bakım ve tedavisinin yapılmasına; 4- Hayvan bakımevlerinde bugüne kadar ne kadar hayvanın kısırlaştırıldığının tespit edilmesi için İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünce Kaymakamlıklara ve İl - İlçe Belediye Başkanlıklarına yazılmasına; 5- Yerel hayvan koruma gönüllüleri ile irtibata geçilerek eğitim çalışmalarının yürütülmesine; 6- Hayvanları Koruma Kanunun 20. maddesi gereğince okullarda hayvan sevgisini artırmak amacıyla bilgilendirme toplantısı yapılması ve İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünce Milli Eğitim Müdürlüğüne gönderilecek afişlerle okullarda Yaban Sokak Hayvanları konulu köşe oluşturulmasına; 7- Hayvan bakımevlerinin çalışmaları ile ilgili Belediye Başkanlıklarından alınacak bilgilerin kurula sunulmasına;. 8- İl Müftülüğü tarafından hayvanların korunması toplumu aydınlatıcı çalışmaların yapılmasına; 9- Bir sonraki toplantı için kısırlaştırılacak hayvan sayısının tespiti için Kaymakamlık ve İl-İlçe Belediye Başkanlıklarına yazılmasına karar verilmiştir. Alınan Kurul Kararları uygulamaya geçirilerek okullarda gerek Milli Eğitim Müdürlüklerince gerekse İl Müdürlüğümüzce bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır. Bilgilendirme çerçevesinde konu ile ilgili ; İmkanlar çerçevesinde hayvan ve doğa sevgisi konulu, örnek köşeler oluşturulmuş, her hafta okul gazetelerinde bir hayvan konusunda resim ve yazıya yer verilmiştir. CD ler oluşturulmuş ve bu CD ler okullarımıza dağıtılmıştır. 102

120 Yerel yönetimlerle ( Belediye ve Muhtarlıklarla ) sürekli irtibat halinde bulunularak kısırlaştırılması gereken hayvan sayısı istenmektedir.ve tespiti içinde kontroller yapılmaktadır. Bu tespitler sonucunda hiç kısırlaştırılan hayvan olmadığı anlaşılmaktadır. İl Müftülüğü ile iş birliğine gidilerek hayvanların korunması konusunda halka aydınlatıcı bilgiler verilmiştir. Ev ve süs hayvanları satışı yapan işyeri sahipleri Tarım İl Müdürlüğünce eğitime tabii tutulmuşlardır. Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında alınan İl Hayvanları Koruma Kurul Kararları uygulamaya geçilmiştir. Konuya ilişkin kontrol ve tespitler devam etmekte olup, Yozgat Belediyesince de afişler bastırılma kararı alınmıştır. F Nesli Tehlike Altında Olan ve Olması Muhtemel Evcil ve Yaban Hayvanlar İlimiz düzeyinde tilki, kurt, kayasansarı, ağaçsansarı, kuyruksüren, geyik, bozayı, keklik ve çakal, koruma altına alınmıştır. F Hayvan Hakları İhlalleri İl genelinde hayvan hakları ihlalleri ile ilgili olarak yılları arasında 249 şahısa Kaçak avlanmadan dolayı idari yaptırım kararı uygulanmıştır ve 247 adet tüfek, 2148 fişek ele geçirilmiştir. Ayrıca çeşitli hayvanların kanunsuz öldürülmeleri nedeni ile toplam ,00.-TL ceza kesilerek işlem yapılmıştır. F Valilikler, Belediyeler ve Gönüllü Kuruluşlarla İşbirliği İl genelinde hayvanların yaşama hakları ile ilgili altı ayda bir yapılan denetim ve ihbarları değerlendirmek amacıyla İl Çevre ve Orman Müdürlüğünden Mühendis, Tarım İl Müdürlüğünden Veteriner Hekim, Belediye Başkanlığından Veteriner Hekim, Sağlık İl Müdürlüğünden Çevre Sağlık Teknisyeninden oluşan bir komisyon kurulmuştur. Aynı komisyonca hayvan bakımevlerinin yapım esaslarına uyulup uyulmadığına ve hayvanların bakımlarının yapılıp yapılmadığına dair denetlemeler de yapılmaktadır. İlimiz Merkez, Boğazlıyan ve Çayıralan ilçelerinde hayvan barınakları bulunmaktadır, ayrıca Sorgun İlçesinde diğer ilçelere de hitap edebilecek daha kapsamlı bir barınağın yapılması kararlaştırılmiştır. F.4 Hassas Yöreler Kapsamında Olan Alanlar Ulusal mevzuat ve uluslararası anlaşmalarla koruma altına alınan alanların bulunduğu bölgeler ile planlanan bir faaliyetin gerçekleştirilmesi sırasında fiziksel, biyolojik, sosyal ve ekonomik çevre unsurlarının daha duyarlı olduğu bilim ve eğitim bakımından önemli seçkin örnekleri içeren mutlak korunması gerekli alanların bulunduğu bölgelere hassas yöreler denir. 103

121 F.4.1 Ülkemiz Mevzuatı Uyarınca Korunması Gerekli Alanlar F Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. Maddesinde Tanımlanan ve Bu Kanunun 3. Maddesi Uyarınca Belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları Milli Parklar: Milli Parklar, bilimsel ve estetik bakımdan, milli ve milletlerarası ender bulunan tabii ve kültürel kaynak değerleri ile koruma, dinlenme ve turizm alanlarına sahip tabiat parçalarıdır. Yozgat Çamlığı Milli Parkı 1- Alanın resmi adı : Yozgat Çamlığı Milli Parkı 2- Coğrafi konumu : İl Merkezinin 2 km kuzeyinde bulunmaktadır. 3- Alanı : 786 Hektar 4- Alanın açıklamalı tanımı : Başlangıçta 264 hektar olan alan, belediyece Bakanlığa devredilen alanlarla 522 Hektar, daha sonra yapılan ilave ağaçlandırma sahaları ile beraber Milli Parkın sahası 786 Hektar a çıkartılmıştır. Çamlık Milli Parkı, Türkiye nin ilk Milli Parkı olma gururunu taşımaktadır. 5- Yasal Konumu : İlimizde Milli Park olarak Çamlık Milli Parkının bulunduğu bölge ve ülkemizin birçok bölgesinin eskiden ormanlarla kaplı olduğu bilinmektedir. Ne yazık ki bu ormanlar günümüze kadar korunup geliştirilememiştir. Sadece Çamlık Milli Parkının bulunduğu yerde 264 Hektar kadar bir sahada ki ormanlık alan bu güne kadar gelebilmiştir. Çamlık Milli Parkı 1958 yılında Yüksek İcra Vekilleri Heyetinin tarih ve 4/9909 sayılı kararı ile Milli Park olarak ilan edilmiş ve tapuya şerh konularak, belediyeye ait olan bu alanın 49 yıllığına izin irtifak hakkı Orman Bakanlığına devredilmiştir. 6- Yerleşimler ve Nüfusları : En yakın yerleşim yeri olan Yozgat İlinin merkez nüfusu kişidir. 7- Fiziksel Özellikleri : Yer altı su kaynakları mevcuttur. Topografyası yamaç, tepe ve dağlardan oluşmaktadır. 8- Ulaşım ve alt yapı : Toplu olmamakla birlikte, kişilere özel veya seyahat acenteleri ve tüzel kişilikler tarafından gerçekleşmektedir. 9- Flora ve faunası : Yozgat Çamlığı Milli Parkı 1982 yılında yapılan araştırmaya göre,kafkas Çamı (Pinus nigra Arn.Subsp. Pallasiana) denilen yaşlarında Karaçam türünü barındırmakta ve bu çam türü Türkiye de sadece Çamlıkta bulunmakta ve halen tohum verebilmektedir. Ayrıca Çamlıkta 43 familya ve 144 cins içinde toplam 212 bitki türü yaşamakta olup, bunların içinde 30 a yakın endemik tür bulunmaktadır. Milli Parkta yine Orta Anadolu nun mevcut bilinen hayvan türlerinin yanında Beyaz Kartal olarak bilinen, Amerika ya has Altın Kartallar 1992 yılında kadar görülmekte idi. Bu bilgilere göre, Çamlık içindeki 30 a yakın endemik bitki türü, Amerika nın Beyaz Kartalı ve sadece Çamlıkta bulunan Karaçam türlerinin korunması ve tanıtılması amacıyla sosyal, kültürel ve turizm faaliyetlerine uygun olması özellikle yakın çevrenin açık hava rekreasyonu ve dinlenme ihtiyacını karşılayabilmesi amacıyla Milli Park ilan edilmiştir. Yozgat çamlığı Milli Parkı faunası Tablo F.2 de verilmiştir. 10- Mevcut sorunlar : Mastır Planı henüz yapılamamış olup 2006 yılında yapılması planlanmaktadır. 104

122 Tabiat Parkları : Tabiat Parkları, bitki örtüsü ve yaban hayatı özelliğine sahip, manzara bütünlüğü içinde halkın dinlenme ve eğlenmesine uygun tabiat parçalarıdır. İlimiz Merkez İlçesinde bulunan Kent Park ve Fuar alanına yakınlığı sebebi ile yoğun ziyaretçi potansiyeli olan Davulbaztepe mevkii 2009 yılında Türkiye nin 38. Tabiat Parkı olarak ilan edilmiştir. Yozgat Çamlığı Milli Parkı na 2 km mesafede olan Tabiat Parkı 72 Ha alan kaplamaktadır. Sahanın büyük kısmı ağaçlandırılmış ve koruma altına alınmıştır. Sahanın korunaklı olması nedeni ile bölgede bulunan hayvan popülasyonunda artış gözlenmektedir. Yozgat şehir merkezine hakim yapısı ve görüş açısı ile önemli bir rekreasyon alanı olan sahada; sarıçam, alıç, kuşburnu ve ahlat florayı oluşturmaktadır. Sahada fauna türleri olarak keklik ve tavşan bulunmaktadır. Tabiat Anıtı : Tabiat Anıtı, tabii ve tabiat olaylarının meydana getirdiği özelliklere ve bilimsel değerlere sahip milli park esasları dahilinde korunan tabiat parçalarıdır. SIRA NO BULUNDUĞU YER CİNSİ KAPLADIĞI ALAN(M2) BOYU(mt) ÇAPI(mt) ÇEVRESİ(mt) YAŞI 1 Çekerek İlçesi Kamışçık Köyü Kavak Ağacı , Akdağmadeni İlçesi Karadikmen K. Meşe Ağacı ,4 4,

123 Tabiat Koruma Alanı :. Yozgat İli sınırlarında tabiat koruma alanı bulunmamaktadır. Orman İçi Dinlenme Yerleri : Orman Müdürlüğümüzün faaliyet alanları içerisinde 7 adet Piknik ve Mesire alanı bulunmaktadır. 1- Kadıpınarı Mesire Yeri: İlimiz Akdağmadeni İlçesi Kadıpınarı mevkiinde Akdağmadeni İlçesine 3 Km mesafede yer alan B Tipi mesire yeri 9.0 Ha.dır yılında 29 yıllığına Akdağmadeni Belediye Başkanlığı na verilmiş olup, halen Belediye Başkanlığı nca işletilmektedir. 2- Kocaalan Yaylası Mesire Yeri: İlimiz Çekerek İlçesi Bazlambaç Kasabası sınırları içerisinde Çekerek İlçesine 10 Km mesafede Kocalan Yaylası mevkiinde yer alan B Tipi mesire yeri 34,8 Ha. olarak 2003 yılında tescili yaptırılmıştır. Alan üzerinde neredeyse 400 yaşını geçkin altında evliya yattığına inanılan 1 adet yaşlı Ardıç ağacı muhteşem gövdesi ile ziyaretçilerin ilgi odağı durumundadır. 3- Sorgun Çevrik (Nur Çeşmesi) Mesire Yeri: İlimiz Çayıralan İlçesi Derekemal Köyü Sorguncuk mevkiinde yer alan B Tipi Mesire Yeri 15,0 Ha. olarak dır. 4-Bağdili Mesire Yeri: İlimiz Sorgun İlçesi Eymir Kasabası sınırları içerisinde Bağdili mevkiinde yeralan B Tipi Mesire Yeri 30 Ha. olarak 2005 yılında tescili yaptırılmıştır. 5-Oluközü Mesire Yeri: İlimiz Akdağmadeni İlçesi Oluközü Kasabası sınırları içerisinde yer alan B Tipi Mesire Yeri 29,0 Ha. olarak 2006 yılında tescili yaptırılmıştır. 6-Sarıkaya Hisarbey (Yoğurtyurdu) Mesire Yeri: İlimiz Sarıkaya İlçesi Hisarbey Kasabası sınırları içerisinde yer alan Yoğurtyurdu Mesire Yeri B Tipi Mesire Yeri 20,0 Ha. olarak 2006 yılında tescili yapılmıştır. 7-Üçtepeler Mesire Yeri:İlimiz Sorgun İlçesi Üçtepeler mevkiinde yeralan B tipi Mesire yeri Ha. dır. Sarıçam, Karaçam, Sedir ve Akasya ağaçlarının bulunduğu mesire yerinin gelişim planı ve hâlihazır haritası bulunmadığından ihaleye çıktıktan sonra gerekli üniteler yapılacaktır. 106

124 Tablo F.11. İlimizdeki Koruma Altına Alınan Alanlar (Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müd. Verileri) İL İLÇE MEVKİİ ADI BİTKİ ÖRTÜSÜ KULLANIM DURUMU Yozgat Akdağmadeni Kadıpınarı Kadıpınarı Sarıçam-Meşe Mesire Yeri Yozgat Çekerek Kamışcık Köyü Ulukavak Akkavak Tabiat Anıtı Yozgat Akdağmadeni Geyik Üretim Kadıpınarı İstasyonu Meşe-Sarıçam Yozgat Sorgun Bağdili Bağdili mesire yeri Meşe Yozgat Çayıralan Sorgun- Sorgun-Çevrik Sarıçam Çevrik mesire yeri Yozgat İlinde Bulunan Bazı Mesire Yerlerine Ait Fotograflar 107

125 F Sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı nca Belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları Doğaya yaban hayvanı yerleştirme programı çerçevesinde 2002 yılında Yozgat İli Merkez İlçe Köseyusuflu Köyü Bağlık mevkiine 80 Erkek ve 170 dişi keklik olmak üzere 250 adet keklik, 2003 yılında Çayıralan İlçesi Kaynarpınar Mevkiine 200 erkek, 330 dişi keklik olmak üzere 530 adet keklik, 2005 yılında Yozgat İl Merkezi, Çekerek İlçesi Alıçlı Köyü ve Karakaya Köyü Kapaklı mevkiine 85 erkek ve 165 dişi keklik olmak üzere toplam 250 adet, 2007 yılında 1504 adet Keklik üretilmiş, 520 adet Keklik illere tahsis Merkez İlçe Musa Beyli Boğazı Mevkii ne 290 adet, 2010 yılı içerisinde Akçakışla İlçesi ne 250 adet, Sarıkaya İlçesi ne 150 adet, Bahadın Kasabasına 250 adet, Sorgun İlçesi Kapaklı Köyü ne 150 adet kınalı keklik yerleştirilmiştir yılı Nisan ayında Keklik Üretim İstasyonumuz Merkez İlçe Çalatlı Köyü Alaca Yol Ayrımı adresinde hizmete girmiştir. Yıllık kapasitesi adet keklik ve sülün dür. Tesis 1120 adet anaç keklikle üretime başlamıştır yılında 9836 adet keklik üretilmiş ve 4543 adet illere tahsis edilmiştir. Yine 2007 yılı içerisinde Akdağmadeni İlçesinde bulunan Geyik Üretim İstasyonumuzda yetiştirilen 11 adet Geyik doğaya bırakılmıştır. Keklik Üretme İstasyonumuzdan görüntüler. 108

126 F Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. Maddesinin a- Tanımlar Bendinin 1.,2.,3. ve 5. Alt Bentlerinde Kültür Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı Olarak Tanımlanan ve Aynı Kanun İle 3886 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun İlgili Maddeleri Uyarınca Tespiti ve Tescili Yapılan Alanlar F Kentsel Sit Alanları Yozgat ili tarih boyunca Hititlerin, Finikelerin, Kimmerlerin, Lidyalıların, Perslerin, Makedonyalıların kısa bir süre Kapadokyalıların ve Pontus ların egemenliğine girmiş ve son olarak da Osmanlı Beyliklerinin ve Osmanlı İmparatorluğunun hakimiyetinde kalmıştır. Geçen bu süre içerisinde yapılan camiler, kiliseler, türbeler ve diğer tarihi kalıntılar günümüze kadar gelmiştir. Ayrıca Yozgat ilinde eski yapı ahşap ve taş evler ve yine Saat Kulesi tarihi ve turistik eserler arasındadır. Kentsel si alanları tablo Tablo F.12 de verilmiştir F Tarihi Sit Merkezleri Tarihi Sit Merkezleri tablo Tablo F.14 de verilmiştir. Tablo F.12. Kentsel ve Tarihi Sit Alanları Adı Çapanoğlu Cami Başçavuş Cami Kayyumzade (Demirci Ali Efendi ) Camii Cevheri (Cevahir ) Ali Efendi Camii Osmanpaşa Türbesi Saat Kulesi Karabıyık Köprüsü Taş Köprü Mercimek Tepe ve Çengeltepe Höyüğü Çeşka Kalesi Gergeli Höyük Başıbüyüklü Tümülüsü Kaşkışla Köyü Höyüğü Karatepe Höyüğü Battal Höyüğü Hamzalı Köyü Höyüğü Büyüknefes Höyüğü Osmanpaşa Höyüğü Sivritepe Yerleşimi ve Nekropolü Topcu Köyü Höyüğü Bacılı Köyü Mağarası Gavurören Yamaç Yerleşimi Danaderesi Mevkii Yerleşimi Gavurçeşmesi Mevkii Yerleşimi Bulunduğu Yerleşim Merkezi Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat 109

127 Adı Kırkgöz Mağarası ve Kaya Mezarlığı Beşiktepe Köy Mezarlığı Düz Yerleşimi Kuarziyaret Tepesi Tümülüsü ve Ağca Mağara Şapeli Haydarbeyli Köyü Höyüğü Kırgının Dibi Yerleşimi Karabıyık Köyü Tümülüsleri Divanlı Köyü Höyüğü Buzağcıoğlu Köyü Mezarlığı Bekçihöyüğü Kale Mevkii (Kayaönü) Şebni Tümülüsü Muşalikalesi Sarıbaba Höyüğü Gavurtepe Höyüğü Velibaşı Düz Yerleşimi Dumansaray Höyüğü Kaletepe Höyüğü Velibaşı Tümülüsü Yapalak Üç Adet Tümülüs Karakoç Yer altı Şehri Gerdekkayası ve Beşiktepe Ören Yeri Aşağıhasinli Yer altı Şehri Kaya Yerleşimi Cavlak Doğal ve Arkeolojik Sit Alanı Yoğunhisar Köyü Höyüğü (Höyüktepe) Akalan Tümülüsü (Akhöyük) Höyükyurt Höyüğü Hamam Höyüğü Eski Eser Alanı Uzunlu Tümülüsleri ve Höyüğü Çokumağıl Höyüğü Büyük Höyük Çakmakbeli Tepesi Tümülüsleri Sarayaltı Höyüğü Kayaözü Höyüğü (üç Evler Höyüğü Turnahöyüğü Tümülüsü Höyük ve Han Kalıntısı Balıklaya Roma Sarnıcı Kayatepesi Yerleşim Alanı Yılanboğnu Tepesi Höyüğü Taşlık Höyüğü Divanlı Köyü Mağaraları Taş Kemerler Çat Höyüğü Kale Höyüğü Boz Höyük Bulunduğu Yerleşim Merkezi Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Yozgat Akdağmadeni Akdağmadeni Akdağmadeni Aydıncık Aydıncık Aydıncık Aydıncık Aydıncık Aydıncık Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Boğazlıyan Çandır Çayıralan Çayıralan Çekerek Çekerek Saraykent Saraykent Saraykent Sarıkaya Sarıkaya Sarıkaya Sarıkaya 110

128 Adı Konak Höyük Karayakup köyü Höyüğü Höyüktepe Tümülüsü Celal Höyüğü Eğrihöyük Tepesi Höyüğü Kıpık Höyüğü Burunkışla Höyüğü ve Tümülüsü Donbak Tepesi Tümülüsü Salur Höyüğü Büyük Höyük Osmaniye Höyüğü Babalı Tümülüsü Alişar (Sivritepe Tümülüsü) Hapisboğazı Harabeleri Kerkenez Harabeleri Alidede Höyüğü Alişar Höyüğü Çadırhöyük Göztepe Tümülüsleri Kaletepe Höyüğü Alibar Höyüğü Höyüktepe Höyüğü Kızılyar Höyüğü Bekirinhöyüğü Tümülüsü Sarıkent Höyüğü Güzelli Köyü Mağaraları Gerdekkayası ve Beşiktepe Örenyeri Uyuz Hamamı (Roma Dönemi) Uyuz Hamamı Höyüğü Höyükköyü Höyüğü Akçakoyunlu Höyük Karaosmanoğlu Höyüğü Çatalarkaç Höyüğü Konak Höyük Höyüktepe Höyüğü Yerköy Tümülüsü Delice Höyüğü Çatalhöyük Kadışehri Höyüğü (Yassı Höyük) Akçakale Höyüğü Yenifakılı Taşaltı Höyüğü Bulunduğu Yerleşim Merkezi Sarıkaya Sarıkaya Sarıkaya Sarıkaya Sarıkaya Sarıkaya Sarıkaya Sarıkaya Sorgun Sorgun Sorgun Sorgun Sorgun Sorgun Sorgun Sorgun Sorgun Sorgun Sorgun Sorgun Şefaatli Şefaatli Şefaatli Şefaatli Şefaatli Şefaatli Şefaatli Yerköy Yerköy Yerköy Yerköy Yerköy Yerköy Yerköy Yerköy Yerköy Yerköy Kadışehri Kadışehri Kadışehri Yenifakılı 111

129 A.Sazan Adi sazan-israil sazanı-kadife-kerevit-kızıl kanat süs Sazanı YOZGAT İLİ SU ÜRÜNLERİ İSTİHSAL ALANLAR ENVANTERİ İLİ:YOZGAT F Sayılı Su Ürünleri Kanunu Kapsamında Olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları DERİNLİKLER Alanı(Ha) 2001 YILI SONRASI BALIKLANDIRMA MİKTARLARI (m) Bul.tür. kullanım İlçesi Mülkiyet Köyü amaci Toplam Sıra stok No Göletin Adı Max min max min miktarı tür 1. Kösrelik Göleti Aydıncık Körselik Köyü Köy Hiz Sulama 26, Divanlı Göleti Saraykent Divanlı Köyü 15,3 Köy Hiz Sulama Altınsuyu Göl Saraykent Altınsuyu Köyü 18 Köy Hiz Sulama Akçakışla Göl. Akdağmeni Akçakışla Köyü 780 Köy Hiz Sulama 22 4, Uzunlu Göl Boğazlıyan Uzunlu 275 D.S.İ Sulama **** 6. Kanlıdere Göl. Boğazlıyan A.Sarıkaya 20 D.S.İ Sulama **** 7. Celal Atik Göl. Boğazlıyan Gürden Köyü 37,519 Köy Hiz Sulama 18, Yenipazar Göl. Boğazlıyan Yenipazar 15,3 Köy Hiz Sulama Ömerli Göl. Boğazlıyan Ömerli Köyü 22 Köy Hiz Sulama 15, İgdeli Göl Çandır İgdeli Köyü 138 Köy Hiz Sulama Y.saray Göl. Çayıralan Yahyasaray 158 D.S.İ Sulama **** 12. Baraklı Göl. Sarıkaya Baraklı Köyü 99 Köy Hiz Sulama 18, Akbenli Göl. Sarıkaya Akbenli Köyü 60 Köy Hiz Sulama 19, Koçcağız Göl. Sarıkaya Koçcağız Köyü 31,5 Köy Hiz Sulama 18 3, Karakaya Göl. Sorgun Karakaya Köyü 16,5 Köy Hiz Sulama Doğankent Göl. Sorgun Doğankent 58 Köy Hiz Sulama Yağcılar Göl. Sorgun Yağcılar Köyü 11 Köy Hiz Sulama 22,3 5, Dişli Göl. Sorgun Dişli Köyü 40,5 Köy Hiz Sulama İkikara Göl. Sorgun İkikara Köyü 40 Köy Hiz Sulama Kuzayca göl Şefaatli Kuzayca kasab. D.S.İ Sulama 26 16,8 21. Gülistan göl. Şefaatli Gülistan göleti D.S.İ Sulama 25,8 18,3 22. Hüyükkışla göl. Şefaatli Hüyükkışla K. 62 Köy Hiz Sulama 22,5 3, Fehimli Göl. Yenifakılı Fehimli köyü 192 D.S.İ Sulama 15,8 4, **** 24. İğdecik Göl. Yerköy İğdecik köyü 45,8 Köy Hiz Sulama 22, Fakıbeyli Göl. Merkez Fakıbeyli köyü 38,5 Köy Hiz Sulama Derbent göl. Merkez Derbent köyü 16,8 Köy hiz. Sulama 19, Topçu göl. Merkez Topçu köyü 15,9 Köy hiz. Sulama Gelingüllü Brj. Merkez Esenli kasab D.S.İ Sulama TOPLAM

130 KAYNAKLAR Doğa Koruma ve Milli Parklar Şube Müdürlüğü İl Tarım Müdürlüğü İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü E.Ü. Yozgat Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü G. TURİZM G 1. YÖREDEKİ KÜLTÜR VE TURİSTİK DEĞERLER Yozgat ili turizm bakımından oldukça yüksek bir potansiyele sahiptir. Tarihi kalıntılar, doğal güzellikler ve sıcak su(termal) kaplıcaları bunların başında gelir. Yöremizdeki tarihsel kalıntılar yöre turizmi açısından büyük önem taşımaktadır. G 1.1Yörenin Doğal Değerleri: G Konum: Yozgat ili İç Anadolu bölgesinin orta Kızılırmak bölümünde Bozok platosu üzerinde yer almaktadır.kuzeyde Çorum,Amasya,Tokat, doğuda Sivas, güneyde Kayseri,Nevşehir,batıda Kırşehir ve Kırıkkale İlleri ile çevrilidir doğu meridyenleri ile kuzey paralelleri arasındadır. İlin doğu batı uç noktaları arasındaki kuş uçuşu uzaklık 216 km. kuzey güney uç noktaları arasındaki uzaklık 144 km. dir. Yozgat alan bakımından Türkiye nin 15. İlidir. Yozgat ın merkez ilçe dahil olmak üzere toplam 14 ilçesi vardır. Yozgat Genel Görünüm 113

131 G Fiziki Özellikler Yozgat İli Kaplıca bakımından oldukça zengin bir İldir. Akdağmadeni, Boğazlıyan, Sarıkaya, Saraykent, Sorgun ve Yerköy İlçelerinde sıcak su kaplıcaları mevcuttur. Yozgat'tabulunan kaplıca sularının romatizmal hastalıklar,kırık-çıkık rahatsızlıkları,kadın hastalıklarına iyi geldiği Sağlık Bakanlığınca yapılan tahliller neticesinde tespit edilmiştir. Boğazlıyan (Cavlak) Kaplıcası: Yozgat'ın 90 Km. güneyinde, Boğazlıyan İlçesinde olan kaplıca suyu Bikarbonatlı, Klorürlü, Sülfatlı sular grubundan olup, 32 0 C C arasında 320 lt/sn. debiye sahiptir. Sağlık Bakanlığının raporlarına göre; Romatizmal ağrılar, Kırık-Çıkık rahatsızlıkları, Kadın hastalıkları, Kronik Bronşit, Üst Solunum Yolları Rahatsızlıkları, Safra kesesi Taşları, Karaciğer ve mide rahatsızlıkları, Ağrıların Dindirilmesinde etkili olmaktadır. Kaplıca alanı; Bakanlar Kurulu kararıyla Turizm Merkezi ilan edilmiş olup, tüm imar planı çalışmaları tamamlanmıştır. İç turizmin yanında dış turizme de hizmet verebilecek bir kaynağa sahip olan Boğazlıyan-Bahariye (Cavlak) kaplıcası yatırımcıların ilgisini çekmektedir. Kaplıca merkezinin hemen yanındaki 1500 dönümlük hazine arazisinin Turizm Merkezi alanına dahil edilme çalışmaları devam etmektedir. Nitelikli tesislerin yapılması için bu arazinin tahsisi de Bakanlığımızca düşünülmektedir. Spor alanları, kaplıca tesisleri, dinlenme ve sağlık amaçlı kompleks yapılarla Türk turizminin kaplıca merkezi olarak gelecek vaat eden kaplıcalarından biridir. Boğazlıyan Cavlak Kaplıcası Boğazlıyan ilçesinde 100 yatak kapasiteli konaklama tesisleri mevcuttur. İlçeye Ankara'dan ve Yozgat' tan her saat otobüsle ulaşım mümkündür. Ayrıca; Kapadokya-Hattuşaş arasını birbirine bağlayan Atatürk yolu (tur güzergahı) üzerindedir. Sarıkaya Kaplıcası Yozgat'ın 80 km. güneydoğusundaki Sarıkaya İlçesinde bulunan kaplıca suları Florür içeren Oligometalik sular grubundan olup, 48 0 C sıcaklığa ve 28 lt/sn. debiye sahiptir. Tıp Otoriteleri tarafından ise, Romatizmal ağrılar,artroz (Eklem Kireçlenmeleri), Kalça-Eklemi Kireçlenmeleri, Deyeneratif Romatizmalar, Bel fıtıkları ve buna bağlı Siyatik ağrıları, Ağrılı kadın hastalıkları, Spastik ağrılar, Spastik kolitler, Böbrek taşlarının 114

132 düşmesinde üreter üzerinde spazmalitik etki, Karaciğer ve Safra kesesi taşları, Cilt hastalıkları gibi rahatsızlıklara iyi geldiği saptanmıştır. Söz konusu kaplıca alanı, Bakanlar Kurulu Kararıyla Turizm merkezi ilan edilmiş ve imar planı hazırlanarak yatırımcıların ilgisine sunulmuştur. Sarıkaya ilçesi 600 yatak kapasitesiyle Yozgat İlinin en çok yatak kapasitesine sahip ilçedir. Mehmetoğulları Pansiyon Kültür ve Turizm Bakanlığından Deneme İşletme Belgesi ile hizmet vermektedir. İlçeye ulaşım oldukça kolaydır. Yozgat'tan olduğu gibi Ankara'dan da her saat otobüs vardır. Sorgun Kaplıcaları İlimizin 33 km. doğusundaki Sorgun İlçesinde bulunan kaplıca sularının Klorlu Sülfatlı, Sodyum Klorür, Sodyum Sülfat sular grubundan olduğu, 50 0 C C arasında bir sıcaklığa ve 41 lt/sn. debiye sahiptir. Sağlık Bakanlığının raporlarına göre aşağıda sıralanan hastalıklara iyi geldiği onaylanmıştır. Kronik İltihaplı Hastalıklar, Spazm Benzeri Hastalıkları, Kırık-Çıkık rahatsızlıkları, Ağrılı Kadın Hastalıkları, Romatizmal Ağrılar ve Radyoterapik yönden iyi geldiği saptanmıştır. Söz konusu kaplıca alanında hizmet veren Tesislerin olması yanında, yatırım yapacak müteşebbisler için de çok önemli sayılacak bir alan ve kaynak ta mevcuttur. 115

133 Doğuyu batıya bağlayan E 88 karayolu Sorgun İlçesi merkezinden geçmesi nedeniyle ulaşımı oldukça kolaydır. Ankara ve Yozgat'tan da her saat otobüs vardır. Sorgun kaplıcası Yerköy Kaplıcaları Yozgat'ın 34 km. batısında yer alan, Klorlu, Sülfatlı sular grubundan olan Yerköy İlçesindeki kaplıca sularının 44 0 C sıcaklığa sahiptir. Sağlık Bakanlığının yapmış olduğu analizler sonucunda aşağıdaki hastalıklara iyi geldiği raporlarla onaylanmıştır. Nevrit,-Nevralji, Kırık-Çıkık rahatsızlıkları, Kadın Hastalıkları, Romatizmal Hastalıklar, Kronik Romatizmal Hastalıklar, Çeşitli Ağrılar, Cilt hastalıkları ve Çamur Banyosu yapma imkanı mevcuttur. Kaplıca merkezinde yapılan kazılarda, çeşitli tarihi eserler ortaya çıkarılmıştır. Bu eserlerden anlaşılacağı üzere kaplıca alanının eski dönemlerde de kullanıldığı anlaşılmaktadır. Halk arasında Uyuz hamamı olarak bilinen yörede, kaplıca sularının oluşturduğu birikintide çamur banyosu biçiminde kullanılmaktadır. Kaplıca alanı ; Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulunca Sit Alanı olarak ilan edilmiştir. Söz konusu alanın tekrar çamur banyosu olarak hizmet vermesi için oluşturulan komite gerekli çalışmalarını sürdürmektedir. Kaplıca alanında ve ilçede turizme hizmet veren çeşitli tesisler mevcuttur. 116

134 Yerköy ilçesi, doğuyu batıya bağlayan E 88 karayolu üzerinde olması nedeniyle ulaşımı oldukça kolaydır. Ankara ve Yozgat' tan her saat otobüsle ulaşımın yanında demiryolu ile ulaşmak ta mümkündür. Yerköy İlçesi 300 yatak kapasitesine sahiptir. Yerköy Kaplıcası Saraykent Kaplıcası İlimizin 71 km. doğusundaki Saraykent İlçemizdedir. Kaplıca suyunun Sodyum Klorürlü, Sodyum Bikarbonatlı, Kalsiyum Sülfatlı sular grubundan olduğu, 70 0 C ile 74 0 C sıcaklığında lt/sn. debiye sahiptir. Sağlık Bakanlığının analizleri sonucunda aşağıdaki hastalıklarda tedavi amaçlı kullanılmasının uygun olduğu saptanmıştır. Romatizmal Hastalıklar, Kırık-Çıkık rahatsızlıkları, Kadın Hastalıkları, Nevrit ve Polinevritler vb hastalıklar. Kaplıca alanında turizme hizmet veren çeşitli tesisler mevcuttur. Saraykent İlçesi doğuyu batıya bağlayan E 88 karayolu üzerinde olması nedeniyle ulaşımı oldukça kolaydır. Yozgat' tan değişik saatlerde dolmuş kalkmaktadır. Ankara'dan, Sivas'tan otobüslerle de ulaşmak mümkündür. Saraykent İlçesi 80 yatak kapasitesine sahiptir. 117

135 VADİLER Kazankaya Vadisi Aydıncık İlçe merkezine 10 km. uzaklıktaki Kazankaya Kasabası sınırları içerisindedir. Girişi Kazankaya Kasabasında başlayan kanyonun uzunluğu 10 km.dir. Yeşil ırmağın bir kolu olan Çekerek ırmağının içinden geçtiği kanyonda kayalara işlenmiş eserlere ve mağaralara rastlanmaktadır. Vadide doğal hayat gözlemlemek ve yürüyüş sporu yapmak,balık avcılığı yapmak ve mevsime göre Dağcılık sporu yapmak için uygun bir alandır. Kazankaya Belediyesi tarafından her yıl festival düzenlenmektedir. Kazankaya Vadisinde Helenistik döneme ait yerleşim izleri bulunmaktadır. Kazankaya Vadisi KARANI (KARANLIK ) DERE VADİSİ İlimizin Şefaatli İlçesi ile Yerköy İlçesine boylu boyunca uzanan ve içerisinden Delice ırmağı geçen kenar bahçelikleri özellikle ayvalıklarıyla meşhur olan vadi, gezi, bisiklet sporu ve av sporuna uygun bir alan olup,güzel bir piknik ve mesire alanıdır. Sportif amaçlı Bisiklet Sporu Parkur alanı olarak belirlenmiştir. 118

136 Karanlık Dere Vadisi YAYLALAR Hisarbeyli (Yoğurtyurdu) Yaylası Akdağ ormanları içerisindedir. Hasbek-Hisarbeyli-Akdağmadeni yolu içerisinden geçmektedir. İki tepe arasından büyükçe bir dere akar. Tepenin bir yanı çamlarla diğer yanı küçük bitki örtüleriyle kaplıdır. Hasbek ve Hisarbeylilerin yaz aylarında çıktıkları yayla konumundadır. Soğuk su kaynakları çok fazladır.hafta sonlarında Kayseri ve çevre halkının piknik alanıdır. Yoğurduyla ünlüdür. 119

137 Kadıpınarı : Akdağ ormanları içerisinde çok geniş bir alana yayılan çam,meşe ve çeşitli ağaç türleri,temiz soğuk suları,ve çeşitli av hayvanları bulunan bir bölgedir. Akdağmadeni İlçesinin kuzeybatısında ilçeye 2 km. mesafededir. Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce orman içi dinlenme tesisi programına alınmış,çevre düzenlemesi,otantik yapıda kır gazinosu,dinlenme evleri, yağmur barınağı ocaklar ve wc gibi tesisler yapılmıştır. Bölgede geyik üretme çiftliği bulunmaktadır. Cehirlik Yozgat-Boğazkale (Hattuşaş) yolu üzerindedir. Yozgat a 2 km. uzaklıktadır. Gelin Kayası ve Yabani Laleleriyle ünlüdür. İlkbaharda açmaya başlayan laleler yaz boyunca Cehriliğe ayrı bir güzellik katmaktadır. Halk arasında Laleler Ülkesi olarak bilinen Hollanda ya lale tohumlarının (soğanlarının) buradan götürüldüğü söylenmektedir. 120

138 Cehirlik Yaban Lalesi Ormanlar Yozgat Çamlığı Milli Parkı: Yozgat'ın 265 hektarlık çamlığı 1958 yılında Yüksek İcra Vekilleri Heyetinin kararıyla Milli Park haline getirilmiştir. Bakanlar Kurulu Kararıyla kullanma ve irtifa hakkı Orman Genel Müdürlüğüne verilmiştir. Şehrin hemen 2 km. güneyinde yer alan Çamlık Milli Parkı güzel bir dinlenme ve eğlenme yeridir. İçerisinde bulunan çam çeşidinin bir benzerinin sadece Kafkaslarda olduğu bilim adamlarınca tespit edilmiştir. Yozgat'a 2 km. lik bir asfalt yolla bağlanır.içerisinde 3 yıldızlı bir otel mevcuttur. Ayrıca İl Özel İdaresince yaptırılan gazino ve restoran,kam p yerleri, çocuk oyun parkı, soğuk çeşmeleri, temiz havası ve bitki örtüsüyle görülmeye değer bir yerdir. Çamlık Milli Parkı Sportif Olta Balıkçılığı Delice Irmağı boyları, Yahyasaray göleti, Çekerek Suyu, Gelingüllü göleti, Çekerek Irmağı sportif amaçlı olta balıkçılığı yapmaya uygun alanlardır. Bisiklet Turizmi Karanlıkdere Vadisi ve Çamlık Milli Parkı Sportif amaçlı bisiklet parkurları açısından uygun alanlara sahiptir. 121

139 Gelingüllü Barajı Su Kayağı Gösterileri Fiziki Özellikler Yozgat İli jeolojik bakımdan incelendiğinde, arazide I.-III zamanı kapsayan dönemde oluşmuş eski ve yeni çeşitli jeolojik oluşuklar ve yapıların bulunduğu görülür. Çeşitli jeolojik devirler içerisinde oluşan yöredeki kayaçları dört grupta sınıflandırmak mümkündür. a) Metaformik Kayaçlar : I. Zaman tortul kayaçlarının sonradan yüksek sıcaklık ve çok fazla basınçla başkalaşmasıyla oluşmuş kayaçlar olarak görülür. b) Bazik Kayaçlar : II. Ve III. Zamanda oluşmuş volkanik kökenli kayaçlar olup,yörede çok yaygındır. c) Asidik Kayaçlar : III. Zamana ait iç püskürük kayaçlardır. d) Tortul Kayaçlar : Daha önceden oluşan kayaçlardan dış kuvvetlerle aşındırılıp kopartılan parçaların göl,vadi vb. çukur yerlerde birikip tortulanmasıyla oluşmuştur. Temelde çok kıvrılma ve kırılmalara uğramış metaformik (başkalaşmış) taş kütleleri (billuru) kalkerler,mermerler,gnayslar,şistler yer tutmuştur. Kızılırmak kütlesi denilen eski oluşukların bir kısmı,dış etkenlerin aşındırılmasıyla bu gün yer yüzüne çıkmış olarak görülmektedir. Aşındırılamayan kayaçlar,sertgen tepeler olarak görülmekte olup eski temel,bu gibi yerlerde ortaya çıkar. Aşındırma sonucu koparılan parçaların biriktirildiği çökerti alanları daha çok çukurlaşan yerlerde ve vadiler içerisinde olup,tarım için elverişli topraklar buralarda oluşmuştur. Eski oluşukların bir kısmı da yer yer üçüncü jeolojik diver tabakaları (filişler ve jipsli arazi) ve neojen devrinin kalın volkanik örtüleri ile tortul tabakaların altında kalmıştır. Yozgat çevresi arazisinin eski bir temele dayandığını buradaki kırılmalar göstermektedir. Kuzey Anadolu dağları ve Toroslar III. Zamanda kıvrılarak oluşurken,orta Anadolu nun bu yerlerinde kırılmalar olmuştur. Yine İl sınırları içerisinde Sarıkaya, Sorgun, Terzili ve Yeşilova kaplıcaları ve sıcak su kaynakları buradaki yer kabuğu kırılma olayının bir delilidir. Yine,Sorgun,Çekerek ve kısmen Akdağmadeni dolaylarındaki linyit yatakları İl arazisinde III. Zaman oluşuklarının varlığını doğruladı. Yozgat ın yer yapısında dikkati çeken bir özellik,yer altı sularının çok fazla ve değişik yerlerde kaynak olarak yer yüzüne çıkmasıdır. Bu da gösteriyor ki, il arazisi yer altı suyu bakımından çok zengindir. Hatta üst tabakalar geçirimli kayalardan (kalker,jips,kumtaşı vb.) oluşmuştur. Jeoloji (yer bilimi) açısından Yozgat yöresinin diğer özellikleri şunlardır : Yerköy- Yozgat-Sorgun-Akdağmadeni çizgisinin güneyi III. Derecede, kuzeyi ise II. Derecede deprem kuşağı üzerinde yer alması ile kent, yerleşim yönünden şanslıdır. 122

140 G.1.2. KÜLTÜREL DEĞERLER Yozgat Orta Anadolu daki konumu itibariyle tarihte yaşamış tüm medeniyetlerden etkilenmiştir. Bu tarihi medeniyetlerin bırakmış olduğu izlere bakılırsa Yozgat ın tarihini iki bölümde incelenmesi gerekmektedir. 1-Yazılı Tarih Öncesi: Alişar da ve Alacahöyük te yapılan kazılarda İlk Tunç Çağ a ait eserler bulunmuştur. 2-Yazılı Tarih Sonrası: Yozgat ın yazılı tarihi İlk Tunç Çağ sonrasında M.Ö 2000 de başlar. Yozgat ta değişik kültürler sergileyen,birçok tarihi izler bırakmış medeniyetler şunlardır: Hititler, Frigler, Kimmerler, Lidyalılar, Persler, İskender ve Diadogla, Galatlar, Romalılar,Bizans, Selçuklular, Beylikler ve Osmanlılardır. Kültürü bir anlamıyla ulusların yaşam biçimi olarak tanımlayacak olursak yukarıda sayılan çeşitli uygarlıkların Yozgat a olan katkılarını ihmal edemeyiz. Tarihi kalıntıları, edebiyatı, türküleri, manileri, yemekleri ve tabi güzellikleri ile bir kültür kenti olan Yozgat, bütün bu güzellikleri ülkemize ve dünyaya tanıtacak birikime sahiptir. A) MERKEZ 1-Çapanoğlu Cami: Çapanoğlu Camii, kentin her yerinden görülen, Yozgat ın sembolü sayılan büyük bir yapıdır. Çok ince minaresi, yüksek kasnaklı kubbesi ve köşe kuleleri ile dikkatimizi çeker. Yapı ayrı tarihlerde inşa edilmiş iki yapının birbiriyle çok güzel kaynaştırılmasıyla oluşturulmuştur tarihleri arasında Çapanoğlu Mustafa Bey tarafından Camii Türbesi yaptırılmıştır. İçerisinde süslemeli mermer lahitler dikkati çeker. Bu lahitler türbe ve şadırvanı yaptıran Mustafa Bey, Ömer Ağa ve Ahmet Paşa ya aittir. 2- Başçavuş Cami yıllarında Çapanoğlu Süleyman Bey in Başçavuşu Halil Ağa tarafından yaptırılmıştır. Caminin iç mekanı kare planlıdır. Kırma çatılı, taş ve tuğla karışımı kargir bir yapı olan caminin kuzeybatısına yapışık yuvarlak gövdeli minaresiyle büyük bir avlusu vardır. Batı tarafı haire olarak kullanılmıştır. Caminin mihrabı tezniyatsız olup mihrabın üstünde aynı seviyede devam eden ağaçtan oyma stilize dal ve çiçek motifleri yer alır. Güney cephede ve tavana yakın yerlerde sivri nal kemerli alçı işleri ve renkli camlarla bezeli pencereler mevcuttur. Tavan örneği çok nadir görülen çıkmalı rozet stilize edilmiş nebatat ve kafes motiflerinden oluşan göbek motifleri, ahşap oymadan ibaret bir süslemeyle bezelidir. Duvarlar gül ve çiçek motifleriyle süslüdür. 123

141 3-Kayyumzade (Demirci Ali Efendi ) Camii 1804 yılında Cevheri Ali Efendi tarafından yaptırıldığı yazıtından anlaşılmaktadır.kırma çatılı son cemaat yeri olan haremin birleştiği kuzeydoğu köşesinde, çokgen minaresi olan, geniş avlu içinde kurulmuş olan yapıya kuzeydeki tek kapıdan girilir. Avlunun doğu iç duvarından iki ağaç direk üzerine oturan ufak bir revaklı kısmı vardır. Bu bölümün güneyine bir medrese yapılmış ve uzun süre bu amaçla kullanılmıştır.caminin mahfil galerisinde ahşap oyma bitkisel ve geometrik motifler, kemerlerde ise Barok tarzında kalem işleri vardır. 4-Cevheri (Cevahir ) Ali Efendi Camii Yazıtına göre 1788 yılında Çapanoğulları döneminde Cevheri (Cevahir ) Ali Efendi tarafından Hacı Mehmet Ağa adına yaptırılmıştır. Camii kareye yakın dikdörtgen bir plan üzerine kurulmuş, düz ahşap tavanlıdır. Yapıyı çevreleyen sarı kesme taştan yapılmış avlu duvarı vardır. Caminin kuzeydoğusunda yapışık, kare kaide üzerine oturan, armudi iri topuklu,çokgen gövdeli beyaz kesme taştan yapılmış minaresi, kemerli profillerle genişleyen şerefe ve kurşun kaplamalı külahı ilgi çekicidir.mahfilin orta kısmı balkon gibi güneye doğru çıkıntı yapar. Revaklı bölümün içinde bir lahit yer alır. 5-Osmanpaşa Türbesi Merkez ilçe Osmanpaşa kasabasındadır. Camiye bitişik, kubbeli, kübik, moloz taş yapıdadır. Yapım tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte yapı içindeki sandukadan 1240 dan sonra yapıldığı anlaşılmaktadır. Türbeye güneydeki yuvarlak çift kuralı büyük bir kapıdan girilir.yapı içerisinde dört sanduka vardır. En eski sanduka,emir Sultan Şeref ud din İsmail bin Muhammed e aittir. Yapı içinde ve dışında hiçbir süsleme yoktur. 6-Saat Kulesi 1897 yılında Şakir Usta tarafından yaptırılmıştır. Şehrin orta yerine kurulmuş,kare prizma şeklinde uzun bir kuledir.enine silmelerle altı kata bölünen kulenin üst kısmı şerefe gibi bir terasla çevrilidir. En üst kısmında çan şeklinde bir külah vardır.saat çanı 250 kg ağırlığında olup her yarım ve tam saatte isabetli olarak vurur. Kuleye çıkış kuzenden,yuvarlak kemerli kapıdan olur. Şerefeli kısmın altında üç kat aşağı doğru her katta küçük yuvarlak kemerli bir pencere bulunur. 7-Taş Köprü Nakıpzade Caminin hemen yanında, şehrin içinden akan iki suyun birleştiği noktada kuzey-güney doğrultusunda kurulmuş bir köprüdür. Memba tarafında yer alan büyük mermer kitabesine göre hicri 1313, miladi tarihinde yapılmıştır.sarı kesme taştan yapılmış 23 cm. uzunluğunda,5 m. eninde,memba tarafından yuvarlak gövdeli mahmuzlu ve 50cm. yüksekliğinde korkuluk duvarı olan bir köprüdür. 8-Karabıyık Köprüsü Yozgat-Boğazlıyan yolunun 38 km.sinde Kanal suyu üzerine kurulmuştur. Yavuz Sultan Selim tarafından Mısır seferine giderken (1516) yaptırılmıştır. Ayaklar üzerinde oturan üç sivri kemerli, iki alçak mahmuzlu, 60 cm. yüksekliğinde korkuluk duvarı ile uçlarda ve 124

142 ortada baba taşları olan, beyaz kesme taştan yapılmış bir köprüdür. 54 m boyunda 4.5 m. eninde olan köprünün ortasına doğru bir harpuşluk fark edilir. 9-Çengeltepe Höyüğü 1966 da Höyükte kısa bir süreli bir kazı yapılmış, İlk Tunç Çağ Frig ve Helenistik dönemlere ilişkin üç kültür katı saptanmıştır.yakındaki tuğla ocaklarının toprağı Höyükten sağlandığı için zarar büyük olmuştur. İlk Tunç Çağı yerleşmesinde beş mimari katmanda küçük buluntular çoğunluktadır. En önemli mimari buluntu, beşinci kattaki ev kalıntısıdır. Tandır, ocak,ağırşaklar,toprak kaplar bu evde bulunmuştur. Seramikler Orta Anadolu örneklerine benzer. İlk Tunç Çağı katı,büyük bir yangınla son bulmuştur. Yıkıntıların üstünde krem rengi astarlı, al, kahverengi boyayla hayvan figürleri yapılmış seramikler ele geçirilmiştir. En üstteki Helenistik katta seramik dışında kalıntı yoktur. 10- Mercimek Tepe Yozgat ın doğusunda yıllarında yapılan kurtarma kazılarında Hitit Çağı na ait mutfak, yiyecek ve içecek eşyası kadın süs malzemeleri ağırşak ve mühürler ve küp mezar gibi tarihi eserler çıkartılmıştır. 11- Çeşka Kalesi (Yeraltı Şehri) Merkez ilçeye 3km mesafede ve kuzeydoğusunda yüksekçe bir tepeye kurulmuş yer altı şehrinin üç ayrı girişi vardır. Güney kısmında iki kat halinde üç odalı bir mekan vardır.bu mekanın batı kısmındaki odanın üstünde bacası vardır. Kuzeyindeki odanın tabanında kısmen dolmuş iki ayrı beşik kemerli galeri girişi vardır. Yıkıntılar arasında ve alt eteklerde monokrom pardeleli ve pardelesiz Roma, Bizans seramik parçaları mevcuttur. 12-Büyüknefes (Tavium) Galatların bir kolu olan Trokmiler tarafından kurulup başkent olarak kullanılan Büyüknefes, Yozgat-Haydarbeli yolu üzerindedir. Aslan heykeli sütunlar sert taşlar üzerine işlenen yüzük taşları yontulmuş taş üzerinde kuş figürinleri, yol kalıntıları mezarlıklar, havuzlar, güneydoğu yakınında bir yer altı şehrinin varlığına hükmettiren geniş meydan ve yollar bu köyün tarihi zenginliklerine büyük işaretlerdir. B) AKDAĞMADENİ 1- Ali Çelebi Türbesi Çalışkan Köyü ndeki türbenin 1466 veya 1467 tarihleri arasında yapıldığı sanılmaktadır.dikdörtgen planlı beldeken tarzında türbeler grubuna giren bu türbe kare planlı L ayaklar arasında üç sivri kemere ve duvara fandafdifle oturan ufak kubbeli bir yapıdadır. Türbe içinde ve dışında birer mezar taşı vardır.ayrıca türbe içinde el yazmalı kitap sayfalarına rastlanan kare planlı beşik tonozlu örtülü esas odası mezar odası toprak altında kalmıştır. 125

143 2-Mahmut Çelebi Türbesi Çalışkan Türbesi ndeki ikinci türbedir. Kubbesi ve üst kısmı yıkık olan türbenin diğer türbeden farkı ebatları bakımından büyük olmasıdır de yapılan türbe Mahmut Çelebi ye aittir. Yapıda devşirme malzeme kullanılmıştır. 3-Behram Şah Kalesi Çalışkan Köyü nün kuzeyinde bulunan yüksek bir kaledir.gıyaseddin Keykavus emirlerinden Necmettin Behram Şahı Candar a ait olan kale 13.yy ın ilk yarısında yapılmıştır. Kalenin bir çok kısmı yıkık ve harap,batı ve güney duvarları ayaktadır. Yüksek kale duvarları, moloz taş üzerine kesme taş kaplıdır. İçte Tuğla gibi çaprazlama dizilerle sıralanarak zig zag duvar dolgusunu oluşturmuştur. 1- Kilise Kesme taştan yapılmış büyük bir kilisedir. Kilise tavanındaki İsa resmi tahrip görmüştür. Kilisenin girişleri yıkılmış durumdadır. C) AYDINCIK 1- Sarıbaba Höyüğü Kazankaya beldesinin güneydoğusunda tabanı kayalık olan ve güneybatısından akan Çekerek Suyuna sarp kayalar halinde inen tepenin adı Sarıbaba dır.uzunluğu 600m. olan tepenin doğu yönündeki yüksek kısım bir yangın sonucunda tahrip edilmiş, büyük bir binanın inşa edildiği görülmektedir. Sarıbaba nın güneyinde ve ondan derin bir vadi ile ayrılan ikinci bir kayalık tepede ırmağa sarp inen bu tepelerde iskan edilmiştir. Rıdvan kaya tepe ve Sarıbaba tepeleri hem önlerindeki ırmağa hem de mümbit ovaya ve boğazın ağzına hakimdir. Her ikisi de mükemmel bir gözetleme yeri, birer Garnizon Bey in oturduğu bir merkez olabilir. Her iki tepede toplanan keramiklerden alanın M.Ö ikinci bin yılın ikinci çeyreğinde iskan edildiğini göstermektedir. D) BOGAZLIYAN 1-Hacı Ahmet Ağa Camii Caminin kitabesi yoktur. H. 15 Recep 1173/3 Mart 1760 tarihli bir vakfiyesi vardır. Minareye yakın caminin giriş kapısı üzerinde sundurmayı taşıyan kolonlardan birinin altında kalmış H.1284 tarihi bulunmaktadır. Harim kıbleye dikey uzanan üç sahanlıdır. Orta sahanlar yan sahanlardan daha geniş ve yüksektir. Sahanları birbirinden çokgen gövdeli iki sıra üçer ağaç direk ayırır. Sahanın üzerini ahşaptan yapılmış beşik tonozlar örter. Mihrap ve minber yeni yapılmıştır. Minare kuzeybatı köşede yer alır. Kare kaideli yuvarlak gövdeli iki şerefelidir. Camii dıştan dikdörtgen planlı beşik çatılıdır. Minaredeki damalı süslemeden başka yapının içinde ve dışında süsüleme yoktur. 126

144 E) ÇANDIR 1-Şah Sultan Hatun Türbesi 1500 yılında yapılan türbe Dulkadirli Beyi Alauddevle nin oğlu Şahruh un karısı Şahsultan a aittir. Düzgün kesme taşlardan örülmüş,sekizgen gövdeli ve içten kubbe,dıştan primidal çatıyla örtülü asıl bölümle,buraya doğrudan eklenmiş beşik tonozlu derin eyvan bölümünden oluşmuştur. Duvar yüzeyinden hafif taşkın profillerle,basık kemerli asıl girişin üzerindeki fazla derin olmayan beş sıralı mukarnasla değerlendirilmiştir. Mukarnas sıralarının altındaki boşlukta,içi katmerli çiçek motifleri vardır. Yapının sekiz yüzeyini de dolaşan mermer levhalar üzerine kabartma harflerle Farsça beyitler yazılmıştır. 2-Şah Ruh Mescidi Yapım tarihi bilinmemekle birlikte,mescitte giriş kapısı üzerinde bulunan tamir kitabesine göre,ahmet oğlu Hasan Paşa tarafından 1744 yılında tamir edilmiştir. Mescit kırma çatılı iki minareli ve moloz taştan yapılmış ve iki minaresi mevcuttur. F)ÇAYIRALAN 1- Çerkezbey Türbesi 1855 e tarihlenen türbe,kare kaide üzerine oturan,sekizgen prizma gövdeli,kuzeye açılan eyvanlı ve kubbelidir. Osmanlı türbeleri gibi yalın katlı ve kubbelidir. Sembolik lahit odasının dıştan sivri kemer silmeli üç dikdörtgen pencere aydınlatır. Taş kemerli bir kapısı olan esas mezar odasına,dört basamaklı bir merdivenle inilir. Kare planlı esas mezar odasının üzerini aynalı tono örter. İçeriyi rüzgar deliği aydınlatır. 2- Kubbeli Camii Çerkezbey türbesinin yanındadır. Caminin orijinal kitabesi bulunmamasına karşın,son cemaat yerinde hareme giriş kapısı üzerinde 1152 yılında yapıldığı yazılıdır. 3- Çokradan Köyü Camii Caminin tarihlerinde yapıldığı belirtilmektedir. Kırma çatılı, dikdörtgen planlı, moloz taş bir yapıdır. G) ÇEKEREK 1- Kız Kalesi İlçenin yaklaşık 5km uzağında güneydoğusunda belediyenin yapmış olduğu parkın karşısında Çekerek Irmağı kıyısında aniden yükselen kayalığın güney cephesindeki dik yamacında bir oyuk görülmektedir. Yerden yüksekliği m dir. Buradan ırmağa inilmektedir. İçinde kayalara oyulmuş 165 basamaklı merdiven bulunmaktadır. Tarihi bilgilere göre, Pontus kralı l. Farnekes (M.Ö ) dönemine tarihlenmektedir. 127

145 H) SARAYKENT 1- Çinili Han Karamağra nın 16km kuzeyindedir. Hanın kitabesinde Valide Sultan Melike Mahperi Hatun tarafından H. 637/ M yılında yapıldığı yazmaktadır. Kervansaray avlu ve kapalı mekanlardan oluşan klasik Selçuklu kervansaray planındadır. Kapalı mekan yaklaşık olarak 26-27x 23m., avlusu 26x 31m.dir. avlunun eni kapalı mekandan daha geniş olduğu için dışa doğru taşma yapmıştır. Kapalı mekan, enine 5 sahınlıdır. Sahınların üzerini beşik tonozlar örter. Bu enine sahınları ortada boyuna bir sahın keser. Kapalı mekanın taç kapısı yok olmuştur. Harimin dış köşelerinde ve yan duvarların ortalarında destek kuleleri vardır. Avlu kareye yakın dikdörtgen planlıdır, yanları da dörder tane kare mekan odaları bulunur. Avlunun güneybatı köşesinde hanın yapım tekniğinden farklı, hamam olarak kullanılmış olabilen üç odalı başka bir kalıntı daha vardır. SARIKAYA 1- Roma Hamamı Sarıkaya İlçesinde yer alan roma hamamı Antik dönemde Aguae Sarvenae veya Bazilika terma adıyla anılırdı. Bizans döneminde Kayseri ye bağlı bir piskoposluktu. Eski isminden de anlaşıldığı gibi kaplıca şehri olan Sarıkaya, bugünde aynı özelliğini devam ettirmektedir. Şehrin ortasında, kaplıcaların yanında eski bir hamam kalıntısı bulunmaktadır. Roma dönemine ait bu hamamın büyük bir kısmı yıkılmıştır. Yalnız tonozlu mekana geçişi sağlayan arkat dizileri ile bunun üzerindeki boğa başlı kornet motifli süslemeleri kalmıştır. 2- Hacı bey Konağı Büyük bir bahçe içinde yer alan konak, bugün terkedilmiş bir durumdadır. Yüzyıla yakın bir geçmişi bulunmaktadır. İki katlı yapının alt katı erzak depolarının olduğu kiler ve hizmetçi azetlerin kaldığı mekanlar olarak kullanılıyordu. Üst kat, iç sofalı bir plan türüne sahipti. Güneydoğusundaki bir oda baş oda olarak düzenlenmiştir. Baş odanın bir tarafı direklerle ayrılarak zeminden hafifçe yükseltilmiş ve Yozgat ve çevresinden mum sekili denilen oda haline getirilmiştir. Baş odadaki ocak ve şerbetlikler ahşaptan yapılmıştır. Ortasında sarkıtı bulunana güneş motifine benzer aplike tekniği ile yapılmış bir tavan yer alır. 3- Pınarkaya Köyü Çapanoğlu Camii Harim, boyuna dikdörtgen planlı üç sahanlıdır. Sahınları birbirinden iki sıra dört ağaç direk ayırır. Ağaç direkler üst örtüdeki hezen (ana taşıyıcı) ve yuvarlamaları taşır. Ağaç direklerin volütlü geniş yastıkları vardır. Orta sahın yan sahınlardan geniş ve yüksektir. Harimin kuzeyinde bir mahfil yer alır. İç mekanı, içe doğru genişleyen doğu ve batıdaki birer pencereyle güneydeki iki pencere aydınlatır. 128

146 Güney cephenin ekseninde bulunan mihrap, yarım yuvarlak niş şeklindedir. Minber ahşaptan yapılmış basit bir kuruluştur. Camide orijinal süsleme olarak bire tek mihrap alınlığındaki volütlü bezeme kalmıştır. Bir köy camii için lüks sayılabilecek bir türdür. J) SORGUN 1-Salih Paşa Camii Yazıtından Salih Paşa tarafından 1813 tarihinde yapıldığı anlaşılmaktadır.1955 yılında batı duvarı sabit kalmak koşuluyla orijinal planı bozulmadan yenilenmiştir. 2-Alişar Höyüğü Yozgat ın 45km. güneydoğusunda, Sarıkaya ilçesi anayolu üzerinde 520m. uzunluğunda ve 950m. genişliğinde olan höyük, genişliğinde ve çukur bir alanın ortasında kurulmuştur yılları arasında Şarkiyat Enstitüsü adsına Vonder Osten yönetiminde bir heyet tarafından kazı yapılmıştır. Alişar ın yerleşmesi Kalkolitik (M.Ö ) dönem köy yerleşimidir. Höyük bu çağda bir bataklık veya bir göl orasında tabi bir yüksekliğe kurulmuştur. 4- Kerkenez Harabeleri Yozgat İli, Sorgun İlçesi, Şahmuratlı Köyünde bulunan ve Kayseri Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun yılı ve 481 nolu kararıyla 1.derece arkeolojik sit alanı olarak tescillenmiştir. Denizden 1500 m yüksekliğinde granit dağ kütlesi üzerinde surları yamaç sırtlarında yer alacak şekilde ustalıkla yerleştirilen şehir, Anadolu platosunda bu güne kadar bulunmuş en büyük Helenistik Dönem öncesi (Demir Çağ) yerleşme merkezidir yılında Geoffrey SUMMERS ve Françoise SUMMERS başkanlığında yapılan kazılar hala devam etmektedir. Kent Planının Çıkarılması; Üzerinde 7 kapının yer aldığı 7.5 km uzunluğundaki surlar 2.5 km2 lik bir alanı çevrelemektedir. Yerleşim alanının tamamı kamu yapıları ve sivil yapıları adaları ile gelişmiş bir su yönetim sistemini içerecek biçimde planlanarak düzenlenmiştir. Kapadokya Kapısı, Kuzey Kapısı, Gözbaba Kapısı, Batı Kapısı, Su Kapısı, Karabaş Kapısı, Güney Doğu Kapısı bulunmaktadır. Jeofizik araştırması Kerkenes te ana yöntemdir. Bu yöntem yüzey altı kalıntılarını detayları ile ortaya çıkarmaktadır.ayrıca Jeoelektrik yöntemi kullanılarak ta manyetik haritalarda görülmeyen bazı mimari ayrıntılarda tespit edilmiştir. GPS çalışması ile yüzey topografya haritası çıkarılarak elektronik grafikler elde edilmiştir. 129

147 K) ŞEFAATLİ 1- Paşaköy Tokmak Hasan Paşa Camii Camii kitabesinden H. 1187/ M de Çerkes Mehmet Paşanın yaptırdığı, 1313/ M da Yakup Muzaffer in tamir ettiği anlaşılmaktadır. Camii boyuna dikdörtgen planlı üç sahınlı düz tavanlı kırma çatılıdır. Sahınları birbirinden iki sıra üçer yuvarlak gövdeli ağaç direk ayırır. Orta sahın yan sahınlaradan daha geniştir. Mihrap önünde giderek güneye doğru elibelindelere benzer çapraz direklerle desteklenmiştir. Mihrap yarım yuvarlak niş şeklindedir. Mihrabın içinde sütünceler ve bunları birbirine bağlayan yuvarlak kenarlar yan silmeler üzerinde ince uzun S kıvrımlı yapraklarla birbirine bağlana ve ortalarında çiçekler bulunan alçıdan yapılmış boyalı bezemeler görülür. Caminin planından çok süslemeleri ilginçtir. Minber, duvarlar ve tavan kalem işleriyle bezenmiştir. Güneybatı köşedeki minber ahşap bir kuruluştur. Köşk kısmı tahrip olmuştur. Minberin doğu aynalığında; ortada yuvarlak bir pano içerisinde, vazo içinden çıkan bir demet çiçek ile bu kartuşa C S kıvrımlarıyla bağlanan geometrik bezemeler görülür. Aynı bezemeleri araklarına kesilmiş karpuz ile değişlik meyvelerin oluşturduğu natürmortlar serpiştirilmiş bir şekilde, doğu ve batı sahın tavanının güney ucunda da görebiliriz motifler kırmızı zemine gri, siyah ve sarı tonlarıyla yapılmıştır. Kuzey tarafında ise çıtalarla kare şeklinde kasetlenen tavanın kareleri içinde beyaz renkli top çiçek ile dal ve yapraklar bulunur. Doğu ve batı duvarlarda dikdörtgen büyük panolar içerisinde cennet ve cehennem tasvirleriyle İstanbul Sultan Ahmet Camii resmi yer alır. TARİHİ ESERLER ENVANTER LİSTESİ: MERKEZ Dini Yapılar: 1- Kayyumzade Camii ve Mezarlığı 2- Alacalıoğlu Cami ve Mezarlığı 3- Başçavuş Camii ve Mezarlığı 4- Arapdede Camii ve Mezarlığı 5- Musa Camii ve Mezarlığı 6- Nakıpzade Camii ve Mezarlığı 7- Şeyh Ahmet Camii ve Mezarlığı 8- Çevheri Camii ve Mezarlığı 9- Büyük Camii ve Mezarlığı 10- Süleyman Sırrı Camii ve Mezarlığı 11- Kilise Camii ve Mezarlığı 12- Osmanpaşa Camii ve Mezarlığı 13- Divanlı Köyü Camii ve Mezarlığı 14- Çapanoğlu Camii ve Mezarlığı 15- Nejdi Mescidi (Halk Kütüphanesi) 16- Namazgah Camii 17- Emirce Sultan Camii ve Türbesi 18- Bahceçik Köyü Camii ve Çeşmesi 19- Kuşcu Köyü Çapanoğlu Camii 130

148 20- Görpeli Köyü Türbe ve Ayazma 21- Karalar Köyü Camii 22- Köseyusuflu Köyü Abdullah Ağa Camii İdari Yapılar: 1- Lise Binası 2- Mühimmat Deposu 3- Sakarya İlkokulu 4- Askerlik Şubesi 5- Cumhuriyet İlkokulu Hamam ve Çeşmeler 1- Ev (Çarşı) Hamamı ve Tol Çarşısı 2- Lök Köyü Hamamı 3- Büyüknefes Köyü Çeşmesi Kültürel Yapılar Sivil Mimari 1- Taş Köprü 2- Saat Kulesi 1- Ali AHCI Evi 2- Vasfiye ÖNAL Evi 3- Hacı OZAN Evi 4- Gazi NURDOĞDU Evi 5- Naci BAŞARIR Evi 6- Hasan Hüseyin KOŞAR Evi 7- Hatice MÜHÜR Evi 8- Arap ÖMER İN Evi 9- Salim KORKMAZ Evi 10- Mehmet ERASLAN Evi 11- Yaşar ERYAŞAR Evi 12- Sami GÜNAYDIN Evi 13- Kazım DÖNMEZ Evi 14- Osman DEMİRTAŞ Evi 15- Nebiye KILIÇ Evi 16- Salim ERDAL Evi 17- Behcet AVCI Evi 18- Mehmet Kamil KOLATAN Evi 19- Yusuf KARSLIOĞLU Konağı 20- Halit ÇETİNGÖLE Evi 21- Mehmet OVACIKLı Evi 22- Rıfat ÖZTÜRK Evi 23- Hayri İNAl Evi 24- Osman CANDAN Evi 25- Nizamoğlu Konağı 26- Muteber DİVANLIOĞLU Konağ 131

149 Sit Alanları 1- Mercimek Tepe ve Çengeltepe Höyüğü 2- Çeşka Kalesi 3- Gergeli Höyük 4- Başıbüyüklü Tümülüsü 5- Kaşkışla Köyü Höyüğü 6- Karatepe Höyüğü 7- Battal Höyüğü 8- Hamzalı Köyü Höyüğü 9- Büyüknefes Höyüğü 10- Osmanpaşa Höyüğü 11- Sivritepe Yerleşimi ve Nekropolü 12- Topcu Köyü Höyüğü 13- Bacılı Köyü Mağarası 14- Gavurören Yamaç Yerleşimi 15- Danaderesi Mevkii Yerleşimi 16- Gavurçeşmesi Mevkii Yerleşimi 17- Kırkgöz Mağarası ve Kaya Mezarlığı 18- Beşiktepe Köy Mezarlığı Düz Yerleşimi 19- Kuarziyaret Tepesi Tümülüsü ve Ağca Mağara Şapeli 20- Haydarbeyli Köyü Höyüğü 21- Kırgının Dibi Yerleşimi 22- Karabıyık Köyü Tümülüsleri 23- Divanlı Köyü Höyüğü 24- Buzağcıoğlu Köyü Mezarlığı 25- Bekçihöyüğü AKDAĞMADENİ Dini Yapılar 1- Kilise 2- Kilise Camii 3- Yukarı Mahalle Kilisesi 4- Muşali Köyü Büyükmahalle Camii 5- Karapir Köyü Kilisesi 6- Bulgurlu Köyü Türbesi İdari Yapılar 1- Eski Hapishane 2- Askerlik Şubesi 3- Pratik Kız Sanat Okulu 4- Endüstri Meslek Lisesi 5- Sağlık ocağı 6- P.T.T Binası 7- Ziraat Bankası 8- Orta Okul 132

150 Sivil Mimari 1- Hami TÜZÜN Dükkanları 2- Rıfat KOÇ Konağı Sit Alanları 1-Kale Mevkii (Kayaönü) 2- Şebni Tümülüsü 3- Muşalikalesi AYDINCIK Sit Alanları 1- Sarıbaba Höyüğü 2- Gavurtepe Höyüğü 3- Velibaşı Düz Yerleşimi 4- Dumansaray Höyüğü 5- Kaletepe Höyüğü 6- Velibaşı Tümülüsü BOĞAZLIYAN Dini Yapılar 1-Büyük Çarşı Camii 2- Çarşı Camii Eski Minaresi 3- Yukarı Camii Kültürel Yapılar 1- Beyler Köprüsü 2- Akköprü Sit Alanları 1- Yapalak Üç Adet Tümülüs 2- Karakoç Yer altı Şehri 3- Gerdekkayası ve Beşiktepe Ören Yeri 4- Aşağıhasinli Yer altı Şehri 5- Kaya Yerleşimi 6- Cavlak Doğal ve Arkeolojik Sit Alanı 7- Yoğunhisar Köyü Höyüğü (Höyüktepe) 8- Akalan Tümülüsü (Akhöyük) 133

151 9- Höyükyurt Höyüğü 10- Hamam Höyüğü 11- Eski Eser Alanı 12- Uzunlu Tümülüsleri ve Höyüğü 13- Çokumağıl Höyüğü 14- Büyük Höyük 15- Çakmakbeli Tepesi Tümülüsleri 16- Sarayaltı Höyüğü ÇANDIR Dini Yapılar 1- Çandır Merkez Camii Minaresi 2- Çandır Kümbeti 3- Çandır Kümbeti Mezarlığı İdari Yapılar 1- İğdeli Köyü Okulu Sit Alanları 1- Kayaözü Höyüğü (üç Evler Höyüğü) ÇAYIRALAN Dini Yapılar 1- Çayıralan Çokradan Camii 2- Çerkezbey Kümbeti Sit Alanları 1- Turnahöyüğü Tümülüsü 2- Höyük ve Han Kalıntısı ÇEKEREK Dini Yapılar 1- İshaklı Köyü Camii 2- Çekerek Şehitliği Sit Alanları 1- Balıklaya Roma Sarnıcı 2- Kayatepesi Yerleşim Alanı 134

152 SARAYKENT Kültürel Yapılar 1-Saraykent Cinili Han 2- Çekereksu Hanı ve Köprüsü Sit Alanları 1- Yılanboğnu Tepesi Höyüğü 2- Taşlık Höyüğü 3- Divanlı Köyü Mağaraları SARIKAYA Dini Yapılar 1- Pınarkaya Köyü Çapanoğlu Camii 2- Terzili Şapeli 3- Eğrihöyük Tepesi Höyüğü Sivil Mimari 1- Hacıbey Konağı (Hasbek Köyü) Kültürel Yapılar 1- Sarıkaya Köprüsü Sit Alanları 1- Taş Kemerler 2- Çat Höyüğü 3- Kale Höyüğü 4- Boz Höyük 5- Konak Höyük 6- Karayakup köyü Höyüğü 7- Höyüktepe Tümülüsü 8- Celal Höyüğü 9- Eğrihöyük Tepesi Höyüğü 10- Kıpık Höyüğü 11- Burunkışla Höyüğü ve Tümülüsü 12- Donbak Tepesi Tümülüsü SORGUN Dini Yapılar 1- Şahmuratlı Köyü Eski Camii 2- Çiğdemli Köyü Eski Camii 135

153 Sit Alanları 1- Salur Höyüğü 2- Büyük Höyük 3- Osmaniye Höyüğü 4- Babalı Tümülüsü 5- Alişar (Sivritepe Tümülüsü) 6- Hapisboğazı Harabeleri 7- Kerkenez Harabeleri 8- Alidede Höyüğü 9- Alişar Höyüğü 10- Çadırhöyük 11- Göztepe Tümülüsleri 12- Kaletepe Höyüğü ŞEFAATLİ Dini Yapılar 1-Kazlıuşağı Köyü Çapanoğlu Camii 2- Cıcıklar Köyü Eski Camii 3- Camii (Eski Şafaatli Malhallesi) 4- Paşaköy Tokmak Hasanpaşa Camii Kültürel Yapılar 1-Taş Kemerli Koşa Köprüsü Sivil Mimari 1-Dedeli Konağı (Dedeli Köyü) Sit Alanları 1- Alibar Höyüğü 2- Höyüktepe Höyüğü 3- Kızılyar Höyüğü 4- Bekirinhöyüğü Tümülüsü 5- Sarıkent Höyüğü 6- Güzelli Köyü Mağaraları 7- Gerdekkayası ve Beşiktepe Örenyeri KADIŞEHRİ Sit Alanları 1-Çatalhöyük 2- Kadışehri Höyüğü (Yassı Höyük) 3- Akçakale Höyüğü 136

154 YERKÖY Dini Yapılar 1- Saray Çapanoğlu Camii 2- Yakup Hocaefendi Camii Kültürel Yapılar 1- Yuzla Köprüsü(Sekilli) 2- Gar Binaları 3- Gar Binaları (Yeni Yapan Köyü) Sit Alanları 1-Uyuz Hamamı (Roma Dönemi) 2- Uyuz Hamamı Höyüğü 3-Höyükköyü Höyüğü 4- Akçakoyunlu Höyük 5- Karaosmanoğlu Höyüğü 6- Çatalarkaç Höyüğü 7- Konak Höyük 8- Höyüktepe Höyüğü 9- Yerköy Tümülüsü 10- Delice Höyüğü YENİFAKILI Sit Alanları 1-Yenifakılı Taşaltı Höyüğü FOLKLORİK DEĞERLER Yaşam Şekli; Yönetim ve Ticaret merkezlerinden uzaklığı yanında, ulaşım ağlarının da dışında kalması, İlde öteden beri içe dönük bir yaşama biçimi oluşturmuştur da Ankara kara ve demiryolunun yapımı kapalı yapının kırılmasında en büyük etkendir. Ancak tarımın insan gücüne dayanması, yeni iş alanlarının açılmaması yöre yaşamını pek değiştirememiştir. Bu geleneksel doku zaman içinde çeşitli göçmen topluluklarının yöreye yerleşmesiyle küçük değişimlere uğramıştır de Bulgaristan dan gelen göçmenlerde İl merkezi ve çevresine yerleşmiştir. Aynı dönemde ülke genelinde beliren siyasal eğilimler, tarımda makineleşme kentleşmeye paralel olarak gelişen yapı işleri, il yaşamında da Cumhuriyet sonrasının en büyük devrimini yaratmıştır. II. Dünya Savaşı yıllarından başlayarak doğurganlığın artması sonucu tarım alanları yöre nüfusu için yetersiz kalmıştır. Ticaret alanındaki canlanma, kırsal kesinden kente doğru bir çekim yarattı ise de kasaba ve kentlerde bu alan kısa zamanda doymuş ve 1960 sonrasında il ve yurtdışına göç olgusu başlamıştır. İl merkezi dışında canlılık gösteren Akdağmadeni ve Sorgun çekim odakları olmuş ve ulaşımın yaygınlaşmasıyla kentlere yöneliş hızlanmıştır. 137

155 Hal Giysileri: Köylerde; Başa; Keçeden örülerek yapılan kırmızı velya beyaz fes giyilir. Gençler sade fes giyerken ihtiyarlar etrafında ebani sarık sararlar. Göynek; Tırıl tabir edilen siyah-beyaz çizgili kumaştan yakasız olarak dikilir. Sol kısmı geniş tutularak sağ omuz üzerine düğmelenir. Kollar el kısmına doğru genişler,düğmesizdir. Delme Yelek; V yakalı önden düğmeli üç cepli olarak göynek üzerine giyilir. Potur; Kalın aba Kumaştan arka kısmı geniş ve torbalı olarak dikilir. Ayak bileğine gelen kısmın içine ikinci bir kumaş yerleştirilerek sağlamlaştırılır. Çorap; Düz beyaz ve siyah yünden örülür. Çarık ; Camız gönünden (deri) halkın kendisi tarafından dikilir. Şal Kuşak ; Göynek ve poturun üzerine katlanarak sarılır. Yağlık ; Kumaştan düşmeyecek şekilde belin sağ tarafına asılan büyükçe bir mendildir. Şehirde; Başa; Keçeden dövülerek yapılan kırmızı fes giyilir. Gençlerde etrafına boziye ve poşu sarılarak sağ tarafta düğmelenerek uçları aşağıya doğru bırakılır. Göynek (Gömlek) ; Yakasız olarak düz kumaştan dikilir. Önden düğmeli kol ağızları manşetlidir. Delme Yelek ; V yaka şeklinde üç cepli dikilir. Üst cebe köstek,alt ceplerden birine saat konulur. Aba ; Yarım ve tüm aba olarak iki şekilde dokunur. Kalın ve renkli yündendir. Bele kadar olanına yarım aba,diz kapağına kadar olanına tüm aba denir. Kurt Ağzı Şalvarı ; İsmini paçasındaki kurt ağzı şeklinden alır. Çorap; Renkli ve işlemeli olarak örülür. Çerkez Kuşağı; Düz beyaz renklidir. Bele sarılır. Sol ucu hafif yana bırakılır. Yağlık; Bir ucu kuşağın içine sokularak sağ yana bırakılır. Ayağa; Siyah ve kırmızı renklerde yemeni veya mıhlı kundura giyilir. KADIN GİYSİLERİ Köylerde; Başa; Keçeden dövülmüş kırmızı fes arkaya doğru yatırılarak giyilir. Fesin ön kısmına değişik renk kumaşlar ve boncuklarla süsleme yapılır. Fesin üzerine Tokat yazması boynun arkasında düğümlenecek şekilde bağlanır. Üç Etek; Üç parçadan dikilir. Aynı kumaşın değişik renkleriyle üçgen motiflerle süslenir. Süslemeler genelde yaka kenarlarında kollarda ve üç eteğin arka alt kısmındadır. Üç eteğin ön iki ucu bele sokulur. 138

156 Entere Şalvar; Üç eteğin içine giyilir. Ön alt kısmı kanaviçe işlemedir. Şalvar ; Ayak bilekleri içten bağlanacak şekilde dikilir. Çorap; Renkli işlemeli yün çoraptır. Önlük; Üç eteğin kumaşından değişik renk kumaşlar,pul ve boncuklarla süslüdür. Çarık ; Camız derisinden yapılır. Üzerine ponpon veya küçük cam parçaları yerleştirilir. Bel boncuğu; Bele bağlanır. İrili ufaklı boncuklarla örülür. Şehirde; Başa; Fes giyilir. Fesin önü altın veya oyalarla süslenir. Fesin her iki yanına şekkiye takılır. Ekonomik yönü iyi olanlar fes üzerine gümüş taç takar. Üzeri renkli kıvraklarla örtülür. Üç Etek ; Üç parça kadifeden dikilir. Antep işi denilen işlemelerle donatılır. Entere Şalvar ; Aynı kadifeden yapılır. Antep işi ile süslenir. Şalvar; Saten kumaştan dikilir. Çorap; İşlemeli renkli yün çoraplardır. Yemini; deriden,ince topuklu ve kırmızı renklidir. Takı; Fese altın,boyna hamaylı,bele gümüş veya altın kemer takılır. Yöresel Mimari; Yöre mimarisinin gelişmesi ve biçimlendirilmesinde; doğal yapı ve gereçler, iklim, kapalı yaşama biçimi v.b. öğelerin yanında, çeşitli toplulukların, Rum ve Ermenilerin etkisi olmuştur. Yerleşmenin doğal konumuna bağlı olarak sokaklar girintili çıkıntılıdır. Sırtlarını yamaca dayamış, ayrık düzende, bahçeli evler güneye bakar. Bunlar ev içindeki yaşamın gizliliği düşüncesiyle insan boyunda duvarlarla çevrilmiştir. Kanatlı denilen çift kanatlı büyük bir kapıdan toprak döşeli avluya girilir. Ahır, Kümes, hela, tandır ve kuyu buradadır. Yörede tek katlı, toprak damlı, yalın görünüşlü evler yanında 2-3 katlı, saçak altlı odalı saray yavrusu denilecek büyüklükte konaklarda çoktur. Bunların yer katı blok vermeden ve ya taştan, üst kalın duvarları ise İstidoz tekniğidir. Sıvalı, iklimin sertliği nedeniyle kalın duvarlar genelde Beyaz banadalıdır. Tek katlı yapılarda birkaç basamakla sofaya çıkılır, odalar, sofanın yanlarına mahzen(kiler), arkaya yerleştirilir. Çok katlı yapılarda yer katı mahzen, depo, mutfak ve hizmet bölümlerine ayrılmıştır. Konuk odası, yatma ve oturma odaları gibi yaşama mekanları üst kattadır. İç Mimaride ahşap çok kullanılır tabanlar tahta döşemeli, katları bağlayan basamaklar ince oymalı ahşap korkuluktur. Dolaplar, kapı kanatları, lambalıklar ahşap oymalıdır. Tavanlarda göbekli, geometrik ve bitkisel motiflidir. Günümüzde ise ahşap karkas, betonarme karkas yapılar giderek yaygınlaşmıştır. 139

157 Yöresel Mutfak; YÖRESEL YEMEKLER ARABAŞI Malzemesi Hamur İçin Çorba İçin 1 kg Un Tavuk veya Hindi Suyu 2 lt. Su Bir Kaşık Yağ Tuz Bir Kaşık Salça,Tuz,karabiber,Kırmızı Biber, Bir Miktar Un Büyük bir kazana bir litre su koyup,tuz atarak kaynamaya bırakılır. Öte yandan bir litre su ile bir kilo un karıştırılarak bulamaç haline getirilir. Kaynamakta olan suya boşaltılarak bir süre oklava ile karıştırılır. Bir iki taşım kaynadıktan kıvama geldikten sonra ateşten indirilip,sulanmış tepsiye dökülerek eşit miktarda dağılması sağlanır. Soğumaya bırakılır. Diğer taraftan un bir kaşık yağ ile birlikte hafif ateşte pembeleşinceye kadar kavrulur. Soğuk su ilave edilerek bir tencerede kaynamakta olan tavuk suyunun içine boşaltılıp yeteri kadar tuz ilave edilip 15 dakika kaynatılır. Tavuğun göğüs etleri küçük parçalara ayrılıp çorbanın içerisine atılır. Soğumaya bırakılan hamur ıslak bir bıçakla baklava dilimleri şeklinde kesilir. Tepsinin ortası çorba kasesi sığacak şekilde açılır,açılan yere çorba kasesi yerleştirilir,kesilen hamurlar kaşık üzerine yerleştirilerek çiğnenmeden yutulur. MADIMAK Malzemesi 1.5 kg. Madımak, Bir kase yoğurt,150 gr. Pastırma, Bir-iki diş sarımsak Tuz,biber,yağ,salça 1.5 kg. madımak temizlendikten sonra satırla kıyılarak iyice küçültülür. Bir tencereye yağ,salça,pastırma konularak kavrulur. Kıyılan madımak üzerine ilave edilir. 15 dakika pişirildikten sonra servis yapılır. Sarımsaklanmış yoğurt isteğe göre sos olarak kullanılır. TESTİ KEBABI Malzemesi 1 adet testi,3 kğ. Kuşbaşı et,1 kg. domates,300 gr. Sarımsak,200 gr. Sivri biber,200 gr. Tereyağı, Karabiber,tuz. Doğranmış domates,sivri biber ve sarımsak kuşbaşı ete katılarak ezmeden iyice karıştırılır. Yeterince tuz ilave edilir. 140

158 Testi içi iyice yıkandıktan sonra karıştırılan malzeme testinin içerisine doldurulur. En üste tereyağı konulur. Testinin ağzı hamur ile kapatılır ve ortası hafif açılır. Genellikle açık havada odun veya meşe kömürü yakılmış bir ateşte pişirilir. İki saate yakın bir zamanda pişen yemeği ilk defa yapanlara meşe kömürüyle yapmaları tavsiye edilir. Yemek piştikten sonra testi kırılarak yemek testinin içinden servis yapılır. Yöresel Müzik ve Oyunlar; HALK OYUNLARI : Yozgat ta on beş kadın oyunu, ona yakın erkek oyunu ve birçok da oyun havası vardır. Halk oyunlarında kadın kıyafeti, üç etek ve pullu festir. Kadın oyunları; Burçak tarlası, Kunduralım, Nalinlim, Feyli turnam, Dariney, Halime, Asmalarda üzüm, Gelin, Vıy vıy karanfilli, Dünür, Keçeci Baba. Bu oyunlar cümbüş, davul zurna, darbuka, keman ve saz eşliğinde maniler ve türküler söylenerek oynanır. Erkek Oyunları: Davul zurna eşliğinde oynanır. Kıyafet olarak delme yelek, renkli gömlek, püsküllü fes ve şalvardır. Ağırlama, popbili, yerli gelin, cemo, çekirge, aynalı, temrağa, yareli gelin, hoşbilezik, trakya erkek oyunlarından bazılarıdır. Yozgat Halayı : Halay başı kim çeker Kırmızı donlu kız çeker Aman aman gel aslanım gel Gurbet elde yari olan aman aman Engine de deli gönül engine Şimdi rağbet güzel ile zengine Zengin isen hatırını sayarlar Fakir isen dış kapıdan kovarlar Yozgat yolu var mola Aman minaresi dar mola Hapislere af gelmiş aman aman Engine de deli gönül engine Şimdi rağbet güzel ile zengine Zengin isen hatırını sayarlar Fakir isen dış kapıdan kovarlar. 141

159 Oy nayım nayım nayım Sallan kurban olayım Benden yare çok selam Şükür ölmedim sağım Şükür esenler geldi Derdimi derenler geldi Yari görmedi isem Yari görenler geldi Gitme gidenlerinen Boyu fidanlarınan Nolur bir selam götüreler Gelip gidenlerinen Merdiven basak basak Çıkma yukarı yasak Validen emir gelmiş Kızlara koca yasak Mangal maşasız olmaz Vali paşasız olmaz Vali ne derse desin Kızlar kocasız olmaz Merdivenin altında Gel odama odama Esasdan güzel gibi Naz ediyon adama Esastan adam gibi Naz ediyon adama At karşıdan bir mani Yoktur yarin imanı İmansız yare düştüm Mevlam versiz imanı Mani benim ezberim Kan ağlıyor gözlerim Ben o yarin yollarını Ölene dek gözlerim Mani bilirim elli Yitirsem yarim elli Ben yarimi bilirim Sağ gözü çifte benli Karşıda kavun yerler Bizde varsak ne derler 142

160 Otursak yesek bile Şunu şuna vermiş derler Karşı Karşı Hanımız Karşıda harmanımız Ser ordan çık ben burdan Çatlasın düşmanımız. Altın yüzük var benim Parmağıma dar benim Şu Yozgat ın içinde Bir sevdiğim var benim Altın Sağatim şak şak Küstüğüsek barışak Aramıza yasak düştü Mektubunan konuşak Sarı saçın yaş durur Yel eser dolaştırır Şu benim mektubumu Yare kim ulaştırır. Sarı saçım ördüler Bölük Bölük böldüler Benim suçum ne idi Bir kötüye verdiler Sarışın seçemiyom Güzelsin geçemiyom Sen benden geçtiysen Ben senden geçemiyom Karşıdan geç göreyim Topludan gül vereyim Dudak senden yüz benden Sen iste ben vereyim. Gökte yıldız yüz atmış Kaşların kalın çakmış İnsanoğlu taş toprak Seni nurdan yaratmış Motor geliyor motor Patır patır ediyor Çürük tarlanın tozu Yari berbat ediyor. Pınara helke koydum Damla damla dolacak Benim sevdiğim oğlan 143

161 Baş öğretmen olacak.- Bağda yaprak koymadım Sarmayı sara sara Yolda yolcu koymadım Yarimi sora sora Hoca geliyor hoca Elinde kara bohça Şimdiki kızlar istiyor Birer tahsilli koca BURÇAK TARLASI Sabahleyin kalktım sütü pişirdim Sütün köpüğünü yar yar yere taşırdım Kaynanamdan korktum aklım şaşırdım Ah ne yamanda zormuş burçak tarlası Burçak tarlasında yar yar gelin olması Elimi salladım değdi dikene İlahi kaynana ömrün tükene İntizar eyledim burçak ekene Ah ne yamanda zormuş burçak tarlası Burçak tarlasında yar yar gelin olması Elimin kınasını ezdirmediler Gözümün sürmesini sürdürmediler Burçak tarlasında gezdirmediler Ah ne yamanda zormuş burçak tarlası FEYLİ TURNAM Feyli turnam göle gelsene Feyli turnam feyli turnam göle insene Feyli turman feyli turnam kanat çırpsana Feyli turnam feyli turnam kanat gersene Feyli turnam şöyle dönsene Feyli turnam feyli turnam çay yolsana Feyli turnam feyli turnam gölden kalksana Feyli turnam feyli turnam gölden gitsen Oyun hakkında bilgiler: Bu oyunda nalinlim gibi türkülü olup yalnız kadınlar tarafından saz darbuka veya tef eşliğinde oynanır. Taklidi bir oyundur. Turnanın göle gelişini, konuşunu, kanat çırpışını, dönüşünü ve sonrada gölden uçarak ayrılışını anlatır. 144

162 Yöresel El Sanatları; Gümüş İşlemeciliği: Gümüş işlemeciliği ile ilgili olarak Yozgat ta bu işle uğraşan birkaç kişi bulunmaktadır. Şu anda çevre illerden hazır yapılmış olarak getirilen gümüş yıl öncesinde ustalar tarafından gümüş külçeler veya Osmanlı sikkeleri potalarda eritilip istenilen şekilde işlenip piyasaya sürülürdü. El işlemeciliğinde genellikle kolye, bilezik,künye,küpe, kapı kolları,kapı tokmakları v.b. gibi eşyalar yapılırdı. Özel siparişler de dikkate alınıp ustanın elinde şekil bulurdu. Bakır İşlemeciliği: yıl öncesinde Tol çarşı içinde bakırcılar bulunmaktaydı. Ancak bugün için birkaç kişiyi geçmeyen bakırcılık unutulmaya yüz tutmuştur. Bakır işlemeciliğinde de gümüşte olduğu gibi şu anda işlenmiş ve yapılmış olarak gelen hazır kaplar veya eşyaların satışı yapılmaktadır. Daha önceki yıllarda çarşıya plakalar halinde gelen bakır malzeme ustalar tarafından istenilen veya ihtiyaç duyulan mutfak veya ve sair eşyalara dönüştürülürdü. (Helke, kazan, tas, tepsi, leğen, sahan, sini v.b.) Bakır levhalar istenilen eşyanın büyüklüğüne göre kesilip önceleri ayakla çalıştırılan ve daha sonraları motorlu olanları çıkan körüklerin kor hale gelen ateşte iyice ısıtılıp tokmaklarla örs üzerinde dövülerek istenilen hale getirilirdi. Kalaycılık: Bakır mutfak eşyalarının kullanıldığı dönemlerde revaçta bir meslek olan kalaycılık da o gün kaybolmaya yüz tutmuş meslekler arasında yer almaktadır. Nişadır ve kalay malzemesi ile yapılın kalay işi çok basit bir yöntemle yapılmaktadır. Kalaylanacak kap bir kıskaçla tutulup körüğün korlattığı ateşte iyice ısıtılır. Isınmış olan kap kenara çekilir ve içine önce nişadır arkasından kalay malzemesi atılıp bir pamukla sıcaktan hemen eriyen kalay bütün kabın içine iyice sürülür. İşlem tamamlandığı zaman beyaz ve parlak bir görünüm alan kap istenildiği zaman kullanılabilir hale gelir. Bıçakçılık: yıl önce kamyon makaslarından bıçak yapılırdı. Şimdi ise hazır getirilen çelik malzemeden bıçak yapılmaktadır. İstenilen ebattaki çelikler körüğün korlattığı ateşte iyice dövülerek istenilen şekle sokulur. Ağız inceliği sağlanan çelik keskin hale getirilmek üzere çark a verilir. İncelip tesfiye işi biten çelik e su yağ ile birlikte verilir. Çelik çok sertleşirse suyu yeniden alınır. Bıçak ustalığındaki maharet çeliğe su vermekte bulunur. Bıçak için yapılacak olan saplar ya ağaçtan (gürgen,ceviz) veya keçi,manda boynuzundan yapılır. Boynuzda ateşte ısıtılarak örs ve çekiçle bıçak sapı haline getirilip ve daha sonra bu sap cila ile parlatılarak çelikle birleştirilir ve bıçak tamamlanmış olur. Nalbantçılık: Otomobillerin az, at arabaları ve kağnıların çok olduğu dönemde nalbantçılık önemli meslekler arasında sayılmakta idi yıl önceleri Yozgatlı ustaları yaptığı nallar hayvanlara takılırdı. Ancak diğer sanatlar gibi kaybolmaya başlayan bu meslekte de Yozgat ta bu gün iki usta bulunmaktadır. Nallar İstanbul ve Zile den hazır olarak getirilmektedir. Nal için örs,çekiç,kerpeten ve atın tırnağını yontmak için yonacak denilen aletlere ihtiyaç vardır. Atın tırnağı yonacakla nala uygun hale getirilir ve nal çivilerle tırnağa çakılır. YEREL ETKİNLİKLER TAKVİMİ YOZGAT SÜRMELİ FESTİVALİ Yeri ve Tarihi Düzenleyen Kuruluş : Yozgat Haziran : Yozgat Belediye Başkanlığı 145

163 SÜRMELİ FESTİVALİNİN DOĞUŞU Yozgat son yıllarda ekonomik, sosyal ve kültürel alanda hızla ilerleyen, gelişen ve adı sıkça duyulan bir şehir haline geldi. Bütün bu gelişmelerin tanıtılmasında festival ve şenliklerin büyük rol oynamasından hareketle, adı Sürmeli olan bir festival tertiplenmesi kararlaştırıldı. Gelenekselleşmesi, unutulmaya yüz tutmuş kültürümüzün gelecek kuşaklara aktarılması ve kültür erozyonunun önüne geçilmesi amacıyla, İlimizde ilki Haziran 2000 tarihleri arasında Yozgat Sürmeli Festivali düzenlendi. Festivalin Sekreteryası Yozgat İl Turizm Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmiştir. (Yazışmalar-Organizasyon- Davetiye,Broşür,afiş basımı- dağıtımı) Geniş katılım ve büyük coşkuyla geçen l. Festivalin ardından 2. si Haziran 2001 tarihleri arasında düzenlendi. Yozgat ta bulunan ve Yozgat dışında bulunan Yozgat lıların büyük katılımıyla gerçekleştirilen 2. Sürmeli festivalinin ardından 3. sü Haziran 2002 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Festivalde Gerçekleştirilen Etkinlikler : - Seyirlik oyun gösterileri, - Panayır Kurulması, - Paneller, Konferanslar, - Halk Konserleri (Havai Fişek Gösterileri) - Geziler, - Çeşitli Yarışmalar, - Spor müsabakaları gösterileri, - Su Kayağı Gösterileri (Türkiye Sualtı Sporları, Can Kurtarma, Su Kayağı ve Paletli yüzme Federasyonu tarafından) - Paraşüt Gösterileri (Türk Hava Kurumu tarafından) - G.2. TURİZM ÇEŞİTLERİ İNANÇ TURİZMİ Yozgat ve yöresi çok eski bir yerleşim yeri olmasından dolayı çeşitli medeniyetlere vatanlık etmiştir. Bu nedenle başka dinlere mensup insanların ibadethanelerinin kalıntıları dinsel turizmi de beraberinde getirmektedir. - İpek Yolu : Tarihi ipek yolu ilimiz sınırları içerisinden geçmektedir. A- TERMAL TURİZM İçmeceler Kaplıcalar G bölümünde ayrıntılı anlatılmıştır. B- KIŞ TURİZMİ Kış Sporları 146

164 C- EKO TURİZM Yayla Turizmi : G.3.TURİSTİK ALT YAPI Konaklama Tesisleri Yatak Kapasiteleri İLÇESİ TESİSİN ADI SINIFI ODA SAYISI YATAK SAYISI TELEFON_ Merkez Galata Çamlık Oteli *** Yılmaz Oteli ** Sarıkaya Mehmetoğulları Otel Den.İşl.bel Sorgun Karakaya Oteli Yimpaş Otel Sorgun Kervansaray Oteli Bulduk Oteli Huzur Oteli Şefaatli Belediye Oteli Akdağmadeni Saraçoğlu Oteli Boğazlıyan Meydan Palas Oteli Aydıncık Aydıncık Oteli Saraykent Saraykent Oteli Çayıralan Şahinerler Oteli Çandır Çandır Oteli Yenifakılı Yenifakılı Oteli Yerköy Özdemir Oteli Murat Oteli Erbaş Motel Sarıkaya Sinan Oteli Merkez Oteli Demirbaş Oteli Kent Oteli Toplam KAPLICA OTEL VE MOTELLERİ İLÇESİ TESİSİN ADI ODA SAYISI YATAK SAYISI TELEFON Sorgun Sorgun Büyük Termal Sorgun Şahin Kaplıca Motel Saray Motel Lokman Hekim Kaplıcaları Bedir Baba Kaplıcaları Saraykent Saraykent Motel Sarıkaya Sarıkaya Kaplıca Tesisleri Yerköy Koyunbaşoğlu Kaplıca Tes

165 Toplam : İLİMİZDE BULUNAN SEYAHAT ACENTELERİ ACENTENİN ADI ADRESİ Çavuşoğlu Turizm Sey. Acnt. TELEFON VE FAKS NUMARASI Lise Cad.Vali Konağı yanı no: 49 YOZGAT Tel: Fax: İLİMİZDE BULUNAN ŞEHİRLERARASI OTOBÜS ŞİRKETLERİ FİRMA İSMİ ADRESİ TELEFON Metro Turizm YOZGAT Tel : Ses Turizm YOZGAT Tel: Metatur YOZGAT Tel : Turistik Nitelikteki Eğlence Yerleri İlimiz de turistik nitelikte eğlence yeri bulunmamaktadır. Sektörde Karşılaşılan Sorunlar; Tesisler oldukça dağınıktır. Şehir merkezi, ilçe merkezleri ve yol boylarında bulunmaktadır. Bazı tesislerin doğa ile uyumu çarpık haldedir. Bazıları ise görünüm ve çevre düzenlemesi oldukça bozuktur. Yozgat İli Yeme İçme Tesisleri: İlçesi : Tesis Adı : Merkez -Çamlık Milli Parkı Galata Çamlık Oteli Merkez -Çamlık Milli Parkı Çamlık Gazinosu Merkez -Çamlık Milli Parkı Sürmeli Kır Restoran Yozgat-Sorgun Yolu 15 Km Yimpaş Otel-Restoran Merkez Yimpaş Alış Veriş Merkezi Kat 5 Merkez 66 Restoran Merkez Hacı Baba Restoran Merkez Arzum Restoran Merkez Sorgun Yolu 13. Km Coşkun Tesisleri Merkez Sorgun Yolu 16.Km İhtiyarın Yeri ULAŞIM Kara Ulaşımı : Uluslar arası E 88-D 200 karayolu İlin ana ulaşımını sağlamaktadır. Kırıkkale, Ankara, Sivas, Kayseri Kırşehir, Nevşehir, Çorum, Çankırı, Tokat İlleri ile doğrudan bağlantısı vardır.. İller arası karayolu ulaşımını sağlayan merkez otogardır 148

166 Demiryolu Ulaşımı : Ankara-Kayseri ve Doğu Anadolu bölgesine bağlantıyı sağlayan demiryolu İlimizden geçmektedir. Yerköy, Şefaatli ve Yeni Fakılı İlçelerinde Tren istasyonu bulunmaktadır. Yozgat İlinde Çavuşoğlu Turizm Seyahat Acentesi THY na bilet satış işlerini yaparak,havayolu ulaşımını tercih eden insanlara hizmet vermektedir. Havayolu ulaşımını tercih edenler Ankara ve Kayseri havaalanından ulaşım sağlayabilirler. (Kayseri ve Ankara Yozgat a 220 km. mesafededir.) Bu karayolu doğudan Kırıkkale üzerinden Ankara ya, batıdan Sivas iline bağlar. Yozgat-Kayseri karayolu, Yozgat-Kırşehir karayolu, Yozgat-Nevşehir karayolu, Yozgat- Çorum karayolu, Yozgat-Çankırı karayolu, Yozgat-Tokat karayolu İlleri birbirine bağlar. İller arası ulaşımı sağlayan Merkez Şehir Otogarıdır. Otogar Tel : DEMİRYOLU ULAŞIMI Ankara-Kayseri demiryolu, Yerköy-Şefaatli ve Yenifakılı ilçelerinden geçer. Bu ilçelerde gar istasyonları mevcuttur. Yerköy Gar İstasyonu : Şefaatli Gar İstasyonu : Yenifakılı Gar İstasyonu : İçme ve Kullanma Suyu: Şehir Merkezi içme ve kullanma suyu olarak aşağıda isimleri yazılı olan gölet ve kuyulardan yararlanılmaktadır. - Cevdet Dündar Göleti (Çamlık Milli Parkı) - Kirazlı Göleti (Kirazlı Dere Mevkii) - Çiftlikdere Göleti(Nohutlu Tepesi ardı mevkii) - Arapseyfi Kuyuları( Arapseyfi Köyü) - Çalatlı Köyü Kuyuları(Çalatlı Köyü) Ayrıca kaynak sularından, İlimizde dağınık bir halde kurulan mahalle çeşmeleri su kaynaklarıdır. İlçeler kendi yörelerinden kaynak ve yeraltı sularından temin etmektedirler. G.4.TURİST SAYISI İlimizi 2011 yılı içerisinde yerli ve 792 de yabancı turist ziyaret etmiştir. 149

167 G.5.TURİZM EKONOMİSİ İlimizin döviz geliri ülkemize gelen turist sayısı ve döviz miktarı ile tespit edilmektedir.turizme hizmet veren tesis sayısının çok kısıtlı olduğundan yerel halka sağlanan iş imkanları da yok denecek kadar azdır. Ancak, 2006 yılında yeni açılan Anadolu Turizm ve Otelcilik Meslek Lisesi önümüzdeki yıllarda turizme hizmet veren personel yetiştirerek bu sayede sektöre bilinçli teknik personel katkısı sağlayacaktır. İlimizde yeni turizm fırsatları olarak Arkeoloji Müzesi açılması planlanmış olup,bakanlığımızca teknik çalışmaları başlatılmıştır. Ayrıca İlimizin mevcut termal kaynakları profesyonel işletmelere sunulmuş yatırım yapmaları içir her türlü katkı sağlanmaya başlanmıştır. Yukarıdaki çalışmalar tamamlandığında İlimiz turizm ekonomisine katkı sağlanmış olacaktır. G.6.TURİZM-ÇEVRE İLİŞKİSİ İlde bulunan sanayi tesislerinin Türkiye ortalanmasını çok çok altında bulunması nedeniyle su, toprak, gürültü ve hava kirliliği gibi bir sorun bulunmamaktadır. Örf ve Adetlerden kaynaklanan her hangi bir olumsuzluk bulunmamaktadır. KAYNAKLAR Kültür ve Turizm Müdürlüğü verileri 150

168 H. TARIM VE HAYVANCILIK H.1 Genel Tarımsal Yapı Orta Anadolu bölgesi Anadolu nun orta kısmında yer alır ve Kızılırmak bu bölgeyi yay çizerek geçer. Fazla yükseltileri bulunmayan bölgenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Sanayi az gelişmiştir. Tarım alanlarında kuru şartlarda yapılan tarım üretimi egemendir. Tarımsal üretimin çoğunu tahıl oluşturmakta buda orta büyüklükteki işletmelerde yapılmaktadır. Çalışan nüfusun büyük çoğunluğu tarım kesimindedir. Küçük çaplı işletmelerde ortakçılık, kiracılık yaygındır. Bu işletmelerde buğday, arpa, nohut, mercimek, fasulye ve bahçe-sebze bitkileri yetiştirilir. Orta Anadolu da meyve sebze üretimi yetersiz olup tüketime yönelik yapılmaktadır. Sebze ve meyve ihtiyacı diğer illerden karşılanmaktadır. Ancak son yıllarda sulama amaçlı olarak yapılan baraj,gölet ve küçük sulama tesisleri hem sulu tarımın yaygınlaştırılması hem de sebze üretiminin artırılması amaçlanmaktadır. Orta Anadolu bölgemiz ülkemizin tahıl ambarı olarak bilinmektedir Bölgede sanayi bitkisi olan şeker pancarı üretimi ekonomide önemli yer tutmaktadır. Bölgenin önemli geçim kaynaklarından biride hayvancılıktır. İlimiz, hayvancılık bakımından büyük potansiyele sahiptir. Hemen hemen tarımsal işletmelerin çoğunda hayvancılık, tarımsal faaliyetlerle birlikte yapılmaktadır. Büyükbaş hayvan varlığındaki yerli ırklar gün geçtikçe kültür ırkı ve melezine hızlı bir dönüş söz konusudur. Son yıllarda suni ve tabii tohumlama ile hayvan tür-ıslah çalışmalarında hayvancılıkta önemli gelişmeler kaydedilmiştir. İklim ve arazi şartlarının müsaitliği, büyük ve küçük baş besicilikte büyük bir artışa sebep olmuştur. Önceleri süt toplama ve işletme tesisinin az olması nedeniyle süt hayvancılığının gelişmesi pek iyi olmamakla birlikte son yıllarda süt işleme tesislerinin artması ayrıca süt toplama organizasyonunun oluşturulması bu konuda önemli gelişmeler olarak göze çarpmaktadır. Yem bitkilerinin üretiminin tarla ürünleri üretimi içerisindeki payı incelendiğinde, ilimizde düşük oranda yem bitkileri üretiminin olduğu görülmektedir. Yem bitkisi ekilişlerinin artırılmasıyla, çiftçilerimizin kendi bitkisel üretimlerini hayvancılık işletmelerinde kullanarak, bitkisel üretimleriyle hayvancılıkta katma değer kazandıracaklardır. Ayrıca hayvancılık, hem kaliteli kaba yem kullanılması hem de ucuza mal edilmesi sonucu daha karlı bir iş kolu haline gelecektir. Bu durum hayvancılığın daha hızlı gelişmesini sağlayacaktır. Son yıllarda özel sektör tarafından orta ve büyük çapta tavuk çiftlikleri kurulmuştur. Et ve yumurta tavukçuluğuna yönelik bu çiftlik ürünlerinin ekonomiye katkısı büyük olmuştur. Ekilebilir arazi miktarının artması dolayısıyla, mera yetersizliği koyun varlığının düşmesinde etkili olmuştur. Keçinin ise ormana verdiği zarardan dolayı orman bölgelerinde yetiştirilmesinin yasaklanması, keçi varlığının sayısını düşürmüştür. Tarım ve hayvancılığın geliştirilmesi için; Tarım ve Köy işleri Bakanlığı çeşitli projelerle çiftçilerimizi desteklemekte taşra kuruluşlarındaki teknik elamanlar tarafından çiftçiler eğitilmekte bu sayede tarımın daha teknik yapılması sağlanmaktadır. 151

169 H.2. Tarımsal Üretim H.2.1. Bitkisel Üretim H Tarla Bitkileri H Buğdaygiller İlimizde üretimi yapılan buğdaygiller; buğday, arpa, çavdar ve yulaftır. Bu ürünlerin üretimi büyük çoğunlukla kuru şartlarda yapılmaktadır. Üretim genelde geleneksel metotlar kullanılmaktadır. Son yıllarda İl Müdürlüğümüzün eğitim ve yayım faaliyetleri ile daha modern tarıma geçilmeye başlanmıştır. Üretilen ürünlerin büyük çoğunluğu çiftçilerimizce Toprak Mahsulleri Ofisine, bir kısmı ise tüccarlar ile yem fabrikalarına satılmakta veya kendi ihtiyaçları ile hayvancılık için kullanılabilmektedir. Tablo H.1. Yozgat ta buğdaygillerin ekiliş ve üretim miktarları (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) ÜRÜNLER Ekiliş (Ha) Verim (Kg/Da) Üretim (Ton) Buğday Arpa Çavdar Yulaf H Baklagiller İlimizde baklagiller olarak nohut, mercimek ve kuru fasulye üretimi yapılmaktadır. Nohut ve mercimek üretimi kuru şartlarda yapılmakta olup kuru fasulye üretimi sulu şartlarda yapılmaktadır. Üretim geleneksel metodlarla yapılmaktadır. Üretilen ürünler iç piyasada değerlendirilmekte olup çiftçilerce tüccarlara satılmaktadır. Ancak son yıllarda özellikle nohut ve mercimek fiyatlarındaki düşüş nedeniyle İlimizde baklagillerin üretimde önemli bir düşüş olmuştur. Tablo H.2. Yozgat ta baklagillerin ekiliş ve üretim miktarları(il Tarım Müdürlüğü Verileri) ÜRÜNLER Ekiliş (Ha) Verim (Kg/Da) Üretim (Ton) Nohut Mercimek (Yeşil) Kuru Fasulye

170 H Yem Bitkileri Yozgat ta mevcut Ha tarla alanının yem bitkisi ekilişlerinde kullanılan kısmı Ha'dır. İlimizde yem bitkileri üretiminin tarla ürünleri üretimi içerisindeki payı düşük oranda olduğu görülmektedir. Bu haliyle tarla alanlarının ancak % 3'lük bölümü yem bitkileri ekimi için kullanılmaktadır. İlde, hayvancılıkla geçinen nüfusun İlin ekonomik hayatına katkısı önemlidir. Bu katkının daha da arttırılabilmesi Bitkisel üretimin hububat ve bakliyat ekilişlerinden, yem bitkisi ekilişlerine yönlendirilmesi ile doğrudan ilişkilidir. Yem bitkileri üretiminin artırılmasıyla hayvancılık işletmelerinde hem kaliteli kaba yem kullanılması hem de bunun ucuza mal edilmesi sonucu hayvancılık, daha kârlı bir iş kolu haline gelecektir. Bu durum; doğrudan hayvancılığın genetik olarak yükselmesine etki ederek, İlimizdeki hayvancılığın daha hızlı gelişmesini sağlayacaktır. Bu amaçla 2000 yılından itibaren yem bitkileri eken çiftçilerimize yapılan maliyetlerinin belirli bir oranında destekleme verilmesi ve İl Müdürlüğümüzün yoğun çalışmaları neticesinde Yozgat ta yem bitkileri üretiminde önemli bir artış olmuştur. İlimizde yem bitkileri üretimini, hayvancılıkla uğraşan çiftçilerimiz yapmakta, üretilen yem bitkileri çiftçilerimizce kendi hayvancılık işletmelerinde değerlendirilmektedir. Bu nedenle satış ve pazarlama sorunu yoktur. Tablo H.3. Yozgat ta Yem bitkileri ekiliş ve üretim miktarları (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) ÜRÜNLER Ekiliş (Ha) Verim (Kg/Da) Üretim (Ton) Yonca( Kuru Ot) Korunga( Kuru Ot) Fiğ( Kuru Ot) Triticale Mısır (Slajlık) H Endüstriyel Bitkiler İlimizde endüstri bitkilerinden en yaygın olanı şeker pancarıdır. İlimizde Şeker Fabrikasının bulunması nedeniyle şeker pancarı üretiminde pazarlama sorunu yaşanmamaktadır. Son yıllarda İlimizde yağlık ve çerezlik Ayçiçeği ekiliş ve üretiminde artış sağlanmıştır. İlimizde ayçiçeğini işleyen ham yağ fabrikasının bulunmaması nedeniyle Pazar konusunda sıkıntı yaşanmakta olup bu sorunu çiftçilerimiz kooperatif ve birliklerle anlaşmalı ekerek ürünü buraya satmak suretiyle aşmaya çalışmaktadır. Ham yağ fabrikalarının İlimizde çoğalması halinde pazar problemi kalmayacağından, ayçiçeği üretimi çok daha hızlı yaygınlaşacaktır. Son yıllarda Bakanlığımızca Yağlık ayçiçeğine destekleme primi verilmesi neticesinde İlimizde Yağlık ayçiçeği ekim ve üretiminde gözle görülür bir artış olmuştur. 153

171 Ayrıca son yıllarda Nevşehir yöresinde görülen patates kanseri hastalığı nedeniyle o yörelerde patates üretiminin yasaklanması nedeniyle İlimizde patates üretiminde artış gözlenmektedir. İlimizde 1 adet patates işleme fabrikasını bulunması ve iç piyasanın ihtiyacını çok olması nedeniyle patateste pazarlama sorunu bulunmamaktadır. Tablo H.4. Yozgat ta endüstri bitkileri ekiliş ve üretim miktarları (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) ÜRÜNLER Ekiliş (Ha) Verim (Kg/Da) Üretim (Ton) Şeker Pancarı , Ayçiçeği Patates 1,110 3, Kanola H Bahçe Bitkileri H Meyve Üretimi Yozgat ta meyve üretimi genelde öz tüketime yönelik olarak yapılmakta olup yapılan üretimde ilin ihtiyacını karşılayamamakta İlin meyve ihtiyacı diğer illerden karşılanmaktadır. İlimizde ekonomik anlamda elma üretimi ile Şefaatli İlçemizde ayva üretimi yapılmaktadır. Türkiye genelinde meyve üretimi yapılan alanlar tarım alanlarının % 5 ini oluşturmaktadır. Yozgat ta ise bu oran % 0,26 dır. İlde genel olarak ; elma, ceviz, üzüm, ayva, erik, kiraz ve vişne üretimi yapılmaktadır. Yozgat ilinde özellikle meyve yetiştiriciliğinin geliştirilebileceği uygun potansiyele sahip mikro klima alanlar bulunmaktadır. Bu bölgelerimizde meyvecilik üretiminin yaygınlaştırılması için çalışmalar yapılmaktadır.bu amaçla son 10 yıldır İl Özel idarsi ve Genel Bütçe kaynaklı olarak muhtelif meyve ve bağ fidanları getirilerek çiftçilerimize dağıtılmaktadır. Tablo H.5. Yozgat ta üretilen meyve ürünlerinin üretim miktarları (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) ÜRÜNLER Üretim (Ton) Armut Ayva 303 Elma Erik Kayısı 662 Kiraz 240 Şeftali 118 Vişne

172 H Sebze Üretimi Türkiye genelinde sebze üretimi yapılan alanlar tarım alanlarının % 3 ünü oluşturmaktadır. Yozgat ilindesebze tarımını etkileyen en önemli faktör iklimdir.ilimiz sebze üretimi yönünden iklim şartları nedeni ile zayıftır.ilin sebze ihtiyaçlarıda diğer illerden karşılanmaktadır. Tablo H.6. Yozgat ta üretilen sebze ürünlerinin üretim miktarları(il Tarım Müdürlüğü Verileri) ÜRÜNLER Üretim (Ton) Domates Biber 652 Fasulye (Taze) Soğan (Taze) 430 Soğan (Kuru) Lahana (Beyaz) Marul (Göbekli) 445 Ispanak 223 Maydanoz 69 Hıyar Karpuz Kavun H Süs Bitkileri İlimizde ekonomik anlamda süs bitkileri üretimi yapılmamaktadır. H.2.2. Hayvansal Üretim H Büyükbaş Hayvancılık İlimiz, hayvancılık bakımından oldukça büyük bir potansiyele sahiptir. Tarımsal işletmelerde hayvancılık, çoğunlukla tarımsal faaliyetlerle iç içe birlikte yapılmaktadır. İlimizde ki Büyükbaş hayvan varlığındaki yerli ırklar gün geçtikçe kültür ırkı ve melezine hızlı bir dönüş söz konusudur. Yerli ırktan sonra sırayı Montofon ırkı melezi ile Montofon ırkı almaktadır. Az sayıda da Simental ve Holstein ırkı ve melezleri de mevcuttur. Merkez, Akdağmadeni, Çekerek, Kadışehri, Sarıkaya ve Sorgun İlçelerimizde besicilik yaygındır. Diğer İlçelerimizde süt sığırcılığı daha yoğun yapılmaktadır. Süt sığırı mevcudu gittikçe azalmakta ancak, kültür ırkına dönüş dolayısıyla verim artmaktadır. Akdağmadeni, Çekerek, Kadışehri ile Merkez ve Sorgun İlçelerimizin dağlık köylerinde yerli ırk hayvancılık yaygındır. Diğer İlçelerimizde ise kültür ve kültür melezi hâkimdir. 155

173 İlimizde bulunan büyükbaş hayvan ırklarından yerli KARA ırkı adı gibi kendi de karadır. Orta Anadolu'ya yayılmıştır. Alçak boyludur ama bedeni uzun yapılıdır. Boynuzları kısa ve öne doğrudur. Küçük kara tırnaklıdır. Memeleri ve meme başları ufaktır. Memeler tüyle örtülü olabilir. Et verimi düşüktür. Süt verimi azdır. İyi besi tutmaz. Hastalıklara, kötü bakım ve iklim şartlarına karşı dayanıklıdır. İlimizde yerli kara ırkından sonra ençok yetiştiriciliği yapılan ırk,; kültür ırkı sığırlarından Esmer (Montofon) ırkıdır. Anavatanı İsviçre'dir. Aslında Esmer ırk olmasına karşılık Montofon adıyla bilinmektedir.türkiye'de boz ırk sığırlarla yapılan melezlemelerle Karacabey Montofon u geliştirilmiştir. Bugün bu ırktaki hayvanlar Türk Esmeri denecek kadar ülkemize ait olmuştur. Rengi gümüş renginden koyu esmere kadar değişir. Sırtta açık renk bir çizgi bulunur. Burun ucu, boynuz ucu, kuyruk ucu siyahtır. Çok iri gövdelidirler. Hem süt verimi, hem et verimi çok yüksektir. Besi tutma özelliği en üstün ırklardandır. Türkiye'nin her yerine yayılmıştır. Her iklime ve her bölgeye kolayca uyar. Tablo H.7. Büyükbaş hayvan varlığı (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) Hayvan Türleri Miktarı (Baş) Kültür Irkı Sığır Melez Yerli Manda T O P L A M İlimizde canlı hayvan ihracatı yapılmamaktadır. Ancak İlimizde hayvancılığın yaygın olması ve daha çok süt üretimi amacıyla yapılması nedeniyle ilimizin iyi bir süt üretim potansiyeli olduğunu söylemek mümkündür. Ancak bu potansiyel, ilimizde sütü toplayıp değerlendiren yeterli işletme ve süt toplama merkezlerinin olmaması nedeniyle yeterince değerlendirilememektedir. Hayvancılık girdi fiyatlarının yüksek olması Sütü alan işletmelerinde düşük fiyatla almaları nedeniyle çiftçilerimiz bu konu ile ilgili olarak ürettikleri sütleri daha çok kendi imkanları ile değerlendirmekte ve kendi imkanları ile satmaktadırlar. Besi için yetiştirilen hayvanların pazarlanması, il içinde olduğu gibi il dışına da satılmaktadır. İl içinde değerlendirilen hayvanların kesimleri Pınar Anadolu kombinasında kestirilmekte bu tesiste kestirilen hayvanlara ait bütün atıklar değerlendirilmektedir. Hayvancılıkta oluşan artıklar özellikle gübreler köy şartlarında iptidai şartlarda ahır kenarlarında depolanmaktadır. Bu gübreler genelde tarımda çiftlik gübresi olarak değerlendirilmekte az miktarda tezek yapılarak yakacak olarak da değerlendirilmektedir. H Küçükbaş Hayvancılık İlimizdeki koyun varlığının tamama yakınını Akkaraman ırkı oluşturmaktadır. Ekilebilir arazi miktarının artması ve mera yetersizliği koyun varlığının düşmesinde etkili olmuştur. Keçinin ise Orman'a verdiği zarardan dolayı yetiştirilmesinin ormanlık yerlerde yasaklanması keçi varlığının sayısını düşürmüştür. İlimizde az miktardaki keçilerin büyük çoğunluğu kıl keçisi olup az miktarda tiftik keçisi bulunmaktadır. 156

174 Tablo H.8. Küçükbaş hayvan varlığı (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) Keçi Hayvan Türleri Miktarı (Baş) Koyun Tiftik Keçisi - Kıl Keçisi T O P L A M İlimizde küçükbaş hayvan ihracatı yapılmamaktadır. İlimizde küçükbaş hayvancılık olarak daha çok koyunculuk yapılmaktadır. Bu da hem besi hem de süt için yetiştirilmektedir. Besi için yetiştirilen koyunlar ilin et ihtiyacını karşılamak için kullanıldığı gibi il dışına da satılmaktadır. Kesimler İl Merkezinde Pınar Anadolu Kombinasında olup ilçelerimizde ise buralarda bulunan mezbahanelerde kesimleri yapılmaktadır. Üretilen sütler ise genelde köy şartlarında değerlendirilmekte üretilen mamuller İl ve İlçe merkezlerindeki pazarlarda satılmaktadır. Küçükbaş hayvanların yetiştirilmesi sırasında oluşan artıklar, özellikle hayvan gübreleri köy şartlarında iptidai şartlarda ahır kenarlarında depolanmaktadır. Bu gübreler genelde tarımda gübre olarak değerlendirilmekte az miktarda tezek yapılarak yakacak olarak da değerlendirilmektedir. H Kümes Hayvancılığı ( Kanatlı Üretimi) Tavukçuluk sektörü Türkiye de 1960 lı yıllardan sonra sürekli bir büyüme göstermiştir. Bu büyümede sektöre yapılan büyük yatırımlar kadar sektörün mukayeseli avantajları da rol oynamıştır. Tavukçuluğun bu avantajlarından yararlanılarak geliştirilmesi yeni istihdam olanaklarının yaratılması yoluyla ekonomik, köyden kente göçün azaltılması yoluyla da sosyal yararlar sağlayacaktır. Son yıllarda özel sektör tarafından orta ve büyük çapta tavuk çiftlikleri kurulmuştur. Buna paralel olarak İlimizde de son yıllarda Tavukçuluk sektöründe çok önemli bir miktarda gelişme ve büyüme olmuştur. Et ve yumurta tavukçuluğuna yönelik bu çiftlik ürünlerinin ekonomiye katkısı büyük olmuştur. Özellikle Sorgun İlçemizde tavukçuluk önemli bir sektör olmuştur. Önemli bir istihdam alanı oluşturmuştur. Ancak son dönemde Ülkemizde ve İlimizde görülen kuş gribi vakaları bu sektörde önemli sıkıntılar yaşanmasına neden olmuştur. 157

175 Tablo H.9. Kanatlı varlığı (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) Kanatlı Türleri Miktarı (Baş) Tavuk Broiler Yumurtacı Ördek Kaz Hindi T O P L A M Üretilen ürünler İl ve Ülke piyasasında değerlendirilmektedir. Üretim sırasında oluşan atıklar kümes yakınlarında depolanıp tarımda değerlendirilmektedir. H Su Ürünleri SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİNİ GELİŞTİRME PROJESİ ÇALIŞMALARI İlimizde gölet ve baraj olmak üzere 29 adet su ürünleri içeren sucul ortamlar mevcuttur. Bunlardan 22 tanesi (MÜLGA) Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü, 7 tanesi DSİ ce inşa edilmiştir. DSİ tarafından 2 adet baraj inşaatı ilimizde devam etmektedir. Bakanlığımızın ilgili kurumlarla 2004 yılında yapmış olduğu protokol gereği göletler su ürünleri üretimine açılmıştır.bunlardan 4 adedin de ise ilgililerce proje yapılmış ve projeleri onaylanarak üretime geçmişlerdir (Derbent,Fakıbeyli,İğdecik,İkikara).4 adedi içinde müracaat olmuş konu İl Müdürlüğümüz teknik elemanlarınca değerlendirmiş etütleri yapılmıştır.stok çalışması yapılarak Konu ön izin aşaması için Bakanlığımıza gönderilecektir. İlimizde ayrıca; 7 adet alabalık ve 2 adet sazan olmak üzere karada su ürünleri üretimi yapan işletme mevcuttur.ancak karadaki bir sazan işletmesinin projesi Su Ürünleri yetiştiriciliği yönetmeliği gereği iptal edilmiştir.alabalık işletmelerinin 2 adedi ise işletme sorunlarından dolayı üretim yapılmamaktadırlar diğerleri ise tam kapasite çalışmaktadır. Ayrıca 9 adette ilimizin değişik yerlerinden müracaatlar olmuş sahalar uygun görülerek etüdleri yapılmıştır.diğer yandan,bakanlığımızın Coğrafi Bilgi Sistemi projesi gereği bütün işletmelerin koordinatları alınarak ilgili sistemde işletmelerimiz yerini almıştır.alabalık işletmelerimizden tam kapasite üretime geçenler hayvancılığın desteklenmesi kapsamında su ürünleri desteği almaktadırlar. Bakanlığımızın yıllardır yapmış olduğu balıklandırma programı gereği,2 adet (MÜLGA)Köy Hizmetleri tarafından yapılan göletleri balıklandırmaktadır yılları arasında yapılan toplam balıklandırma miktarı ise dir. Öte yandan ise;ilimizde bulunan su ürünleri avlak sahalarında olan,gelingüllü Barajı Avlak Sahası 2009 yılından itibaren 3 yıllığına yörede kurulu Su Ürünleri Kooperatifine 100 ton /yıl gümüş,7 ton /yıl sazan,10 ton /yıl kerevit,5 ton/yıl havuz balığı ve 2 ton/yıl siraz avlanabilir stok üzerinden İl Özel İdaresine kiraya verilmiştir.baraj ve göl aynası üzerinde 5 158

176 adet kafeste alabalık yetiştiriciliği için müracaat olmuş,bunlardan 2 tanesinin projesi onaylanmış ancak henüz yatırıma geçmemiştir. Yahyasaray Barajı Avlak Sahası ise,dsi ce verilen 3 ton/yıl sazan(cyprınus carpio) ve 500 kg/yıl (Copeata sp) in balığı avlanabilir stok üzerinden kiraya verilmiştir. Uzunlu Barajı Avlak Sahası ise 2009 yılı mayıs ayında DSİ ile beraber yapılan stok tespiti sonucunda yıllık avlanabilir 5 ton/yıl sazan (cyprınus carpio)stoku görülmüş ve il Müdürlüğümüzce kira tespiti yapılarak İl Özel İdaresine bildirilmiş konu idarece kiraya verilmiştir. H Kürk Hayvancılığı İlimizde kürk hayvanı üretimi yapılmamaktadır. H Arıcılık ve İpekböcekçiliği İlimizde ipekböcekçiliği yapılmamaktadır. İlimizde yaz aylarının diğer yörelerimize göre daha serin geçmesi ve çiçeklenmenin biraz daha geç olması nedeniyle özellikle yaz aylarındaki gezginci arıcıların konaklamasına neden olmaktadır. Buda İlimizdeki bal üretimini önemli bir miktarda artırmaktadır. Ancak son yıllarda üretilen ballarla ilgili spekülatif söylentiler bu sektörü olumsuz etkilemiş ve üretilen ürünlerin pazarlanmasında sorunlar yaşanmasına neden olmuştur. Tablo H.10. İlimizdeki arı kovanları ve üretilen bal miktarı (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) İlkel/Feni Kovan Ve Gezginci Arıcı Gezginci Arıcı Sayısı Kovan Sayısı Toplam Üretim (Kg.) İlkel Kovan Fenni Kovan Gezginci Arı H.3. Organik Tarım İlimizde organik tarım yapılması ile ilgili olarak organik tarım timleri oluşturulmuştur. Bu konu ile ilgili olarak İl Müdürlüğümüzce yapılan Çiftçi Eğitim ve Yayım çalışmalarında çiftçilerimiz bilgilendirilmiştir. Ancak organik tarım üretiminin maliyetinin fazla olması nedeniyle çiftçilerimizce organik tarım yapmak için talep olmadığından İlimizde organik tarım yapılmamaktadır. 159

177 H.4 Tarımsal İşletmeler H.4.1. Kamu İşletmeleri İlimizde kamuya ait 1 Adet Tarım İşletmesi mevcuttur. Önceleri Tiftik Keçisi Araştırma Enstitüsü iken daha sonra Hayvancılık Araştırma Enstitüsü olarak değiştirilmiş olup son olarak bütün faaliyetleri durdurularak Ankara Lalahan Hayvancılık Merkez Araştırma Enstitüsü ne bağlanmış, arazileri ise Milli Emlak Müdürlüğüne devredilmiştir. Şuan buraya bağlı Yerköy Üretme İstasyonu olarak faaliyet göstermektedir. Hayvancılık üniteleri kaldırılmış olup şuan bu işletmede hazineye devredilen araziler üzerinde sadece arpa ve buğday üretimi yapılmaktadır. H.4.2. Özel İşletmeler İlimizde özel tarım işletmesi olarak Boğazlıyan İlçemizdeki Başak Yem Fabrikasının teşebbüsü ile aynı ilçemizin devecipınar köyünde 2500 Baş kapasiteli büyükbaş hayvancılık tesisi kurulmuştur. Bu tesiste su sıkıntısı nedeniyle herhangi bir tarımsal üretim yapılmamaktadır. Şuan işletmede toplam 350 baş Holstein ırkı büyükbaş hayvan bulunmaktadır. Bunlardan 150 adedi sağılan inek olup üretilen süt İl Merkezimizdeki Pınar Anadolu ve Gıda A.Ş. ne satılmaktadır. H.5. Tarımsal Faaliyetler H.5.1. Pestisit Kullanımı Dünya nüfusunun hızlı artışına paralel olarak gıda gereksinmesi hızla artmaktadır. İnsanlar beslenmek için gittikçe artan nüfusa yetecek besini üretmek ve bu ürünleri hastalık ve zararlılardan korumak için çalışmaktadırlar. Bu çalışmalar arasında pestisit kullanımı önemli bir yer tutmaktadır. Tarım ürünlerinin üretim ve depolanmaları sırasında, ürün değerini bozan hastalık, zararlı ve yabancı otları yok etmek için kullanılan kimyasal maddelere pestisit adı verilir. Bir kimyasal maddenin pestisit olarak kullanılabilmesi gereken özellikler şöyle sıralanabilir. - Kullanılacak zararlıya etkin olmalı - Kimyaca dayanıklı olmalı - Arı, kuş, balıklar vb. canlılara olabildiğince az zarar vermeli - Ürünlerde mümkün olduğunca az kalıntı bırakmalı - Ucuz olmalı Pestisitlerin kullanım miktarları hastalık ve zararlının cinsine, üretilen ürünün çeşidine, iklim, toprak ve depolanma şartlarına ayrıca pestisitin etken maddesine göre değişiklik arz etmektedir. 160

178 Pestisitlerin tavsiyelere uygun olmayan şekilde kullanılmaları, özellikle son ilaçlama ile hasat arasında bırakılması gereken süreye uyulmaması sonucunda tarım ürünlerinde büyük miktarda kalıntı kalmaktadır. Bitki hastalık ve zararlılarının kontrolünde kullanılan bu ilaçların tarım ürünleri üzerinde ya da içinde kalan türevlerine pestisit kalıntısı denir. Tarım ürünlerinin 1 kilogramında bulunan 1 miligram pestisit ppm cinsinden ifade edilir. Toksikologlara göre bugün insanlar kimyasal maddelerden meydana gelen bir okyanus içinde yaşamak zorunda kalmışlardır. Son zamanlarda pestisitler de dahil olmak üzere bilinen kimyasal maddelerin miktarı 2 milyonu aşmıştır. Pestisitler, canlıların çeşitli hayat formlarına karşı farklı toksik etkiler göstermektedirler. Buna rağmen genel bir kural olarak bitki koruma ilaçlarının insanlar ve hayvanlar için zehirli olduğu kabul edilmelidir. İlaç uygulamalarında asıl amaç, pestisitlerin sadece hedef alınan hastalık veya zararlıya etkili olmasıdır. Hedef alınmayan canlılara da toksik etki gösteren yani selektif (seçici ) olmayan ilaçların kullanılma alanları daraltılmalıdır. Pestisitler, uygulandıkları andan itibaren değişik kimyasallara parçalanmaya başlarlar. Bu parçalanma ürünlerinin bir kısmı bazen esas pestisitten daha toksik ve kalıcı, olabilmektedir. Çok zehirli bir bileşik olan aldicarb'ın parçalanma ürünü SO-aldicarb, esas pestisitten daha zehirli ve kalıcı etki göstermektedir. Pestisitlerin çevredeki sirkülasyonu çok yönlü ve karmaşık bir yapıya sahiptir. Tarla, bahçe ve orman ağaçlarının hastalık ve zararlılara karşı ilaçlanmaları sırasında ilaç zerreleri havaya, toprağa, topraktan yağmurların yeraltı sularına ve dolayısı ile su ekosistemine karışabilmektedir. Örneğin 1975 yılında Amerika' nın Texas ve Lousiana eyaletlerinde pirinç tarlalarına yabancı otlarla mücadele etmek için atılan 2,4 Diamin 'nin rüzgarla taşınan tozları, birkaç mil uzaklıktaki pamuk ve sebze bahçelerinde anormal yapraklanma, yanma ve kuruma gibi etkiler meydana getirmiştir. Hiç pestisit uygulaması yapılmayan kutuplardaki penguenlerde, ayı balığı ve eskimolarda DDT 'nin varlığının belirlenmesi, tarım ilaçlarının dünyadaki sirkülasyonunu göstermesi bakımından önemlidir. Pestisitlerin İnsanlara Etkileri Pestisitler toksik yapıları nedeniyle hedef alınan zararlı böcek ve hastalığın dışında, doğrudan ve dolaylı yollarla insan ve çevresine olumsuz etkiler göstermektedir. Kazalar ve yanlış ilaç kullanımı hariç tutulursa, pestisitlerle insanların teması; ilaç üretimi, taşıma, depolama,kullanma ve ilaç kalıntısı içeren ürünlerin tüketimi sırasında olmaktadır. Bu etkileşim sonunda pestisit, insan vücuduna ağız deri ve solunum yoluyla girmektedir. Pestisitin insanlara etkisi, kendi kimyasal yapısından veya "metabolit" adı verilen parçalanma ürünlerimden ileri gelebilir. Bu maddelerin bir kısmı birikime uğradığı, bir kısmı da birikmediği halde sinir hücrelerinde tahribat yaptığı için çok tehlikeli sonuçlar doğurabilmektedir. Pestisit buharları ile bulaşık havanın solunum yolu ile bünyeye alınması veya ilacın doğrudan cilde teması, bir süre sonra toksik etkilerini göstermektedir. 161

179 Pestisitlere Uzun Süre Maruz Kalındığında Oluşan Etkiler Sinir Sistemi Tablo H.11. Uzun süre pestisitlere maruz kalındığında oluşan etkiler (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) Solunum Sistemi Kalp Damar Sistemi Karaciğer Böbrekler Mide - Barsak Sistemi Dolaşım Sistemi ve Kan Deri Gözler ORGAN SİSTEMİ ETKİ Beyin dokusunun sertleşmesi, sinir kökü i i1tihabı, damar gevşemesi, göz küresinin, arkasında i1tihab, polinevrit vs. Kronik soluk borusu iltihabı, bronşial astım, akciğer anfizemi, firotik akciğer Kronik toksik kalp kası iltihabı, kronik koroner yetmezliği, kas sertleşmesi, kas gevşemesi Kronik sarılık, safra kesesi i1tihabı, karaciğer i1tiha bı Üre, azot ve kreatin artışı, sıvı madde oluşumunda azalış, düşük temizleme Kronik gastrit, ülser, kronik kolit, hemeroit (kanamalı), spastik ve polipik formasyonlar, oniki parmak. barsağı i1tihabl, fazla salgılama veya az asidite, hareket azlığı Alyuvar azlığı, akyuvar azalışı, monosit artışı, hemoglobin değişikliği, retikulasit ve lenfositte kriz Deri iltihabı, egzema Konjoktivit, göz kapakları iltihabı Pestisitlerin Toprağa Etkileri Pestisitler doğrudan bitki üzerine, toprağa ve tohumluğa uygulanırlar. Her nereye uygulanırsa uygulansınlar sonuçta önemli bir bölümü toprakta kalır. Eğer uygulanan pestisit kalıcı ise çevre yönünden çok büyük sakıncalara yol açar. Pestisitler toprakta iki yolla dağılırlar: 1- Çözünerek ve drenaj sularına karışarak sürüklenme yoluyla 2- Mikroorganizmaların biyokimyasal etkileri sonucunda, hidroliz ve oksidasyonla bozulup, çözünebilir bileşikler oluşturarak, karbon gazı ve amonyak çıkartıp basit bir mineral yapıya dönüşmek suretiyle Toprakta kil ve organik maddede absorbe edilerek tutunabilen ve aşağıya doğru süzülen su ile hareket edebilen pestisitler, buharlaşabilir, toprak organizmaları veya bitkiler tarafından tutunabilir, erozyon ve yağmur suyu ile yüzeyde hareket edebilir, kimyasal, mikrobiyal veya güneş ışığıyla bozunmaya uğrayabilirler. Güneş ışınları ile bozunma sonucunda daha toksik fotoürünler oluşabilmektedir. Örneğin sülfid içeren pestisitler ışığın etkisiyle sülfokside dönüşür. Sülfoksitlerin sudaki çözünürlüğü daha fazla olup daha toksik bileşiklerdir. Aldicarbın' sudaki çözünürlüğü 6 ppm iken sülfoksidinin sudaki çözünürlüğü 43 ppm olup kendisinden daha toksiktir. 162

180 Pestisitlerin toprakta kalıntıları şu sonuçlara yol açar: 1 Kirlenmiş toprakta yetişen ürünler pestisit kalıntılarını kökleri ile topraktan alacaklarından, insan ve hayvanlar için gıda ve yem maddesi olarak kullanılacak ürünler azda olsa kalıntı içerirler. 2 Pestisitler topraktan süzülerek yer altı sularına veya buharlaşma ile atmosfere karışabilirler. 3 Toprakta kalıcılıkları fazla olan herbisitler bir sonraki kültür bitkisini olumsuz etkileyebilir. 4 Toprak verimliliğini arttırmada etkili olan solucanlar pestisit kalıntısından zarar görürler. 5 Toprak mikroorganizmalarının kısmen veya tamamen yok olmasına neden olabilirler. Pestisitlerin Sulara Etkileri Toprak, hava ve su üçlüsünden herhangi birine olan bir bulaşma diğer ikisini etkiler. İçme suyu gereksiniminin kuyulardan sağlandığı yerlerde ilaçlama atıklarının değişik yollarla yağmurlarla yıkanarak kuyulara ulaşması kirlenmeye neden olur. Kent sularının çıktığı kaynaklar, baraj gölleri ve göletleri bu ilaçların ulaşması sonucu kirlenebilir. Bir kentin suyunu sağlayan baraj gölünü bazen birçok akarsu besler. Bu akarsuların çevresindeki tarımsal alanların ilaçlanması sonucunda akarsular ve dolayısıyla barajlar kirlenmiş olur. Bu nedenle su kaynaklarını besleyen yerlerde ilaçlama kontrollü yapılmalıdır. Pestisitlerin Besin Maddelerine Etkileri Pestisitlerin çoğu organik bileşiklerdir. Bunlardan sistemik insektisider, hormon yapısındaki herbisitler çeşitli yollar ile bitki içine girmekte onun biyokimyasal olaylarını ya da besinler ile kimyasal reaksiyona girerek besin değerini etkileyebilmektedir. Bir kısım pestisitler de yüksek buharlaşma basınçları ve kokulu olmaları nedeniyle bitki içine girdikleri yerlerde bozunurken kokulu bileşikler oluşturarak besinin tat ve koku gibi niteliklerini bozabilirler. H.5.2. Gübre Kullanımı Tarımda kullanılan gübreler 2 ye ayrılmaktadır. 1 Tabii Gübreler a Çiftlik Gübresi b - Yeşil Gübreler c Sıvı Gübreler 163

181 2 Suni Gübreler İlimizde tabii gübrelerden çiftlik gübresi kullanılmaktadır. Kimyasal gübrelerden ise tarımda birçok gübre cinsi kullanılmakla birlikte genel kullanılan kimyasal gübre cinsleri şunlardır. 1 Amonyum Nitrat ( %33 veya 26 Azot) 2 ÜRE (% 46 Azot) 3 Diamonyum Fosfat (DAP) ( % 18 Azot % 46 Fosfat ) 1 Amonyum Nitrat Azotlu gübreler içerisinde dünyada en çok tüketilen gübre amonyum nitrattır. Ülkemizde üretilen Amonyum nitrat gübreleri % 26 ile % 33 Azot içermektedir. Amonyum nitratın içerdiği azotun yarısı amonyum, diğer yarısı da nitrat şeklinde bulunmaktadır. Kolay çözünür olması ve bitkilerin gerek nitratı gerekse amonyumu absorbe etmeleri nedeniyle nitrat toprakta artık bırakmaz. Bu özellikler nedeniyle amonyum nitrat hızlı etki yapan bir azotlu gübredir. Amonyum nitrat üretimi nitrik asidin amonyak ile nötrleştirilmesi ilkesine dayanır. Elde olunan ürün gübre olarak kullanılabilecek şekilde izole edilerek granüle şekle getirilir. 2 Üre Üre beyaz renkli kokusuz, kristal yapıda, suda kolaylıkla çözülebilen %46 Azot içeren gübredir. Üre kimyasal gübreler içerisinde en yüksek düzeyde azot içeren bir gübredir. Üre higroskopik olup, atmosferden nem absorbe eder. Ancak içerdikleri azot ilkesine göre üre, öteki azotlu gübrelere oranla daha az hidroskopikdir. Ürenin elde edilmesi amonyak ile karbondioksitin sentezine dayanır. Gübrelerin Çevreye Olan Etkileri Araştırmalar iyi gübreleme ile kullanılan uygun gübrelerin bitki ürün verimini artırması yanında çevre üzerinde oldukça faydalı olduğunu göstermiştir. Bunun yanı sıra dengesiz ve aşırı kullanımların beraberinde birçok problemi getirdikleri de bir gerçektir. Tarımda kullanılan gübrelerin çevreyi kirlettiği, günümüzde sık sık tartışılan bir konudur. Gübrelemenin çevre kirlenmesi açısında üzerinde titizlikle durulması gereken üç yönüne dikkat etmek gerekir. Bunlar ; İçme suyunun kirlenmesi, Göl ve Akarsuların oksijence yoksullaşması, bitkisel ürünlerin dengesiz niteliği veya düşük nitelikli olmaları. Gübrelerde kullanılan nitrat içme sularının niteliği üzerine olumsuz etki yapan gübre temel öğesidir. Nitratlı gübrelerin tarımda artan miktarlarda kullanılması nedeniyle bu gübrelerin bir kısmı yıkanarak daha aşağıda yer alan içme sularının sağladığı aküferlere karışmaktadır. Yalnız bitkilere uygulanan azotun % 50 si bitki tarafında kullanılmakta % 30 u topraktaki mikroorganizmalarca organik formda fikse edilmekte, % 15 i denitirfikasyona uğramakta, sadece % 5 i topraktan yıkanmaktadır. 164

182 Tablo H Yılında İlimizde Kullanılan Toplam Gübre Miktarları (İl Tarım Müdürlüğü Verileri) GÜBRE CİNSİ KULLANILAN MİKTAR (Ton) % 21 Amonyum Sülfat 9.360,750 % 26 Amonyum Nitrat 9.21,300 % 33 Amonyum Nitrat ,850 ÜRE 3.497,850 DAP ,690 T.S.P. 153,350 N.S.P. 34, (Kompoze) 6.777, Zn , , ,000 Potasyum Sülfat 16 Ekin Güb(10,25,5+ME) TOPLAM ,54 H.5.3. Toprak Kullanımı Tarımsal faaliyetlerde toprak kaybını (erozyonu) engellemek üzere yapılan çalışmalarımız maddeler halinde şöyledir ; İlimizde mevcut, tarım yapılan çok meyilli arazilerde erozyonu tamamen önleyen bir tedbir olan teraslama yöntemi, yaygınlaştırılmaya çalışılmakta bu konuda çiftçilerimiz bilgilendirilmektedir. Topraklarımızdan alınan ürünlerle meydana gelen besin yönünden fakirleşmeyi önleyip toprağı besin maddeleri yönüyle destekleyen ayrıca toprak ve su muhafazası içinde büyük önemi olan Yonca, Korunga, Fiğ...vb. yem bitkileri ekilişleri teşvik edilmekte ve bu konunun yararı yapılan toplantılarla, basılı ve sesli yayın vasıtası ile anlatılmaktadır. Mera, ülkemizde erozyonun önlenmesinde ve hayvancılıkta çok büyük öneme haizdir. Mevcut meraların korunması, ıslahı ve meraların artırılması hem hayvancılığın gelişmesine önemli bir katkı sağlayacaktır hem de erozyonun önlenmesinde çok büyük rol oynayacaktır. Bu amaçla 1998 yılında çıkarılmış olan 4342 sayılı mera kanunu ile mevcut meraların korunarak ıslah edilmesi ve mera işgallerinin önlenmesi amaçlanmaktadır. Bu ise erozyonun önlenmesinde toprak ve su muhafazasına önemli oranda katkıda bulunacaktır. İl Müdürlüğümüz ve diğer kurumlardan elemanlarla kurulan teknik heyetçe mevcut meraların tespit ve tahdit çalışmaları yapılmakta, mera parselleri, taş dikimi ile belirlenerek işgal ve tahriplerinin önlenmesine çalışılmaktadır. Toprağın yapısının bozulmasına, orman ve mera yangınlarına sebep olan anız yakmalarının, zararı çiftçilerimize anlatılmakta ve önlemeye çalışılmaktadır. Bu amaçla İl 165

183 Müdürlüğümüzce toprak yüzeyindeki sapları parçalayarak zararsız hale getiren Rotatiller(Sap Parçalayıcı) alınmış ve çiftçilerimize kullandırılmaktadır. Sulu alanlarda malçlama gibi toprak yapısını düzenleyici konuların eğitimi yapılmaktadır. Rüzgar erozyonu olan yerlerde rüzgar erozyonunu önleyici tarla kenarlarına perde yapacak şekilde set bitkileri dikimi tavsiye edilmektedir. KAYNAKLAR İl Tarım Müdürlüğü 166

184 I. MADENCİLİK Ülke ekonomilerinin önemli sektörlerinden biri olan madencilik, ulusların sosyoekonomik kalkınmaları için gerekli olan enerji ve sanayiinin temel hammaddelerinin sağlayan tüm faaliyetleri kapsamaktadır. Temel sanayi girdilerine hammadde sağlayan Madencilik Sektörü de bu anlamda ülkemizin temel taşı olan sektörlerinden birisi olmalı ve diğer sektörler için her zaman lokomotif görevi görmelidir. Çeşitlilik ve rezerv açısından oldukça zengin maden yataklarına sahip olan ülkemizde önemli miktarda maden hammadde kaynağı bulunmaktadır. Türkiye'de madencilik kamu sektörü ve özel sektör tarafından yapılmaktadır. Gelişmekte olan ülkelere baktığımızda madencilik sektörünün GSMH içindeki payının % 20'lerde olduğunu görürüz ancak Ülkemizde bu oran henüz istenilen seviyede değildir. Gelişmekte olan bir ülke durumundaki Türkiye bir yandan 1 milyonluk nüfus artışını besleyebilecek yatırım ve üretimi sağlamak, diğer yandan fert başına düşen milli geliri artırarak halkın refah düzeyini yükseltmek zorundadır. Bunu sağlayacak en önemli kaynaklardan biri madenciliktir. I.1.Maden Kanununa Tabi olan Madenler ve Doğal Malzemeler: I.1.1 Sanayi Madenleri (MTA verileri-2008) Tablo I.01: Yozgat İli Sanayi Madenleri Kalitesi Toplam Rezerv Madenin Cinsi Bulunduğu Yer /Tenörü (ton) Flüorit Şefaatli Akdağmadeni % CaF Grafit Akdağmadeni % Sabit C Kayatuzu Yerköy (Sekili) % 92 NaCl Barit Akdağmadeni - Yukarı Çulhalı Tuğla- Kiremit Ham. Akdağmadeni - Yerköy - Sarıkaya - 94 milyon Kireçtaşı Sorgun - Şefaatli Çekerek % CaCO 3 39 milyon Çimento Hammaddesi Merkez (Saray) Çekerek - 55 milyon Mermer Sorgun - Çayıralan Merkez (Muslubelen) - 15 milyon m 3 +? Kuvarsit Sarıkaya (Koçcağız ve Karacalar Köyleri) Sorgun - Sarıkaya (Çomakdağı) - % SiO Vollastonit Akdağmadeni (Y. Çulhalı Köyü) Demir Sarıkaya- Sorgun % Fe

185 I.1.2. Metalik Madenleri (MTA verileri) Tablo I.02: Yozgat İli Metalik Madenleri Madenin Cinsi Bulunduğu Yer Kurşun-Çinko Akdağmadeni Demir Sarıkaya- Sorgun Kalitesi /Tenörü % 4 Pb % 8 Zn % Fe Toplam Rezerv (ton) Altın Akdağmadeni (Başçatak köyü) 2.1 gr/ton - Bakır Merkez (Baltasarılar köyü) % Cu I.1.3. Enerji Madenleri (MTA verileri) Madenin Cinsi Kömür Tablo I.03: Yozgat İli Enerji Madenleri Bulunduğu Yer Sorgun-Merkez (Divanlı Köyü) Kalitesi /Tenörü Kcal/Kg kükürt Toplam Rezerv (ton) Uranyum Sorgun % U 3 O 8 Kaplıca Sorgun-Saraykent-Boğazlıyan- Sarıkaya Yerköy C 386 lt/sn debi Kaynak Suları Yozgat ili ve ilçelerinde yüzeyleyen litolojik birimlerde depolanan yeraltı suyunun bir kısmı kaynaklar aracılığıyla yeryüzüne çıkmaktadır. Kaynaklar, granit, granodiyorit, gabro, mermer, çakıltaşı ve kumtaşlarından boşalmaktadır. Kaynaklar kayaçların kırık ve çatlakları aracılığıyla boşalım yapmaktadır. En büyük kaynaklar kireçtaşlarından boşalmaktadır. I.1.4. Maden Kanununa Tabi Olan Doğal Malzemeler Taş, kum ve kireç ocaklarından çıkartılan ürünler yol yapımında, inşaat sektöründe ve endüstride çok geniş kullanılan hammaddelerdir. Yozgat il sınırları içinde taş ocakları birçok ilçeye veya bölgeye yayılmış bulunmaktadır. İlimizde bulunan maden ocaklarının listesi. Tablo I.04: Yozgat İli Maden Ocaklar Sıra Tesisin Adı Adresi Türü 1 Hasan Güngör İnönü Bucağı / Akdağmadeni Çinko-Kurşun 2 Mazhar Tanrıkulu Varlık Mah. Sekili /Yerköy Çinkooksit Tesisi 3 Matkim Mdencilik Karapınar Köyü Akdağmadeni Demir Ocağı 4 Kalemaden End.Ham. Delice Köyü Yerköy Feldispat Ocağı 5 Kalemaden End.Ham. San. 2 Adet Dosya Salmanfakılı Köyü Yozgat Evci Köyü Yozgat Feldispat Ocağı Ve Kaolen Ocağı 6 Neflor Mikro.Min.Mad. Karacaahmetli Köyü / Yerköy Florit Madeni 168

186 7 Ömer Çalışkan Cıcıklar Köyü Şefaatlı Fluorit Madeni 8 Ömer Çalışkan Alifakılı Köyü Şefaatlı Fluorit Madeni 9 Bütüner Beton İş Sanayi Sitesi/Sarıkaya Kalker Ocağı 10 Doğan Madencilik Çekerek Beyyurdu Köyü Kalker Ocağı 11 Mustafa Altan Belencumafakılı Köyü Sorgun Kalker Ocağı 12 Partaş İmar İnş. Boğazlıyan İlçesi Kalker Ocağı 13 Sortaş Mad. Belencumafakılı Köyü Sorgun Kalker Ocağı 14 Süleyman Arın Boğazlıyan İlçesi Kalker Ocağı 15 As-Taş Kapaklı Mevki Sorgun Kalker Ocağı 16 Yusuf Kılıç Yazıçepni Köyü / Boğazlıyan Kalker Ocağı 17 On-Gün İnşaat Sorguntatlısı Köyü Sorgun Kalker Ocağı 18 Çiğdemli Belediyesi Çiğdemli/ Sorgun Kil Ocağı 19 Coşkun Tuğla Çalatlı Köyü Asarcık Mevkii Kil Ocağı 20 Coşkun Tuğla Yozgat / Fakıbeyli Köyü Kil Ocağı 21 Özdoğuş İnş. Ve İth.Mad. Sivas Yolu Çardak Mevkii Sorgun Kil Ocağı 22 Yibitaş Lafaerge Deliler Köyü /Şefaatlı Kireçtaşı Ocağı 23 Özbektaşlar Madencilik Kadışehri Krom Ocağı 24 Cumhur Baysal Çekli Köyü Kadışehri Krom Ocağı 25 Ali Naci Kavcı Çekerek İlçesi/ Bazlambaç Kasabası Kum Ocağı 26 Aziz Yağan Sorgun İlçesi/Çatmasöğüt Köyü Kum Ocağı 27 Bekir Şensoy Şefaatli İlçesi/Bahçelievler Mah. Kum Ocağı 28 Bekir Şensoy İncehisar Mah. Şefaatli Kum Ocağı 29 Çekerek Belediyesi Çekerek/Yozgat Kum Ocağı 30 Doğan Kum Oc. A.Ş. Çayırlık Mevkii Ve Sarıboğaz Mevkii Kum Ocağı 31 Dsi. Xıı Bölge Müd. Yerköy İlçesi/Hacıuşağı Köyü Kum Ocağı 32 Dsi. Xıı Bölge Müd. Yerköy İlçesi-Kömtepe Mevkii Kum Ocağı 33 Gümüş Yapı Malz. A.Ş. Yerköy İlç./Buruncuk K. 85.Nolu Par. Kum Ocağı 34 Koç Emek Yerköy İlç./Sekili Bel. Karatepe Mev. Kum Ocağı 35 Karayakup Belediyesi Sarıkaya Kum Ve Çakıl Ocağı 36 Karayolları 6. Bölge Müd. Sarıkaya Yolu Özler Geçişi Malzeme Ocakğı 37 Karayolları 6. Bölge Müd. Şefaatli İlçesi/ Şefaatli Girişi/Sarıkent Malzeme Ocağı 38 Yibitaş A.Ş. Saray/Yerköy Marn Madeni 39 Ammer Anadolu Mermer Bardakçı Özü Mevkii Yenifakılı Mermer Ocağı 40 Bisom Madencilik Çandır İlçesi Topraktaş Mevkii Mermer Ocağı 41 Hasan Kocabaş Derekemal Köyü Çayıralan Mermer Ocağı 42 Net İnşaat Çayıralan İlçesi/Derekemal Köyü Mermer Ocağı 43 Özlem Mermer Karşıyaka Mahalllesi Sorgun Mermer Ocağı 44 Bademler Mermer Yenifakılı/Yozgat Mermer Ocağı 45 Toros Mermer Çandır İlçesi Kayalı Mevkii Mermer Ocağı 46 Dsi. Xıı Bölge Müd. Yerköy İlçesi Belkavak Köyü Taş Ocağı 47 Dsi. Xıı Bölge Müd. Şefaatli İlçesi/Bağyazı Köyü Taş Ocağı 48 Dsi. Xıı Bölge Müd. Yerköy İlçesi/Aşağıelmahacılı Köyü Taş Ocağı 49 Dsi. Xıı Bölge Müd. Bağyazı Köyü / Şefaatlı Taş Ocağı 50 Dsi. Xıı Bölge Müd. Aşağıelmahacılı Köyü Yerköy Taş Ocağı 51 Dsi. Xıı Bölge Müd. Belkavak Köyü /Yerköy Taş Ocağı 52 Karayolları 6. Bölge Müd. Esentepe Köyü Keldağ Mevkii Taş Ocağı 53 Mehmet Yıldırım Yeköy İlçesi/A.Elmahacılı Köyü Taş Ocağı 54 Özkarataşlar A.Ş. Boğazlıyan İlçesi Devecipınarköyü Taş Ocağı 55 Emda İnşaat A.Hasinli Köyü /Boğazlıyan Tras Ocağı Ve Kaolen Ocağı 169

187 I.2 Madencilik Faaliyetlerinin yapıldığı yerin özellikleri: İlimizde denetlenen ocakların birkaçı hariç genellikle plansız üretim yapılmaktadır. Birçok ocakta yüksek şev açılı aynalar mevcuttur. Bunlar çok çirkin görüntülere yol açmakla birlikte iş ve ekipman güvenliği açısından da tehlike arz etmektedir. Taş kırma işlemlerinde toz bastırmak için alınan tedbirler yetersizdir. Taş tozu elde etmek için yıkama tesislerinden çıkan yıkama suları için çökertme havuzlarının yetersiz olduğu veya gelişigüzel yapıldığı görülmektedir. Bazılarında ise bu işlemler için derme çatma suni göletler oluşturulmuştur. Yıkama eleme. tesislerinde proses için kullanılan sular genellikle ocak yakınlarındaki derelerden veya sondaj kuyularından temin edilmektedir. Sondaj kuyularının bazılarının DSY 14. Bölge Müdürlüğü'nden izin alınmadan açıldığı görülmektedir. Bilhassa kış aylarında ocak çukurlarında su birikimi olmaktadır. Yağıştan ve prosesten kaynaklanan kirlilik arz eden yüzeysel sular için tesislerin birçoğunda drenaj kanalı ve toplama, dinlendirme havuzu mevcut değildir. Tesislerden kaynaklanan kirletici unsurdaki bu sular basit ve yetersiz göletçiklere, havuzlara gönderilmekte fazlasının ise yüzeyden kirlilik yüküyle birlikte kendi akışıyla gelişigüzel alıcı ortama verilmesi sonucu kirlilik meydana getirdikleri gözlemlenmiştir. I.3.Cevher Zenginleştirme Yeraltında çeşitli metotlarla çıkarılan madenler, gang mineralleriyle, (Kullanılmayan mineraller) beraber çıkarıldığı için mineral yapısına ulaşıncaya kadar kırma, öğütme ve eleme işlemine tabi tutulurlar. Eleklerden geçirildikten sonra silolarda toplanırlar. Buraya kadar tüm madenlerde aynı işlemler uygulanır. Bundan sonra zenginleştirme işlemine geçilir. Zenginleştirme işleminde; cevherin yapısına göre önce sulu sistem zenginleştirme ile gang mineraller temizlenir. Her değişik türdeki cevheri zenginleştirmek için değişik metotlar kullanılır. I.4. Madencilik Faaliyetlerinin Çevre Üzerine Etkileri İlimiz sınırları içerisinde bulunan maden kanununa tabi olan bazı faaliyetlerde patlayıcı maddeler kullanılmaktadır. Bu da yeraltı sularını ve çevreyi olumsuz yönde etkilemektedir. Bazı madencilik projeleri yapıldığı alanlar orman alanları olduğundan ağaçlar kesilmekte olup ekolojik denge bozulmaktadır. I.5.Madencilik Faaliyetleri Sonucunda Arazi Kazanım Amacıyla Yapılan Rehabilitasyon Çalışmaları Madencilik faaliyetleri sonucunda ÇED Raporlarında verilen taahhütnameler çerçevesinde rehabilitasyon çalışmaları yapılmaktadır. Ayrıca Maden faaliyetlerinde bulunan kuruluşlardan İl Çevre ve Orman Müdürlüğü doğaya yeniden kazanım projesi istemektedir, böylelikle maden sahalarının kapatılmasının ardından sahanın nasıl rehabilite edileceği kayıt altına alınmaktadır ve titizlikle incelenmekte, olası düzensizlikler engellenmektedir. KAYNAKLAR MTA Sivas Bölge Müdürlüğü verileri 170

188 J. ENERJİ J.1. Birincil Enerji Kaynakları Güneş, rüzgar, kömür gibi sınıflandırılan alt başlıklardır. Bunlar gereken enerji kullanımına dönüştürülünceye kadar makinelerde ısınma amacıyla, türbin veya motor gibi araçlarda kullanılıncaya kadar işe yaramaz. Dünyanın her yerinde birçok ülkede pek çok birincil enerjinin ziyan olmasına sebep onu gerekli hizmete çevirecek olan donanımın tasarımındaki veya gelişmesindeki yetersizliklerdir. J.1.1. Taşkömürü İlimiz Sınırları içerisinde taşkömürü rezervi mevcut değildir. J.1.2. Linyit Yozgat ili linyit yataklarının oluşumu açısından zengin yer altı doğal kaynaklarına sahiptir. Özellikle Sorgun içerisinde Çeltek ve Ayrıdam olmak üzere iki ayrı noktadan çıkarılmaktadır. Sorgun Çeltek kömür işletmesinde bulunan linyit yataklarının toplam rezervi 1,25 milyon tondur. İlimizde çıkarılan linyit kömürlerinin havada kuru numunede Min Kcal/kgr, ısı değerine sahip olup Yozgat ve çevre illerde ısınma amaçlı olarak kullanılmaktadır. J.1.3. Asfaltit İl sınırlarımızda asfaltit rezervi yoktur. J.1.4. Bitümlü Şist İl sınırlarımızda bitümlü şist rezervi yoktur. J.1.5. Ham petrol İl sınırlarımızda petrol rezervi yoktur. J.1.6. Doğalgaz İlimiz sınırlarında doğalgaz rezervi yoktur. İlimizde doğal gaz kullanımı çalışmaları başlatılmış olup inşaat çalışmaları devam etmektedir. J.1.7. Nükleer Kaynaklar (Uranyum ve Toryum) İlimizde uranyum ve toryum rezervi yoktur. J.1.8. Orman Bu konu ile ilgili bilgiler F.1.1. başlığı altında verilmiştir. J.1.9.Hidrolik İlimizde bu konuda çalışma bulunmamaktadır. 171

189 J Jeotermal Bu konu ile ilgili bilgiler B.1.8. başlığı altında verilmiştir. J Güneş Yozgat İlinde güneş enerjisi ile ilgili herhangi bir tesis bulunmamaktadır. İlimize ait 2011 yılına ait aylara göre güneşlenme potansiyeli Tablo J.1 de verilmiştir. Tablo J.1. Aylara Göre Güneşlenme Potansiyeli (Meteoroloji Müdürlüğü Verileri ) 2011 Yılı Güneşli Gün Sayısı Dakikada Güneşlenme Şiddeti(cal/cm²) Güneşlenme Süresi (Saat/Gün) Ocak ,62 3,6 Şubat ,31 3,7 Mart ,82 5,2 Nisan ,85 7,0 Mayıs ,20 8,6 Haziran ,58 12,5 Temmuz ,19 12,2 Ağustos ,45 12,2 Eylül ,58 8,9 Ekim ,81 6,1 Kasım ,50 2,9 Aralık ,49 2,8 J.1.12.Rüzgâr İlimizde rüzgar enerjisi üreten herhangi bir santral yoktur. J Biyokütle İlimizde biyokütle enerji üretim ve tüketimi ile ilgili bilgi elde edilememiştir. J.2. İkincil Enerji Kaynakları Doğada potansiyel halde bulunan birincil enerji kaynaklarının çeşitli teknolojik donanımlarla bir çevrim sonucu enerji üretiminin elde edildiği sistemlerdir. J.2.1. Termik Enerji Termik santraller, kömür, motorin, doğalgaz, fuel-oil, jeotermal enerji kaynaklarının kullanılması ile elektrik enerjisinin üretildiği tesislerdir. Bu tesislerden elde edilen enerjiye termik enerji denilmektedir. İlimizde termik santral bulunmamaktadır. 172

190 J.2.2. Hidrolik Enerji Hidrolik santrallerde akarsu gücünden yararlanılarak elektrik enerjisi elde edilmesidir. İlimizde 3 adet hidroelektrik santrali inşaat aşamsında olup ; -Gelingüllü HES Projesi için Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli değildir kararı, -Çekerek Regülatörü ve HES Projesi inşaat aşamasında olup Çevresel Etki Değerlendirmesi gerekli değildir kararı, -Çekerek Gökmen Regülatörü ve 3,2 MW Kurulu Güce Sahip Hidroelektrik Santrali için Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli değildir kararı VERİLMİŞDİR. J.2.3. Nükleer Enerji Doğada bulunan radyoaktif elementlerden yararlanılarak nükleer santrallerde elektrik enerjisi elde edilmesidir. İlimizde nükleer enerji santralı bulunmamaktadır. J.2.4. Yenilenebilir Elektrik Enerjisi Üretimi İlimizde rüzgar, jeotermal, güneş (su ısıtma hariç) ve biyokütle enerji üretimi yoktur. J.3. Enerji Tüketiminin Sektörlere Dağılımı Tablo J.2. Yozgat İli Enerji Tüketiminin Sektörel dağılımı ( Sanayi Tic.Müd. verileri-2008) SEKTÖRLER ENERJİ TÜKETİMİ (KWH) Meskenler - Resmi Daireler - KİT ler - Köyler - Ticarethaneler - Küçük Sanayiler - Büyük Sanayiler - Genel Aydınlatma (sakak,cadde,park vb.) - Şantiyeler - Hayır Kurumları - Tarımsal Sulamalar - Çeşitli Tüketimler - Net Tüketim - Şebeke Kaybı - Brüt Tüketim - J.4. Enerji Tasarrufu İle İlgili Yapılan Çalışmalar İlimizde enerji tasarrufu ile ilgili; Sokak lambalarının gücünün düşürülmesi, gün ışığına duyarlı fotoselli sokak lambalarının kullanılması ve gereksiz lambaların sökülmesi çalışmalar yapılmaktadır. KAYNAKLAR Çamlıbel EDAŞ Yozgat Müessese Müdürlüğü Meteoroloji Müdürlüğü verileri 173

191 K. SANAYİ VE TEKNOLOJİ K.1. İl Sanayinin Yer Seçimi Süreçleri ve Bunu Etkileyen Etkenler Yozgat-Ankara Karayolu nun 28. km sinde Yerköy İlçesi Harkaşan köyü yol ayrımında kurularak tüm alt yapısı ile kullanıma hazır hale getirilen Organize Sanayi Bölgemize 4325 sanayici ve işadamları akın akın Yozgat a gelerek Organize Sanayi Bölgemizde tüm fabrikaların tamamlanmasıyla civarında bir istihdam imkanı İlin en büyük sorunlarından biri olan işsizliğin azaltılması ve ekonominin güçlenmesine olumlu katkı sağlayacaktır. K.1.1. Sanayi Alanları Organize Sanayi Bölgesi 1994 yılında kamulaştırma çalışmaları başlamış olup 1995 yılında bu çalışmalar tamamlanmıştır.bununla birlikte Organize Sanayi Bölgemizin proje çalışmaları neticesinde 110 adet Sanayi parseli oluşmuştur.organize Sanayi Bölgesi m² arsa üzerine kurulmuştur.1996 yılında altyapı çalışmaları Asfalt,yol, su elektrik zemini, kanalizasyon,yağmur suyu drenaj, içme ve kullanma su nakil hatları,ag-og Elektrik Saha içi inşaatları 1997 yılında tamamlanarak hizmete sunulmuştur. K.1.2. Küçük Sanayi Sitesi Yozgat ilimiz adet işyerinden oluşan 9 adet Küçük Sanayi Sitesinde çeşitli meslek grublarında esnaf ve sanatkarlardan kişinin istihdamı sağlanmaktadır. K İnşaat Halindeki Sanayi Siteleri İnşaat halinde Küçük Sanayi Sitesi bulunmaktadır. K Boğazlıyan Küçük Sanayi Sitesi 198 işyerinden müteşekkil küçük sanayi sitesine çeşitli meslek grublarından 302 kişiye istihdam sağlanmaktadır. K Çekerek ve Yenifakılı Küçük Sanayi Sitesi 73 işyeri Müteşekkil Çekerek Küçük Sanayi Sitesi çeşitli meslek grublarından 126 kişiye istihdam sağlanmaktadır. K Sarıkaya Küçük Sanayi Sitesi Sarıkaya Ata Küçük Sanayi Sitesinde 176 işyerinde çeşitli meslek grublarından 578 kişiye istihdam sağlanmaktadır. K Yozgat 100.Yıl Küçük Sanayi Sitesi Küçük Sanayi Sitesinde 244 işyerinde çeşitli meslek grublarından kişiye istihdam sağlanmaktadır. 174

192 K Akdağmadeni Küçük Sanayi Sitesi Küçük Sanayi Sitesinde 146 işyerinde çeşitli meslek grublarından 438 kişiye istihdam sağlanmaktadır. K Yerköy İnan Küçük Sanayi Sitesi Küçük Sanayi Sitesinde 224 işyerinde çeşitli meslek grublarından 732 kişiye istihdam sağlanmaktadır. K Yerköy 100.Yıl Küçük Sanayi Sitesi Küçük Sanayi Sitesinde 202 işyerinde çeşitli meslek grublarından 140 kişiye istihdam sağlanmaktadır. K Sorgun Yeşilova Küçük Sanayi Sitesi Küçük Sanayi Sitesinde 243 işyerinde çeşitli meslek grublarından 972 kişiye istihdam sağlanmaktadır. K Şefaatli Küçük Sanayi Sitesi Küçük Sanayi Sitesinde 168 işyerinde çeşitli meslek grublarından 156 kişiye istihdam sağlanmaktadır. K.2. Genel Anlamda Sanayinin Gruplandırılması Yozgat ilinin kalkınmada öncelikli birinci derecede iller arasında olması nedeniyle Organize Sanayi Bölgesinde yatırım yapan sektörler şunlardır. Gıda, Tekstil, Konfeksiyon, Mobilya, Tıbbi Malzeme, Kağıt Sanayi, Makine Sanayi, Kristal Cam, mozaik, Zirai Aletler, Kozmetik Makineleri, Oto Yedek Parça, Ambalaj, İnşaat ve çimento Sanayi, Plastik ve ambalaj,toprak, Metal,Madencilik,Karoser,Sağlık,Kimyasal,Beyazeşya yedek parçaları,ayakkabı,hediyelikve turistik eşya,yağ(evsel ve madeni Yağları),LPG dolum işletmesi,jeotermal Enerji Termal ısıtma gibi sanayi yatırım bulunmaktadır. K.3. Sanayinin İlçelere Göre Dağılımı K.4.Sanayi Gruplarına Göre İşyeri Sayıları ve İstihdam Durumu Yozgat ta sanayi yeterince gelişmemiştir. Yozgat ta kurulmakta olan Organize Sanayi Bölgesi sanayinin gelişmesinde önemli rol oynayacaktır. Yozgat ilinde ağırlıklı üretim gıda sanayidir. Gıda Sanayinde Faaliyet gösteren fabrikaların çoğu un fabrikasıdır. Diğerleri de ayçiçek, bira, şeker fabrikası, süt fabrikası, çikolata ve gofret fabrikalarıdır. K.5. Sanayi Gruplarına Göre Üretim Teknolojisi Ve Enerji Kullanımı Yozgat ilinde kurulu olan Organize Sanayi Bölgesi haricinde, Boğazlıyan küçük Sanayi Sitesi, Çekerek küçük Sanayi Sitesi, Sarıkaya küçük sanayi sitesi, Yenifakılı küçük sanayi bölgeleri faaliyet göstermektedir. Yozgat Organize Sanayi Bölgesi Arıtma tesisi için iş termin planı vermiştir. Tesis planlama aşamasındadır. 175

193 Yozgat İlindeki Sanayi Kuruluşlarının ilçelere göre dağılımı ve istihdam durumu Tablo K.01 Yozgat ili Sanayi Kuruluşları S. No Şirketin Adı Yeri Üretim Konusu Kurulu Kapasite 1. Üsaş Gıda Nakliye Sanayi Ticaret Un ve Kepek Limited Şirketi Çayıralan Üretimi T/Y 2. Anadolu Plastik İnş.Tem.Gıda Tarım ve Hay.Mad.Ağaç İşleri İhr.ve Çayıralan PVC Profil Üretimi M/Y İth.San.ve Tic.A.Ş. 3. Özenal Unlu Mamül. İmalat Paz. Ekmek Tarım Hayvan.San.ve Tic.Ltd.Şti. Akdağmadeni Üretimi 4. Bambu Mobilya Mehmet ERCİYAS Akdağmadeni Üretimi 5. Akdağsan Gıda Tekstil Tar.Ür. Pet.Tic.San.Ltd.Şti. Sentetik Çuval Akdağmadeni Üretimi 6. Kobi Plastik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi Akdağmadeni Poşetlik Film 7. Rasih ve İhsan Maden Limited Kurşun Çinko Şirketi Akdağmadeni Üretimi 8. Sentekstil Konfeksiyon ve Örme Tekstil Sanayi ve Ticaret A.Ş. Akdağmadeni Üretimi 9. Yüce Zirai Aletler Sanayi ve Ticaret Tarım Römorku Limited Şirketi Akdağmadeni İmalatı 10. Deni Tekstil Gıda Tarım Ür.Petrol Tekstil Ticaret ve Sanayi Ltd.Şti. Akdağmadeni Üretimi KĞ/Y T/A/Y KĞ/Y KĞ/Y T/Y A/Y 361 A/Y A/Y Filli Üretim K.K.O İstihdam Vasıflı İstihdam Vasıfsız 400 T/Y % M/Y % KĞ/Y % T/A/Y % KĞ/Y % KĞ/Y % ,44 T/Y % A/Y % A/Y % A/Y % Bozer Un Yem Tarımcılık Un ve Kepek Nak.San.ve Tic.Ltd.Şti. Aydıncık Üretimi 12. Başak Yem Sanayi ve Ticaret Karma Yem Anonim Şirketi Boğazlıyan Üretimi. 13. Özpolatlar Tarım Ürünleri Ticaret Yamaçlı Besi Yemi Ve Sanayi Limited Şirketi Kas.Boğazlıyan Üretimi 14. Kersenlioğulları Tarım Ürünleri Uzunlu Kas. Un ve Kepek Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti. Boğazlıyan Üretimi 15. Seray Un Tarım Gıda Un ve Kepek Pet.Ür.Nak.San.ve Tic.Ltd.Şti. Boğazlıyan Üretimi 16. Özdal Gıda Ticaret ve Sanayi Un Kepek ve Ekmek Limited Şirketi Boğazlıyan İmlalatı 17. Durmazlar Tarım Ürün.Hay.Gıda Un ve Kepek Tuzm.İnş.Paz.Tic.ve San.Ltd.Şti Boğazlıyan Üretimi 18. Özkarataşlar Tarım Ürünleri Un Kepek, Hazır Madencilik Tic.ve San.Ltd.Şti. Boğazlıyan Beton,Mıcır,Taş T. 19. Kartaloğulları Tarım Ürünleri Gıda Yamaçlı Kas. Un ve Kepek Kim. Gübre Tic.San.Ltd.Şti. Boğazlıyan Üretimi 20. Akşahin Gıda Tarım Ür.Tek.Pet. Ekmek Üretim ve Paz.Ltd.Şti. Boğazlıyan Üretimi 21. Boğazlıyan Belediyesi Ekmek ve Boğazlıyan Büz İmalatı 22. Yalçın Kardeşler Süt ve Süt Süt Ürünleri Mam.Pazarlama Ltd.Şti. Boğazlıyan Üretimi 23. Boğtaş Boğazlıyan Turz.Gıda Polietilen Ambalaj Plastik Tic.San.A.Ş. Boğazlıyan Boru İmalatı 24. Bulur Sondaj Turz.Taş.İnş.Gıda Tar.Ürün.Hay.Tic.ve San.Ltd.Şti Boğazlıyan Saç Kılıf Üretimi 25. Hilalpen İnş.Malz.Taş.Ta.Ür.Hay. PVC Profilden Kapı Turz.San.ve Tic.Ltd.Şti. Boğazlıyan ve Pencere 26. CTS Madencilik inşaat Turizm ithalat İhr.San.ve.Tic.Ltd.Şti- Boğazlıyan Şubesi 27. Emda İnşaat Sanayi ve Maden Boğazlıyan Doğraması Üretimi Mermer Blok Üretimi Portland Çimento Üretimi Ticaret Limited Şirketi Boğazlıyan 28. Partaş İmar İnşaat Madencilik Ticaret ve Sanayi Ltd.Şti. Boğazlıyan Beton Mamulleri Üretimi T/Y 107 T/Y % 0, T/Y T/Y % T/Y T/Y % T/Y T/Y % 0, T/Y T/Y % T/KĞ/Y T/KĞ/Y % T/Y T/Y % T/Y T/Y % T/Y T/Y % KĞ/Y KĞ/Y % KĞ/A/Y KĞ/A/Y % KĞ/Y KĞ/Y % KĞ/Y KĞ/Y % T/Y M2/Y M2/Y % M T/Y M2/A/T/Y 29. Korige Yapı Turz. Enerji Gıda Özler Kasabası Maden Akaryakıt Tic.ve San.A.Ş. Boğazlıyan Beton Mamulleri Üretimi M2/A/Y 30. İsa GÜNER Base Metal İç Dek. Hediyelik M3 % ,20 T/Y % M2/A/T/Y % M2/A/Y %

194 Ve Hediyelik Eşya Sanayi Boğazlıyan Turistik Eşya İmalatı 31. Bolpat Gıda Satış Dağ.Paz.Üre. Nak. Dondurulmuş Tic.ve San.A.Ş. Boğazlıyan Şubesi Boğazlıyan Patates Ürünleri 32. Anka Kağıt Plastik Gıda Hay. San.Tic.Ltd.Şti. Boğazlıyan Peçete ve Tuvalet Kağıdı Üretimi 33. Bulucular Tarım Ürünleri Ticaret ve Un ve Kepek Sanayi Anonim Şirketi Çandır Üretimi 34. Ertem Süt Mam.Hay.İnş.Nak.İth. Süt Ürünleri İhr.San.Tic.Ltd.Şti. Çandır Üretimi 35. Özkaya Ambalaj Sanayi ve Ticaret Büyükkışla Gofret,Çikolata, Anonim Şirketi Beldesi Çandır Reçel,Lokum, 36. Bisom Madencilik İnş.Nak.San.veTic.Ltd. Şti.Çandır Şubesi 37. Adem BOZDEMİR 38. Duran ve Ahmet SALMAN 39. Bozdemir Un Yem Nakliye Tar.ve Sanayi Ticaret Limited Şirketi 40. Coşkunlar Toprak Sanayi Ve Ticaret Çandır Çekerek Çekerek Çekerek S.Şekeri Mermer (Traverten) Blok Un ve Kepek Üretimi Un ve Kepek Üretimi Un ve Kepek Üretimi Limited.Şirketi Yozgat Tuğla Üretimi 41. Coşkun Tuğla Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Yozgat Tuğla Üretimi 42. Surtaş İnş. Malz.San.ve Tic.A.Ş.- Tuğla Fabrikası Şubesi Yozgat Tuğla Üretimi 43. Mis Toprak Hayvancılık Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Yozgat Tuğla Üretimi 44. Erdemtaş Gübre Yem Tekstil Petrol Karma Yem Ür.Tic.Paz.Ltd.Şti. Yozgat Üretimi 45. Erdenler Tarım Ürünleri Limited Un ve Kepek Şirketi Yozgat Üretimi 46. Meraller Unlu Mamüller Yem Akar.İth.İhr.San.Tic.Ltd.Şti. Yozgat Ekmek Üretimi 47. Eminoğlu Nak.Gıda İnş. Malz.Tar Hay.İth.İhr.Tic.San.Ltd.Şti. Yozgat Ekmek Üretimi 48. Eray Nakliye Oto.Tarım Ür.Gıda Sanayi Ticaret Limited Şirketi Yozgat Ekmek Üretimi 49. Erdemler Kollektif Şirketi Yaşar ERDEN ve Ortakları Yozgat Ekmek Üretimi 50. Pınar Anadolu Gıda Sanayi ve Et ve Süt Mamulleri Ticaret Anonim Şirketi Yozgat Üretimi 51. Habitat Gıda Temizlik Medikal 3 Çeşit Yemek Hay.San.ve Tic.Ltd.Şti Yozgat (Tabldot) 52. Yusufoğulları Pet.Ür.Gıda İnş. Turz. Yemek Üretimi San.Tic.Ltd.Şti.Yozgat Şubesi Yozgat Tabldot Yemek 53. Ramazan YARAR- Özaş Yemek 3 Çeşit Yemek Fabrikası Yozgat (Tabldot) 54. Öz Bursa Pazarı Tekstil Gıda İnş. Ev Tekstili Malz.İç ve Dış Tic.San.Ltd.Şti. Yozgat Üretimi 55. Yozgat Köksallar Mobilya San. Halı Day.Tük.Mal.Paz.Ltd.Şti Yozgat Mobilya Üretimi 56. Yimpaş Mobilya Sanayi ve Ticaret Mobilya Anonim Şirketi Yozgat Üretimi 57. Bakgörler Mobilya Sanayi ve Tic. Mobilya Anonim Şirketi Yozgat Üretimi 58. Ünlü Mobilya İmalatı Gıda İnş. Mobilya Taah.Tic.ve San.Ltd.Şti. Yozgat Üretimi 59. Ensar Plastik Sanayi ve Ticaret Plastik İmalatı Anonim Şirketi Yozgat Çamaşır Suyu, Tuz 60. Doğer Tarım Medikal İnş.Maden. İth.İhr.Tic.Ltd.Şti. Yozgat Ruhu İmalatı Plastik PVC Doğrama Isıcam Üretimi T/Y T/Y % T/Y PK/Y T/Y KĞ/Y KĞ/Y M3/Y T/Y % PK/Y % T/Y % KĞ/Y % KĞ/Y % 0, M3/Y % T/Y 124 T/Y % T/Y T/Y % T/Y T/Y % A/Y A/Y % A/Y A/Y % A/Y A/Y A/Y % T/Y T/Y % 0, T/Y T/Y % KĞ/Y KĞ/Y % KĞ/Y KĞ/Y % KĞ/Y KĞ/Y % T/Y T/Y % T/Y T/Y % A/Y A/Y % A/Y A/Y % A/Y A/Y % A/Y A/Y % TK/Y TK/Y % T/A/M2/Y T/A/M2/Y % A/Y A/Y % A/T/Y A/T/Y % T/Y T/Y % M2/Y 61. Musa DURAK Kalorifer 435 Yozgat Kazan İmalatı A/Y 62. İdris SARI Kalorifer 225 Yozgat Kazan İmalatı A/Y 63. Coşkunlar Karoser İmalat Sanayi ve Karoser Ticaret Limited Şirketi Yozgat İmalatı A/Y 64. Birgaz Petrol Ürün.İnş.Nakliye M2/Y % A/Y % A/Y % A/Y %

195 San.veTic.Ltd.Şti. Yozgat LPG Tüp Dolumu A/Y Çelik Şahin Pet.Gıda Nak.San. Organize Sanayi Toz Şekerden Küp Mak.ve San.Tic.Ltd.Şti. Bölgesi -Yozgat Şeker İmlalatı K/Y K/Y % 0, Yimteks Yimpaş Tekstil Sanayi ve Organize Sanayi Tekstil Ticaret Anonim Şirketi Bölgesi -Yozgat Üretimi A/Y A/Y % Garanti Giyim Mobilya Makine Organize Sanayi Tekstil İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. Bölgesi -Yozgat Üretimi A/Y A/Y % Yozgat Eren Tekstil Sanayi ve Organize Sanayi Muhtelif Çorap Ticaret Limited Şirketi Bölgesi -Yozgat İmlalatı D/Ç/Y D/Ç/Y % Umut Giyim Sanayi ve Ticaret Organize Sanayi Tekstil Limited Şirketi Bölgesi -Yozgat Üretimi A/Y A/Y % E&K Tekstil Gıda Nakliye Turizm Organize Sanayi Tekstil İnş.İth.İhr.San.ve Tic.Ltd.Şti. Bölgesi -Yozgat Üretimi A/Y A/Y % Turkuaz Tekstil Dış Ticaret Sanayi Organize Sanayi Konfeksiyon ve Ltd.Şti Bölgesi -Yozgat Tekstil Üretimi A/Y A/Y % 0, Maviay Tekstil Sanayi Dış Ticaret Organize Sanayi Tekstil Limited Şirketi Bölgesi -Yozgat Üretimi A/Y A/Y % Rosa Mobilya ve Dek.Day.Tük. Organize Sanayi Mobilya Mal.İnş.San.ve Tic.Ltd.Şti. Bölgesi -Yozgat Üretimi A/TK/Y A/TK/Y % Uçarkıd Oyuncak Sanayi İç ve Dış Organize Sanayi Plastik Oyuncak Ticaret Limited Şirketi Bölgesi -Yozgat İmalatı T/Y T/Y % Uçartoys Plastik ve Metal İmalat Organize Sanayi Plastik Oyuncak İth.İhr.Paz.San.ve Tic.Ltd.Şti. Bölgesi -Yozgat İmalatı T/Y T/Y % Şen-Alden Doğrama İnş.Taahhüt Organize Sanayi 1477,44 Paz.San.ve Tic.Ltd.Şti. Bölgesi -Yozgat Kapı ve Pencere T/Y Profili 77. Yeşiloğlu Plastik ve Plastik Organize Sanayi İçme ve Kullanma Mak.Kağıt İth.İhr.San.Tic.Ltd.Şti. 78. Erensan Isı Tekniği Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi 79. Yozgat Mermer Granit Nak.Mad. İnş.Taah.Turz.San. ve Tic.Ltd.Şti 80. Şahin Yapı Kimyasalları Makine Ayak. Tar.Hay.San.Tic.Ltd.Şti. Bölgesi -Yozgat Organize Sanayi Bölgesi -Yozgat Organize Sanayi Bölgesi -Yozgat Organize Sanayi Bölgesi -Yozgat Su Boruları İmalatı Kalorifer Kazan İmalatı Plaka Mermer Üretimi T/Y T/Y % ,8 A/T/Y A/T/Y % M2/Y KĞ/Y KĞ/Y % Cam Mozaik Üretimi 81. Metaform Metal Mak. Elektrik San. Organize Sanayi Kozmetik ve Ve Tic. Paz.Ltd.Şti. Bölgesi -Yozgat Medikal Cihazlar A/Y A/Y % Üretimi 82. Steril Mediko Tekstil Sanayi ve Organize Sanayi Hastane Sarf Ticaret Paz.Ltd.Şti. Bölgesi -Yozgat Malzemeleri Üretimi A/Y A/Y % Elit Farma Eczane Levazım İlaç Organize Sanayi Astım Tedavi Tıbbi Cih.İml.İth.İhr.Ltd.Şti. Bölgesi -Yozgat Cihazlar A/Y A/Y % İmalatı 84. Delta Tarım Kimyasalları Sanayi ve Organize Sanayi Kimyasallar Ticaret Anonim Şirketi Bölgesi -Yozgat Maddeler ve LT/T/Y LT/T/Y % Saflaştırma Üretimi 85. Sera Yapı Kimyasalları Mad. İnş. Organize Sanayi Fayans Yapıştırıcı Mal.Amb.San.ve Tic.A.Ş. Bölgesi -Yozgat ve Derz Dolgu T/Y T/Y % Üretimi 86. Akbirlik Gıda Mad.Tar.Ür.Hay. Un ve Kepek İnş. San.ve Tic.A.Ş. Saraykent Üretimi T/Y T/Y % Otoman Taş. Tek. İnş. Gıda Tic.San.Ltd.Şti. Saraykent Şubesi Saraykent Parke Taşı Üretimi M2/Y M2/Y % Saray Beton İnş.Nak.Oto.İthalat İhracat San.Paz.Tic.Ltd.Şti Saraykent Hazır Beton Üretimi T/Y T/Y % Üçerler Tarım Ürünleri Taş. Un ve Kepek İnş.Taah.Tic.Ltd.Şti. Sarıkaya Üretimi T/Y T/Y % Doğan Kardeşler Unlu Mamuller Ekmek Gıda Turz.Taş.San.Tic.Ltd.Şti. Sarıkaya Üretimi KĞ/Y KĞ/Y % Kerikçioğlu Unlu Mamuller Gıda Ekmek Turz.Taş.San.Tic.Ltd.Şti. Sarıkaya Üretimi KĞ/Y KĞ/Y % Gözanlar Turzm Taş.İnş.Gıda ve Hazır Beton Üretimi Hayvan.San.veTic.Ltd.Şti. Sarıkaya T/Y T/Y % Onat Tekstil Ayakkabı Sanayi ve Ayakkabı Ticaret Anonim Şirketi Sarıkaya İmalatı ÇF/Y ÇF/Y % Özdoğuş İnşaat ve İthalat Mad. Tuğla Üretimi Ticaret ve San. Ltd.Şti Sorgun A/Y A/Y % Doğu Toprak Sanayi ve Ticaret Tuğla Üretimi Anonim Şirketi Sorgun A/Y A/Y % Simka Toprak İnş. Taah.Hay.ve Tuğla Üretimi Pet.Ür.San.Tic.Ltd.Şti. Sorgun A/Y A/Y % Simtuğ Toprak Akar.Maden.Nak. Tuğla Üretimi İnş.Taah.San.veTic.Ltd.Şti. Sorgun A/Y Öztuğsan İnş. Toprak Ürün.Petrol Tuğla Üretimi

196 İhti. Mad.Oto.San.ve Tic.Ltd.Şti. Sorgun A/Y A/Y % Sorgun Yıldırımlar Top.San.İnş. Tuğla ve Kiremit Taah..Nak.Pet.Ür.San.Tic.Ltd.Şti. Sorgun Üretimi A/Y A/Y % Öz-Arı İnş.ve İnş. Malz.Turizm Tic Ve Sanayi A.Ş. Sorgun Tuğla Üretimi A/Y A/Y % Akcelepler Petrol Toprak Ürünleri Gıda Oto. San.ve Tic.ltd.Şti. Sorgun Tuğla Üretimi A/Y A/Y % Yalçınlar Un ve Yem Mamülleri Un ve Kepek Tar.Hay.Nak.San.Tic.Ltd.Şti. Sorgun Üretimi T/Y T/Y Un ve Kepek Muammer MURAT Sorgun Üretimi T/Y T/Y % Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Kristal Şeker Yozgat Şeker Fabrikası Sorgun İmlalatı T/Y T/Y % Mimoza Dayanıklı Tüketim Mad. Mobilya Tek.Gıda San.Tic.Ltd.Şti. Sorgun Üretimi A/TK/Y A/TK/Y % Divar Mobilya inş.taah.maden. Mobilya Temizlik İşleri San.Tic.Ltd.Şti. Sorgun Üretimi A/TK/Y A/TK/Y % Üçyıldırım Hazır Beton ve Beton Ekip.İnş.San.ve.Tic.Ltd.Şti. Sorgun Hazır Beton Üretimi T/Y T/Y % Irgatoğlu Hazır Beton Nakliyecilik Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti. Sorgun- Yerköy Hazır Beton Üretimi T/Y T/Y % Şerafettin KARADAVUT Atık Madeni Yağ Sorgun Arıtma Yağ Dolumu T/Y T/Y % Sorgun As-Gaz Tüp Dolum Sanayi LPG Tüp Dolumu ve Ticaret A.Ş. Sorgun ve İmalatı A/Y A/Y % Sortaş Maden.İnş.Taah.Nak.Turz Petrol Ürün.San.ve.Tic.Ltd.Şti. Sorgun Kırma Taş İmalatı T/Y T/Y % As-Taş Maden.Nak.İnş.Taah.Pet Ürünleri San.ve Tic.Ltd.Şti. Sorgun Kırma Taş İmalatı T/Y Un ve Kepek Bedirhan SAVAŞ Şefaatli Üretimi T/Y T/Y % Elif Elektronik İnşaat ve Tekstil Doğalgaz San.Tic.Ltd.Şti. Şefaatli Regülatörü, Elektrikli Midi Fırın, Elektrikli Akıllı Lux A/Y A/Y % Fırın, Quartz Soba 115. Yükselen Değirmencilik Sarrafiye Un ve Kepek Hay.Oto.San.Tic.A.Ş. Yenifakılı Üretimi 116. Ak-So Un Yem ve Tarım Ürün. Un ve Kepek İth.İhr.Ltd.Şti.-Yenifakılı Şubesi Yenifakılı Üretimi 117. Çelikler Süper Yem San.ve Tic. Karma Yem A.Ş.Yerköy Şubesi Yerköy Üretimi Yemtaş Yem ve Gıda Maddeleri Saray Bel. Karma Yem Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi Yerköy Üretimi Mustafaoğulları Tarım ve Gıda Un ve Kepek Ürünleri Limited Şirketi Yerköy Üretimi 120. Tuz İşlemesi Keskinler Kollektif Şirketi Yerköy Üretimi 121. Unıform Taş.İnş.Tekstil Ayak. Tekstil İml.Gıda vepaz. Tic.Sanayi Ltd.Şti. Yerköy Üretimi 122. Enes Tekstil Gıda Oto İnş.San.ve Tic.Ltd.Şti- Yerköy Şubesi Yerköy Gömlek Üretimi 123. Mazhar TANRIKULU Külçe Çinko, Çinko Sekili Kasabası Oksit Üretimi Yerköy 124. Metaltek Metalurji San.ve Tic. Ltd.Şti- Yerköy Şubesi 125. Kromsan Madencilik Sanayi ve Ticaret Ltd.Şti- Yerköy Şubesi 126. Yibitaş Yozgat İşçi Birliği İnşaat Malz.Tic.ve San.A.Ş Yibitaş Kraft Torba Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi 128. Erayna Otomotiv Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi 129. Necati YAŞAR- Nimsaş Oto Elek. Yedek Parça İmalatı 130. Doğan Çakıl-Kum-Mıcır İmalat ve Sanayi ve Tic.Ltd.Şti. Sekili Kasabası Yerköy Yerköy Saray Beldesi Yerköy Saray Beldesi Yerköy Saray Beldesi Yerköy Yerköy Yerköy Külçe Çinko, Çinko Oksit Üretimi Tüvanan Sfalerit Cevheri (Çinko, Kurşun) Çimento Üretimi Kraft Kağıt Torba İmalatı Oto Dikiz Aynası Üretimi Oto Elektrik Motor Parçaları İmalatı Çakıl, Kum, Mıcır İmalatı T/Y T/Y % T/Y T/Y T/Y % 0, T/Y T/Y % T/Y T/Y % T/Y T/Y % A/Y A/Y % A/Y T/Y T/Y % T/Y T/Y T/Y A/Y A/Y A/Y T/Y T/Y % T/Y % T/Y % A/Y % A/Y % A/Y % T/Y %

197 K.6.Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Çevre Sorunları ve Alınan Önlemler Yozgat ta sanayinin çok gelişmemesi nedeniyle çevre sorunlarına sebep olmamaktadır. Organize sanayi bölgesi ve organize sanayi bölgesinde yapılan altyapı çalışmalarıyla çevre sorunları asgariye indirilmiştir. K.6.1. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği Yozgat ta sanayi kuruluşlarının çok fazla olmaması sebebi ile sanayiden kaynaklanan hava kirliliği problem teşkil etmemektedir. K.6.2. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Su Kirliliği Yozgat ilinde sanayi kuruluşları daha çok Organize Sanayi Bölgesinde yer almaktadır. Organize sanayi bölgesinde alt yapı çalışmaları yapılmış yağmur suyu kanalları ve Deşarj hattı tamamlanmış olduğundan su kirliliği sebebiyet verecek herhangi bir durum söz konusu değildir. Ancak Organize Sanayi sitesinin atık suları arıtılmadan deşarj edilmekte olup önümüzdeki süreçte arıtma tesisinin kurulması ile ilgili iş temrin Planı hazırlanmıştır. K.6.3. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Toprak Kirliliği Yozgat ilinde sanayi kuruluşları daha çok Organize Sanayi Bölgesinde yer almaktadır. Dolayısı ile Toprağa verilebilecek zararlar asgariye indirilmiştir. Konu ile ilgili müracaatlar ve şikayetler Çevre Kanunu çerçevesinde değerlendirilmektedir. K.6.4. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Gürültü Kirliliği Yozgat ilinde sanayi kuruluşları daha çok Organize Sanayi Bölgesinde yer almaktadır. Dolayısı ile Gürültü kirliliği asgariye indirilmiştir. Konu ile ilgili müracaatlar ve şikayetler Çevre Kanunu çerçevesinde değerlendirilmektedir. Yozgat ilinde sanayi kuruluşları daha çok Organize Sanayi Bölgesinde yer almaktadır. Dolayısı ile Toprak kirliliğine verilebilecek zararlar asgariye indirilmiştir. Konu ile ilgili müracaatlar ve şikayetler Çevre Kanunu çerçevesinde değerlendirilmektedir. K.6.5. Sanayi Tesislerinden Kaynaklanan Atıklar İlimizdeki Sanayi tesislerinden kaynaklanan katı atıklar Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü tarafından toplanarak Yozgat Belediyesine ait depolama tesisine taşınmaktadır. K.7. Sanayi Tesislerinin Acil Durum Planı Konuyla ilgili bilgi temin edilememiştir. KAYNAKLAR Yozgat İli Çevre Durum Raporu 2007 Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü verileri 180

198 L. ALTYAPI, ULAŞIM VE HABERLEŞME L. ALTYAPI,ULAŞIM VE HABERLEŞME L. 1. ALTYAPI L.1.1. Temiz Su Sistemi Yozgat il merkezi şehir şebeke suyunun debisi 250 lt/sn dir. Ana isale boruları çelik, şehir merkezinde pik, asbest ve PVC borulardan oluşmaktadır. L.1.2. Atık su sistemi, Kanalizasyon ve Arıtma sistemi Şehir kanalizasyon suları bir kolektör hattıyla şehir dışında inşa edilmiş olan arıtma tesisine giderek burada arıtım işlemine tabi tutulduktan sonra Baltaözü Deresine deşarj edilmektedir. Arıtma tesisinin Deşarj izni vardır ve düzenli aralıklarla numuneler alınarak kontrolleri yapılmaktadır. L.1.3. Yeşil Alanlar Yozgat ili içerisinde çoğunluğu parklardan oluşan m² yeşil alan vardır. Fakat bunların haricinde en önemli yeşil alan Çamlık Milli Parkıdır. L.1.4. Elektrik İletim Hatları L.1.5. Doğalgaz Boru Hatları L.2. ULAŞIM L.2.1. Karayolları L Karayolları Genel Yozgat Karayolları, 1949 yılında kurulmuştur. İki önemli şube ve üç bakımevi ile 985 km lik yol ağının bakım ve onarımını gerçekleştirerek trafiğe açık tutulması için 24 saat hizmet vermektedir. Doğu-Batı hattı, Yozgat ilinin ortasından geçmekte olup E-88 karayolu olarak adlandırılan bu hat Kırıkkale-Ankara üzerinden batıya, Sivas üzerinden doğuya açılmaktadır. Alaca-Çorum hattından ve Çekerek ilçemiz üzerinden kuzeye, Atatürk yolu olarak bilinen Boğazlıyan-Kayseri üzerinden de güneye bağlanmaktadır. Aynı zamanda güneyden gelen Mersin-Adana trafiği Yozgat üzerinden İç Karadeniz e (Samsun, Ordu v.s.) bağlanmaktadır. Dolayısıyla Yozgat kuzey-güney ve doğu-batı hatlarının kesiştiği bir noktada bulunup karayolu ulaşımı açısından önemli illerimizden biridir. L Ulaşım Planlaması İlimiz hudutları dahilinde 461 km devlet yolu, 524 km de il yolu olmak üzere toplam 985 km karayolu bulunmaktadır. Bu yollarımızın 963 km si asfalt (%98), 3 km si stabilize,

199 km si (yaklaşık %2) de yapım halinde olup asfalt yönünden iyi bir konuma getirilmiştir. 19 km lik yapım çalışması bittiğinde %99.7 lik bir seviyeye çıkacaktır. Geri kalan %0.3 lük kısım da köy yolu standardında olup iyileştirme yapıldıktan sonra asfaltlanma çalışmalarına başlanacaktır. Bu yollarımızdan, kış aylarında uygulanan Kar Mücadelesi Programı ile 445 km si devlet, 313 km si il yolu olmak üzere 758 km si daima açık tutulmaktadır. 19 km lik yolu ise yapım halinde olup program dışında tutulmaktadır. 985 km olan karayolu bakım ve kar mücadelesi hizmetleri Yozgat (65) ve Boğazlıyan (69) Şube Şeflikleri bünyesinde bulunan 8 teknik memur ve 81 işçi personelle 52 iş makinesi tarafından yürütülmektedir yılı içerisinde Karayolları, 190 km. kendi yolu, 110 km de Belediyelere ve Köy Hizmetlerine protokollü asfalt yapımı olmak üzere 300 km asfalt yapımı gerçekleştirilmiştir. L Toplu Taşıma Sistemleri Yozgat şehir içi ulaşımı Yozgat Belediyesi denetiminde çalışan özel halk otobüsleri, ticari taksi ve minibüslerle sağlanmaktadır. L Kent İçi Yollar Şehir içinde 491 km stabilize ve asfaltlı yol mevcuttur. Kent içi yolların tamamı asfaltlanmış durumdadır. L Araç Sayıları L.2.2. Demiryolları Tablo.L.01. İlimizde Trafiğe Kayıtlı Motorlu Taşıt Araçlarının Cins ve Sayıları l Kullanılan Raylı Sistemler Yıl Aracın Cinsi Araç Sayısı Otomobil Minibüs 2508 Midibas Otobüs Kamyon 4597 Traktör Kamyonet 7427 Motosiklet 2664 Diğer 262 Toplam Yozgat ta kent içinde kullanılan hafif-ağır, metro, banliyö ve tramvay gibi raylı sistemler bulunmamaktadır 182

200 l Taşımacılıkta Demiryolları Ankara-Kayseri Demiryolunun 130 km lik bölümü Yozgat ilinden geçer. Demiryolu üzerinde 10 istasyon vardır yılında işletmeye açılan bu hat Yozgat ilinin Yerköy, Şefaatli ve Yenifakılı ilçelerinden geçmektedir. Bu demiryolu hattı aracılığıyla komşu illere tahıl ve şeker pancarı nakledilir. L.2.3. Deniz, Göl ve Nehir Taşımacılığı Yozgat ilinin coğrafik özellikleri nedeniyle deniz, göl ve nehir taşımacılığı yapılmamaktadır. L Limanlar İlimizin denize sınır kıyısı yoktur. L Taşımacılık İlimizin denize sınır kıyısı yoktur. L.2.4. Havayolları Yozgat ilinde havaalanı ve havayolları ulaşımı yoktur. L.3. Haberleşme Yozgat ili telefon hatlarının %25 i yeraltından, %75 i ise havadan geçirilmektedir. Köylerinde ise iletişimi sağlayan kabloların %75 i yeraltından, %25 i havadan geçmektedir. 183

201 L.5. İldeki Baz İstasyonları sıra Firma Adı Adres 1 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. DEVECİPINAR KASABASI BOGAZLIYAN/YOZGAT 2 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. BANKALAR CAD. NO:4 YOZGAT 3 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. YOZGAT İL GENÇLİK VE SPOR MÜDÜRLÜĞÜ STADI YOZGAT 4 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. AŞAĞI NOHUTLU MAH. 4. CAD. SUCUDURSUNDEDE SOK. YEŞİL CAMİ YOZGAT 5 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. YOĞUNHİSAR KÖYÜ MUHTARLIK BİNASI BOĞAZLIYAN/YOZGAT 6 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. ÜÇ HÜYÜK MEVKİİ TURKCELL KULESİ YANI UZUNLU-BOĞAZLIYAN/YOZGAT 7 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. HACIFAKILI KÖYÜ AVEA KULESİ YANI AKDAĞMADENİ YOZGAT 8 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. SİVAS YOLU KARAKIZ KÖYÜ AVEA KULESİ YANI YOZGAT 9 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. MEMİŞOĞULLARI PETROL YENİPAZAR BOĞAZLIYAN YOZGAT 10 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. BELECEHAN KASABASI AKDAĞMADENİ/YOZGAT 11 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. BEŞTEPE MEVKİİ TV AKTARICISI SARIKAYA/YOZGAT 12 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YENİ PAZAR BELDESİ YOZGAT 13 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YENİ FAKILI İLÇESİ SU DEPOSU YANI YENİ FAKILI/YOZGAT 14 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YUMRU TEPESİ TV VERİCİLERİ YANI ÇEKEREK/YOZGAT 15 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. BAYDIGIN BELDESİ KELTAŞ TEPESİ TV VERİCİLERİ YANI AYDINCIK YOZGAT 184

202 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. SALİH ÇOPANOĞLU TERFİ MERKEZİ DEREMAHAL KÖYÜ ÇIKIŞI DEREMAHAL/YOZGAT OVAKENT SULAMA BİRLİĞİ KOOPERATİFİ YANI OVAKENT/ BOĞAZLIYAN/YOZGAT YOZGAT ANKARA YOLU YERKÖY YOL AYRIMI BELEDİYE TV VERİCİLERİ MEVKİİ YERKÖY YAMAÇLI KASABASI TURKCELL KULESİ YANI YAMAÇLI BOĞAZLIYAN/YOZGAT SİVAS CAD. NO:123 SORGUN/YOZGAT BAŞIBÜYÜK KÖYÜ SU DEPOSU ÜSTÜ YERKÖY/YOZGAT SARIKAYA BEREN CAD. AHMET YESEVİ YURDU NO:17 SARIKAYA/YOZGAT ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MİMAR. MÜH. FAK. MEVKİİ YOZGAT LİSE CAD. ABİDE İŞHANI YOZGAT TV VERİCİLERİ MEVKİİ ÇAYIRALAN YOZGAT TV VERİCİLERİ MEVKİİ SARIKAYA YOZGAT SARIKAYA SORGUN KARAYOLU SUNGUR KÖYÜ ÜSTÜ SORGUN/YOZGAT YOZGAT MUSLUBELEN MEVKİİ DSİ KARŞISI AKBAŞLAR PETROL YANI MUSLUBELEN/YOZGAT YOZGAT TÜRK TELEKOM BAŞMÜDÜRLÜĞÜ YOZGAT YOZGAT R/L YOZGAT BOĞAZLAYAN POSTA BOĞAZLAYAN YOZGAT 185

203 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SİVAS CAD. ŞAHBAZ APT. NO:68 SORGUN/YOZGAT YOZGAT-ANKARA YOLU 15. KM. BAŞIBÜYÜKLÜ KÖYÜ YOZGAT SORGUN-YOZGAT YOLU 8. KM. YOZGAT EĞRİÖZ TEPESİ COŞKUN KARASÖR ARKASI SORGUN YOLU YOZGAT CUMHURİYET CAD. PAZARTEPE MEVKİİ SORGUN/YOZGAT YENİFAKILLI CANKURTARAN MEVKİİ YOZGAT SARAY KÖYÜ BELEDİYESİ YERKÖY/YOZGAT TV VERİCİLERİ MEVKİİ SARAYKENT/YOZGAT KADIŞEHRİ BELEDİYE BAŞKANLIĞI KADIŞEHRİ/YOZGAT YUMURTEPE MEVKİİ ÇEKEREK YOZGAT BAYRAK TEPESİ MEVKİİ YENİMAHALLE KÖYÜ AYDINCIK YOZGAT YENİ SANAYİ SİTESİ MERKEZ/YOZGAT ŞEFAATLİ BELEDİYE BAŞKANLIĞI YOZGAT YOZGAT SİVAS YOLU ÜZERİ OZAN BELDESİ SARAYKENT YOZGAT CUMHURİYET CAD. NO:66 SORGUN/YOZGAT BAHÇELİEVLER MH. TOYDERESİ MEV. PAF:İ33C24A ADA: NO. PARS. PAŞAKÖY- ŞEFAATLİ 186

204 48 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. OKÇULAR KÖYÜ SORGUN YOZGAT 49 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. EYMİR KÖYÜ TRT VERİCİSİ SORGUN YOZGAT 50 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SORGUN SİVAS YOLU ÜZERİ ALİCİK KÖYÜ YOZGAT 51 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. BELEDİYE FİDANLIĞI KAZANKAYA/YOZGAT VODAFONE 52 TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. YENİFAKILI CANKURTARAN MEVKİİ YOZGAT 53 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. ÖZLER BELEDİYE SU DEPOSU YANI ÖZLER BOĞAZLIYAN YOZGAT 54 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. ORTAOKUL CAD. YILMAZ APT. YERKÖY/YOZGAT 55 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SİVRİKAYA MEVKİİ KARAKIZ ÇIKIŞI KARAKIZ SORGUN YOZGAT 56 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TRT VERİCİLERİ TEPESİ KADIŞEHRİ YOZGAT 57 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. SELÇUK MAH. SAPA BURUN 16. PAFTA 40. ADA 9. PARSEL YERKÖY/YOZGAT 58 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. PAŞAKÖY BELEDİYESİ AVEA KULESİ YANI ŞEFAATLİ/YOZGAT 59 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. EYMİR TRT VERİCİLERİ SORGUN/YOZGAT YAMAÇLI KÖYİÇİ MEVKİİ FATİH CAD. PAFTA:27 PARSEL:8687 BOĞAZLIYAN YAMAÇLI 60 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. KAS. VODAFONE 61 TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. YAVU AKDAĞMADENİ ARASI ALİCİK KÖYÜ YOZGAT 62 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YENİ CAMİİ MAH. STADYUM ÜZERİ 2. CAD. YAMAN APT. NO:2 YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 63 HİZMETLERİ A.Ş. SORGUN SİVAS KARAYOLU ÜZERİ HACXIFAKILI KÖYÜ AKDAĞMADENİ/YOZGAT 64 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. MÜFTÜ KIŞLA R/L BOĞAZLAYAN/YOZGAT 65 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. 100 YIL MAH. SHELL KARŞISI NO: ADA 69 PARSEL YERKÖY/YOZGAT 187

205 66 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. ŞEHİTLER MAH. ŞEHİTLER MEZARLIĞI YANI TELSİM KULESİ OSMANPAŞA/YOZGAT 67 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SULAMA BİRLİĞİ KOOP. YANI OVAKENT-BOĞAZLIYAN/YOZGAT 68 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YENİPAZAR KASABASI MEMİŞOĞULLARI PETROL YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 69 HİZMETLERİ A.Ş. YOZGAT YERKÖY ARASI YOZGAT 70 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. AKDAĞMADENİ AKDAĞ MERKEZ CAMİİ YOZGAT 71 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. KAPLAMACILAR MAH. YENİ MERKEZ CAMİİ SARIKAYA/YOZGAT 72 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. MÜFTÜKIŞLA KÖYÜ TT RADYOLİNK BOĞAZLIYAN/YOZGAT YOZGAT-KAYSERİ YOLU ERCİYES ÜNV. ŞEFAATLİ YOLU SARIBACI KÖYÜ KARAAĞAÇ 73 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. MEV. SARAY KASABASI KUŞKAYASI ÖREN MEVKİİ VERİCİLER TEPESİ ORG. SAN. YERKÖY 74 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YOZGAT 75 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YOZGAT-SİVAS YOLU ÇALATLI MEVKİİ ÇOŞKUNLAR DİNLENME TESİSİ ÜSTÜ YOZGAT YOZGAT-ANKARA K.YOLU (YOZGAT'A 12.5 KM.DE) BAŞIBÜYÜK KÖYÜ TURKCELL- TELSİM KUL. YN. 76 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. 77 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YERKÖY AŞAĞI ELMA HACILI KÖYÜ TRAFİK ŞUBE ÜSTÜ YOZGAT 78 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SİVAS-YOZGAT YOLU KIZILCALI KÖYÜ TURKCELL KULESİ YANI YOZGAT 79 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SİVAS YOZGAT YOLU YENİYAPAN KÖYÜ TURKCELL KULESİ YANI YOZGAT 80 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SİVAS-YOZGAT K.YOLU BABALI KÖYÜ TURKCELL-TELSİM KULESİ YANI YOZGAT 81 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YOZGAT-SORGUN MAHMUTLU KÖYÜ KAYRAK TEPE MEVKİİ SU DEPOSU YANI YOZGAT YOZGAT SARAYKENT OZAN KASABASI CANKURTARAN MEV. KARAYOLLARI BAKIMEVİ YANI 82 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. 83 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. HACIFAKILI KÖYÜ ANAYOL YANI DİKİLİTAŞ MEVKİİ AKDAĞMADENİ/YOZGAT 84 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. OKÇULAR KÖYÜ SARI TEPE VERİCİLER YANI AKDAĞMADENİ YOZGAT 85 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. DAĞINIK KAYA MEVKİİ TRT-TURKCELL VERİCİLERİ YANI EYMÜR/YOZGAT 86 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. PAŞAKÖY SU DEPOSU YANI PAŞAKÖY/YOZGAT 87 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. AKDAĞ MADENİ SANAYİ SİTESİ ÜSTÜ TURKCELL YANI TURGUTKÖY/YOZGAT 188

206 TERZİLİ MAH. ILISU YOLU ÜZERİ BAĞLAR MEVKİİ BELEDİYE VERİCİSİ YAKINI 88 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YOZGAT 89 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. PÖHRENK GEDİĞİ MEVKİİ ALİ BABA HÖYÜĞÜ PARSEL 4828 BAHADIN/YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 90 HİZMETLERİ A.Ş. MERKEZ CAMİİ OVAKENT BOĞAZLIYAN/YOZGAT 91 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. ÇİÇEKLİ KASABASI AKDAĞMADENİ/YOZGAT 92 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. MERKEZ CAMİİ ÖZLER KÖYÜ BOĞAZLIYAN/YOZGAT 93 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SIRÇALI SU DEPOSU YANI SIRÇALI-BOĞAZLIYAN/YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 94 HİZMETLERİ A.Ş. MENDERES MAH. ESKİ ÜZÜM PAZARI YAYLA APT. NO:5 YOZGAT 95 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YENİ SANAYİİ KARŞISI AKPETROL ARKASI YOZGAT 96 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TV VERİCİLERİ TEPESİ ÇAYIRALAN YOZGAT 97 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TV VERİCİLERİ AKBAYIR TEPESİ ÇANDIR YOZGAT 98 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. BABALI KÖYÜ KARŞISI SORGUN YOZGAT 99 TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. BAHÇEŞEHİR ERDOĞAN AKDAĞ ANADOLU ÖĞRETMEN LİSESİ KARŞISI TELSİM KULESİ YANI TURKCELL İLETİŞİM 100 HİZMETLERİ A.Ş. KARŞIYAKA MAH. FATİH CAD. NO:19 SORGUN YOZGAT 101 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. KAYAPINAR MAH. BEŞTEPELER MEVKİİ TELSİM KULESİ SARIKAYA/YOZGAT 102 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. YENİFAKILLI YOLU BEKTAŞLI KAS. KIZILBAYIR MEV. YENİFAKILLI/ YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 103 HİZMETLERİ A.Ş. KIZILAĞIL MEV PARSEL J34D03D-9 PAFTA BEKTAŞLI YENİFAKILI/ YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 104 HİZMETLERİ A.Ş. ARAPLI KASABASI KIBLE TEPE 253 ADA 18 PARSEL SORGUN/YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 105 HİZMETLERİ A.Ş. BEYYURDU KAS. SU DEP. YANI ADA:102 PAR:12 PAF.:İ34B03D4B ÇEKEREK/YOZGAT 189

207 AKRA TV HAB.YAP.A.Ş(AKRA 106 FM) ÇAMLIK TEPESİ VERİCİLER MEVKİİ /MERKEZ/YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 107 HİZMETLERİ A.Ş. MÜFTÜKIŞLA KÖYÜ BOĞAZLIYAN YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 108 HİZMETLERİ A.Ş. BAYRAK (DİNGİL) TEPESİ AYDINCIK YOZGAT VODAFONE 109 TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. ESKİ BELEDİYE TV VERİCİLERİ YANI ARAPLI KASABASI YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 110 HİZMETLERİ A.Ş. KÖRDEVE KUM OCAĞI YERKÖY/YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 111 HİZMETLERİ A.Ş. KONUKLAR KASABASI ÇAYIRALAN/YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 112 HİZMETLERİ A.Ş. DELİCE KÖYÜ YERKÖY/YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 113 HİZMETLERİ A.Ş. ÖZÜKAVAK BELDESİ ÇEKEREK/YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM KAPLAMACILAR MAH. MEB ÖZEL AHMET YESEVİ ERKEK ÖĞR. YURDU SARIKAYA/ 114 HİZMETLERİ A.Ş. YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 115 HİZMETLERİ A.Ş. SARIKÖY CAMİİ NO:15 SARIKÖY ÇEKEREK/YOZGAT 116 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SİVRİKAYA MEVKİİ KARAKIZ SORGUN / YOZGAT 117 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. ÇAYPINAR MAH. SU DEPOSU YANI KADIŞEHRİ / YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 118 HİZMETLERİ A.Ş. LİSE CAD. ÇUBUK ÇIKMAZ SOK. HİLAL APT. YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 119 HİZMETLERİ A.Ş. OSMANPAŞ BELEDİYE BAŞKANLIĞI/YOZGAT VODAFONE 120 TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. GÜN SAZAK CAD. NO:25 EYÜP CAMİİ MERKEZ/YOZGAT 121 AVEA İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. SİVAS CAD. TERMİNAL YANI ŞOFÖRLER ODASI BİNASI NO:1 YOZGAT OTOGAR YANI YOZGAT TURKCELL İLETİŞİM 122 HİZMETLERİ A.Ş. 190

208 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. TURKCELL İLETİŞİM HİZMETLERİ A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. MEHMET AKİF CAD. YUKARI PINAR SOK. NO:2 MERKEZ/YOZGAT BELEDİYE CAD. NO:25 MERKEZ/YOZGAT Hasbek Köyü TRT Vericisi Yanı Sarıkaya/YOZGAT Cadıardıç Beldesi Su Deposu Yanı Merkez/YOZGAT Nakliyeciler Koop. Yanı Pazartepesi Sorgun/YOZGAT BAHARİYE KÖYÜ TEPEBAŞI MEV. PAF.:5 PAR.:181 BAHARİYE-BOĞAZLIYAN/YOZGAT FEHİMLİ GİRİŞİ GÖLETİ SAĞ TARAFTAKİ TEPE YENİ FAKILI YOZGAT ALTIN SU DOĞANKENT YOLU ÜZERİ TAŞTEPE MEVKİİ SARAYKENT YOZGAT YUKARIYAHYAŞAR KÖYÜ CAMİİ ÇAYIRALAN YOZGAT İLKÖĞRETİM OKULU SU DEPOSU ARKASI BULGURLU AKDAĞ MADENİ YOZGAT YERKÖY YOZGAT İSTİKAMETİ ÇIKIŞI AVEA VE VODAFONE KULELERİ YANI YERKÖY YOZGAT YUKARI ÇULHALI KÖYÜ BENZİNLİK KARŞISI AKDAĞMADENİ YOZGAT BELEN CUMA FAKILLI CAMİİ SORGUN YOZGAT Araplı Beldesi Mevcut Turkcell Kulesi Sorgun/YOZGAT Bazlambaç Kasabası Mevcut Turkcell Kulesi Yanı Çekerek/YOZGAT Beyyurdu Köyü, Köyiçi Mevkii Mevcut Turkcell Kulesi 153 Ada 35 Parsel Çekerek/YOZGAT 191

209 VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. BOĞAZLIYAN SARIKAYA YOLU AKBENLİ ÇİFTLİĞİ BOŞ TARLA YOZGAT VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. MEHMET ERDEMİR CAD. AKBAŞLAR APT. NO:18 YOZGAT VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. KARŞIYAKA MAH CAD. MEVCUT TURKCELL KUL. SORGUN/YOZGAT VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. SİVAS-SORGUN YOLU ÜZERİ DOĞANKENT BELEDİYESİ GİRİŞİ YOZGAT VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. SARIKAYA YOLU ÜZE. BABAYAĞMUR KAS. MEV. TURKCELL KUL. SORGUN/YOZGAT VODAFONE TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. KADEŞ CAD. KALE MAH. CAMİİ SOK. KALE CAMİİ NO:6 YERKÖY/YOZGAT VODAFONE YENİFAKILLI-BOĞAZLIYAN YOLU ÜZERİ YAMAÇLI KÖYÜ MEV. TURKCELL KUL. TELEKOMÜNİKASYON A.Ş. YOZGAT Yapılan kontrollerde sistemlerin limit değerlerin altında çalıştığı tespit edilmiştir. L.4.İlin Plan Durumu Yozgat İli Çevre Düzeni Planları 2009 yılında mülga Çevre ve Orman Bakanlığınca Yozgat-Kayseri-Sivas illeriyle birlikte ihaleye çıkılarak Çevre Düzeni planlarının yapımına başlanılmıştır. KAYNAKLAR Yozgat Belediyesi İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü 192

210 M.1. KENTSEL VE KIRSAL PLANLAMA M.1.1. Kentsel Alanlar M. YERLEŞİM ALANLARI VE NÜFUS (*) M Doğal Özelliklerin Kent Formuna Etkileri Yozgat yöresinde tipik İç Anadolu iklimi hakimdir. Genel olarak kara iklimi hüküm sürer. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar yağışlı ve soğuk geçer. En soğuk ayları Ocak ve Şubat, en sıcak ayları Temmuz ve Ağustostur. Yozgat 1300 m yükseklikte; kuzeyde Nohutlu Tepesi, güneyde Çamlık Tepesi arasında yer alan uzunca bir vadide kurulmuştur. Çevredeki yerleşim yerleri ile şehrin kurulduğu yer arasında bariz bir sıcaklık ve yağış farkı vardır. Yağış haritası üzerinde adeta bir adacık oluşmaktadır. M Kentsel Büyüme Deseni: Yozgat ili, nüfusuyla km² lik alana yerleşmiştir. Nüfus artış hızı Tablo M.2 de verilmiştir. Tablo M.2. Nüfus Artış Hızı (TUİK-Nüfus Müdürlüğü Verileri-2011) İlçe merkezleri Belde/Köy Toplam Yozgat Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Toplam Erkek Kadın Merkez Akdağmadeni Aydıncık Boğazlıyan Çandır Çayıralan Çekerek Kadışehri Saraykent Sarıkaya Sorgun Şefaatli Yenifakılı Yerköy Toplam M Planlı Kentsel Gelişme Alanları : Sanayi ve Ticaret Yozgat ta sanayi ve ticaret yeterince gelişmemiştir. Yozgat ta kurulmakta olan Organize Sanayi Bölgesi sanayinin gelişmesinde önemli rol oynayacaktır. Ayrıca ilimizde 1291 işyerinde oluşan 7 adet küçük sanayi sitesi bitirilerek esnaf ve sanatkarlarımıza verilmiştir. İlin genelinde inşaat sanayisinde önemli canlılık görülmektedir. 193

211 Rekreasyon Alanları İlin merkezinde bulunan Çamlık Milli Parkı Yozgat ın akciğeri görevini görmektedir. Çamlık Milli Parkı nın, başlangıçta 264 hektar olan alanı, Belediyece Bakanlığa devredilen alanlarla 522 hektara, daha sonra da yapılan ilave ağaçlandırma sahalarıyla beraber 786 hektara çıkarılmıştır. Çamlık Milli Parkı, Türkiye nin ilk milli parkı olma gururunu taşımaktadır. Bunun dışında Akdağmadeni, Hisarbeyli Yaylası, Akdağmadeni-Kadıpınarı, Aydıncık-Eymir yolu üzerinde yer alan Şebekpınarı ve Çayıralan ormanları turizm ve dinlenme yerleri konumundadır. M Kentsel Alanlardaki Nüfus Yoğunluğu : Yozgat şehir merkezi 2011 yılı genel nüfus sayımı kesin sonuçlarına göre kişi olup nüfus yoğunluğu 55 kişi/km² dir. M Kentsel Yenileme Alanları : Şehrimizin Bahçeşehir Mahallesinde muhtelif yerlerde yapılan imar ve toplu konut uygulamasıyla kentin yapısı değişmekte ve daha modern şehir görünümüne kavuşmaktadır. M Endüstri Alanları Yer Seçimi : Sanayi ve teknoloji konu başlığı altında ayrıntılı olarak incelenmiştir. M Tarihi,Kültürel, Arkeolojik ve Turistik Özellikli Alanlar Bu konu G Turizm başlığı altında incelenmiştir. M.1.2. Kırsal Alanlar: M Kırsal Yerleşme Deseni : Yozgat ili kırsal alan yerleşiminde genel olarak belirli bir plan ve düzen olmamakla birlikte yerleşim yerlerinin topoğrafik özelliklerine göre geleneksel yerleşim daha ziyade dağ etekleri ve düz ovalarda su faktörüne bağlı olarak yerleşim yapılanması gözlenmektedir. Yozgat ili kırsal yerleşim deseni olarak bölgenin coğrafi ve topoğrafik yapısı nedeniyle ve tarım alanları içindeki yerleşim deseni bakımından; Yüzey şekilleri açısından batıdan doğuya uzanan ve gittikçe yükselen dağlarla, bu dağların arasında yer alan küçüklü büyüklü ovalarında sulu ve kuru tarım alanları ve bu ovalar etrafında serpilmiş yerleşim alanlarıyla Yozgat kırsalında, geleneksel tarım ve hayvancılıkla iştigal, yerleşim deseni görülür. Kırsal alandaki yoğunluk ve yerleşim deseni hakkında görüş dokümanı elde edilememiştir. 194

212 M Arazi Mülkiyeti : M.2. Altyapı Yozgat ili arazi mülkiyeti genellikle özel mülkiyet üzerine yapılaşma göstermektedir. Bu konu, ayrıntılı olarak Ulaşım ve Altyapı başlığı altında incelenmiştir. M.3. Binalar ve Yapı Çeşitleri M.3.1. Kamu Binaları: Yozgat taki resmi ve idari tesislerin çoğu merkezi idareye bağlı binalardan oluşmaktadır. Kamu binalarının başında birçok resmi daireyi içine alan Valilik binası, Jandarma Alay Komutanlığı Binası, Askerlik Şubesi Başkanlığı Binası, Adliye Binası, Emniyet Binası, İl Defterdarlığı Binası, Kadastro Bölge Müdürlüğü Binası, TEDAŞ, Posta İşletme Müdürlüğü, Telekom, D.S.İ., Köy Hizmetleri Müdürlüğü, Özel İdare Müdürlüğü, Orman İşletme Müdürlüğü, İl Müftülüğü, Meteoroloji Müdürlüğü, Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü, Karayolları, Tarım İl Müdürlüğü, Kültür Müdürlüğü, Sağlık Müdürlüğü, Bağ-kur İl Müdürlüğü, T.M.O., Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü, ayrıca Mahalli İdare il ve İlçe Belediye binalarındanoluşmaktadır 195

213 M.3.2 Okullar (İl Milli Eğitim Müdürlüğü Verileri) Tablo-M.03 Yozgat İl Genelindeki Okullar SI RA NO İLÇE ADI İL GENELİ OKUL,ÖĞRENCİ,ÖĞRETMEN, DERSLİK SAYILARI AN A OK UL SAY ISI ANA SINIFI LARI 1 Merkez Akdağm 2 adeni Aydıncı 3 k Boğazlıy 4 an Çandır 6 OKUL ÖNCESİ İLKÖĞRETİM ORTA ÖĞRETİM ÖĞRENCİ SAYISI T E K DER SLİK SAYI SI OK UL SAY ISI ÖĞRENCİ SAYISI DER SLİK SAYI SI OK UL SAY ISI ÖĞRENCİ SAYISI T E K T E K Çayırala n Çekerek Kadışeh ri Sarayke nt Sarıkaya Sorgun Şefaatli Yenifakıl 13 ı Yerköy GENEL TOPLAM DER SLİK SAYI SI

214 ULUSAL EĞİTİM DESTEK KAMPANYASI KAPSAMINDA AÇILAN OKUMA-YAZMA KURSLARI Yozgat Merkez Akdağmadeni Aydıncık Boğazlıyan Çandır Çayıralan İlçelerimizdeki Nüfus Dağılımı Çekerek Kadışehri Saraykent Sarıkaya Sorgun Şefaatli Yenifakılı Yerköy YOZGAT İLİ TOPLAM NÜFUSU İlçelerimizdeki Okuma-Yazma Bilmeyenlerin Dağılımı Yozgat Merkez Akdağmadeni Aydıncık Boğazlıyan Çandır Çayıralan Çekerek Kadışehri Saraykent Sarıkaya Sorgun Şefaatli Yenifakılı 951 Yerköy OKUMA-YAZMA BİLMEYENLERİN TOPLAMI Başlangıcından bugüne kadar açılan 1.kademe Okuma-Yazma Kursları-92 adet Kurs Başlangıcından bugüne kadar açılan 2.kademe Okuma-Yazma Kursları- 56 adet Kurs Yılı : 253 İlin Okuma Yılı : Yılı : 609 Yazma Yılı : 347 Oranı : % Yılı : Yılı : yılı : yılı : 328 TOPLAM : 1282 TOPLAM :

215 M.3.3. Hastaneler ve Sağlık Tesisleri Yozgat il merkezinde; 1. Devlet Hastanesi 2. Doğumevi Hastanesi 3. S.S.K. Dispanseri 4. Yimpaş Polikliniği 5. Özel Yaşam Polikliniği Olmak üzere bunun dışında ilçelerde bulunan devlet hastaneleri ve ilin değişik semtlerinde ve ilçelerinde sağlık ocakları bulunmaktadır. M.3.4. Sosyal ve Kültürel Tesisler: Kültür merkezi şehrin merkezinde, Medrese Mahallesindedir. Ayrıca İl Halk Kütüphanesi ve Yimpaş Kütüphanesi bulunmaktadır. M.3.5.Endüstriyel Yapılar: Endüstriyel tesislerin yerlerine Sanayi ve Teknoloji bölümünde yer verilmiştir. M.3.6.Göçer ve Hareketli Barınaklar. Yozgat ta göçerler ve hareketli barınaklarla ilgili herhangi bir veri elde edilememiştir. M.3.7. Otel-Motel ve Turizm Amaçlı Diğer Binalar: İl merkezinde bir adet üç yıldızlı, bir adet iki yıldızlı olmak üzere toplam beş adet otel bulunmaktadır. M.3.8. Bürolar ve Dükkanlar: Kentimizde bürolar ekseriyetle resmi daireler çerçevesinde yoğunlaşmıştır. Dükkanlar ise genellikle şehrin orta yerinde bulunmaktadır. M.3.9. Kırsal Alanda Yapılaşma : Yozgat kırsalında yapılaşma geleneksel köy yapılanması olarak karşımıza çıkar. Köylü hayvanını ve ekim için gerekli ekipmanını muhafaza edebilecek planda çift katlı, altında ahırları olan genellikle düz ve düze yakın mekanlarda yapılanmaya dayanır. Ancak son yıllarda yol, su, elektrik, televizyon, telefon gibi modern çağın gereksinimleri köylere kadar ulaşmış, bu çağa uygun ve geleneklerine bağlı yapılaşma dikkat çekmektedir. Yapılan yapılar özellikle taş yapılar ve dam evler iken son zamanlarda beton ve briket evler göze çarpmaktadır. 198

216 M Yerel Mimari Özellikler: Bu konu, Turizm kısmında incelenmiştir. M Bina Yapımında Kullanılan Yerel Materyaller Bina yapımında yöremizde en çok genelde tuğla, kum, kireç, çimento, demir ve ahşap malzemeleri kullanılmaktadır. Çimento komşu illerden temin edilmektedir. Kum ocaklarımız yeterli durumdadır. Fakat kum ocakları dışında vatandaşların bilinçsizce rasgele yerlerden alındığı malzemeler hem inşaat kalitesine uymamakta hem de dere yataklarının değişmesine ve bazı köprü yapılarına zarar verebilecek konuma gelebilmektedir. M.4. SOSYO-EKONOMİK YAPI M.4.1. İş İlanları ve işsizlik : M.4.2. Göçler : İlin tümü bakımından tespit edilen normal artışa mukabil bazı ilçelerde zaman zaman düzensiz gelişmeler, özellikle azalmalar görülmektedir. Bunun sebebi göç olayları ve yeni ilçe ve bucakların kurulmasıdır. M.4.3. Göçebe İşçiler (Mevsimlik İşçiler): İlimizde bu konuyla ilgili sağlıklı bir bilgi yoktur. M.4.4. Kent Toprağının Mülkiyet Dağılımı: İlimizde bu konuyla ilgili sağlıklı bir bilgi yoktur. M.4.5. Konut Yapım Süreçleri: Kentin nüfus artışına bağlı olarak çeşitli bölgelerde yeni konutlar yapılmaktadır. Bu konutlar çoğunlukla kooperatif ve yap-sat usulüyle inşa edilmektedir. M.4.6.Gecekondu Islah ve Önleme Bölgeleri: İlimizdeki tüm yapılar ruhsatlı olup bu konuda her hangi bir çalışma yapılmamaktadır. M.5. YERLEŞİM YERLERİNİN ÇEVRESEL ETKİLERİ M.5.1.Görüntü Kirliliği İlimizde yerleşim alanlarının plansız olmasından dolayı genel anlamda yoğunluk ve sıkışıklık nedeniyle görüntü kirliliği oluşmaktadır. Ayrıca Atıkların düzenli olarak toplanmaması ve yol boyunca faaliyet gösteren Tuğla vb. fabrikalardan kaynaklı görüntü kirliliği mevcuttur. 199

217 M.5.2.Binalarda Ses İzolasyonu: İlimizde imar yönetmeliğinde izolasyon hakkında bir hüküm bulunmamasına rağmen yeni yapılanma bölgelerinde inşa edilen konutlarda iklim şartları nedeni ile izolasyon materyalleri kullanılmaktadır. M.5.3. Havaalanları ve Çevresinde Oluşturulan Gürültü Zonları: İlimizde havaalanı bulunmamaktadır. M.5.4. Ticari ve Endüstriyel Gürültü: Yozgat ta ticari ve endüstriyel kullanımlardan kaynaklanan gürültü sorun oluşturacak boyutta değildir. Bu tür gürültülerin önlenmesi için herhangi bir tampon bölge oluşturulmamıştır. M.5.5. Kentsel Atıklar: İlimiz Salmanfakılı köyü tepe mevkii adresinde Düzenli Katı Atık Bertaraf Tesisi için Proje tanıtım Dosyası hazırlanmış ve Çed Gerekli Değildir kararı almıştır Tesisin İnşaat faaliyeti devam etmektedir.ilçe merkezlerinde kentsel atıklar genelde herhangi bir ayrım yapmadan (evsel atık, kağıt, plastik, şişe vb.) Belediyelere ait araçlarla toplanmakta olup düzenli bir depolama yapılmamaktadır. M.5.6. Binalarda Isı Yalıtımı: Belediye İmar Kanununun ilgili yönetmeliklerinde çeşitli hükümler yer almaktadır. Bu hükümlere göre, gerek inşaat ruhsatı verilirken gerekse kullanma ruhsatı verilirken gerekli inceleme ve denetimler yapılmakta olup özellikle çatı ve duvarlarda yapılması gerekli çalışmalar yapılmadan ruhsat verilmemektedir. 200

218 M.6. Nüfus M.6.1. Nüfusun Yıllara Göre Değişimi Tablo N.3. de yılları arasında nüfus miktarı, yıllık nüfus artış hızları ile köy ve şehir nüfus payları ele alınmıştır. Tablo M.4. Yozgat ın Yılları Arasındaki Nüfusunda Meydana Gelen Değişmeler (TUİK verileri) Yıllık Nüfus Cinsiyet Nüfus Yıllar Yozgat'ın Artışı (%) Dağılımı Payları (%) Nüfusu Türkiye Yozgat Erkek Kadın Şehir Köy A M.6.2. Nüfusun Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre Dağılımı Tablo M.5. Nüfusun Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre Dağılımı Medyan Yaş Sayım Medyan Yaş Yılı Toplam Erkek Kadın Cinsiyet Oranı (Yozgat Nüfus Müdürlüğü) Sayım Nüfus Cinsiyet Yılı Toplam Erkek Kadın Oranı

219 M NÜFUS SAYIMI SONUÇLARI ( İl ve İlçe Merkezleri ile Belde ve Köy Nüfusları ( tarihi itibariyle)) Açıklama: Yerleşim yerlerine (il, ilçe, belde belediyesi, köy) göre nüfuslar belirlenirken: Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, 5747 sayılı Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçinde İlçe Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 5393 sayılı Belediye Yasası nın 8. ve 11. maddeleri ve ilgili diğer mevzuat uyarınca Ulusal Adres Veri Tabanında yerleşim yerlerine yönelik olarak yapılan; idari bağlılık, tüzel kişilik ve isim değişiklikleri dikkate alınmıştır. SNO İL ADI İLÇE ADI BUCAK ADI BELEDİYE/KÖY ADI 2009 NÜFUSU 1 YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ MERKEZ 24,548 2 YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ABDURRAHMANLI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ AĞAÇLI 67 4 YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ AKBAŞ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ AKÇAKIŞLA YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ AKÇAKOYUNLU YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ALİCİK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ALTILI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ARDIÇALANI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ARPALIK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ARSLANLI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ AŞAĞIÇULHALI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ BAHÇECİK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ BAŞÇATAK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ BELEKÇAHAN YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ BOĞAZKÖY YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ BOYALIK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ BOZHÜYÜK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ BULGURLU YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ÇAĞLAYAN YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ MUŞALİKALESİ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ÇAMPINAR YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ÇARDAK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ÇAYPINAR YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ÇERÇİALANI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ DAVULBAZ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ DAVUTLU YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ DAYILI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ DEREYURT YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ DOKUZKÖY YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ DOLAK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ EVCİ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ EYNELLİ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ GÖKDERE YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ GÜLLÜK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ GÜMÜŞDİBEK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ GÜNDÜZLER YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ HACIFAKILI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ HALHACI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ HAYRAN

220 41 YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ HÜYÜKLÜALAN YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ İBRAHİMAĞAÇİFTLİĞİ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KARAALİKAÇAĞI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KARACAÖREN YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KARADİKMEN YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KARAHİSARTATLISI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KARAPİR YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KARTAL YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KAYABAŞI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KAYAKIŞLA YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KILIÇLI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KIRLAR YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KIZILCAOVA YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KIZILDAĞ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KİRSİNKAVAĞI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KONACI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KÖRÜK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ KUŞLUKAÇAĞI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ MELİKLİ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ OKÇULU YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ OLUCAK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ OLUKÖZÜ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ORTAKÖY YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ÖRENKALE YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ÖZER YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ PAŞABEY YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ PAZARCIK YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ SAĞIROĞLU YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ SARIGÜNEY YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ SEKİKAŞI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ SAZLIDERE YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ŞAHNADERESİ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ TARHANA YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ TAŞPINAR YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ TEKKEGÜNEY YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ TEMURŞEYH YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ UMUTLU YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ UZAKÇAY YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ ÜÇKARAAĞAÇ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ VEZİRALANI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ YAZILITAŞ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ YEDİŞEHRİ YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ YENİYAPAN YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ YUKARIÇULHALI YOZGAT AKDAĞMADENİ MERKEZ YÜNALANI YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ MERKEZ YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ ABDİLLİ YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ AŞAĞIHASİNLİ YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ BAHARİYE YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ BAŞHOROZ YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ BELÖREN YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ ÇAKMAK

221 93 YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ ÇALAPVERDİ YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ DEREÇEPNİ YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ DEVECİPINAR YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ ESENTEPE YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ GÜVEÇLİ YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ KARAKUYU YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ MÜFTÜKIŞLA YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ OĞULCUK YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ OVAKENT YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ ÖZLER YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ POYRAZLI YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ SIRÇALI YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ UZUNLU YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ YAMAÇLI YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ YAPALAK YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ YAZIÇEPNİ YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ YAZIKIŞLA YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ YENİKIŞLA YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ YEŞİLHİSAR YOZGAT BOĞAZLIYAN MERKEZ YOĞUNHİSAR YOZGAT BOĞAZLIYAN YENİPAZAR YENİPAZAR YOZGAT BOĞAZLIYAN YENİPAZAR AŞAĞISARIKAYA YOZGAT BOĞAZLIYAN YENİPAZAR EĞLENCE YOZGAT BOĞAZLIYAN YENİPAZAR GÖVDECİLİ YOZGAT BOĞAZLIYAN YENİPAZAR ÖMERLİ YOZGAT BOĞAZLIYAN YENİPAZAR YARAŞ YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ MERKEZ YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ ALİDEMİRCİ YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ AŞAĞITEKKE YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ AŞAĞIYAHYASARAY YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ AVŞARALANI YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ CURALİ YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ ÇOKRADAN YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ DEREKEMAL YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ ELÇİ YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ EVCİLER YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ FAHRALI YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ GÜNYAYLA YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ İNÖNÜ YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ KALETEPE YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ KARAKIŞLA YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ KONUKLAR YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ KÜLEKÇİ YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ MENTEŞE YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ GÜZELYAYLA YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ SÖBEÇİMEN YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ TURLUHAN YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ YUKARITEKKE YOZGAT ÇAYIRALAN MERKEZ YUKARIYAHYASARAY YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ MERKEZ YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ BAYINDIRHÜYÜK YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ALIÇLI

222 145 YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ARPAÇ YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ BAŞALAN YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ BAŞPINAR YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ BAZLAMBAÇ YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ BEYYURDU YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ CEMALOĞLU YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ÇAKIRKÖY YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ÇANDIR YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ÇAYIRÖZÜ YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ÇELTEK YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ GÖNÜLYURDU YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ DEMİRCİALAN YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ DOĞANOĞLU YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ELEMİN YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ FAKIDAĞI YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ FUADİYE YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ GÖKDERE YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ HAMZALI YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ İKİZCE YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ İLBEYLİ YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ İSAKLI YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KAHYALI YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KALEDERESİ YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KAMIŞCIK YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KAVAKALANI YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KAYALAR YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KIRKDİLİM YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KOYUNCULU YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KÖRPINAR YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KURTAĞILI YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KURUÇAY YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ KUZGUN YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ MEHMETLİ YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ORTAOBA YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ÖZÖREN YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ ÖZÜKAVAK YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ SARIKAYA YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ SARIKÖY YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ TİPİDERESİ YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ YUKARIKARAHACILI YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ YUKARIKARAKAYA YOZGAT ÇEKEREK MERKEZ YUKARIOBA YOZGAT SARIKAYA MERKEZ MERKEZ YOZGAT SARIKAYA MERKEZ AKBENLİÇİFTLİĞİ YOZGAT SARIKAYA MERKEZ AKBUCAK YOZGAT SARIKAYA MERKEZ ALİFAKILI YOZGAT SARIKAYA MERKEZ ARPALIK YOZGAT SARIKAYA MERKEZ BABAYAĞMUR YOZGAT SARIKAYA MERKEZ BAĞLICA YOZGAT SARIKAYA MERKEZ BARAKLI YOZGAT SARIKAYA MERKEZ BEBEKKÖY YOZGAT SARIKAYA MERKEZ BOYALIK

223 197 YOZGAT SARIKAYA MERKEZ BURUNKIŞLA YOZGAT SARIKAYA MERKEZ ÇATAK YOZGAT SARIKAYA MERKEZ ÇIKRIKÇI YOZGAT SARIKAYA MERKEZ ÇOKUMEŞME YOZGAT SARIKAYA MERKEZ DEREDOĞAN YOZGAT SARIKAYA MERKEZ DOĞANSARAY YOZGAT SARIKAYA MERKEZ GÜLPINAR YOZGAT SARIKAYA MERKEZ ILISU YOZGAT SARIKAYA MERKEZ İNEVİ YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KADILI YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KARABACAK YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KARACALAR YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KARAHALLI YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KARAYAKUP YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KARGALIK YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KERPİÇCİK YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KOÇCAĞIZ YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KONURLU YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KÖPRÜCEK YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KÜÇÜKÇALAĞIL YOZGAT SARIKAYA MERKEZ KÜRKÇÜ YOZGAT SARIKAYA MERKEZ PINARKAYA YOZGAT SARIKAYA MERKEZ SELİMLİ YOZGAT SARIKAYA MERKEZ SÖYLEMEZ YOZGAT SARIKAYA MERKEZ TEPEDOĞAN YOZGAT SARIKAYA MERKEZ TOMARCAHÜYÜĞÜ YOZGAT SARIKAYA MERKEZ TOPRAKPINAR YOZGAT SARIKAYA MERKEZ YAHYALI YOZGAT SARIKAYA MERKEZ YAYLAGÜL YOZGAT SARIKAYA MERKEZ YUKARISARIKAYA YOZGAT SARIKAYA HASBEK HASBEK YOZGAT SARIKAYA HASBEK AKÇADAM YOZGAT SARIKAYA HASBEK ALEMBEY YOZGAT SARIKAYA HASBEK AZAPBAŞLI YOZGAT SARIKAYA HASBEK BÜYÜKÇALAĞIL YOZGAT SARIKAYA HASBEK DEREKAPLANCI YOZGAT SARIKAYA HASBEK EMİRBEY YOZGAT SARIKAYA HASBEK ERBEK YOZGAT SARIKAYA HASBEK GÜNDÜZLÜ YOZGAT SARIKAYA HASBEK HİSARBEY YOZGAT SARIKAYA HASBEK İNKIŞLA YOZGAT SARIKAYA HASBEK KADIGÜLLÜ YOZGAT SARIKAYA HASBEK KARAELLİ YOZGAT SARIKAYA HASBEK KEMALLI YOZGAT SARIKAYA HASBEK KOÇAK YOZGAT SARIKAYA HASBEK MESCİTLİ YOZGAT SARIKAYA HASBEK RAMAZANLI YOZGAT SARIKAYA HASBEK TOPAKTAŞ YOZGAT SARIKAYA HASBEK ÜRKÜTLÜ YOZGAT SARIKAYA HASBEK YAZIKAPLANCI YOZGAT SORGUN MERKEZ MERKEZ YOZGAT SORGUN MERKEZ AĞCIN

224 249 YOZGAT SORGUN MERKEZ AHMETFAKILI YOZGAT SORGUN MERKEZ AKOLUK YOZGAT SORGUN MERKEZ ALCI YOZGAT SORGUN MERKEZ ALİŞAR YOZGAT SORGUN MERKEZ ARAPLI YOZGAT SORGUN MERKEZ AŞAĞICUMAFAKILI YOZGAT SORGUN MERKEZ AŞAĞIKARAHACILI YOZGAT SORGUN MERKEZ AŞAĞIKARAKAYA YOZGAT SORGUN MERKEZ AYRIDAM YOZGAT SORGUN MERKEZ AYVALIK YOZGAT SORGUN MERKEZ BABALI YOZGAT SORGUN MERKEZ BAĞLARBAŞI YOZGAT SORGUN MERKEZ BAHADIN YOZGAT SORGUN MERKEZ BELENCUMAFAKILI YOZGAT SORGUN MERKEZ BOĞAZCUMAFAKILI YOZGAT SORGUN MERKEZ BÜYÜKKIŞLA YOZGAT SORGUN MERKEZ BÜYÜKÖREN YOZGAT SORGUN MERKEZ BÜYÜKTAŞLIK YOZGAT SORGUN MERKEZ CAFERLİ YOZGAT SORGUN MERKEZ ÇAKIRHACILI YOZGAT SORGUN MERKEZ ÇAMURLU YOZGAT SORGUN MERKEZ ÇATMASÖGÜT YOZGAT SORGUN MERKEZ ÇAVUŞKÖYÜ YOZGAT SORGUN MERKEZ ÇAYÖZÜ YOZGAT SORGUN MERKEZ ÇİĞDEMLİ YOZGAT SORGUN MERKEZ CİHANŞARLI YOZGAT SORGUN MERKEZ DİŞLİ YOZGAT SORGUN MERKEZ DOĞANKENT YOZGAT SORGUN MERKEZ DOĞANLI YOZGAT SORGUN MERKEZ EMİRHAN YOZGAT SORGUN MERKEZ FARAŞLI YOZGAT SORGUN MERKEZ GARİPLER YOZGAT SORGUN MERKEZ GEDİKHASANLI YOZGAT SORGUN MERKEZ GEVREK YOZGAT SORGUN MERKEZ GÖKİNİŞ YOZGAT SORGUN MERKEZ GÖZBABA YOZGAT SORGUN MERKEZ GÜNGÖREN YOZGAT SORGUN MERKEZ GÜNPINAR YOZGAT SORGUN MERKEZ GÜNYAZI YOZGAT SORGUN MERKEZ HALİLFAKILI YOZGAT SORGUN MERKEZ İDRİSLİ YOZGAT SORGUN MERKEZ İKİKARA YOZGAT SORGUN MERKEZ İNCESU YOZGAT SORGUN MERKEZ İSAFAKILI YOZGAT SORGUN MERKEZ KARABALI YOZGAT SORGUN MERKEZ KARABURUN YOZGAT SORGUN MERKEZ KARAKIZ YOZGAT SORGUN MERKEZ KARAKOCAOĞLUKKIŞLASI YOZGAT SORGUN MERKEZ KARALIK YOZGAT SORGUN MERKEZ KARAVELİ YOZGAT SORGUN MERKEZ KEPİRCE YOZGAT SORGUN MERKEZ KESER

225 301 YOZGAT SORGUN MERKEZ KODALLI YOZGAT SORGUN MERKEZ KODALLIÇİFTLİĞİ YOZGAT SORGUN MERKEZ KÜÇÜKKÖHNE YOZGAT SORGUN MERKEZ KÜÇÜKTAŞLIK YOZGAT SORGUN MERKEZ KÜLHÜYÜK YOZGAT SORGUN MERKEZ MANSUROĞLU YOZGAT SORGUN MERKEZ MEHMETBEYLİ YOZGAT SORGUN MERKEZ MİRAHOR YOZGAT SORGUN MERKEZ MUĞALLI YOZGAT SORGUN MERKEZ OCAKLI YOZGAT SORGUN MERKEZ OSMANİYE YOZGAT SORGUN MERKEZ PEYNİRYEMEZ YOZGAT SORGUN MERKEZ SARIHACILI YOZGAT SORGUN MERKEZ SARIHAMZALI YOZGAT SORGUN MERKEZ SİVRİ YOZGAT SORGUN MERKEZ ŞAHMURATLI YOZGAT SORGUN MERKEZ TAŞPINAR YOZGAT SORGUN MERKEZ TEMREZLİ YOZGAT SORGUN MERKEZ TİFTİK YOZGAT SORGUN MERKEZ TUZLACIK YOZGAT SORGUN MERKEZ YAYCILAR YOZGAT SORGUN MERKEZ YAZILITAŞ YOZGAT SORGUN MERKEZ GÜLŞEHRİ YOZGAT SORGUN MERKEZ KAPAKLI YOZGAT SORGUN EYMİR EYMİR YOZGAT SORGUN EYMİR AKOCAK YOZGAT SORGUN EYMİR AŞAĞIEMİRLER YOZGAT SORGUN EYMİR BÜYÜKEYNELLİ YOZGAT SORGUN EYMİR YUKARIEMİRLER YOZGAT SORGUN EYMİR GÖKÖZ YOZGAT SORGUN EYMİR KAYAKIŞLA YOZGAT SORGUN EYMİR KÜÇÜKEYNELLİ YOZGAT SORGUN EYMİR TULUM YOZGAT SORGUN EYMİR VELİÖLDÜK YOZGAT SORGUN EYMİR YAYLALIK YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ MERKEZ YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ AKCAMİ YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ AKÇAKOYUNLU YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ ALİFAKILI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ ARİFE YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ ARMAĞAN YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ BAĞYAZI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ BAŞKÖY YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ CAFERLİ YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ CANKILI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ CICIKLAR YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ ÇAYDOĞAN YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ DEDELİ YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ DELİLER YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ EKİNCİUŞAĞI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ GÜLİSTAN YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ GÜLPINAR

226 353 YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ GÜZELLİ YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ HALLAÇLI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ HAMZALI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ HÜYÜKKIŞLA YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ İBRAHİMHACILI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KABACIOĞLU YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KABAKİNİ YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KARAKAYA YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KARALAR YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KAYGILI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KAZLIUŞAĞI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KIZILKOCA YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KIZILYAR YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KOÇKÖY YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KONAKLI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KUMKUYU YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KUZAYCA YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ KÜÇÜKİNCİRLİ YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ PAŞAKÖY YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ SAATLI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ SAÇLI YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ SARIKENT YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ ŞEREFOĞLU YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ TAHİROĞLU YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ TEMLİK YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ TÜRÜDÜLER YOZGAT ŞEFAATLİ MERKEZ YILDIZKÖY YOZGAT YERKÖY MERKEZ MERKEZ YOZGAT YERKÖY MERKEZ AKPINAR YOZGAT YERKÖY MERKEZ ARİFOĞLU YOZGAT YERKÖY MERKEZ AŞAĞIEĞERCİ YOZGAT YERKÖY MERKEZ AŞAĞIELMAHACILI YOZGAT YERKÖY MERKEZ AYDINGÜN YOZGAT YERKÖY MERKEZ BELKAVAK YOZGAT YERKÖY MERKEZ BİCİKLER YOZGAT YERKÖY MERKEZ BURUNCUK YOZGAT YERKÖY MERKEZ CAKCAK YOZGAT YERKÖY MERKEZ ÇAKIRLAR YOZGAT YERKÖY MERKEZ DELİCE YOZGAT YERKÖY MERKEZ DERECİK YOZGAT YERKÖY MERKEZ GÖÇERLİ YOZGAT YERKÖY MERKEZ GÜNDOĞDU YOZGAT YERKÖY MERKEZ HACIÇEŞMESİ YOZGAT YERKÖY MERKEZ HACILI YOZGAT YERKÖY MERKEZ HACIMUSALI YOZGAT YERKÖY MERKEZ HACIUŞAĞI YOZGAT YERKÖY MERKEZ HATİP YOZGAT YERKÖY MERKEZ KAHYAKÖY YOZGAT YERKÖY MERKEZ KARACAAĞAÇ YOZGAT YERKÖY MERKEZ KARACAAHMETLİ YOZGAT YERKÖY MERKEZ KARAOSMANOĞLU YOZGAT YERKÖY MERKEZ KOCAOĞLU

227 405 YOZGAT YERKÖY MERKEZ KÖMÜŞÖREN YOZGAT YERKÖY MERKEZ KÖRDEVE YOZGAT YERKÖY MERKEZ KÖYCÜ YOZGAT YERKÖY MERKEZ KUMLUCA YOZGAT YERKÖY MERKEZ KÜÇÜKNEFES YOZGAT YERKÖY MERKEZ SARAY YOZGAT YERKÖY MERKEZ SARIYAPRAK YOZGAT YERKÖY MERKEZ SEKİLİ YOZGAT YERKÖY MERKEZ YERKÖY YOZGAT YERKÖY MERKEZ YUKARIEĞERCİ YOZGAT YERKÖY MERKEZ YUKARIELMAHACILI YOZGAT YERKÖY SALMANLI KAYADİBİ YOZGAT YERKÖY SALMANLI ARSLANHACILI YOZGAT YERKÖY SALMANLI BESEREK YOZGAT YERKÖY SALMANLI ÇAKIRHACILI YOZGAT YERKÖY SALMANLI ÇALIKLI YOZGAT YERKÖY SALMANLI ÇAMDİBİ YOZGAT YERKÖY SALMANLI ÇAMLIBEL YOZGAT YERKÖY SALMANLI ÇAYKÖY YOZGAT YERKÖY SALMANLI DEREBAĞI YOZGAT YERKÖY SALMANLI HACIOSMANLI YOZGAT YERKÖY SALMANLI KARLI YOZGAT YERKÖY SALMANLI KÜÇÜKÇALIKLI YOZGAT YERKÖY SALMANLI ORHAN YOZGAT YERKÖY SALMANLI POYRAZ YOZGAT YERKÖY SALMANLI SALİHLİ YOZGAT YERKÖY SALMANLI SEDİR YOZGAT YERKÖY SALMANLI SUSUZ YOZGAT YERKÖY SALMANLI SÜLEYMANLI YOZGAT YERKÖY SALMANLI TERZİLİ YOZGAT YERKÖY SALMANLI TOPAÇ YOZGAT YERKÖY SALMANLI YAKUPLU YOZGAT YERKÖY SALMANLI YUKARIİHSANGAZİLİ YOZGAT YERKÖY SALMANLI ZİNCİR YOZGAT MERKEZ MERKEZ MERKEZ YOZGAT MERKEZ MERKEZ AKTAŞ YOZGAT MERKEZ MERKEZ ALEMDAR YOZGAT MERKEZ MERKEZ AZİZLİ YOZGAT MERKEZ MERKEZ AZİZLİBAĞLARI YOZGAT MERKEZ MERKEZ BALTASARILAR YOZGAT MERKEZ MERKEZ BAŞIBÜYÜKLÜ YOZGAT MERKEZ MERKEZ BAŞINAYAYLA YOZGAT MERKEZ MERKEZ BEYVELİOĞLU YOZGAT MERKEZ MERKEZ BOZLAR YOZGAT MERKEZ MERKEZ BUZAĞACIOĞLU YOZGAT MERKEZ MERKEZ BÜYÜKMAHAL YOZGAT MERKEZ MERKEZ CİHANPAŞA YOZGAT MERKEZ MERKEZ ÇALATLI YOZGAT MERKEZ MERKEZ DAĞYENİCESİ YOZGAT MERKEZ MERKEZ DARICI YOZGAT MERKEZ MERKEZ DERBENT YOZGAT MERKEZ MERKEZ DEREKIŞLA

228 457 YOZGAT MERKEZ MERKEZ DEREMAHAL YOZGAT MERKEZ MERKEZ DEREMUMLU YOZGAT MERKEZ MERKEZ DİVANLI YOZGAT MERKEZ MERKEZ EVCİ YOZGAT MERKEZ MERKEZ FAKIBEYLİ YOZGAT MERKEZ MERKEZ GÜDÜLELMAHACILI YOZGAT MERKEZ MERKEZ GÜLLÜK YOZGAT MERKEZ MERKEZ HAMZALI YOZGAT MERKEZ MERKEZ İNCEÇAYIR YOZGAT MERKEZ MERKEZ İŞLEĞEN YOZGAT MERKEZ MERKEZ KABABEL YOZGAT MERKEZ MERKEZ KARACALAR YOZGAT MERKEZ MERKEZ KAVURGALI YOZGAT MERKEZ MERKEZ KIRIKSOKU YOZGAT MERKEZ MERKEZ KIRIM YOZGAT MERKEZ MERKEZ KIŞLAKÖY YOZGAT MERKEZ MERKEZ KIZILTEPE YOZGAT MERKEZ MERKEZ KOLANLI YOZGAT MERKEZ MERKEZ KÖÇEKKÖMÜ YOZGAT MERKEZ MERKEZ KÖSEYUSUFLU YOZGAT MERKEZ MERKEZ KUŞÇU YOZGAT MERKEZ MERKEZ KUYUMCU YOZGAT MERKEZ MERKEZ MEZREA YOZGAT MERKEZ MERKEZ RECEPLİ YOZGAT MERKEZ MERKEZ SALMANFAKILI YOZGAT MERKEZ MERKEZ SARIHACILI YOZGAT MERKEZ MERKEZ SARIMBEY YOZGAT MERKEZ MERKEZ TAYYIP YOZGAT MERKEZ MERKEZ TOPÇU YOZGAT MERKEZ MERKEZ TÜRKMEN YOZGAT MERKEZ MERKEZ TÜRKMENSARILAR YOZGAT MERKEZ MERKEZ YASSIHÜYÜK YOZGAT MERKEZ MERKEZ YAZPINARI YOZGAT MERKEZ MERKEZ ERKEKLİ YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ MUSABEYLİ YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ AKYAMAÇ YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ AYDOĞAN YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ BACILI YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ BAHÇECİK YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ BİŞEK YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ BÜYÜKNEFES YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ ÇADIRARDIÇ YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ ÇATMA YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ ÇORAK YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ DAMBASAN YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ DAYILI YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ DELİHASANLI YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ DEREBOYMUL YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ GÜLLÜOLUK YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ GÜLYAYLA YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ HAYDARBEYLİ YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ KALE

229 509 YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ KARALAR YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ GÜNEŞLİ YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ KÖRPELİ YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ MUSABEYLİBOĞAZI YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ ÖRENCİK YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ PENBECİK YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ SAĞLIK YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ SARIFATMA YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ SÖĞÜTLÜYAYLA YOZGAT MERKEZ MUSABEYLİ TOPAÇ YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA OSMANPAŞA YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA BATTAL YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA BAYATÖREN YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA BÜYÜKİNCİRLİ YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA ÇAĞLAYAN YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA ÇALILI YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA ESENLİ YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA GEVREK YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA GÖKÇEKIŞLA YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA KARABIYIK YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA KAŞKIŞLA YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA KOYUNCULU YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA KÖÇEKLİOĞLU YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA LÖKKÖY YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA ÖZLÜCE YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA SARININÖREN YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA TAYFUR YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA TEKKEYENİCESİ YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA YEŞİLOVA YOZGAT MERKEZ OSMANPAŞA YUDAN YOZGAT AYDINCIK MERKEZ MERKEZ YOZGAT AYDINCIK MERKEZ AĞILLI YOZGAT AYDINCIK MERKEZ AŞAĞIKUYUCAK YOZGAT AYDINCIK MERKEZ BAKIRBOĞAZI YOZGAT AYDINCIK MERKEZ BAYDİĞİN YOZGAT AYDINCIK MERKEZ BENLİOĞLU YOZGAT AYDINCIK MERKEZ BOĞAZKAYA YOZGAT AYDINCIK MERKEZ BÜYÜKTORAMAN YOZGAT AYDINCIK MERKEZ DEREÇİFTLİK YOZGAT AYDINCIK MERKEZ GÜROĞLU YOZGAT AYDINCIK MERKEZ HACIİLYAS YOZGAT AYDINCIK MERKEZ KAZANKAYA YOZGAT AYDINCIK MERKEZ KIRIMOLUK YOZGAT AYDINCIK MERKEZ KIYIKIŞLA YOZGAT AYDINCIK MERKEZ KIZILCAKIŞLA YOZGAT AYDINCIK MERKEZ KOCABEKİROĞLU YOZGAT AYDINCIK MERKEZ KÖSRELİK YOZGAT AYDINCIK MERKEZ KUŞSARAY YOZGAT AYDINCIK MERKEZ KUYUKÖY YOZGAT AYDINCIK MERKEZ KÜÇÜKTORAMAN YOZGAT AYDINCIK MERKEZ MERCİMEKÖREN YOZGAT AYDINCIK MERKEZ MOLLAİSMAİL

230 561 YOZGAT AYDINCIK MERKEZ SAKIZLIK YOZGAT AYDINCIK MERKEZ ÜZÜMLÜK YOZGAT AYDINCIK MERKEZ BAŞTÜRK YOZGAT ÇANDIR MERKEZ MERKEZ YOZGAT ÇANDIR MERKEZ BÜYÜKKIŞLA YOZGAT ÇANDIR MERKEZ GÜLPINAR YOZGAT ÇANDIR MERKEZ İĞDELİ YOZGAT ÇANDIR MERKEZ KOZAN YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ MERKEZ YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ AKÇAKALE YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ AŞAĞIKIZILÖZ YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ BELÖREN YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ ÇAMSARAY YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ DERBENT YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ DİKMESÖĞÜT YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ ELMALI YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ ELMALIÇİFTLİĞİ YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ ELMALIÜTÜĞÜ YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ GÜMÜŞSU YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ HALIKÖY YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ HANÖZÜ YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ KABALI YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ KEMALLI YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ KIYILI YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ OVACIK YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ ÖRENCİK YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ SEYHAN YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ ÜÇAĞAÇ YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ YAKACIK YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ YANIK YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ YANGI YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ YAVUHASAN YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ YELTEN YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ YONCALIK YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ YUKARIKIZILÖZ YOZGAT KADIŞEHRİ MERKEZ BUZLUK YOZGAT SARAYKENT MERKEZ MERKEZ YOZGAT SARAYKENT MERKEZ BALKAYA YOZGAT SARAYKENT MERKEZ BAŞPINAR YOZGAT SARAYKENT MERKEZ BENLİ YOZGAT SARAYKENT MERKEZ ÇİÇEKLİ YOZGAT SARAYKENT MERKEZ ÇİÇEKLİHÜYÜĞÜ YOZGAT SARAYKENT MERKEZ DEDEFAKILI YOZGAT SARAYKENT MERKEZ İZİBÜYÜK YOZGAT SARAYKENT MERKEZ KAMBERLİ YOZGAT SARAYKENT MERKEZ KARAPINAR YOZGAT SARAYKENT MERKEZ KESİKKÖPRÜ YOZGAT SARAYKENT MERKEZ KÖSEALİLİ YOZGAT SARAYKENT MERKEZ OZAN YOZGAT SARAYKENT MERKEZ PARMAKSIZ YOZGAT SARAYKENT MERKEZ SARAYÖZÜ YOZGAT SARAYKENT MERKEZ SÖĞÜTLÜ

231 613 YOZGAT SARAYKENT MERKEZ ALTINSU YOZGAT YENİFAKILI MERKEZ MERKEZ YOZGAT YENİFAKILI MERKEZ BAŞPINAR YOZGAT YENİFAKILI MERKEZ BEKTAŞLI YOZGAT YENİFAKILI MERKEZ ÇÖPLÜÇİFTLİĞİ YOZGAT YENİFAKILI MERKEZ ESKİÖREN 231 KAYNAKLAR 1-Yozgat İli Çevre Durum Raporu Meteoroloji Müdürlüğü verileri 3-TUİK verileri 4- İl Nüfus Müdürlüğü 214

232 N. ATIKLAR Endüstrileşme, nüfus artışı, kentleşme, atık yönetiminin çeşitlenmesi tüketimin artması gibi gelişmeler ile dünyamızın ve ülkemizin sahip olduğu enerji, hammadde gibi doğal kaynakların kıtlığı ve kullanılmasında maksimum ekonominin sağlanması mecburiyeti atık yönetimi konusunu ekonomik, teknik ve sosyal olarak çok yönlü ilişkiler içerisinde önemli bir hale getirmiştir. Atık yönetimi, çeşitli atıkları geriye kazanmak, maliyeti düşürmek, istihdam alanı açmak yönü ile ve de çevre kirlenmesinin önlenmesi yönü ile ülkemiz için önem arz eden bir konudur. Bu maddelerin insan ve çevre sağlığına zarar vermeyecek şekilde değerlendirilmesi ve bertaraftı önemli bir problemdir. Zararlı Atıkların, yüksek teknolojiye bağlı olarak yeniden kazanılması, iyileştirilmesi kısmen mümkün olmakla beraber ülkemizde bu yönde bilimsel ve teknik uygulamalar bulunmadığı gibi İlimiz dâhilinde de atıkların tekrar kazanılması ve iyileştirilmesi yönünde bir çalışma yapılmamaktadır. N.1.Evsel Katı Atıklar: N.1.1.Evsel Katı Atık Miktarı: İnsanların sanayi, ticaret, sosyal hizmet ve buna benzer alanlardaki faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan sıvı ve gaz olmayan atıklara katı atık denilmektedir. Ayrıca insanların evlerdeki faaliyetleri sonucu ortaya çıkan katı atıklara da Evsel Katı Atıklar denilmektedir. Bu atıkların uygun değerlendirme ve geri kazanma yöntemlerinin tespiti için miktarlarının belirlenmesi, sınıflandırılması ve özelliklerinin bilinmesi gerekir. Yozgat İlinin gelişmesi ve nüfus artışı sebebi ile mevcut olan çevre sorunları hızla artmaktadır. Başlıca çevre sorunlarından biri olan katı atık sorunu acilen çözülmesi gereken konulardan birini teşkil etmektedir. İl Merkezinde katı atıkları toplama ve taşıma hizmeti Yozgat Belediyesi tarafından yapılmaktadır. Katı atıklar ilimizde 2007 yılında hizmete giren Yozgat Belediyeler Birliğine ait düzenli depolama alanında bertaraf edilmektedir. Ülkemizde bu güne kadar katı atıklar konusunda uygulanan yöntemler plansız ve prensipsiz olarak sürdürülmesine karşın, çevreye verdiği zararın fark edilmesi ile son yıllarda özellikle büyük şehirlerde geniş kapsamlı katı atık projeleri uygulamaya alınmakla beraber, küçük şehirlerde bu tarzda bir uygulamaya başlanmamıştır. İlimizdeki katı atıkların bileşenleri, özellikler ve miktarları ile ilgili bilgiler Tablo H.1., de verilmiştir. Yozgat ve civarı yerleşimlerde yapılan çalışmalarda katı atık komposizyonu: Organik Madde (%). 46,0 Plastik (%) 4,5 Kağıt(%).5,4 Tekstil (%) 2,0 Cam (%) 3,1 Metal (%) 2,2 215

233 N.2.Tehlikeli Atıklar Tehlikeli Atıklar tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine göre lisans işlemleri değerlendirilmektedir. İlimiz tehlikeli ve zararlı atık oluşturacak türden bir sanayi tesisi bulunmamaktadır. Ancak endüstriyel yağlar, Atık motor yağları, aküler, araç lastikleri, ömrü bitmiş jeneratörler, tehlikeli atıklarla kontamine olmuş atıklar vb. atıkların yönetmelik çerçevesinde bertarafı sağlanmaktadır. N.3.Özel Atıklar Endüstrileşme, nüfus artışı, kentleşme, atık yönetiminin çeşitlenmesi tüketimin artması gibi gelişmeler ile dünyamızın ve ülkemizin sahip olduğu enerji, hammadde gibi doğal kaynakların kıtlığı ve kullanılmasında maksimum ekonominin sağlanması mecburiyeti atık yönetimi konusunu ekonomik, teknik ve sosyal olarak çok yönlü ilişkiler içerisinde önemli bir hale getirmiştir. Atık yönetimi, çeşitli atıkları geriye kazanmak, maliyeti düşürmek, istihdam alanı açmak yönü ile ve de çevre kirlenmesinin önlenmesi yönü ile ülkemiz için önem arz eden bir konudur. Bu maddelerin insan ve çevre sağlığına zarar vermeyecek şekilde değerlendirilmesi ve bertaraftı önemli bir problemdir. Zararlı Atıkların, yüksek teknolojiye bağlı olarak yeniden kazanılması, iyileştirilmesi kısmen mümkün olmakla beraber ülkemizde bu yönde bilimsel ve teknik uygulamalar bulunmadığı gibi İlimiz dâhilinde de atıkların tekrar kazanılması ve iyileştirilmesi yönünde bir çalışma yapılmamaktadır. N.3.1. Tıbbi Atıklar Tıbbi atıklar, sağlık kuruluşlarından kaynaklanan patolojik ve patolojik olmayan atıklar ile delici ve kesici enfekte atıklardır. Tıbbi atıklar insan sağlığı için çok tehlikeli olduğundan kesinlikle evsel atıklardan ayrı toplanmalı, taşınmalı ve bertaraf edilmelidir. Tıbbi atıklar düzenli depolama alanlarında ayrıca düzenlenmiş alanlarda gömülmek suretiyle, yakma tesislerinde yüksek sıcaklıklarda yakılarak vaya sterilize edilerek bertaraf edilebilirler. İlimizdeki Tıbbi atıkların bir kısmı lisanslı bir araç tarafından toplanılarak Yozgat Belediyeler Birliğine ait Merkez Salmanfakılı sınırları içersinde bulunan düzenli depolama alanında gömülmekte, diğer bir kısmı ise vahşi depolama alanlarında kireçlenmek suretiyle imha edilmektedir. İlimizdeki tüm belediyelerin tıbbi atıklarını merkezde ki düzenli depolama alanında bertaraf etmesi ile ilgili İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğünün çalışmaları devam etmektedir. Yozgat ilinde ilçelere göre sağlık kurumlarının dağılımı Tablo H.7. de verilmiş olup İl Merkezindeki Tıbbi Atık Kaynakları ve Sayıları Tablo H.8., Tıbbi Atık Miktarı ise Tablo H.9 da verilmiştir. İlimiz Merkezinde bulunan Hastenelerin geçici atık depoları mevcut olup ilçelerdeki hastanelerin de depolarının tamamlanması sağlanmaktadır. 216

234 2008 yılında belediyeler ile sağlık kuruluşlarının katılımının sağlandığı tıbbi atık eğitim semineri, Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü Personelleri tarafından düzenlenmiş ve yapılan değerlendirme sınavı sonrası 100 üzerinden 70 alanlara sertifika düzenlenmiştir. Eğitime yaklaşık 100 kişi katılmıştır. N Tıbbi Atık Kompozisyonu: Tıbbi Atık kompozisyonu Tablo N.1 de verilmektedir. A. Tıbbi Atık kompozisyonu Tablo N.1 de verilmektedir. Tablo N.1.Hastane Atıklarının Türleri (Sağlık Müdürlüğü Verileri)Genel Atık 1- Ofis Atıkları 2- Yemek Atıkları 3- Ambalaj Atıkları 4- Kül B. Patolojik Atıklar 1- İnsan Dokuları 2- Organlar 3- Vücut Parçaları 4- Hayvan Kadavraları 5- Kan ve Kan Ürünleri Radyoaktif Atıklar 1- Katı 2- Sıvı 3- Gaz Atıklar Enfekte 4- Laboratuar Kültürleri ve Stoklar 5- Cerrahi Atıklar 6- Otopsi Atıkları 7- Hasta Atıkları(Karantina Bölümünde) 8- Bandaj, gazlı vs. 9- Enfeksiyonlu hastalarla temas etmiş pamuk, gazlı bez, bandaj, eldiven vs, Kesiciler İğne, enjektör, neşter, kesici, kesilmiş, camlar ve yaralanmalara neden olacak her türlü kesici ve delici alet. Farmakolojik Atıklar Kullanım tarihi geçmiş ve/veya kısmen kullanılmış serum, ilaç, iğne ve kimyasallar Basınçlı Konteynırlar Kimyasal Atıklar 10- Laboratuar ve deney atıkları 11- Dezenfektanlar 12- Temizlik malzemeleri 217

235 N Tıbbi Atık Miktarı: Tıbbi atık miktarı sağlık kuruluşunun büyüklüğüne, sahip olduğu hizmet birimlerine, hastanenin türüne göre önemli farklılıklar göstermektedir. Tıbbi Atık miktarının doğru olarak belirlenebilmesi için her sağlık kuruluşu tarafından detaylı bir çalışma yürütülmelidir. Yozgat ve İlçelerindeki sağlık kuruluşlarında atık miktarını belirlemeye yönelik bir çalışma yürütülmüştür. Yozgat ta sağlık kuruluşlarından kaynaklanan tıbbi atık miktarı 1015 kg/gün dür. N.3.2. Atık Yağlar Sıvı yağ atıkları genellikle yıkama yağlama ünitesi bulunan akaryakıt istasyonları ve sanayi tesislerinden kaynaklanmaktadır. İlimizde bulunan akaryakıt istasyonlarının yıkama ve yağlama durumları Tablo H.12 de verilmiştir. Bu İstasyonlardan yağlama işlemi sonucu çıkan atık yağlar kapalı kaplarda muhafaza edilerek daha sonra değerlendirilmektedir. Yıkama sırasında oluşan atık sular ise arıtılmadan direkt olarak kanalizasyona deşarj edilmektedir. N.3.3.Bitkisel ve Hayvansal Atık Yağlar İlimizda atık yağlar Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından lisans almış firmalar tarafından toplanıp geri kazanım tesislerine gönderilmeye başlanmıştır yılı içersinde kg Atık Motor Yağı toplanmıştır.ayrıca bitkisel aık yağlarla ilgili de benzer bir çalışma başlatılmıştır. N.3.4. Piller ve Aküler İlimizde Pil ve Akü geri dönüşüm tesisi bulunmamaktadır.ancak 2007 yılı içerisinde Atık pil toplama kampanyası yapılmış olup toplanan yaklaşık olarak 6000 adet pil Yozgat Belediyesine teslim edilmiştir.bu kampanyada pil toplayan okullarımıza 10 adet fidan hediye edilmiştir. Ayrıca 2008 yılı içersinde Yozgat Belediyesi TAP dayanışması sonrası ilimize atık pil toplama kutuları yerleştirilerek toplanmaları sağlanmıştır. Bu konuda henüz bir geri gösnderim gerçekleşmemiştir. 218

236 N.3.5. Cips ve Diğer Yakma Fırınlarından Kaynaklanan Küller Evsel Atıklarla Birlikte Toplanmaktadır. N.3.6. Tarama Çamurları İlimizde Tarama Çamuru yoktur. N.3.7. Elektrik ve Elektronik Atıklar İlimizde Elektrik ve Elektronik atıkların bir kısmi lisanslı firmalar aracılığıyla toplanarak bertaraf tesislerine gönderilmektedir. Ancak tam bir başarı sağlanamamıştır. N.3.8. Kullanım Ömrü Bitmiş Araçlar N.4. Diğer Atıklar N.4.1. Ambalaj Atıkları Ambalaj atıkları belediyelerin kendi imkanları neticesinde ayrı toplanmaya başlanmıştır. Ancak lisanslı bir firma tarafından toplanmamaktadır. Bu konuda Yozgat Belediyesi düzenli depolama alanı içersinde ayrıştırma tesisi yapmayı planlamaktadır. Bunun yanında İlimizdeki Büyük sanayi kuruluşları yönetmelik çerçevesinde ambalaj atıklarını toplattırmaktadırlar. Bu konuda 6 firma, yetkilendirilmiş kuruluşlarla anlaşmış durumdadırlar. N.4.2. Hayvan Kadavraları İlimizde bu konuyla ilgili bilimsel bir çalışma yapılmamıştır. 219

237 N.4.3. Mezbaha Atıkları Mezbaha atıkları genel olarak depolama alanlarında bertaraf edilmektedir. N.5. Atık Yönetimi Ülkemiz genelinde mevcut durum itibariyle uygulanmakta olan atıkların bertarafı ve toplanması işlemleri, Yozgat ta da sürdürülmektedir. Atıkların bertarafı ve toplanmasında toplum sağlığı ve doğa dengesinin korunması göz önüne alınarak, yerel yönetimlerin daha duyarlı olmaları gerekmektedir. İlimizde Yozgat Belediyeler Birliğine ait bir düzenli depolama tesisi bulunmaktadır, tesis 2007 yılında atık kabulüne başlamıştır. Yozgat İlindeki katı atıkların bir miktarı 200 lt lik bidonlarda, bir miktarı da lt lik standart biriktirme kaplarında toplanmaktadır. Yozgat Belediyesinde katı atığın kışın %20 si yazın %25 i lt lik standart kaplarda, yazın %40 ı kışın da %45 i 200lt lik bidonlarda toplanmaktadır. Hastane atıkları genel olarak diğer atıklardan ayrı olarak lisanslı bir araç ile taşınıp Düzenli depolama alanı içersinde tıbbi atıklar için ayrılmış ayrı bir alanda bertaraf edilmektedir. Ancak bu konuda istenilen başarı henüz yakalanamamıştır. Yozgat İlinde biriktirme kaplarının genel durumu Tablo N.3 de verilmiştir. Tablo N.3. Yozgat Belediyesinin Atık Biriktirme Kaplarının Durumu (Yozgat belediyesi) Biriktirme Şekli Biriktirme Oranları (%) YAZ KIŞ Evin önünde açıkta/poşette bırakma Bidon (200 lt) Standart Biriktirme Kabı (1.500 lt) Çöp toplama işlemi Yozgat Belediyesi tarafından yapılmakta olup, atıkların toplanıp taşındığı araçların sayı ve kapasitesi Tablo N.4 de verilmiştir. Tablo N.4. Belediyeye Ait Atık Toplama Araçlarının Sayı ve Kapasitesi ( Yozgat Belediyesi ) Aracın Cinsi Adedi Kapasitesi (Ton) Büyük Süpürge 3 1 Sıkıştırmalı Kamyon 6 12,5 Traktör 54 2 Sıkıştırmalı Kamyon 6 7,5 Çöp toplama işlemi 120 adet Belediye İşçisi tarafından yapılmakta, tıbbi atıklar için bir adet araç tahsisi yapılmış olup, Hastanelerin geçici atık depolarından ve konteynırlarından alınarak depolama alanına taşınmaktadır. N.6. Katı Atıkların Miktar ve Kompozisyonu Katı atıkların bertarafında yaygın olarak, yakma, düzenli depolama, kompostlaştırma (Organik Gübre) ve geri kazanma olarak 4 metot kullanılmaktadır. Bu metotlarla bazı maddelerin geri kazanımı mümkün olmaktadır. Çöp içindeki tüm maddelerin geri kazanılması söz konusu değildir. Geri kazanılmada amaç, atıkların hiçbir şekilde maddesel olarak 220

238 kimyasal ve biyolojik dönüştürme işlemine tabi tutulmadan geri kazanılmasıdır. Bu şekilde,kağıt, cam, plastik geri kazanılabilmektedir. Ancak İlimizde geri kazanım olarak atık değerlendirmesi yapılmamakta olup, depo sahasında ilkel metotlarla ayıklama yapılmaktadır. N.7. Katı Atıkların Biriktirilmesi, Toplanması, Taşınması ve Aktarma Merkezleri İlimizde katı atıklar belediyeler tarafından çöp bidonları ile toplanmakta, kamyonlarla taşınıp Düzenli Depolama Tesisine gönderilmektedir. Ancak bazı belediyeler hala vahşi depolamaya devam etmektedirler. N.8. Atıkların Bertaraf Yöntemleri Atıkların bir kısmi düzenli depolama alanlarında bir kısmı da Vahşi depolama yöntemiyle depolanmaktadır. N.9.Atıkların Geri Kazanılması ve Değerlendirilmesi Atık kağıtlar Valiliğimizin başlatmış olduğu kampanya ile İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğümüz tarafından toplanmaktadır. Bu Çerçevede ilimizde kamu kurum ve Kuruluşlarına karton ve mukavvadan yapılmış olan 2500 adet Atık Kağıt Geri Dönüşüm Kutusu ve toplama çuvalı dağıtılmıştır. Bu çalışma sonucu yıllarında Toplam 150 ton atık kağıt toplanmıştır.toplanan kağıtların 65 tonu Valilik adına satılmış olup yaklaşık YTL Gelir elde edilmiştir.bu Para ile 3000 paket kırtasiye malzemesi alınarak İlimizdeki Fakir öğrencilere dağıtılmıştır.. Atık Kağıt toplama kampanyası sonucu elde edilen gelirle toplam 1500 fakir öğrencimize kırtasiye yardımı yapılmıştır yılı içersinde atık kağıt toplama faaliyetleri Yozgat Belediyesine devredilmiştir. İlçelerde de belediyeler kağıt toplamaktadırlar. N.10.Atıkların Çevre Üzerine Etkileri Katı Atık Düzenli Depolama Tesisinin faaliyete geçmesiyle atıkların çevreye olan etkileri asgariye düşmüştür. Atıklar düzenli bertaraf edilmedikleri takdirde gerek havayı gerek yer altı sularını gereksede toprağı önemli ölçüde kirletmektedirler. Özellikle atıkların yakılması çevre açısından büyüktehlike oluşturmaktadır. Ayrıca sızıntı suları da yer altı sularını kirletmekte ve insan sağlığını tehdit etmektedir. Yozgat Belediyeler Birliğinin 30 a yakın üyesi bulunmakta ve üyeleri de artmaktadır. Planlanan aktarma istasyonlarının faaliyete geçmesi ile katı atık konusunda önemli bir tehdit bertaraf edilmiş olacaktır. 221

239 222

240 Düzenli Depolama Alanından Görüntüler. KAYNAKLAR Yozgat İli Çevre Durum Raporu 2007 Yozgat Belediyesi Sağlık Müdürlüğü 223

241 O. GÜRÜLTÜ VE TİTREŞİM O.1. Gürültü Gürültü, insan ve çevre sağlığını olumsuz olarak etkileyen en yaygın çevre kirliliği türlerindendir. Bu nedenle gürültü kirliliği deyimi kullanılmaktadır. O.1.1. Gürültü Kaynakları Yapı İçi Gürültüler a) Mekanik ve Elektronik Gürültüler: b) Yaşam Etkinlikleri Yapı Dışı Gürültüler O Trafik Gürültüsü Tablo-O.1: Kara Yolu Çevresel Gürültü Sınır Değerleri (Çevre Durum Raporu 2007) Yenilenmiş/Onarılmış Mevcut yollar Alanlar yollar L gündüz L L (dba) gece (dba) gündüz L gece (dba) (dba) Kırsal alanlar Gürültüye duyarlı alanlar (eğitim, kültür ve sağlık alanları), yazlık yerleşim alanları ve kamp yerleri Yerleşim alanları İş alanları ve yerleşim alanları Endüstriyel alanlar

242 2009 yılında Yozgat İlinin Merkezinde trafiğin yoğun olduğu bölgelerde yapılan ölçüm sonuçları Tablo O.2 de verilmiştir; Tablo O.2. Yozgat İli Merkezinde 2009 Yılı Gürültü Ölçüm Sonuçları (2009 Sağlık İstatistikleri Yıllığı) (Ölçülen değerler DESİBEL (dba) olarak ölçülmüştür Ö L Ç Ü M M E R K E Z L E R İ AYLAR Trafiğin yoğun olduğu yerlerdeki gürültü düzeyleri Sanayinin yoğun olduğu yerlerdeki gürültü düzeyleri Ticarethanelerin yoğun olduğu yerlerdeki gürültü düzeyleri Gürültünün yoğun olmadığı yerlerdeki gürültü düzeyleri En düşük ölçüm En yüksek ölçüm En düşük ölçüm En yüksek ölçüm En düşük ölçüm En yüksek ölçüm En düşük ölçüm En yüksek ölçüm OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKIM KASIM ARALIK

243 O Endüstri Gürültüsü Tablo-O.3: Endüstriyel Tesisler İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri (Türkiyenin Çevre Sorunları Yayınları) Alanlar L gündüz (dba) L gece ( dba) Endüstriyel alanlar (sanayi bölgeleri) Endüstriyel ve yerleşimin birlikte olduğu alanlar (ağırlıklı endüstriyel) Endüstriyel ve yerleşimin birlikte olduğu alanlar (ağırlıklı yerleşim) Kırsal alanlar ve yerleşim alanları O İnşaat Gürültüsü Yozgat ta inşaat gürültüsü ile ilgili olarak çalışma yapılmadığından, Yozgat için mevcut veri bulunmamaktadır. O Yerleşim Alanlarında Oluşan Gürültüler Parklar, bahçeler, ormanlar ve hatta mezarlıklar, uluslararası standartlarda ve gelişmiş ülkelerin standartlarında kentlerin en sessiz alanları olarak ayrılmıştır. Bu alanların sakinliği ulaşım ve endüstri gürültülerinden uzak bulunmalarına veya bu tür gürültülere karşı teknik önlemler alınmasına da bağlıdır. İnsanların dinlenme ihtiyacı duyduğu bu tür sakin bölgelerde, yerel yönetimlerin teknik önlemler almaması, çevreye duyarsız ve diğer insanlara saygı duymayan kimi eğlence meraklıları tarafından gürültüye boğulmaktadır. O Havaalanları Yakınında Oluşan Gürültüler Yozgat ta havaalanı bulunmamaktadır. O.1.2. Gürültü ile Mücadele O.1.3 Gürültünün Çevreye Olan Etkileri O Gürültünün Fiziksel Çevreye Olan Etkileri Yapılar üzerinde süpersonik uçakların, nükleer patlamaların kimyasal patlamaların şok dalgaları sonucu yapmış olduğu etkiler üzerine yapılan çalışma sayısı sınırlıdır. Yapılmış olan çalışmaların büyük çoğunluğu da şok dalgaların binalarda bulunan pencere camları üzerindeki etkileriyle ilgilidir. Bu etkiler Tablo O.3 te gösterildiği gibidir: Taş ocağı, havayolları, inşaat ve madencilik endüstrisinde patlayıcı maddelerin kullanılması, atmosferde şok dalgalar oluşturmakta ve çok yüksek gürültü düzeyine sebep olmaktadır. Bu şok patlamalar hem yerkabuğunda hem de atmosferde sarsıntılara neden 226

244 olmaktadır. Bu şok dalgaların yayılması sonucunda yerkabuğunun sarsıldığı ve yeraltındaki maden ocaklarının çökebildiği, hatta yakın çevrede bulunan hassas binaların hasar gördüğü, camlarının kırıldığı yapılmış olan çalışmalarda belirtilmektedir. O Gürültünün Sosyal Çevreye Olan Etkileri Çalışanların iş verimliliğini düşürmesi, dikkatlerini dağıtması ve iş kazalarına neden olması açısından gürültü, yöneticileri ve iş verenleri yakından ilgilendirmekte, sosyal çevreyi olumsuz etkilemektedir. O.1.4.Gürültünün İnsanlar Üzerine Olan Etkileri Gürültü, Dünya Sağlık Teşkilatının kişinin fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik durumu şeklinde tanımladığı insan sağlığı için bir risk olması yanı sıra, insan hareketlerini engellemesi, ciddi bir stres ve rahatsızlık oluşturması sebepleriyle, kısaca istenmeyen ve sakıncalı ses olarak tanımlanmaktadır. O Fiziksel Etkiler Gürültünün işitme duyusunun oluşturduğu olumsuz etkilerdir. Geçici ve kalıcı olarak iki bölümde incelenebilir. Geçici etkilerin en çok karşılaşılanı geçici işitme (duyma) eşiği kayması veya duyma yorulması olarak bilinen işitme duyarlılığındaki geçici kayıptır. Etkilenmenin çok fazla olduğu ve işitme sisteminin eski özelliklerine kavuşmada tekrar gürültüden etkilendiği durumlarda işitme kaybı kalıcı olmaktadır. O Fizyolojik Etkiler Bunlar vücutta oluşan değişikliklerdir. Fizyolojik etkilerin başlıcaları; kas gerilmeleri, stres, kan basıncında artış, kalp atışlarının ve kan dolaşımının değişmesi, gözbebeği büyümesi, solunum hızlanması, dolaşım bozuklukları ve ani reflekslerdir. O Psikolojik Etkiler Gürültünün psikolojik etkilerinin başında ise; sinir bozukluğu, korku, rahatsızlık, tedirginlik, yorgunluk ve zihinsel etkilerde de yavaşlama gelir. Ani olarak yükselen gürültü düzeyleri insanlarda korku oluşturabilmektedir. O Performans Üzerine Etkileri Gürültünün iş veriminin azalması ve işitilen seslerin anlaşılamaması gibi görülen etkileridir. Konuşmanın algılanabilmesi ve anlaşılabilmesi türünden fonksiyonların engellenmesi, büyük ölçüde arka plan gürültüsünün düzeyi ile ilgilidir. Gürültünün iş verimliliği, ve üretkenlik ile ilgili etkileri konusunda yapılan çalışmalar karmaşık işlerin yapıldığı ortamların sessiz, basit işlerin yapıldığı ortamların ise biraz gürültülü olması gerektiği gösterilmiştir. Özetle, ortamda belli bir iş ya da fonksiyon için belirlenen arka plan gürültüsünün fazla olması durumunda iş verimliliği düşmektedir. 227

245 O.2. Titreşim Hava ve diğer gazlar içerisinde sadece boyuna olan titreşimler yayılır. Katılarda ise hem enine hem de boyuna olan titreşimler yayılabilmektedir. Sıvıların içerisinde sadece boyuna titreşim yayılabildiği halde sıvıların yüzeyinde enine titreşimler yayılabilmektedir. Bunun nedeni sıvıların yüzeyinde görülen yüzey gerilimidir. Bir cisim titreştiği veya bir ses çıkardığı zaman bu titreşimler, hava içerisinde boyuna dalgalar halinde yayılarak kulağa kadar gelir ve kulak zarını titreştirerek işitilmesini sağlar. Yapılan araştırmalar insan kulağının 20 ile titreşim/sn arasında olan sesleri işitebildiğini ortaya koymuştur. Bu frekans aralığı, insanların yaşlarına, cinsiyetlerine ve çalışma ortamlarına veya sağlık durumlarına bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir. KAYNAKLAR Yozgat İli Çevre Durum Raporu 2007 Türkiye nin Çevre Sorunları (TÇSV Yayınları) İl Sağlık Müdürlüğü 228

246 P. AFETLER P.1. Doğal Afetler P.1.1. Depremler Mülga Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ndan alınan bilgilere göre son elli yılda Yozgat çevresinde çok önemli can ve mal kaybına sebep olan deprem olmamıştır. Yozgat çevresinde en son yaşanan deprem, 2002 yılı Mayıs ayında Çekerek ilçesinde 4.3 şiddetindeki deprem olmuştur. Kayda değer en önemli deprem ise, 1939 yılında Erzincan Depremi sırasında Peyik (Doğankent) Kasabasında hissedilen ve mal ve can kaybına yol açan depremdir. Yozgat ve çevresinin depremsellik durumuna bakıldığında Aydıncık ve Yerköy ilçelerinin 2. deprem kuşağında diğer ilçelerin ise 3. derece deprem kuşağında olduğu görülür. P.1.2. Heyelan ve Çığlar Yozgat il sınırları içerisinde son yıllarda meydana gelen yer kaymaları Tablo P.1 de verilmiştir. Son yıllarda önemli çığ felaketine rastlanmamıştır. Tablo P.1. Yozgat ve Çevresinde Görülen Yer Kaymaları ( Çevre ve şehircilik Müd. Verileri) İLÇE KÖY-MAHALLE TARİH AFETZEDE SAYISI HAK SAHİBİ SAYISI Aydıncık Sakızlık Akdağmadeni Kılıçlı Çekerek Arpalı I Çekerek Güroğlu I Çekerek Güroğlu II Çekerek Arpaç P.1.3. Seller Son yıllarda Yozgat ve çevresinde önemli sel baskınları olmuştur. Sel baskınlarıyla ilgili bilgiler Tablo P.2. de verilmiştir. Tablo P.2. Yozgat ve Çevresinde Görülen Sel Baskınları ( Çevre ve Şehircilik Müd. Verileri) İLÇE KÖY-MAHALLE TARİH AFETZEDE SAYISI HAK SAHİBİ SAYISI Çekerek Kuzgun Kadışehri Gümüşdiğin Yerköy Şefaatli yılında yaşanan sel felaketi Yerköy ilçesinde can kaybına sebep olmamış, ancak önemli ölçüde maddi hasara ve tarımsal arazilerin zarar görmesine neden olmuştur. Aynı zamanda Şefaatli ilçesinde yaşanan sel felaketi 5 kişinin ölümüne sebep olmuştur. 229

247 P.1.4. Orman, Otlak ve Sazlık Yangınları Yozgat ve çevresinde yılları arasında görülen orman yangınları Tablo P.3 de verilmiştir. Tablo P.3. Yozgat ve Çevresinde Görülen Orman Yangınları (Orman İşletme Müdürlüğü verileri) Yıllar Yer Çıkan Orman Yanan Orman Yangın Şekli (adet) Ort. Bir Yangında Alanı (ha) Alanı (ha) Örtü Tepe Yanan Alan (ha) 1998 Yozgat Akdağmadeni Çayıralan 3 4, ,5 TOPLAM 13 28, , Yozgat Akdağmadeni Çayıralan 1 0,1 1-0,1 TOPLAM 1 0,1 1-0, Yozgat 2 13,3 2-6,6 Akdağmadeni 1 0,5 1-0,5 Çayıralan 1 0,2 1-0,2 TOPLAM , Yozgat 5 5,5 5-1,1 Akdağmadeni 16 40,4 10-2,5 Çayıralan ,3 TOPLAM 27 59, ,2 P.1.5. Ormanlar Üzerinde Biyotik veya Abiyotik Faktörlerin Etkileri Konu ile ilgili veri elde edilememiştir. P.1.6. Fırtınalar İlimizde son yüzyılda zarar verici nitelikte büyük çaplı fırtınalar görülmemiştir. P.2. Diğer Afetler P.2.1. Radyoaktif Maddeler Konu ile ilgili veri elde edilememiştir. P.2.2. Denize Dökülen Petrol ve Diğer Tehlikeli Atıklar Yozgat ın denize kıyısı olmadığından bu konuda herhangi bir çalışma yapılamamaktadır. P.2.3. Tehlikeli ve Zehirli Maddeler Tehlikeli ve zehirli maddelerin depolanması ve taşınması sırasında gerekli önlemler alınmaktadır. Son yıllarda bu tür maddelerden kaynaklanan bir olay olmamıştır. 230

248 P.3. Afetlerin Etkileri ve Yardım Tedbirleri P.3.1. Sivil Savunma Birimleri Savaşta ve afetlerde halkın can ve mal kaybını en aza indirme amacını taşıyan ve topyekun savunmanın en önemli unsurlarından biri Afet ve Acil Durum Müdürlüğüdür. Afet ve Acil Durum Müdürlüğü a) Savaş zamanı halkın can ve mal kaybının en aza indirilmesi, b) Afetlerde can ve mal kurtarılması, c) Büyük yangınlarda can ve mal kaybının azaltılması, d) Yok olmaları veya çalışamaz hale gelmeleri durumunda yaşamı önemli ölçüde etkileyecek olan kamu ve özel kurum ve kuruluşların korunmaları ve bunların acil onarımlarının yapılması, e) Savaş zamanı her türlü savunma faaliyetlerinin sivil halk tarafından desteklenmesi, f) Cephe gerisinde halkın moralinin kuvvetlendirilmesi gibi faaliyetleri yürütür. Bu faaliyetlerin yürütülmesi amacıyla, Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı kurulmuştur. Bu müdürlük Afet ve Acil Durum Hizmetlerini, ilde Afet ve Acil Durum Müdürlükleri,ilçelerde ise ilçe Yazı İşleri Müdürlüğü kamu ve özel kurum ve kuruluşların Afet ve Acil Durum Amirleri vasıtasıyla yürütülmektedir. Yozgat ta Afet ve Acil Durum Hizmetleri özel ve kamu kurum ve kuruluşları dahil 35 kişi ile yürütülmektedir. P Afet ve Acil Durum Mahalli Kuvvetlerinin Durumu Afet ve Acil Durum Mahalli Kuvvetlerinin ilimizde dört ana, dört ara ve dört de yardımcı servisi bulunmaktadır. Son nüfus sayımına göre 550 mükellefi mevcuttur. Ana Servisler 1. Karargah Servisi 2. Kurtarma Servisi 3. İlkyardım ve Ambulans Servisi 4. Sosyal Yardım Servisi Yardımcı Servisler 1. Emniyet ve Trafik Servisi 2. İtfaiye Servisi 3. Hastaneler Servisi 4. Teknik Onarım Servisi Korunma Kılavuzlukları Korunma kılavuzlukları mevcuttur. 63 kişi (21 mahalle) 1. Şef Kılavuzluk 2. Baş Kılavuzluk 3. Kılavuzluk (21 Mahalle 63 Kişi) 231

249 P Gönüllülük Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün yukarıda belirtilen amaç ve görevlerini gerçekleştirmeleri için mükellefiyet yoluyla yapılacak hizmetlere ilave olarak görev almak isteyen kişi ve kuruluşlar, Afet ve Acil Durum Müdürlüğünce kabul edilmekte kayıtları yaptırılıp gerektiğinde görev almak üzere eğitime tabi tutulurlar. Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde, gönüllü olarak işçiler, dağcılar veya ferdi olarak görev almak isteyen kişi ve kuruluşlarca gönüllü ekipler oluşturulmaktadır. P.3.2. Yangın Kontrol ve Önlemleri 2007/12937 sayılı Kamu Binalarının Yangından Korunması hakkındaki yönetmelik gereğince kamu kurum ve kuruluşları ile önemli fabrika ve tesislerde yangınlara karşı mücadele için ekipler kurulur. 1. Söndürme Ekibi: Görevi binada çıkabilecek olan yangınları başlangıç aşamasında söndürmek, yangının büyümesini önlemektir. 2. Kurtarma Ekibi : Görevi, önce mahsur kalan canlılardan başlamak üzere öncelik sırasına göre evrak, araç ve gereçleri tahliye etmektir. 4. Koruma Ekibi : Görevi, bina dışına çıkarılan evrak ve eşyaları koruma altına almaktır. 5. İlkyardım Ekibi: Görevi, yangın nedeniyle yaralananlara ilk müdahalede bulunmak ve durumu acil olanları hastaneye sevk etmektir. Kamu Binalarının Yangından Korunması hakkındaki yönetmelik gereğince binalarda bulundurulması zorunlu yangın malzemeleri de standarda bağlanmıştır. Yangın önleme tedbirleri olarak şehir içerisinde her semtte yeterince boş alan bırakılarak yangının kolay sıçramasını önlemek hedeflenmiştir. Ayrıca bitişik nizam yapılan binalarda çatıların aynı seviyede değil her çatının farklı yükseklikte yapılması da yangının kolayca yayılmasını engellemektedir. İlde mevcut İtfaiye Teşkilatının Kuruluş, Görev, Eğitim ve Denetim esaslarına dair yönetmelik esaslarına göre Mülki İdare Amir adına İl Sivil Savunma Müdürlüğünce yılda bir kez denetlenmektedir. P.3.3. İlkyardım Servisleri Afet ve Acil Durum Müdürlüğü bünyesinde; Afet ve Acil Durum Servislerinde 49 kişilik ilkyardım ekibi, ambulans servisi, acil kurtarma ekibi ile 15 yedek mevcuttur. P.3.4. Afetzede ve Mültecilerin Yeniden İskanı Afet ve Acil Durum ekipleri, il ve ilçelerde meydana gelen olaylarda büyük yangınlar, deprem ve trafik kazaları gibi felaketlerde her an göreve hazır olarak eğitilmektedir. Trafik kazaları için arama-kurtarma ekipleri her an göreve hazır durumda vardiyalı olarak nöbet tutmaktadırlar. Komşu ve komşu olmayan ülkelerde yaşayanlar Türklerin bu ülkelerde baskı, iç olay ve siyasi nedenlerle veya savaş nedeniyle Türkiye ye göç etmeye 232

250 zorlanmaları gibi durumlarda Yozgat ta yer tahsisi yapılmaktadır. Yani ilimizin göçmen alabilme kapasitesi mevcuttur. P.3.5. Zehirli Maddelerin Sınırlar arası Taşınımı İçin Alınan Tedbirler Bu konu ile ilgili olarak 85/9727 sayılı Radyasyon Güvenliği tüzüğü ve Tehlikeli Eşyanın Ticaret Gemileriyle Taşınması hakkında tüzük mevcuttur. Radyasyon Güvenliği ile ilgili hizmetler, Radyasyon Güvenliği Daire Başkanlığınca yürütülmektedir. Radyoaktif kaynakların ülkeye giriş,çıkış,transit geçiş ve taşınmalarına izin yetkisi Radyasyon Güvenliği Daire Başkanlığına aittir. Radyoaktif kaynakları bulunduran, kullanan, imal eden, ithal ve ihraç eden, alan-satan, taşıyan ve depolayan resmi, gerçek kişilere, özel kurum ve kuruluşlara lisans verilmektedir. Bu kaynakları sınırlar arası taşıyacak kişilerin lisans belgesinin olmasının yanı sıra izin belgesinin de olması gerekmektedir. Bunun için Radyasyon Güvenliği Daire Başkanlığının yazılı izni gerekmektedir. Giriş-çıkış izni Radyasyon Güvenliği Daire Başkanlığınca yapılan incelemeler sonucunda verilmektedir. Bu kaynakları transit geçirmek isteyenler, kuruma bildirmekle yükümlüdür. Kurumca inceleme ya taşımanın başlayacağı yerde, ya da giriş gümrüğünde yapılır. Bu durumda taşıma, kurum uzmanlarınca belirlenen güzergah üzerinden gerçekleştirilir. Diğer zehirli maddelerin taşınmasında uyulacak esaslar, ambalajlama şekli ve diğer hususlar, Tehlikeli Eşyanın Ticaret Gemileriyle Taşınması hakkındaki tüzükte ayrıntılı olarak anlatılmıştır. P.3.6.Afetler ve Büyük Endüstriyel Kazalar Yozgat ili sınırları içerisinde yılında önemli ölçüde Afetler ve büyük endüstriyel kazalar meydana gelmemiştir. KAYNAKLAR Yozgat İli Çevre Durum Raporu 2007 İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü verileri R. SAĞLIK VE ÇEVRE 233

251 R.1. Temel Sağlık Hizmetleri Koruyucu Hekimlik ve Çevre Sağlığı Sağlık ya kişiye bağlı ya da çevreye bağlı etkenlerle bozulabilir. Sağlığın korunması için dengeli beslenme aşılama, sağlık eğitimi, erken tanı ve tanının yapılması gereklidir. Bunun için; a) Hastalık etkenlerinin oluşumu önlenmeli, sağlık sakıncaları en aza indirilmeli, b) Hastalık etkenleri sağlık bakımından zararsız duruma getirilmeli, c) Hastalık etkenlerinin yayılması önlenmeli, - Kirli suların arıtılması (dezenfeksiyon), besinlerin arıtılması, - Hastalık taşıyıcı kaynakların kontrolü, - Hastalık aracı olan hayvanlarla savaş. d) Sağlık yönünden risk altında olan kişi ya da kişi topluluklarına eğitim verilmelidir. Yapılan çalışmalar tablo R.1 de gösterilmektedir. Tablo R.1. Yozgat İlinde Sağlık Kurumlarınca Yapılan eğitim çalışmaları (Sağlık Müdürlüğü Verileri) BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK KURULUŞLARINCA YAPILAN HALK EĞİTİMLERİ KODLAR EĞİTİM KONUSU SEANS SAYISI 01 Hijyen ve Çevre Sağlığı Beslenme Çocuk Sağlığı ve Çocukluk Dönemi Hastalıkları Ana Sağlığı ve Aile Planlaması Bulaşıcı Hastalıklar,Korunma,Aşılar ve Serumlar Sosyal Hastalıklar (Verem,Sıtma,AIDS,Trahom vb.) Uyuşturucu ve Keyf Verici Maddeler (Sigara,Alkol vb.) İlk Yardım ve Kazalardan Korunma Özel Gün ve Haftalar (Verem,Kanser Haftası gibi) Ağız ve Diş Sağlığı Diğer Sağlık Konuları İL TOPLAMI

252 R.1.1. Sağlık Kurumlarının Dağılımı Tablo R.2. Yozgat İlinde İlçelere Göre Sağlık Kurumlarının Dağılımı (Sağlık Müdürlüğü Verileri) İLÇE ADI SAĞLIK BAKANLIĞINA BAĞLI SAĞLIK KURUM VE KURULUŞLARININ İLÇELERE DAĞILIMI SAĞLIK MÜD. YATAKLI TEDAVİ KURUMLARI AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞI MERKEZİ VEREM SAVAŞ DİSPANSERİ HALK SAĞLIĞI LABORATUVARI AÇSAP FRENGİ VE LEBRA SITMA SAĞLIK OCAĞI SAĞLIK EVİ MERKEZ AKDAĞMADENİ ACİL YARDIM VE KURTARMA İSTASYONU ( 112 ) AYDINCIK BOĞAZLIYAN ÇANDIR ÇAYIRALAN ÇEKEREK KADIŞEHRİ SARAYKENT SARIKAYA SORGUN ŞEFAATLİ YENİFAKILI YERKÖY TOPLAM

253 R.1.2. Bulaşıcı Hastalıklar Tablo R.3. Yozgat İlindeki Aşılama Çalışmaları (Sağlık Müdürlüğü Verileri) 1 H E D E F NÜFUSLAR D+aB+T+İPA+Hip KONJUGE PNÖMOKOK POLİO KKK BCG HEPATİT-B GEBE TT SAĞLIK OCAĞI ADI YILLI K HEDEF ONİKİ AYLIK HEDEF RAPE L RAPEL 1 RAPEL HEP-B 1 HEP-B 2 HEP-B 3 TT1 TT2 1 NOLU MSO NOLU MSO NOLU MSO NOLU MSO NOLU MSO NOLU MSO NOLU MSO ESENLİ BİŞEK B.MAHAL %88,5 %86,5 %91,4 %79,5 %88,5 %113,5 %110,2 %27,5 %90,4 %70,4 %75,4 %88,4 %54,5 %54,9 %54,5 %47,1 %40, %65,4 %70,4 %78,5 %71,2 %67,3 %92,3 %74,6 %46,5 %78,5 %71,2 %85,0 %65,4 %59,6 %60,4 %78,1 %69,6 %71, %84,6 %80,8 %76,3 %73,8 %96,3 %104,2 %87,5 %43,8 %76,3 %73,8 %79,6 %84,6 %60,8 %76,3 %77,1 %42,5 %45, %82,9 %76,3 %82,1 %76,3 %95,4 %110,4 %94,6 %42,1 %82,1 %76,3 %87,1 %82,9 %94,6 %82,1 %81,7 %47,1 %48, %92,3 %90,0 %95,8 %77,7 %120,9 %120,8 %101,9 %55,4 %95,8 %77,7 %108, 5 %91,9 %91,9 %82,7 %111,2 %48,8 %53, %65,1 %58,5 %55,7 %67,0 %144,3 %105,7 %58,5 %58,5 %55,7 %67,0 %88,7 %65,5 %39,6 %50,9 %49,1 %46,2 %45, %76,4 %81,8 %80,4 %72,9 %95,7 %117,5 %83,2 %44,3 %80,4 %72,9 %83,2 %77,9 %64,6 %71,1 %78,9 %47,5 %%41, %94,4 %72,2 %83,3 %100,0 %111,1 %111,1 %94,4 %61,1 %83,3 %100,0 %77,8 %94,4 %83,3 %72,2 %83,3 %44,4 %38, %83,3 %95,8 %100,0 %58,3 %83,3 %112,5 %116,7 %75,0 %100,0 %58,3 %79,2 %79,2 %62,5 %66,7 %112,5 %54,2 %50, %85,7 %157,1 %85,7 %42,9 %85,7 %157,1 %100,0 %28,6 %84,7 %42,9 %85,7 %78,4 %49,9 %114,3 %114,3 %128,6 %28,6 B.NEFES

254 %70,0 %84,4 %75,7 %64,4 %70,0 %84,4 %76,7 %35,6 %75,6 %64,4 %70,0 %70,0 %68,9 %62,2 %56,7 %36,7 %27,8 CİHANPAŞA MUSABEYLİ OSMANPAŞA TOPÇU MERKEZ İLÇE TOPLAMI AKDAĞ 1.NOLU %78,1 %78,1 %65,6 %81,3 %90,6 %115,6 %71,9 %53,1 %65,6 %81,3 %87,5 %78,1 %75,0 %71,9 %68,8 %81,3 %81, %82,1 %96,4 %96,4 %96,4 %100,0 %128,6 %96,4 %53,6 %86,4 %96,4 %82,1 %71,4 %85,7 %78,6 %100,0 %28,6 %42, %56,3 %112,5 %106,3 %75,0 %81,3 %131,3 %100,0 %81,3 %106,3 %75,0 %112,5 %56,3 %93,8 %75,0 %112,5 %25,0 %0, %75,0 %78,6 %75,0 %100,0 %96,4 %110,7 %78,6 %32,1 %75,0 %100,0 %92,9 %75,0 %21,4 %60,7 %32,4 %67,9 %50, %100,5 %101,5 %103,4 %94,2 %117,1 %137,5 %112,2 %56,5 %103,4 %94,2 %108, 3 %100,3 %96,5 %87,8 %98,8 %63,1 %61, %105,0 %110,0 %123,9 %101,7 %117,2 %152,2 %123,9 %56,7 AKDAĞ 2.NOLU BOZHÜYÜK OLUKÖZÜ YENİYAPAN BELEKCİHAN UMUTLU A.MADENİ VSD AYDINCIK MSO BAYDİĞİN 237

255 KAZANKAYA KÖSRELİK 2 H E D E F NÜFUSLAR D B T - P O L İ O SAĞLIK OCAĞI ADI BOĞAZLIYAN 1 NOLU BOĞAZLIYAN 2 NOLU YILLIK HEDEF ONİKİ AYLIK HEDEF ÖZLER DEVECİPINAR OVAKENT POYRAZLI UZUNLU YAMAÇLI YENİPAZAR ÇALAPVERDİ %84,62 %100,00 %111,54 %53,85 %73,08 %84,62 %80,77 %84,62 %84,62 %53,85 %50,00 KIZAMI K B C G H E P A T İ T - B - G E B E RAPEL TT-1 TT %87,79 %84,73 %80,15 %97,71 %79,77 %93,89 %81,30 %89,31 %89,69 %69,85 %71, %92,50 %90,63 %85,00 %105,63 %74,38 %92,50 %76,88 %95,63 %95,63 %88,75 %68, %95,00 %85,00 %70,00 %40,00 %50,00 %85,00 %90,00 %100,00 %65,00 %85,00 %80, %105,00 %90,00 %80,00 %75,00 %40,00 %105,00 %95,00 %95,00 %35,00 %125,00 %115, %82,76 %82,76 %79,31 %72,41 %53,45 %84,48 %87,93 %79,31 %82,76 %56,90 %51, %77,78 %88,89 %72,22 %41,67 %47,22 %77,78 %72,22 %80,56 %58,33 %88,89 %69, %80,77 %92,31 %84,62 %57,69 %61,54 %80,77 %69,23 %76,92 %80,77 %30,77 %46, %61,84 %65,79 %69,74 %55,26 %59,21 %61,84 %65,79 %61,84 %64,47 %57,89 %59, %83,33 %83,33 %91,67 %83,33 %87,50 %83,33 %58,33 %83,33 %104,17 %83,33 %75, %86,49 %94,59 %102,70 %72,97 %78,38 %86,49 %70,27 %86,49 %102,70 %81,08 %72,97 BOĞAZLIYAN SARIKAYA 1 NOLU SARIKAYA 2 NOLU %92,93 %88,04 %80,98 %77,17 %67,93 %92,93 %77,72 %90,76 %69,57 %59,78 %50, %91,50 %91,50 %97,50 %86,00 %70,50 %91,50 %86,00 %93,50 %92,50 %48,50 %49,50 238

256 BABAYAĞMUR HASBEK KARAYAKUP TOPRAKPINAR YENİKIŞLA YK.SARIKAYA KADIŞEHRİ M.S.O HALIKÖY YAKACIK SARAYKENT M.S.O DEDEFAKILI OZAN ÇİÇEKLİ %80,77 %69,23 %84,62 %65,38 %38,46 %80,77 %65,38 %80,77 %57,69 %46,15 %46, %78,40 %78,40 %84,80 %79,20 %57,60 %78,40 %66,40 %76,80 %67,20 %43,20 %42, %82,05 %73,08 %75,64 %69,23 %33,33 %82,05 %83,33 %79,49 %48,72 %50,00 %41, %56,25 %60,42 %50,00 %62,50 %60,42 %56,25 %47,92 %60,42 %87,50 %27,08 %31, %60,00 %60,00 %80,00 %115,00 %65,00 %65,00 %45,00 %55,00 %100,00 %30,00 %60, %50,00 %55,00 %60,00 %50,00 %35,00 %50,00 %70,00 %60,00 %70,00 %25,00 %20, %71,19 %70,36 %68,70 %74,24 %57,89 %70,91 %61,50 %72,30 %71,75 %55,40 %58, %72,92 %71,88 %76,04 %90,63 %57,29 %71,88 %67,71 %66,67 %72,92 %71,88 %67, %75,00 %72,06 %76,47 %80,88 %67,65 %72,06 %73,53 %75,00 %67,65 %55,88 %64, %81,44 %80,41 %81,96 %81,44 %71,65 %81,96 %84,54 %81,96 %85,05 %69,07 %78, %82,14 %78,57 %71,43 %67,86 %42,86 %82,14 %82,14 %82,14 %50,00 %96,43 %96, %67,39 %68,48 %69,57 %67,39 %40,22 %69,57 %69,57 %66,30 %52,17 %57,61 %61, %108,06 %96,77 %98,39 %109,68 %85,48 %104,84 %108,06 %106,45 %116,13 %150,00 %120,97 SORGUN 1 NOLU SORGUN 2 NOLU %89,44 %86,11 %90,00 %85,56 %72,78 %88,89 %84,44 %89,44 %78,89 %68,89 %61, %49,67 %95,33 %97,00 %99,67 %89,00 %65,67 %96,67 %85,33 %95,33 %91,67 %61,67 239

257 3 H E D E F NÜFUSLAR D B T - P O L İ O KIZAMIK SAĞLIK OCAĞI ADI SORGUN 3 NOLU SORGUN YAZLAK YILLIK HEDEF ONİKİ AYLIK HEDEF ARAPLI ALCI AHMETFAKILI BAHADIN B.CUMAFAKILI ÇİĞDEMLİ DİŞLİ DURALİDAYILI DOĞANKENT EYMİR SARIHAMZALI MEHMETBEYLİ B C G H E P A T İ T - B RAPEL TT-1 TT %94,69 %93,30 %91,90 %96,93 %74,86 %94,41 %90,78 %94,69 %94,41 %63,69 %55, %94,83 %84,48 %82,41 %86,55 %65,52 %95,86 %76,21 %99,66 %95,17 %56,55 %54, %73,19 %77,54 %79,71 %68,12 %53,62 %72,46 %63,77 %74,64 %64,49 %60,14 %62, %75,00 %75,00 %83,33 %66,67 %58,33 %83,33 %100,00 %75,00 %75,00 %83,33 %75, %77,50 %75,83 %77,50 %65,83 %57,50 %81,67 %80,83 %80,00 %70,00 %52,50 %42, %86,84 %76,32 %68,42 %68,42 %63,16 %86,84 %76,32 %84,21 %68,42 %63,16 %65, %85,96 %84,21 %98,25 %77,19 %64,91 %87,72 %71,93 %85,96 %89,47 %80,70 %70, %80,43 %78,26 %77,17 %58,70 %52,17 %81,52 %82,61 %78,26 %68,48 %65,22 %55, %66,67 %66,67 %75,00 %60,42 %29,17 %68,75 %64,58 %66,67 %47,92 %52,08 %52, %74,07 %64,81 %62,96 %66,67 %51,85 %72,22 %83,33 %74,07 %62,96 %79,63 %81, %84,29 %88,57 %81,43 %87,14 %82,86 %85,71 %91,43 %85,71 %92,86 %87,14 %80, %83,33 %66,67 %88,89 %72,22 %61,11 %66,67 %77,78 %83,33 %83,33 %72,22 %94, %60,00 %70,00 %60,00 %30,00 %40,00 %60,00 %60,00 %50,00 %60,00 %10,00 %10, %75,00 %83,33 %91,67 %83,33 %50,00 %83,33 %75,00 %75,00 %100,00 %75,00 %75,00 G E B E 240

258 GEDİKHASANLI %86,67 %76,67 %73,33 %100,00 %63,33 %90,00 %100,00 %86,67 %76,67 %63,33 %60, KAYAKIŞLA %91,67 %83,33 %81,67 %76,67 %61,67 %91,67 %88,33 %91,67 %81,67 %78,33 %63, KARAVELİ %80,00 %65,00 %75,00 %55,00 %45,00 %75,00 %105,00 %65,00 %90,00 %45,00 %50,00 SORGUN VSD ÇANDIR M.S.O BÜYÜKKIŞLA ÇAYIRALAN M.S.O KONUKLAR İNÖNÜ ÇOKRADAN ÇEKEREK M.S.O ACECİHÜYÜK BAZLAMBAÇ KAVAKALAN BEYYURDU ÖZÜKAVAK %83,58 %80,60 %79,10 %101,49 %77,61 %83,58 %58,21 %86,57 %83,58 %85,07 %86, %75,00 %75,00 %75,00 %75,00 %66,67 %75,00 %33,33 %90,00 %75,00 %33,33 %25, %84,17 %79,17 %79,17 %70,83 %55,83 %84,17 %80,83 %84,17 %77,50 %60,83 %62, %48,53 %45,59 %42,65 %58,82 %33,82 %48,53 %51,47 %48,53 %39,71 %38,24 %33, %53,13 %50,00 %56,25 %50,00 %53,13 %53,13 %59,38 %53,13 %68,75 %40,63 %40, %61,11 %55,56 %55,56 %50,00 %44,44 %61,11 %61,11 %61,11 %66,67 %44,44 %44, %86,02 %82,62 %78,14 %75,45 %57,89 %84,23 %58,42 %84,41 %89,25 %54,12 %51, %74,36 %71,79 %69,23 %53,85 %48,72 %76,92 %64,10 %74,36 %64,10 %76,92 %71, %40,00 %43,33 %40,00 %63,33 %30,00 %43,33 %36,67 %43,33 %40,00 %20,00 %23, %65,71 %77,14 %77,14 %55,71 %52,86 %65,71 %68,57 %65,71 %58,57 %50,00 %57, %80,68 %80,68 %77,27 %64,77 %64,77 %80,68 %55,68 %81,82 %69,32 %59,09 %62, %56,82 %56,82 %63,64 %72,73 %61,36 %61,36 %63,64 %77,27 %75,00 %86,36 %47,73 241

259 4 H E D E F NÜFUSLAR D B T - P O L İ O KIZAMIK SAĞLIK OCAĞI ADI ÇEKEREK VSD ŞEFAATLİ 1 NOLU ŞEFAATLİ 2 NOLU YILLIK HEDEF #BAŞV! ONİKİ AYLIK HEDEF #BAŞV! PAŞAKÖY DEDELİ İBRAHİMHACIL I KUZAYCA SARIKENT YASSIAĞIL B C G H E P A T İ T - B RAPEL TT-1 TT-2 #BAŞV! #BAŞV! #BAŞV! #BAŞV! #BAŞV! #BAŞV! #BAŞV! #BAŞV! #BAŞV! #BAŞV! #BAŞV! %84,29 %87,14 %93,57 %81,43 %66,43 %84,29 %77,14 %90,00 %89,29 %60,00 %53, %69,67 %68,85 %68,03 %65,57 %54,10 %69,67 %59,84 %69,67 %72,95 %52,46 %46, %87,50 %87,50 %92,50 %60,00 %40,00 %77,50 %67,50 %82,50 %65,00 %62,50 %52, %73,33 %86,67 %86,67 %120,00 %113,33 %80,00 %53,33 %73,33 %113,33 %53,33 %46, %83,33 %88,89 %105,56 %94,44 %66,67 %88,89 %44,44 %88,89 %77,78 %66,67 %44, %62,50 %41,67 %41,67 %75,00 %112,50 %66,67 %70,83 %45,83 %58,33 %79,17 %66, %61,11 %61,11 %66,67 %69,44 %30,56 %61,11 %69,44 %69,44 %58,33 %69,44 %72, %52,38 %54,76 %50,00 %47,62 %40,48 %52,38 %40,48 %54,76 %54,76 %52,38 %50,00 G E B E YENİFAKILI M.S.O BEKTAŞLI ÇÖPLÜÇİFTLİĞİ %75,49 %81,37 %79,41 %89,22 %64,71 %72,55 %73,53 %75,49 %87,25 %58,82 %59, %78,13 %90,63 %84,38 %81,25 %59,38 %78,13 %84,38 %90,63 %68,75 %90,63 %75, %70,00 %70,00 %85,00 %60,00 %55,00 %70,00 %25,00 %60,00 %90,00 %35,00 %35,00 YERKÖY 1 NOLU YERKÖY 2 NOLU %73,81 %73,81 %75,32 %66,23 %58,23 %74,68 %74,46 %68,61 %62,12 %57,36 %43, %86,32 %87,37 %80,00 %66,32 %51,58 %84,21 %74,74 %87,37 %71,58 %70,53 %42,

260 YERKÖY 3 NOLU ÇAKIRHACILI SARAY KAYADİBİ SEKİLİ %92,06 %94,86 %91,59 %100,47 %66,36 %92,06 %86,92 %94,39 %93,46 %61,21 %61, %60,71 %57,14 %71,43 %67,86 %32,14 %60,71 %67,86 %75,00 %42,86 %71,43 %75, %78,57 %85,71 %89,29 %85,71 %53,57 %78,57 %53,57 %82,14 %64,29 %82,14 %82, %69,23 %100,00 %92,31 %46,15 %76,92 %69,23 %30,77 %61,54 %100,00 %69,23 %38, %55,56 %62,50 %65,28 %62,50 %65,28 %55,56 %54,17 %54,17 %81,94 %63,89 %63,89 YERKÖY VSD YOZGAT İL TOPLAMI %81,07 %79,03 %79,48 %75,72 %60,24 %81,2 9 %72,62 %80,9 9 %76,38 %62,1 1 %57,85 243

261 R İçme ve Kullanma Sularının Sağlık Durumu İçme ve kullanma sularının sağlık durum analizleri ve Kan, Dışkı Analizleri Sağlık İl Müdürlüğü tarafından yapılmış ve aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir; AYLAR İL HALK SAĞLIĞI LABORATUARI ÇALIŞMALARI Tablo R.4. İçme ve Kullanma Suları, diğer Analizler Sağlık Durumu (Sağlık İstatistikleri Yıllığı) Gelen Örnek İçme suları Analizi KAN DIŞKI İNCELEME BAKTERİYOLOJİK KİMYASAL ALINAN ALINMAYAN GMT UYGUN SAĞLIĞA ZARARLI TOPLAM GMT UYGUN SAĞLIĞA ZARARLI TOPLAM BİYOKİMYA TAM KAN TOPLAM KÜLTÜR OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK TOPLAM

262 R Denizler İlimizin denize kıyısı yoktur. R Zoonoz hastalıklar Tablo R.5. İLİMİZDE GÖRÜLEN ZOONOZ HASTALIKLAR VE SAYILARI: (Sağlık İstatistikleri Yıllığı) HASTALIK ADI SAYISI Brucella 458 Şarbon 14 Kuduz Şüpheli Isırık 766 Yukarıdaki çalışmalarla ilgili olarak İl Sağlık Müdürlüğü ve İl Tarım Müdürlüğü koordineli çalışarak aşılama çalışmaları yapmışlardır. R.1.3 Gıda Hijyeni Tablo R.6.İL MERKEZİNDE YAPILAN PORTÖR DENETİMLERİ (Sağlık İstatistikleri Yıllığı) İL MERKEZİNDE YAPILAN PORTÖR DENETİMLERİ KONTROL EDİLEN YERİN ADI KONTROL SAYISI Bakkal -Market -Manav-Kuruyemiş 847 Pastane - Lokantalar- Köfteciler 69 Şekerler ve Şekerli Mad. 4 Baharatçı 10 Un ve Unlu Mamüller 74 Otel-Hamam 6 G.S.M. İşyerleri 0 Yufka İmalathaneleri 12 Çay Ocağı-Kahvehane-Kafeteryalar 214 Umumi Yerler 58 Berberler ve Kuaförler 163 Pazaryeri-Hal 34 Kasaplar 58 Et ve Etli maddeler 0 Alkollü ve Alkolsüz İçkiler. 0 Süt ve Süt Ürünleri 16 Katı ve Sıvı Yağ Ürt. İşy. 0 Ambalaj Maddeleri 0 Eşya Levazım Tem.Mad 0 Diğer 24 TOPLAM

263 R.1.4 Aşılama Çalışmaları Tablo R.7. Yıllara Göre Bağışıklama Çalışmaları (Sağlık İstatistikleri Yıllığı) YILLAR BCG DBT 1 POLİO1 DBT 2 POLİO2 DBT 3 POLİO3 HEPATİT B 1 HEPATİT B 2 HEPATİT B 3 KIZAMIK TT 1 TT SAYI % 75,6 75,5 77,7 80,4 65,6 83,9 76,8 74,7 46,4 39, SAYI % 75,2 75,1 74,6 76,9 68,2 74,0 75,2 76,7 54,7 49, SAYI % 81,3 81,1 79,0 79,5 72,6 81,0 76,4 60,2 62,1 57,8 Tablo R.8. Yıllara Göre Aşı İle Korunabilir Hastalıklar (Sağlık İstatistikleri Yıllığı) HASTALIK ADI VAK'A SAYISI Y I L L A R ÖLÜM SAYISI VAK'A SAYISI ÖLÜM SAYISI VAK'A SAYISI ÖLÜM SAYISI BOĞMACA DİFTERİ TETANOZ KIZAMIK POLİOMYELİT HEPATİT B TÜBERKÜLOZ R.1.5. Bebek Ölümleri Tablo R.9.Bebek durumu (Sağlık İstatistikleri Yıllığı) İLÇE ADI GEÇEN YILDAN DEVREDE N İLÇELERE GÖRE BEBEK DURUMU YIL İÇİNDE TESPİT BAŞKA BÖLGEDE N GELEN CANLI DOĞA N BEBEK DURUMU EDİLE N MERKEZ ÖLE N BÖLGEDE N AYRILAN BEBEKLİKTE N ÇIKAN YIL SONU BEBEK MEVCUD U AKDAĞMADE Nİ AYDINCIK BOĞAZLIYAN ÇANDIR ÇAYIRALAN ÇEKEREK KADIŞEHRİ SARAYKENT SARIKAYA SORGUN ŞEFAATLİ YENİFAKILI YERKÖY İL GENELİ ÖLÜ DOĞA N 246

264 R.1.6. Ölümlerin Hastalık, Yaş ve Cins Gruplarına Göre Dağılımı R Yılı Doğum ve Ölüm Sonuçları Tablo R.10. Ölümlerin Yıllara Göre Yaş ve Cins Gruplarına Dağılımı (TUİK Verileri) YOZGAT İLİ YILI CİNSİYETE GÖRE ÖLÜM SAYILARI KADIN ERKEK TOPLAM Tablo R.11. DoğumlarınYıllara Dağılımı (TUİK Verileri) YOZGAT İLİ YILI DOĞUM SAYILARI R.2. ÇEVRE KİRLİLİĞİ VE ZARARLARINDAN OLUŞAN SAĞLIK RİSKLERİ R.2.1. Kentsel Hava Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Yirminci yüzyılın ikinci yarısından sonra artan oranlarda çevre kirlenmesi yaşayan dünyamız, hava kirlenmesi ile de son 25 yılda daha sık karşılaşır olmuştur. Hava kirlenmesi soluduğumuz hava içeriğinin insan ve diğer canlıların sağlığını tehdit edecek şekilde değişmesi anlamına gelmektedir. Düzensiz ve hızlı sanayileşme, çarpık kentleşme ilkin gelişmiş ülkeleri tehdit etmiştir. Bu duruma en güzel örnek 1952 yılında Londra da yaşanmıştır. 5 günlük sis sırasında SO 2 (Kükürt Dioksit) mg/m³ hatta kısa vadede mg/m³ e kadar yükselmiş ve bu artış Londra da bir yılda beklenen ölüm sayısını 3 katına çıkarmıştır. Hava Kirliliği solunum yolu enfeksiyonu, kronik bronşit ve astımdan toplu ölümlere kadar pek çok felaketi beraberinde getirmektedir. Ülkemizin de içinde bulunduğu gelişmekte olan ülkeler şu anda hava kirlenmesi ile ilgili sorunları yaşamaktadır. Büyüyen şehirler, sanayi kuruluşlarının şehirlerin içinde kalması ve arıtma yada filtre teknolojilerinin çoğunda olmamasıyla birlikte hızlı nüfus artışı beraberinde kentlere olan göç, buna paralel plansız kentleşme ve tasarlanmamış eksik altyapı ile birleştiğinde hava kirliliği sorunu ile karşı karşıya kalınmaktadır. Yozgat kış sezonunda Devlet İstatistik Enstitüsü verileri ve ölçüm sonuçlarına göre havası en kirli 1. derece İller arasında yer almaktadır. Ancak kış sezonunda Mahalli Çevre Kurulu ve İl Umumi Hıfzısıhha Kurulu Kararıyla, Hava Kalitesi Koruma Yönetmeliği çerçevesinde, Temiz Hava Planı Projesi kapsamında İlimizde kullanılacak katı ve sıvı yakıtlar bir programa bağlanmış ve uygulamaya konmuştur. Alınan önlemler ve İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü nün koordinatörlüğünde Belediye, Sağlık Müdürlüğü personellerinden oluşan teknik heyetin kontrolleriyle kış sezonunda bir önceki yıla göre önemli bir düşüş kaydedilmiştir Yılında koordinatörlük görevi Yozgat Belediyesine devredilmiştir. 247

265 Tablo R Kış Sezonu PM Ortalama Değerleri ( İl Çevre Şehircilik Müd. Verileri-2008) KIŞ SEZONU YOZGAT İLİ PM(TOZ) DEĞERLERİ EKİM KASIM ARALIK OCAK ŞUBAT MART ORT Tablo R Kış Sezonu PM10 Değerleri ( İl Çevre Şehircilik Müd. Verileri) PM10 ORT MİN MAX İlimizde kış sezonunda 63,2 mikrogram/metreküp olan partikül madde yapılan sıkı denetimlerimiz ile yakıt kalitesinin artması sonucu kış sezonunda 20 mikrogram/metreküpe kadar düşüş göstermiştir kış sezonuna kadar ölçümlerimiz yarı otomatik (manüel)(üç adet) cihazlarla yapılmaktaydı. Ancak kış sezonu ve bundan sonraki ölçümler tam otomatik (insan eli değmeden) cihazla yapılması nedeni ile 248

266 partikül madde oranında yükselme varmış gibi görülmektedir. Yarı otomatik cihazlarla yapılan ölçümlerde kış sezonu ortalaması: 33 mikrogram/metreküptür Tablo R Kış Sezonu SO 2 Ortalama Değerleri ( İl Çevre Şehircilik Müd. Verileri-2008) KIŞ SEZONU YOZGAT İLİ SO2 DEĞERLERİ EKİM KASIM ARALIK OCAK ŞUBAT MART ORT Tablo R Kış Sezonu SO2 Değerleri ( İl Çevre Şehircilik Müd. Verileri) SO2 ort. ORT MİN MAX Yozgat İlinde kükürtdioksit oranı kış sezonunda 290,2 µg/m 3 iken, Valiliğimizce uygulanan temiz hava planı çerçevesinde yapılan denetimler (resmi kurumların ithal kömüre yönelmesi) ile kaliteli kömürlerin ilimizde kullanılması sonucu bu değer 62 µg/m 3 e kadar düşmüştür. Doğalgazın ilimizde kullanılmaya başlamasıyla bu değerler daha 249

267 da düşecektir. Kış Sezonu Ölçüm Ortalamalarının yıllara ( ) göre değişimi Şekil 1-2 de belirtilmiştir yılında faaliyete geçen Hava Kirliliği Ölçüm İstasyonumuz.Havadaki SO 2 ve Partiküler madde değerlerini 30 dak. ara ile ölçerek Merkez Bilgisayara, Bakanlığın İnternet Sitesine ve Lise Caddesinde bulunan Dijital Panoya göndermektedir.r.2.2. Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine EtkileriSu Kirliliği ve zararlarından oluşan riskler D.3.Su Kaynaklarının Kirliliği ve Çevreye Etkileri başlığında açıklanmıştır. R.2.2. Su Kirliliğinin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Belediyemizin atık su arıtma tesisinden görüntüler.tesisimiz tarihinde hizmete girmiştir. 250

268 R.2.3. Atıkların İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Atıklar ve zararlarından oluşan riskler N.10.Atıkların Çevre Üzerine Etkileri başlığı altında incelenmiştir. R.2.4. Gürültünün İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Gürültü ve zararlarından oluşan riskler O.1.2. Gürültünün Çevreye Olan Etkileri ve O.1.3. Gürültünün İnsanlar Üzerindeki Etkileri başlığı altında incelenmiştir. 251

269 R.2.5.Pestisitlerin İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri Pesti sitlerin doğal çevredeki biyokimyasal süreçlerle indirgenmesi çok yavaş olduğundan bunların besin zincirine girmesi ve bu zincirler boyunca biyoakimiliasyona uğramaları ekosistemler üzerinde önemli sonuçlara neden olmaktadır.bu da insanın beslenmesi sırasında vücudunda birikmesi sonucu önemli sağlık sorunlarına neden olmaktadır. R.2.6. İyonize Radyasyondan Korunma Bu Konu ile ilgili Müdürlüğümüzde bilgi bulunamamaktadır. R.2.7. Baz İstasyonlarından Yayılan Radyasyonun İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri Telekomünikasyon Kurumu tarafından İlde kurulu bulunan baz istasyonlarının ölçümlerinin Yönetmelikte belirtilen standartlara uygun olduğu bildirilmektedir. KAYNAKLAR Yozgat İli Çevre Durum Raporu 2007 İl Sağlık Müdürlüğü (sağlık İstatistikleri Yıllığı) 252

270 S. ÇEVRE EĞİTİMİ 253

271 254

272 255

273 256

274 257

275 S.1. Kamu Kurumlarının Çevre Eğitimi İle İlgili Faaliyetleri Müdürlüğümüz, İl Milli Eğitim Müdürlüğü ne bağlı Halk Eğitim Merkezi ile birlikte çeşitli eğitim faaliyetleri sürdürülmektedir. Bu bağlamda Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği ne uygun olarak çeşitli aralıklarla açılan kurslarda kursiyerlere Ateşçi Belgesi verilmektedir. Ayrıca İl Müdürlüğümüz Milli Eğitim Müdürlüğü ne bağlı okullarda Çevre konulu seminerler düzenlemekte, Çevre dersinde verilen araştırma konularında öğrencilere Müdürlüğümüz personeli tarafından kaynak ve dokuman açısından yardımcı olunmaktadır. İl Müdürlüğümüz tarafından 2003 yılında, Mülga Çevre Bakanlığı ve Jandarma Komutanlığı arasında imzalanan protokol doğrultusunda İl Jandarma Komutanlığı bünyesinde oluşturulan Çevre Timi personellerine Müdürlüğümüz personellerince verilen çevre konulu eğitim programı sonunda Valiliğimiz tarafından programa katılan Jandarma personellerine sertifika verilmiştir. S.1.1. Yozgat Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü İlimizde yaşayan insanların çevreye olan duyarlılıklarının arttırılması amacıyla ve çevre sorunlarının çözümlerine katılımlarının sağlanması için Müdürlüğümüz yılı içerisinde çeşitli çalışmalar yapmıştır. Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği doğrultusunda, kış sezonları öncesinde Yozgat Valisi başkanlığında İlimizdeki tüm apartman yöneticileri ve mahalle muhtarlarının katıldığı büyük çaplı bir toplantı düzenlenmiş, toplantıda apartman yöneticileri ve mahalle muhtarlarına Müdürlüğümüzce yakılacak yakıtların nitelikleri ve yakma teknikleri hakkında bilgi verilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı ve Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı arasında imzalanan işbirliği protokolü çerçevesinde okul öncesi ve ilköğretim kurumlarına yönelik olarak çevrenin korunması, kirliliğin önlenmesi, olumlu tüketim alışkanlıklarının kazandırılması, değerlendirilebilir katı atıkların kaynağında ayrı toplanması ve geri kazanım konularında Milli Eğitim Müdürlüğünce tespit edilen on pilot okulda Uygulamalı Çevre Eğitimi Projesi uygulamasına geçilmiştir. S Çevre Haftası Etkinlikleri 5-11 Haziran Dünya Çevre Günü Haftası içerisinde okullarda çevre ile ilgili Müdürlüğümüz teknik personelleri tarafından çeşitli toplantılar düzenlenmektedir yılında merkez de 10, ilçelerdde (Sorgun, Yerköy, Boğazlıyan, Çayıralan, Akdağmadeni) de 5 tane olmak üzere toplam 15 okulda yaklaşık 3550 öğrenciye çevre ile ilgili seminerler verilmiştir. Ayrıca Polis Meslek Yüksek Okulu ve Cezaevinde de benzer seminerler düzenlenmiştir. Çevre bilincinin insanlarımıza küçük yaşlarda verilmesi amacıyla 5-11 Haziran Dünya Çevre Günü Haftası çerçevesinde resim ve kompozisyon yarışmaları düzenlenmiş olup dereceye giren öğrencilere ödüller verilmiştir. 5 Haziran Dünya Çevre günü dolayısıyla Valimiz, Belediye Başkanımız sırasıyla İzci öğrencilerimizle birlikte ziyaret edilmiştir.. 258

276 S.2. ÇEVRE İLE İLGİLİ GÖNÜLLÜ KURULUŞLAR VE FAALİYETLERİ S.2.1. Çevre Vakıfları İlimizde Çevre Koruma Vakfı bulunmamaktadır. İlimizde TEMA Yozgat Gönüllü Temsilciliği vakıf olarak toprak erozyonunun önemli sonuçlarını ve Ülkemizin çöl olma tehlikesini anlatmak,bütün kesimlerin düşünce ve gönül birliğini sağlayacak doğrultuda kamuoyu oluşturarak erozyonu önleme hareketini başlatmakta ve sürdürmektedir. S.2.2. Çevre Dernekleri 1- Tema Vakfı Yozgat Şubesi / Bankalar Cad. Civelek Apt.Kat:2 No:4 2- Çevre Dostları Derneği Yozgat Şubesi / Belediye Hizmet Binası S.2.3. Çevre İlgili Federasyonlar İlimizde çevreyle ilgili Federasyon bulunmamaktadır. KAYNAKLAR Yozgat İli Çevre Durum Raporu 2007 Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü Çalışmaları 259

277 T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T. ÇEVRE YÖNETİMİ VE PLANLAMA T.1. Çevre Kirliliğinin ve Çevresel Tahribatın Önlenmesi Her ilde olduğu gibi İlimizde de hava kirliliği, su kirliliği ve gürültü kirliliği problemleri yaşanmaktadır. Müdürlüğümüz tarafından alınan bir takım önlemlerle bu kirlilikler nispeten azalmıştır. Hava kirliliğini önlemek için öncelikle yakıtlar kontrol altına alınarak, İlimizde satışı yapılacak her kömürün analizinin yapılarak istenilen kriterleri sağlayanlar için kömür satış izin belgesi verilmiş olup bunun dışında kalan kömürlerin il merkezine girişi, depolanması ve satışı yasaklanmıştır. Valiliğimiz ve Belediye personellerince yapılan denetimlerle kalorifer bacalarından kaynaklanan kirlilikleri engellemek için, kalorifer ateşçilerinin yakma belgelerinin olup olmadığı, yakma kurallarına uyulup uyulmadığı ve kömür cinsini belirten fatura fotokopileri kontrol edilmektedir. İlimizde Bakanlığımız tarafından tüm Türkiye genelinde kurulun tam otomatik Hava Kirliliği İzleme İstasyonundan 24 saat süresince SO 2 VE PM ölçümleri yapılmakta olup interaktif ortama ( aktarılmaktadır. Hava Kalitesi Ölçüm İstasyonundan yapılan ölçümlerle hava kirliliği sürekli olarak kontrol edilerek, gerekli tedbirlerin alınması sağlanmaktadır. Hava Kalitesinin Korunması yönetmeliği doğrultusunda sanayi tesislerinin emisyon izni almaları için de çalışmalar yapılmaktadır. Bakanlığımız tarafından yetkilendirilmiş firmalarca egzoz emisyon ölçümleri yapılarak, uygun olmayan karbüratör ayarları yaptırılarak standart şartlar sağlandığı takdirde müdürlüpğümüzce emisyon pulu verilmektedir. Bu şekilde egzoz emisyonlarının yarattığı hava kirliliği de önlenmektedir. Şehrimizin evsel ve endüstriyel atık suları kanalizasyonla Sarıhacılı Köyü mevkiine kadar taşınarak buradan Yozgat Belediyesi tarafından yaptırılan ton/gün kapasiteli arıtma tesisininde arıtıldıktan sonra köyün altından geçen dere vasıtasıyla Delice Irmağına akmaktadır. T.2. Doğal Kaynakların Ekolojik Dengeler Esas Alınarak Verimli Kullanımı, Korunması Ve Geliştirilmesi Günümüzde doğal kaynakların en verimli, çevreye en az zarar verecek şekilde ve ekolojik denge göz önünde bulundurularak kullanılması için önemli tedbirler alınmakta ve toplum bilinçlendirilmektedir. Bu doğal kaynakların da bir gün tükeneceği, yok edilen kaynakların yenilenemeyeceği, bu durumun doğuracağı zararların yine biz insanlara olacağı bilinci kişiler tarafından kabul edilmektedir. 260

278 İlimizde önemli doğal kaynaklarımızdan olan Güneş enerjisinden yeterince faydalanılamamaktadır. Sadece bir kısım konutlarda su ısıtmada kullanılmaktadır. Ekonomik ve tükenmeyen bir doğal kaynak olan Güneş enerjisinden daha fazla faydalanılması gerekmektedir. T.3. Ekonomik Ve Sosyal Faaliyetlerin Sonuçlarının, Çevrenin Taşıma Kapasitesini Aşmayacak Şekilde Planlanması Sanayinin gelişmekte olduğu İlimizde ekonomik ve sosyal faaliyetlerin çevreye olan olumsuz etkileri üzerinde önemle durulmaktadır. Müdürlüğümüz çevre ile ilgili faaliyet gösteren diğer kurumlara konu hakkında tavsiyelerde bulunmakta ve bu doğrultuda yapmaları gerekenleri belirtmektedir. Ekonomik ve sosyal faaliyetlerin; tahrip edici, bozucu, kirliliğe yol açıcı bir tarzda gelişme göstermemesi için sanayi kuruluşlarını çevre konusunda bilinçlendirmektedir. Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu gerektiği durumlarda konu üzerinde önemle durulmaktadır. T.4. Çevrenin İnsan-Psikolojik İhtiyaçlarıyla Uyumunun Sağlanması Çevre kirliliği, sosyal ve teknolojik boyutlara sahiptir. Genellikle fiziksel ağırlıklı olarak ele alınmalıdır. İnsan-çevre etkileşmesinin diğer bir yönü de psikolojiktir. Bu etkileşmeye yeni bir boyut kazandırarak Görsel Kirlilik ortaya çıkmıştır. Görsel kirlilik; çevresel tüm çirkinlikleri içine alan, özellikle kentlerdeki mimari eserlerin insan ile uyumsuzluğundan yeşil alanların standart kentsel yeşilliğinin altında kalmaktadır. Tarihi ve kültürel değerlerin korunması kentsel betonlaşmanın içinde korunamamaktadır. Gürültü de bir çeşit kirlilik olup günümüz insanı üzerinde Psikososyal etki olarak kabul edilmekte ve bu kirliliğin önüne geçilmesi için çeşitli tedbirler alınmaktadır. T.5. Çevreye Duyarlı Arazi Kullanımı Planlanması Sanayinin gelişmekte olduğu İlimizde bu gelişmeye bağlı olarak plansız yapılaşma, gecekondulaşma ve düzensiz kentleşme de artmaktadır. Bu konudaki çalışmalar Yozgat Belediyesi ile yürütülmektedir. Bu çalışmalarla çarpık yapılaşmanın önüne geçilmeye çalışılmaktadır. Yeni nazım planları incelenerek gerekli düzenlemeler yapılmaktadır. T.6. Çevresel Etki Değerlendirmesi Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) ;Gerçekleştirilmesi Planlanan Projelerin çevreye olabilecek olumlu yada olumsuz etkilerinin belirlenmesinde,olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi yada çevreye zarar vermeyecek halde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları ifade etmektedir. 261

279 Tablo T-1.Çed Gereklidir/Çed Gerekli Değildir Kararı Verilen Faaliyetlerin Listesi ( İl Çevre ve Orman Müdürlüğü verileri-2008) SIRA NO : TESİSİN ADI ADRESİ TELEFON NO FAALİYET KONUSU ÇED TARİH ÇED DURUMU 1. EMDA İNŞAAT BOĞAZLIYAN ÇİMENTO FAB ÇED OLUMLU Yerköy İlçesi/Buruncuk Köyü CEP Gümüş Yapı Malz. A.Ş. 85 nolu parsel 4028 KUM OCAĞI 30/12/2002 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 3. Şahin Gıda Yukarı Mahalle BOĞAZLIYAN Süt ve Süt Ürn. Ağu-02 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 4. Bekir ŞENSOY Şefaatli İlçesi/Bahçelievler Mah. KUM OCAĞI 21/6/2002 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 5. Şerafettin KARADAVUT Babalı Köyü SORGUN CEP Atık Yağ.Mad. Üret.Tesisi 4/1/2002 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 6. Ali Naci KAVCI Çekerek İlçesi/ Bazlambaç Kasabası KUM OCAĞI Ağu-03 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 7. Mehmet YILDIRIM Yeköy İlçesi/A.Elmahacılı köyü CEP TAŞ OCAĞI 19/9/2003 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 8. Aziz YAĞAN Sorgun İlçesi/Çatmasöğüt köyü KUM OCAĞI 13/6/2003 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 9. Delta Tarım Kim. San. A.Ş. O.S.B. Yerköy/YOZGAT Hümik Asit 25/12/2003 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 10. Coşkun Tuğla 11. Coşkun Tuğla 12. Özdoğuş İnş. Ve İth.Mad. Yozgat Merkez İlçe/ Çalatlı Köyü Asarcık Mevkii KİL OCAĞI 22/1/2004 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. Yozgat / Fakıbeyli Köyü yazıtarla Mevkii KİL OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. Sivas yolu dörtyol Çardak mevkii SORGUN KİL OCAĞI 28/8/2003 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 13. Net İnşaat Çayıralan İlçesi/Derekemal Köyü MERMER OCAĞI KAPSAM DIŞI NEFLOR 14. MİKRO.MİN.MAD. Karacaahmetli Köyü / YERKÖY Florit Madeni 15/8/2003 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 15. Mazhar TANRIKULU Varlık Mah. Sekili /YERKÖY Çinkooksit Tesisi 9/1/2003 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 16. DSİ. XII Bölge Müd. Yerköy İlçesi Belkavak Köyü TAŞ OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 17. DSİ. XII Bölge Müd. Şefaatli İlçesi/Bağyazı köyü Süleymanlı mevkii TAŞ OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 18. DSİ. XII Bölge Müd. Yerköy İlçesi/Aşağıelmahacılı köyü TAŞ OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 19. DSİ. XII Bölge Müd. Bağyazı Köyü / ŞEFAATLI TAŞ OCAĞI Oca-04 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 20. DSİ. XII Bölge Müd. Aşağıelmahacılı Köyü YERKÖY TAŞ OCAĞI Oca-04 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 21. DSİ. XII Bölge Müd. Belkavak Köyü /YERKÖY TAŞ OCAĞI Mar-04 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 22. DSİ. XII Bölge Müd. Yerköy İlçesi/Hacıuşağı Köyü KUM OCAĞI 23/1/2004 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 262

280 23. DSİ. XII Bölge Müd. Yerköy İlçesi/Y.İhsangazi Köyü Kömtepe mevkii KUM OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 24. Çekerek Belediyesi ÇEKEREK/YOZGAT KUM OCAĞI 14/7/2004 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 25. Özkarataşlar A.Ş. Boğazlıyan İlçesi Devecipınarköyü TAŞ OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 26. Toros Mermer Çandır İlçesi Kayalı mevkii MERMER OCAĞI 13/10/2004 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 27. Yibitaş A.Ş. saray/yerköy Marn Madeni 23/2/2004 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 28. Booğazlıyan Şeker Fab. 29. Matkim Mdencilik 30. Safrankale Gıda A.Mahalle Kiriz Mevki BOĞAZLIYAN Şeker Fabrikası 1/11/2004 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. Karapınar Köyü AKDAĞMADENİ Demir Ocağı 10/5/2004 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. Karakoç yolu 2. Km. BOĞZLIYAN 31. Kaleseramil Kalebodur A.Ş. Karaşar Mahallesi YERKÖY CEP Bira Malt Üret. 18/3/2004 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR Sırlı Seramik Kas-04 ÇED OLUMLU 32. Karayolları 6. Bölge Müd. Sarıkaya Yolu özler Geçişi Malzeme Ocak. 10/1/2005 KAPSAM DIŞI Şefaatli İlçesi/ Şefaatli 33. Karayolları 6. Bölge Müd. Girişi/Sarıkent Malzeme Ocak. 10/1/2005 KAPSAM DIŞI 34. Karayolları 6. Bölge Müd. Esentepe Köyü Keldağ Mevkii TAŞ OCAĞI KAPSAM DIŞI 35. Özkarataşlar A.Ş. Yamaçlı Beldesi BOĞAZLIYAN Beton Santralı 28/8/2003 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 36. Doğan Kum Oc. A.Ş. 37. Koç Emek 38. Doğan Madencilik Çekerek Beyyurdu Köyü Çayırlık Mevkii ve Sarıboğaz mevkii KUM OCAĞI 10/10/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR Yerköy İlçesi/Sekili Beldesi Karatepe Mevkii KUM OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR KALKER OCAĞI 21/6/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 39. Yusuf KILIÇ Yazıçepni Köyü / BOĞAZLIYAN KALKER OCAĞI 25/11/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 40. Süleyman ARIN Boğazlıyan İlçesi KALKER OCAĞI 25/10/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 41. Bisom Madencilik Çandır İlçesi Topraktaş mevkii MERMER OCAĞI 14/9/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 42. Murat BAYAR Yamuklar Köyü / YERKÖY Biodizel Tesisi 26/9/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 43. Yibitaş LAFAERGE Deliler Köyü /ŞEFAATLI 44. PINAR ANADOLU Kırıklı Mevkii YOZGAT 45. Kazankaya Regülatörü Kireçtaşı Ocağı 18/11/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ET VE SÜT TES. ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. Çorum Orta Köy ve Kazankaya Aydıcık/YOZGAT Kazankaya Reg. 4/8/2005 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Delta Tarım Kim. San.A.Ş. O.S.Bölgesi YERKÖY/YOZGAT Tarım Kimyasal. 25/12/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 47. Özbektaşlar Madencilik Kadışehri Krom Ocağı 21/11/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 263

281 48. Sorgun Belediyesi SORGUN Jeotermal Enerji 3/10/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 49. Salih Seyfi Biyokimya A.Ş. Derebağ Köyü YERKÖY İlaç Fabrikası Eyl-05 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 50. Yerköy Toplu Konutlar YERKÖY TOPLU KONUT 15/7/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 51. Boğazlıyan Toplu Konutlar BOĞAZLIYAN TOPLU KONUT 12/9/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 52. Yozgat Toplu Konutlar YOZGAT TOPLU KONUT 13/9/2005 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 53. Gamgamlar Zah.ve Nak. Yamuklar Köyü YERKÖY Kömür Pak. Tes. 6/1/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 54. YOZGAT BELD. BAŞK. Salmanfakılı Köyü Tepe Mevkii YOZGAT Mustafa ALTAN Belencumafakılı Köyü SORGUN Katı Atık Bertaraf Tesisi 3/2/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. CEP KALKER OCAĞI 25/4/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 56. Ömer ÇALIŞKAN Cıcıklar Köyü ŞEFAATLI FLUORİT MADENİ 19/6/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 57. Ömer ÇALIŞKAN Alifakılı Köyü ŞEFAATLI FLUORİT MADENİ 30/5/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 58. SORTAŞ Mad. Belencumafakılı Köyü SORGUN KALKER OCAĞI 6/2/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 59. Bütüner Beton İş Sanayi Sitesi/SARIKAYA KALKER OCAĞI 15/8/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR Kv.Sorgun- Boğ.Ener.Hat. Sorgun-Boğazlıyan Enerji Hattı 27/2/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 61. Bekir ŞENSOY İncehisar Mah. ŞEFAATLİ KUM OCAĞI 15/8/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 62. Beşel Bit. Yağ. A.Ş. Yamuklar Köyü YERKÖY Biodizel Tesisi 27/1/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. Bardakçı Özü Mevkii 63. Ammer Anadolu Mermer YENİFAKILI MERMER OCAĞI 21/2/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 64. Hasan GÜNGÖR İnönü Bucağı / AKDAĞMADENİ 65. KALEMADEN END.HAM. SAN. 2 Adet Dosya Salmanfakılı Köyü YOZGAT Evci Köyü YOZGAT CEP ÇİNKO-KURŞUN 18/1/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. Feldispat Ocağı ve Kaolen Ocağı ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 66. ŞEFAATLI BEL. BAŞK. ŞEFAATLI Dere Islahı Projesi 14/7/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 67. AKDAĞ ER CAN BORA PET Şahnaderesi Köyü A.MADENİ Biodizel Tesisi 17/7/2006 NİHAİ ÇED ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 68. DSİ. XII Bölge Müd. Sorgun ve Yerköy İlçeleri EMDA İNŞAAT 2 Adet Dosya A.Hasinli Köyü /BOĞAZLIYAN Musabeyli Bar.ve Yozgat İçme Suyu 17/10/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. Tras Ocağı ve Kaolen Ocağı May ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. 70. ÖZLEM MERMER Karşıyaka Mahalllesi SORGUN MERMER OCAĞI 11/9/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 71. IRGATOĞLU Babalı Köyü SORGUN Hazır Beton Tesisi 10/9/2004 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. YİBİTAŞ YOZGAT 72. ÇİM.FAB. Gar Mola Yolu YERKÖY AKTARMA TES. 24/6/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 73. YAMAÇLI BEL.BAŞKANLIĞI BOĞAZLIYAN ARITMA TES.PROJ. 8/6/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 74. SARIKAYA BELEDİYE SARIKAYA KANALİZASYON 8/6/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 264

282 75. ÇAYIRALAN BEL.BAŞK. ÇAYIRALAN HAYVAN PAZ. 14/6/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 76. AYDINCIK KAYMAKAMLIĞI AYDINCIK BELEDİYE BAŞKANLIĞI YERKÖY Yem Bitkileri ve Ekipman.Deposu 9/6/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR JEOTEMALTESİ. 17/7/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 78. BAYDİĞİN BEL. BAŞK. AYDINCIK KANALİZASYON 20/7/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. AKDAĞMADENİ 79. BEL.BAŞK. AKDAĞMADENİ SOSYAL MARKET 20/7/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR AKDAĞMADENİ BEL.BAŞK. AKDAĞMADENİ İş Merk ve Otopark projesi 24/7/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. AKDAĞMADENİ BEL.BAŞK. AKDAĞMADENİ Kanalizasyon ve alt yapı projesi 10/7/2006 ÇED YÖN. KAPAM DIŞINDA YER ALMAKTADIR AKDAĞMADENİ BEL.BAŞK. AKDAĞMADENİ ARITMA TES.PROJ. 25/7/2006 ÇED YÖN. KAPAM DIŞINDA YER ALMAKTADIR KAZANKAYA BEL. BAŞK. AYDINCIK ALT YAPI TES. 20/7/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 84. HALIKÖY BEL. BAŞK. KADIŞEHRİ 85. SARAYKENT BEL. BAŞK. SARAYKENT ARITMA TES.PROJ. 17/7/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR Arıtma tesisi ve kanalizasyon 18/7/2006 ÇED YÖN. KAPAM DIŞINDA YER ALMAKTADIR 86. YENİFAKILI BEL. BAŞK. YENİFKILI İçme Suyu Proj. 7/6/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 87. ÇEKEREK BELED. BAŞK. ÇEKEREK Kanalizasyon ve alt yapı projesi 10/7/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 88. SARIKENT BELED. BAŞK. ŞEFAATLI Doğal Arıt. Tesisi 26/5/2006 ÇED YÖN. KAPAM DIŞINDA YER ALMAKTADIR 89. BELEDİYE BAŞKANLIĞI YOZGAT Yağ.Suyu Top. Projesi 3/8/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 90. BAHADIN BELED. BAŞK. SORGUN Kanalizas.projes. 28/7/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 91. BELEDİYE BAŞKANLIĞI YERKÖY Muhtarlık Hiz. Proj. 2/8/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 92. DELİCE KÖYÜ MUH. YERKÖY Sulama Projeleri 28/7/2006 ÇED.YÖN.SEÇME ELEME KRİTERLERİ LİSTE EK-2 (16) MAD.YER ALMAMAKTADIR A.ELMAHACILI KÖYÜ MUH. YERKÖY Sulama Projeleri 26/7/2006 ÇED.YÖN.SEÇME ELEME KRİTERLERİ LİSTE EK-2 (16) MAD.YER ALMAMAKTADIR. YERKÖY KAYMAKAMLIĞI YERKÖY Çevre Düzeni 2/8/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. DAYILI,ARAPLI,İĞDECİK VE İğdecik Göleti ÇED.YÖN.SEÇME ELEME KRİTERLERİ LİSTE HARAKAŞAN KÖY MUH. YERKÖY/YOZGAT sulama Projesi 25/7/2006 EK-2 (16) MAD.YER ALMAMAKTADIR. 96. ÖZ ARI TUĞLA BABALI KÖYÜ/SORGUN Tuğla Fabrikası 1/11/2006 ÇED YÖN. GEÇİCİ 3.MAD. DEĞERLENDİRİLMİŞTİR 265

283 97. COŞKUN TUĞLA Yozgat Merkez İlçe/ Çalatlı Köyü Asarcık Mevkii Tuğla Fabrikası 1/11/2006 ÇED YÖN. GEÇİCİ 3.MAD. DEĞERLENDİRİLMİŞTİR 98. DOĞU TOPRAK Sivas Yolu 4.Km. SORGUN Tuğla Fabrikası 15/9/2006 ÇED YÖN. GEÇİCİ 3.MAD. DEĞERLENDİRİLMİŞTİR 99. SİMAŞ TUĞLA Sarıkaya -Sorgu Kavşağı SORGUN Tuğla Fabrikası 23/6/2006 ÇED YÖN. GEÇİCİ 3.MAD. DEĞERLENDİRİLMİŞTİR 100. ÖZDOĞUŞ TUĞLA Sivas Yolu 7.Km. SORGUN Tuğla Fabrikası --- ÇED YÖN. GEÇİCİ 3.MAD. DEĞERLENDİRİLMİŞTİR 101. AKÇELEPLER A.Ş. Yozgat Yolu 6.Km. SORGUN Tuğla Fabrikası MİS TOPRAK Çalatlı Köyü Alaca Yol Ayrımı YOZGAT Tuğla Fabrikası 8/7/2006 ÇED YÖN. GEÇİCİ 3.MAD. DEĞERLENDİRİLMİŞTİR 103. ÖZ ÇAĞ TOPRAK Sivas Yolu 13 Km. YOZGAT Tuğla Fabrikası 7/8/2006 ÇED YÖN. GEÇİCİ 3.MAD. DEĞERLENDİRİLMİŞTİR 104. SİMKA TOPRAK Kayseri Yolu Chanşarlı Köyü SORGUN Tuğla Fabrikası 28/9/2006 ÇED YÖN. GEÇİCİ 3.MAD. DEĞERLENDİRİLMİŞTİR 105. ÖZTUĞSAN SivasKarayolu 4. Km. SORGUN Tuğla Fabrikası 23/8/2006 ÇED YÖN. GEÇİCİ 3.MAD. DEĞERLENDİRİLMİŞTİR 106. Yozgat -Sorgun Şeker Fab. Sivas Yolu 4 Km. SORGUN Şeker Fab DSİ. XII Bölge Müd. Kördeve Köyü, Çukurseki Tepe Mevkii YERKÖY / 1226 Kum-Çakıl OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR 108. Kalekim Kimyevi Maddeleri Karaşar Köyü Yerköy Kimyevi Maddeler 4/12/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR Ankara Sivas Demiryolu Dmiryolu Projesi 1/12/2006 ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR Eren Tekstil O.S.B. Yerköy/YOZGAT Çorap-Eldiven 28/11/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR Hasan KOCABAŞ Derekemal Köyü ÇAYIRALAN MERMER OCAĞI 30/12/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR Korige Yapı Koop. Özler Kasabası/BOĞAZLIYAN Parke Taşı 2/10/2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR Osman ÇİÇEK Melikli Köyü A.MADENİ Hazır Beton Tesisi 19,12,2006 ÇED YÖN. EK-1 EK-2 KAPS. YER ALMAMAKTADIR. 114 DSİ. XII Bölge Müd. Paşaköyü Beldesi Şefaatli Kum-Çakıl Ocağı Bakanlığımzca tar. Verildi ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 115 DSİ. XII Bölge Müd. Şefaatli İlçesi Gülistan Göleti Tar.Amaçlı Su Yönetimi /01 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 116 DSİ. XII Bölge Müd. Kazankaya-aydıncık 117 Bulur Sondaj Kayseri Yolu 2. KM. Boğazlıyan Çek. Irmağı taş. Su Önl /02 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Metal Sondaj Kılıf Borusu üretim Tesisi /03 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Ertem Süt mam. Mand. Nak. Tic.A.Ş. B.Evler Mah. Çandır Süt İşleme Tesisi /04 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 266

284 119 Bisom Madencilik Hüyüklü tepe Mevki Çandır 120 Sülfaş Kimya tar. San. Tic. A.Ş. Fakıbeyli Mevkii Sorgun Mermer Madeni İşletmesi /05 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Madsan Madencilik San. Tic. A.Ş. Sorgun-Sivas Yolu No: Tar.Top.İçin PH.Düşürücü Top.İslh.Mad. Ür. Tesisi /06 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Kömür Eleme ve Torbalama Tesisi /07 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 122 Nurdal Mermer Devecipınar bel. Boğazlıyan Traverten Ocağı /08 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 123 Yozgat Belediye Başk. YOZGAT 124 Sürmeli Mad. İth. İhr. İnş.Tic. Ltd. şti Asfalt Hazırlama Tesisi /09 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. A. Çulhalı Köyü Düzcal Sırtı A.Madeni Çinko-Kurşun Mad. İşletmesi /10 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 125 DSİ. XII Bölge Müd. Oğulcuk Köyü Boğazlıyan Ulaştırma Bakanlığı D.D.Y.Hava Lim. Genl. Müd. Yerköy-Yozgat/Çiçekdağ-Kırşehir 127 Teknopark Mad. Gümüşkavak Köyü Sorgun 128 Kartaş Tur. Ter. Bahariye Köyü Boğazlıyan 129 Coşkun Tuğla San. Tic. Ltd.Şti. Çalatlı Köyü Yozgat Yozgat-Boğazlıyan Oğulcuk Barajı ve Kaya Malz /11 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Kırşehir D.Yolu Bağlantı Hattı ve Malz. Ocak. Bakanlığımzca tar. Verildi /12 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Kalsit Ocağı /13 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Beş Yıldızlı term. Otel. Fizik /14 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Kiremit Kili Ocağı /15 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 130 Kahraman Cumhur Baysal Yangı Köyü Kadışehri Krom Ocağı İR: /16 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 131 Kahraman Cumhur Baysal Yangı Köyü Kadışehri Krom Ocağı İR: /17 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 132 Osman Taner Bahçecil Köyü A.Madeni 133 SMT.Sondaj yangi Köyü Kadışehri 134 Mesut Günbatı Karacaören Köyü/Akdağmadeni Krom Ocağı /18 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Krom Ocağı /19 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Mangan Ocağı /20 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 135 Maden İşlet ve Sondaş A.Ş. Curali Köyü Çayıralan Kuvars Ocağı /21 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Bit. Ham. Yağ. Biodizel ve 136 CC Petrol Ürün. Ltd.Şti Yamuklar Köyü Yerköy Madeni yağ r /22 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 137 Yeni Bil. Elekt. Taş. San. Ltd.Şti Kahya Köyü Yerköy Demir ocağı /23 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 138 Yaşar İncekara İlbeyli köyü Çekerek Mangan Ocağı /24 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 267

285 139 Emda İnş. San.Tic. ltd.şti Aşağıhasinli Köyü Boğazlıyan Mıcır kalker Ocağı /25 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 140 Kalekim Kimyevi Mad. Karaşar Mah. Yerköy 141 Zeki ŞİT Çiğdemli Köyü Sorgun 142 Birlik Mad. Aşağıhasinli Köyü Boğazlıyan 143 Akdora İnş. Muslubelen Mevkii Yozgat 144 Yerköy Jeotermal Yat.İşl. A.Ş. Belediye Cad. Yerköy 145 Turan İnş.Tic. San. Ltd.Şti Deremahal Köyü Yozgat 146 Kaptan İnşaat Aydıncık İlçesi Yozgat Fayans,Seramik,Yap.Harç. Ve derz malz /26 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Krom Oacğı /27 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Kum Ocağı /28 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Andezit bazalt Taş Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi /29 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Yeerköy Kentsel Jeo. Merk Isıt. Sis. Projesi /30 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Taş Ocağı ve Konkasör Teisi /31 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Mermer Ocağı /32 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 147 Yılmaz Madencilik Derbent Köyü Yozgat Krom-Mangan Ocağı /33 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 148 Sadık KOÇ Karahisar tatlısı KöyüA.Madeni Manganez Ocağı /34 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 149 Coşkunlar Karosör san. Çalatlı Köyü Yozgat 150 Coşkunlar Bims San. Tic.A.Ş. Çalatlı Köyü Yozgat 151 Yermangan Mad. SAN. Tic. Ltd. Aşağı Eğerci Köyü Yerköy 152 Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü Gökiniş Köyü Çekerek 153 Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü Kayapınar Köyü Sarıkaya 154 Karayolları 6. Bölge Müdürlüğü Bahçecik Köyü A.Madeni 155 Başbakanlık Toplu Konut İdarsi Başk. Bilkent - Ankara Karoser Üretim tesisi /35 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Tuğla-Biims Üretimi /36 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Mangan Ocağı /37 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Taş Ocağı ve Konkasör Teisi /38 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Taş Ocağı ve Konkasör Teisi /39 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Taş Ocağı ve Konkasör Teisi /340 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Yozgat-Yerköy 2. Etap Toplu Konut Projesi /41 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 156 Abdullah COŞKUN Çalatlı Köyü Yozgat Tuğla - Kiremit Kili Ocağı /42 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 157 Gazioğlu Alim. Tic. San. Karadikmen Köyü A.Madeni 158 DSİ. XII Bölge Müd. Gül yayla ve Akyamaç Köyü Yozgat Kurşun-Çinko Ocağı /43 ÇED GEREKL DEĞİLDİR Mıusabeyli Barajı Riprap Malz /44 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 159 Kalemaden End. Tes.San. tic. Aş. Evci Köyü YOZGAT Seramik Kili Ocağı /45 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 268

286 yerköy Rüzgar Ene.Elekt. Ür. Sant. Ltd.Şti. Birlik Mah. Çamkaya/ANKARA Yerköy RES (45 MW) Porjesi /46 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. T.C. Başbakanlık Top. Kon.dai. Başkanlığı T.C. Başbakanlık Top. Kon.dai. Başkanlığı ANKARA Yozgat Eski Pazar toplu Konut Projesi /47 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 162 Mineralis Mad.San. Tic. Ltd. Şti. Derbent Köyü Yozgat Mangan Ocağı /48 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 163 Şenerler gıda İnş. San.Tic. A.Ş. Ankara Yolu 3. Km. A. MADENİ Hazır Beton Tesisi /49 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 164 Sartaş Mad. Kadılı Köyü SARIKAYA Onur Sentetik Teks. Plas.San. Tic. Ltd.Şti. Akdağmadeni- Tekke Güneyi Mevkii Bims.Parke Taşı,Briket, Bordür ve hazır Beton tesisi /50 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Çuval ve Naylon Üretim tesisi /53 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Ulaştırma Bakanlığı K.Yoll. Gen Müd.6. Bölg. Müd Başpınar Köyü SARAYKENT Taş Ocağı Tesisi /54 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Selin İnş. Tur. Müş. San. Tic. Ltd. Şti. Aydıngün ve Y. El.hacılı Köyü YERKÖY Kriş Fab.ve Beton Santrali /55 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 3S Madencilik Ser.İnş. Yap. Malz. Dış Tic. A.Ş. Ozan Beldesi SARAYKENT Gümüş Ocağı /56 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 3S Madencilik Ser.İnş. Yap. Malz. Dış Tic. A.Ş. Aşağı Mah. AKDAĞMADENİ Maden (Gümüş) Ocağı /57 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 170 DSİ. XII Bölge Müd. Kaleköy Mevkii YOZGAT Taş Ocağı işletmesi /58 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 171 Su Gücü Elekt. VeHdroelkt. Ltd.Şti Kazankaya-aydıncık Mustafa ALTAN Belencumafakılı Köy.SORGUN Şenerler gıda İnş. San.Tic. A.Ş. Müktesip Mevkii AKDAĞMADENİ Gökmen Regülatörü Hidroelekt /59 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Kalker Ocağı ve Konkasör Tesisi /60 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. Taş Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi /61 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 174 As-Taş mad. İnş. San.Tic. San. Ltd.Şti. Kapaklı Köyü SORGUN Kalker Ocağı ve Konkasör Tesisi /62 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 175 APM Mad. Ltd.Şti Derbent Köyü Yozgat Mangan Ocağı /63 ÇED GEREKL DEĞİLDİR. 269

287 DSİ 12. BÖLGE MÜD DSİ 12.BÖLGE MÜD. DSİ 12.BÖLGE MÜD. DEREMUMLU Köyü KİL OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. TÜRKMENSARILAR KÖYÜ ÇALATLI KÖYÜ TAŞ OCAĞI ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. KUM-ÇAKIL OCAĞI HASAN ŞER KARALIK KÖYÜ MANGANEZ OCAĞI SARIKAYA BETON CMBE CENGİZ LİMAK DSİ 12.BÖLGE MÜD. MEHMET ERCİYES TAMER NAK.İNŞ. AZE ÇEVRE TEKNOLOJİ ARPACIOĞLU İNŞ. ALDRİDGE MİNERAL MADENCİLİK BAŞBAKANLIK TOKİ SARIKAYA SORGUN BABALI KÖYÜ AKDAĞMADENİ UZAKÇAY KÖYÜ YERKÖY YUKARIEYERCİ KÖYÜ YERKÖY SALMANFAKILI KÖYÜ ÇALATLI KÖYÜ BOĞAZLIYAN EĞLENCE KÖYÜ MUTAFOĞLU MEVKİİ HAZIR BETON ÜRETİM TESİSİ KIRMA ELEME TESİSİ KUM-ÇAKIL OCAĞI MANGANEZ OCAĞI BİMS,PARKE TAŞI ÜRETİMİ TIBBİ ATIK STERİLİZASYON TESİSİ HAZIR BETON TESİSİ MADEN ARAMA SONDAJI TOPLU KONUT PROJESİ ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ 270

288 MHS MAD.SAN. TÜRKMENSARILAR KÖYÜ MANGAN MADEN İŞLETMESİ NECİP TAMER YERKÖY KIRMA ELEME TESİSİ KALE MADEN KARAYOLLARI 6.BÖLGE MÜD. PORDUS MADENCİLİK TCDD İŞLETMESİ KROMTAŞ İNŞ. YERKÖY AŞAĞIELMAHACILI KÖYÜ BOĞAZLIYAN ÖZLER BELDESİ YERKÖY OSB YERKÖY AŞAĞIELMAHACILI KÖYÜ SORGUN BÜYÜKEYNELLİ SERAMİK KİL OCAĞI KALKER OCAĞI VE KIRMA ELEME TESİSİ MANGANEZ CEVHER ZENGİNLEŞTİRME GRANODİYODİT OCAĞI MANGAN VE RADYOLARİT ZENGİNLEŞTİRME KÖYÜ ALDORA İNŞ. YOZGAT MERKEZ BAZALT OCAĞI KIRMA ELEME DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR ÇED GEREKLİ DEĞİLDİR. KAYNAKLAR Yozgat İli Çevre Durum Raporu 2007 Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü Verileri 271

289 p 272