SORULARLA FRANCHISING

Transkript

1

2 İSTANBUL TİCARET ODASİ Yayın No SORULARLA FRANCHISING İSTANBUL

3 Bu eserin tüm telif hakları İstanbul Ticaret Odası'na (İTO) aittir. İTO'nun ve yazarının ismi kaydedilmek koşuluyla yayından alıntı yapmak mümkündür. Ancak, İTO'nun yazılı izni olmadan yayının tamamı veya bir bölümü, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, ticari amaçlarla kullanılamaz. ARALIK 1998 İstanbul ISBN İTO yayınları için ayrıntılı bilgi İTO Ticari Dokümantasyon Şubesi'nden edinilebilir. Tel. : (212) / 303 Faks: (212) E. Posta : tr-ito.com BASKI MEGA AJANS REKLAMCILIK MATBAACILIK FUAR HİZM. LTD. ŞTİ. Tel.: (212) Tel - Faks : (212)

4 ÖNSÖZ Geçmişten günümüze kadar yaşamm her evresinde bireylerin hem alıcı hem satıcı işlevlerini yerine getiriyor olmaları, işletmelerin en geniş anlamda varoluş amaçlarının, "bir toplumun ihtiyaçları ile o toplumun sözkonusu ihtiyaçlara vereceği cevaplar arasında köprü kurmak" şeklinde tanımlanmasını gerekli kılmıştır. Ancak hızla değişen ve gelişen hayat şartları bu tanımın zaman içerisinde değişmesine neden olmuş ve işletme faaliyetleri arasında, mal veya hizmetlerin üreticilerden tüketicilere ulaştırılması daha büyük bir önem taşımaya başlamıştır. Aslında bu tür bir yaklaşımla, günümüz modern işletmeciliğinin sadece dağıtım fonksiyonunu içerdiğini söylemek mümkündür. Ancak işletme faaliyetlerinin içerisinde pazarlamanın, pazarlama içinde ürün, hizmet, fiyat ve dağıtım faaliyetlerinin ayrı bir önemi ve yeri vardır. Franchising de, kendini kanıtlamış kuruluşların, ürettikleri mal ve hizmetleri, deneyim ve bilgi birikimlerini bir sözleşme çerçevesinde bağımsız müteşebbüslere aktararak tüketiciye ulaştırdıkları bir işletme modelidir. Ürün ve hizmetlerin pazarlamasını geliştiren bir sistem olan franchising, ilk defa ABD'de ortaya çıkmıştır. ABD'de 1950'lerden beri uygulanan sistem Türkiye'de 1985 yılında ilk kez uygulama alanı bulmuştur. Franchising sayesinde, gerek yurtiçinde ve dışında tüketiciden genel kabul görmüş ürünlerin ve hizmetlerin Türkiye'de yaygın olarak tanıtılması ve pazarlanması, gerekse belli bir başarı kazanmış yerli ürünlerimizin yurtdışına açılması sağlanmaktadır. Franchising konusunda pratik bilgiler vererek bilgilendirmeyi hedefleyen kitapçığımızın, başta üyelerimiz olmak üzere, tüm ilgililere yararlı olmasını dilerken, çalışmanın güncelleştirilmesinde emeği geçen Etüt ve Araştırma Şubesi Araştırma Raportörü Elif Çakır'a teşekkür ederim. Prof. Dr. İsmail ÖZASLAN Genel Sekreter

5

6 İÇİNDEKİLER Sayfa 1. Franchising Nedir? 1 2. Franchising Sisteminin Tarihi Gelişimi Nasıldır? 3 3. Franchising Türleri Nelerdir? Ulusal ve Uluslararası Franchising Nedir? 5 5. Ürün ve Marka Franchising'i Nedir? İşletme Sistemi Franchising'i Nedir? 5 7. Franchising sisteminin Franchisee Açısından Yararları Nelerdir? Franchising Sisteminin Franchisee Açısından Sakıncaları Nelerdir? Franchising Sisteminin Franchisor Açısından Yararları Nelerdir? Franchising Sisteminin Franchisor Açısından Sakıncaları Nelerdir? Franchise Almayı Düşünenlerin, Franchisor Seçerken Dikkat Etmesi Gereken Hususlar Nelerdir? Franchisor'ın Yükümlülükleri Nelerdir? Bireysel Franchisee'nin Yükümlülükleri Nelerdir? Her İki Tarafın Sürekli Yükümlülükleri.Nelerdir? Franchising Sözleşmesinde Bulunması Gereken Hususlar Nelerdir? Franchising Sözleşmesinde Franchisee'ye Tanınan Haklar ve Kısıtlamalar Nelerdir? Franchising Sözleşmelerinde Franchisor'a Tanınan Haklar Nelerdir? Faaliyet Bölgesi (Franchise Territory) Taraflar Arasında Nasıl Belirlenir? Franchising Sözleşmelerinde Süre Ne Kadardır? Franchisor'ın Franchisee'ye Verdiği Destek Hizmetlerinin Kapsamı Nedir? Franchise Bedeli "Franchisee Fees"in Ödeme Şekilleri Nelerdir? 18

7 22. Bir Franchisor, Bireysel Franchisee Adayının Bir Ön Anlaşma İmzalamasını Şart Koşarsa Hangi İlkeler Kabul Edilmelidir? Franchising Sisteminin Uygulama Aşamaları Nasıl Gerçekleşmektedir? Bilgi Paketinin Kapsamı Nedir? Master Lisans Nedir? Subfranchising Nedir? Franchising Sisteminde Franchisee'leri Kontrol Mekanizması Nasıl İşlemektedir? Reklam ve Tanıtım Yapılırken Ana Şirket Politikalarına Bağlı Kalma Ölçüleri Nelerdir? Franchisee Bulmaya Yönelik Reklam ve Bilgilendirme Nasıl Olmalıdır? Rekabet Politikası Açısından Franchise Alanında Yeni Açılan İşletmelerin Yarattığı Etkiler Nelerdir? Franchising Sistemi ile Bayilik Arasındaki Fark Nedir? Franchising Sisteminin Acentelikten Farkı Nedir? Dünyada Franchising Sisteminin Yasal Yönden Tanımlanması Nasıl Yapılmaktadır? Türk Hukuk Düzeninde Franciusing Sistemiyle İlgili Yasal Düzenlemeler Nelerdir? Franchising Sözleşmesi Devredilebilinir mi? Franchise Veren Firma Yabancı Uyruklu İse Hangi Kanun Kapsamında Değerlendirilmektedir? Franchising Sisteminin Gelişimini Hızlandıran Ana Eğilimler Nelerdir? Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerde Yatırım Kararı Olarak Franchising Sistemi Uygulamasının Avantajları ve Dezavantajları Nelerdir? Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (KOÖİ) Sorunlarına Franchising Sisteminin Getirdiği Alternatif Çözümler Nelerdir? Franchising Sisteminde Önde Gelen Sektörler Hangileridir? 42

8 41.Franchising Sisteminin İstihdama Etkileri Nelerdir? Leasing Yönteminin Franchising Sistemine Kazandırdıkları Nelerdir? Franchising Sektörüne Yönelik Leasing Sözleşmelerindeki Unsurlar Nelerdir? Franchising Sektöründe Büyük Bir Marka ile Leasing Anlaşması Yapmanın Avantajları Nelerdir? Yatırım Aşamasında Franchisee'nin Fon İhtiyacı Olduğu Temel Konular ve Bunlara Alternatif Çözümler Nelerdir? Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarında Franchising ile İlgili Hükümler Nelerdir? Franchising İşlemlerinin Katma Değer Vergisi Karşısındaki Durumu Nedir? Franchising İşlemlerinin Damga ve Harçlar Vergisi Kanunları Karşısındaki Durumu Nedir? Franchising'in Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi Karşısındaki Durumu Nedir? Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Nasıldır? Franchising Sisteminin Türkiye'deki Uygulamaları Nelerdir ve Nasıl Bir Gelişme Göstermektedir? Franchising Sisteminin Türkiye'deki Seçenekleri Nelerdir? Franchising Sektörünün Ulusal Ekonomiye Katkıları Nelerdir? Franchising Sistemi ile İlgili Olarak Avrupa Birliği'nde Verilen Teşvikler Nelerdir? Franchising Sistemi ile İlgili Olarak Türkiye'de Verilmesinde Yarar Görülen Teşvikler Nelerdir? Franchising ile İlgili Bilgi Alınabilecek Kuruluşlar Hangileridir ve Hizmetlerinin Kapsamı Nedir? Dünyada Franchising Sistemi ile İlgili Örgütlenmeler Nelerdir? - 68

9 58.Franchising Piyasasını Destekleyen Finans Kurumları, Uzun Vadeli Düşük Faizli Kredi Bulunabilmesi İçin Başvurulabilecek Kurumlar Hangileridir?.. 70 Kaynakça Türkiye Franchisor Listesi

10 1. Franchising Nedir? Franchising, bir ürün veya hizmetin imtiyaz hakkına sahip tarafın belirli bir süre, şart ve sınırlamalar dahilinde, işin yönetim ve organizasyonuna ilişkin bilgi ve destek (knowhow) sağlamak suretiyle, imtiyaz hakkına konu ticari işleri yürütmek üzere ikinci tarafa verdiği imtiyazdan doğan uzun dönemli ve sürekli bir iş ilişkileri bütünüdür. Franchising, birbirinden bağımsız iki taraf arasında meydana getirilen sözleşmesel bir ilişkidir. Franchising, sistemin yaratılma ve ilk uygulama yeri olan A.B.D.'de başlamıştır. Bu sistem ile çalışan yaklaşık 60 işkolu mevcuttur. Bunlar arasında; Otomobil kiralama, otomobil servis ürünleri, iş yardım servisleri, iş araçları, giyim ve ayakkabı, yapı dekorasyon, bilgisayar, kozmetik perakende satış mağazası, eğitim, yiyecek, sağlık ürünleri ve servisleri, ev aletleri, kuru temizleme, fast-food, otelcilik ve lokantacılık vb. sektörler bulunmaktadır. Özellikle hizmet sektöründe bu tür çeşitlendirme hızla artmaktadır. Lügat manası "imtiyaz" olan Franchise İngilizce bir kelimedir. Fransızca "Affranchir" olan Franchise sözcüğünden "Franchising-İmtiyaz verme" kelimesi türetilmiştir. Franchisor ürüne, hizmete veya bilgi birikimine ve bunlara ait denenmiş, kalitesini kanıtlamış ve başarılı bir markaya, isme sahip ve bunların satış, dağıtım veya işletme hakkını belirli bir bedel karşılığı veren taraftır. Franchisor, kendisi ve bireysel Franchisee'lerinden oluşan franchising sisteminin kurucusu ve uzun vadeli koruyucusu-

11 dur. Franchisee, doğrudan veya dolaylı bir mali bedel karşılığında Franchisor'ın ticari adını ve/veya hizmet markasını, know-how'mi" iş görme ve teknik yöntemlerini, işgörme sistemini ve diğer sınai ve/veya fikri mülkiyet haklarını kullanma hak ve zorunluluğunu, taraflar arasında bu amaçla yapılan yazılı bir franchise anlaşmasının süresi ve kapsamı içinde devamlı olarak alacağı ticari ve teknik destek ile üstlenir. Franchisee'nin Franchisor'a ödediği bedel; isim, marka veya sistemi kullanma hakkı karşılığında ödenen bir başlangıç ücreti "Franchisee Fee"den ve yıllık ciro ve kardan, anlaşmada belirlenen oranlarda, yüzde olarak ödenen ücretlerden "Royalty"den oluşur. Bu durum aşağıdaki gibi gösterilebilir: Başlangıç Ciro veya kar Ödenen + Üzerinden Ödenen^ FRANCHISEE İdari, mali, teknik, pazarlama FRANCHISOR ^ ve eğitim destek hizmetleri *-"Know-how", Franchisor'un tecrübe ve testlerle edindiği, patentli olmayan gizli, önemli, tanımlanmış pratik bilgileridir. -*Gizli" bir bütün veya onu oluşturan parçalarınm kesin bir bileşimi olan know-how" "genel olarak bilinmiyor veya kolayca ulaşılamıyor demektir. -*Önemli" know-how malların satışı veya hizmetlerin son kullanıcıya sunulması konusunda önemli bilgiler içeriyor demektir. Özellikle malların satışa sunulması, hizmetlerin sunulmasıyla bağlantılı olarak malların işlenmesi, müşterilere davranış yöntemleri, işletme ve finans yöntemini ilgilendiren konuları kapsar, Know-how, anlaşma tarihi itibariyle Franchisee'ye yarar sağlamalı onun rakipleri karşısındaki konumunu güçlendirmeli, özellikle onun performansını yükseltmeli veya yeni bir pazara girmesine yardım etmelidir. -^Tanımlanmış" know-how gizli ve önemli sayılmaya yeterli derecede etraflıca tanımlanıyor demektir. Know-how tanımı franchise anlaşmasında veya ayrı bir belgede yapılmış veya uygun herhangi bir şekilde kaydedilmiş olabilir.

12 2. Franchising Sisteminin Tarihi Gelişimi Nasıldır? Bugünkü anlayışla, A.B.D.'deki franchising uygulamalarının geçmişi, bir yüzyıl önceye dayanır. Amerikan iç savaşının ardından,1863 yılında Singer Dikiş Makinaları Şirketi, finansal açıdan bağımsız olan işletmeleri franchising yoluyla birleştiren bir dağıtım sistemi kurmuştur. Franchising sistemi en güçlü tanıtımını 1888'de General Motors ve 1902'de ilaç sektörüne franchise veren Racall ile yapmıştır. Daha sonra, araba üreticileri, Pepsi-Cola, Coca- Cola ve Seven-up gibi alkolsüz içecek firmaları, benzin istasyonları zinciri ve çeşitli perakende satış mağazaları sisteme katılmıştır. 1950'li yılların sonlarında, franchising sisteminde patlama olarak nitelendirilebilecek bir artış olmuş ve düzinelerce franchising sistemi oluşturulmuştur. Yine 1950'li yıllarda, rekabet ve ekonomik gelişme üzerindeki olumlu etkileri nedeniyle, halkın daha da çok ilgisini çeken franchising sistemi, yeni bir hız kazanmıştır. Bu dönemden sonra, franchising, iş yapmanın farklı bi ^ yöntemi olarak tanımlanmıştır. Bu tanımlama, sistemin 1960'lı yıllarda franchising yöntemleri kullanılarak, yaratıcı yeni girişimciliğin gelişmesine de olanak sağlamıştır. Franchising, ilgili işadamları profesyoneller için farklı bir uzmanlık alanı haline gelmiştir. Bu gelişmelerin etkisiyle 1960 yılında franchising sektörünün ilk birliği olan "Uluslararası Franchising Birliği" (International Franchise Association-IFA) kurulmuştur.

13 Sistem sadece ekonomik faydaları için değil, aynı zamanda sosyal önemi açısından da tercih edilmiştir. Böylece, büyük işletmeler ve küçük girişimciler, kendilerine karşılıklı olarak fayda sağlayan bir birliğe bağlanma olanağına kavuşmuşlardır. Bu nedenle, franchising bağımsız çalışan işadamlarını hem korumuş, hem de büyümelererine yardımcı olmuştur. Bu gelişmelerin sonucu olarak, A.B.D.'de 1991 yılında perakende satışların %35'i franchising işletmeleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Sözkonusu yıl, satışların değeri milyar dolara ulaşmıştır. 1970'li yıllarda Avrupa'da hızla yaygınlaşan franchising sisteminin ülkemizdeki uygulamaları ise, 1980'lerin ikinci yarısında başlamıştır. Franchise vererek Türkiye pazarına ilk giren firmalar, Mc Donald's, Pizza-Hut, Wendy's ve Kentucky Fried Chicken gibi fast-food alanında dünya çapındaki isimlerdir. Türkiye'ye fast-food ile giren ve özellikle hizmet sektöründe büyük ilgi ile karşılanan franchising çok hızlı bir biçimde yaygınlaşmaya başlamıştır. 2. Franchising Türleri Nelerdir? Franchising sistemini uygulamaları açısından iki grupta incelemek mümkündür. Sistemin uygulandığı ülkeye göre; Ulusal ve Uluslararası Franchising'den sözedilebilir. Sunulan fırsatlar açısından; Ürün ve Marka Franchising'i, İşletme Sistemi Franchising'i şeklinde bir sınıflama yapmak mümkündür.

14 4. Ulusal we Ulusiarararası Franchising Nedir? Franchising sözleşmesi bir ülke sınırları içinde, şehirler ya da bölgeler arasında yapılıyorsa Ulusal Franchising, iki ülke arasında yapılıyorsa Uluslararası Franchising'den söz edilebilir. 5. Ürün ve Marka Franchising'i Nedir? Ürün ve Marka Franchising'i A.B.D.'de üretici ve satıcı arasında bağımsız bir satış ilişkisi şeklinde başlamıştır. Bu ilişki çerçevesinde, satıcı firma, kendini üretici firma ile özdeşleştirmeye çalışmaktadır. Belirli ürünlerin, benzer görünümdeki bağımsız işletmelerde pazarlanması sonucu, üretici ile satıcının aynı imaj altında birleşmesi sağlanmaktadır. Bu tür franchising'de esas olan belirli bir marka ya da ticari unvanın kullanılmasıdır. Ayrıca imtiyazı veren firma karşı taraf üzerinde sevk ve idare dahil geniş ve sürekli bir denetim hakkına sahiptir. Bazı basit konularda, franchise alan kuruluş, üretim safhasına da girebilir. Otomobil ve kamyon satıcıları, benzin istasyonları, alkolsüz içki üreticileri bu tür franchising'in en tipik örneklerini oluşturmaktadırlar. 6. İşletme Sistemi Franchising'i Nedir? Franchising'in bir başka türü işletme sistemi franchising'dir. Burada Franchisee ve Franchisor arasında, sadece ürün, servis ve marka alanında değil, bir bütün olarak işletme sistemi

15 için sürekli bir iş ilişkisi ve işbirliği yapılmaktadır. İşletme sistemi franchising'i içerisinde pazarlama ve üretimle ilgili tüm faaliyetler yer alır. Çok basit bir anlatımla, bu tür franchising "Akıl satmak" şeklinde tanımlanabilir. Oteller, restoranlar, perakende satış mağazaları, kiralama ve danışmanlık hizmetleri bu sınıflama içerisinde yer alır. Son yıllarda İşletme sistemi franchising'in büyüme hızı diğer franchising'lere göre daha fazladır. İşletme Sistemi Franchising'i diyebileceğimiz "Business Format Franchising" sözleşmesinde yeralan 4 temel unsur şunlardır: - Franchisor sahip olduğu belirli bir ismin veya markanın kullanılması için Franchisee'ye izin verir. - Franchisee üzerinde, sözleşme süresince devam eden bir denetimi mevcuttur. - Yine sözleşme boyunca Franchisor, Franchisee'ye belirli yardım ve hizmetlerde bulunur. - Bu imtiyaza karşılık bedelin ödeme şekli olan "Royalty"nin miktarı periyodik ödemeler şeklinde tesbit edilir. 7. Franchising Sisteminin Franchisee Açısından Yararları Nelerdir? Franchising sisteminin Franchisee açısından yararları: - Daha önce denenmiş, başarısı kanıtlanmış ve tanınmış

16 bir marka ile birlikte, işletme sistemine ait teknikleri ve prosedürleri kullanmak mümkün olmaktadır. - Marka ile birlikte ulusal veya uluslararası bir standarda ve kaliteye sahip olunmaktadır. - Tanınmış markaların sağladığı sürekli müşteri ve işyapma imkanı doğmaktadır. - Franchise veren işletme Franchisee'ye eğitim hizmetleri ve uzman personel desteği sağlamaktadır. - Kaliteli personel bulma, işe alma ve yetiştirme konularında franchise veren işletmenin yararlanılmaktadır. tekniklerinden - Mali, ticari ve personel konularında sağlanan destekle, teknik işlevlere ağırlık verilip başarı şansı arttırılmaktadır. - Franchisor ile ortak hareket edilerek küçük işletmelerin karşılaşacakları risk ve işletmecilik sorunları minimize edilmektedir. - Franchise veren işletmenin mali ve hukuk danışmanlarından yararlanılmaktadır. - İşletmenin kuruluş aşamasında ve kuruluş yerinin seçiminde bilimsel tekniklerin kullanılması mümkün olmaktadır. - Kuruluş aşamasında leasing vb. kaynaklardan finansal

17 destek sağlanması mümkün olmaktadır. - Reklam ve tanıtma giderlerinden tasarruf sağlanmaktadır. - Franchising sistemi, girişimcinin yalnızlığını ortadan kaldırarak, kendi işini kurmanın getirdiği riskleri azaltmaktadır. - Franchisor'a yapılan ödemeler, başlangıçta, yeni bir işin ön yatırımından daha fazla olmasına rağmen, denenmiş bir iş için yapılacak hataların bedellerinin yüksekliğinin toplamından azdır. - İşletmeler için standart yönetim, muhasebe, satış ve stoklama fonksiyonları mümkün olmaktadır. 8. Franchising Sisteminin Franchisee Açısından Sakıncaları Nelerdir? - Yaratıcılık yok olmaktadır. - Franchisor'ın koyduğu bir takım kurallara ve kısıtlamalara uyma zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. - Sözleşme aşamasında yeterli araştırma yapılmadığında, karın önemli bir kısmı franchisor'a gitmektedir. - Sözleşme konusu ürünün yaygın kullanımı, giriş aidatlarını yükseltebilmektedir. - Anlaşma gereğince franchisor'dan alınması zorunlu bazı ürünlerin piyasadan daha ucuza temin edilmesi mümkün olabilmektedir.

18 - Sözleşmelerde boşluklarm olması durumunda sistemin franchisor lehine çalışması mümkün olabilmektedir. - Franchisor işletmelerin franchisee'ye güvensizliği, sözleşme ile sağlanan hak ve imkanların sınırlı tutulmasına neden olmaktadır. Bu durumda taraflar arasında sürtüşmeler doğmaktadır. 9. Franchising Sisteminin Franchisor Açısından Yararları Nelerdir? - Franchise alan işletmelerin yapacağı giriş ödentisi vb. ödemeler yeni yatırım yapmaksızın franchisor'ın karını artırmaktadır. - En az maliyetle büyüme ve gelişme sağlamaktadır. - Büyüme ve iş hacminin artması sonucu verimlilik ve iktisadilik artmaktadır. - Mal ve hizmetlerin daha fazla satılması franchisor'ın finansal kuruluşlardan kredi bulma imkanını arttırmaktadır. - Daha hızlı ve selektif bir dağıtım sözkonusu olmaktadır. - Dağıtım sisteminin rahat ve tam denetimi mümkün olmaktadır. - Pazar ile ilgili hızlı ve sürekli bilgi akışı sağlamaktadır.

19 10. Franchising Sisteminin Franchisor Açısından Sakıncaları Nelerdir? - Sisteme giriş aidatlarmm bazen tahsil edilememesi sözkonusu olmaktadır. - Franchisee işletmelere sağlanan mal, hizmet vb. hizmetlerin bedellerinin tahsilinde güçlükler sözkonusu olmaktadır. - Franchisee işletmelerin sistemin sağlayacağı yararları tek taraflı olarak franchise veren işletmeden beklemeleri, işbirliği anlayışını zedelemektedir. - Başarılı ve kalitesi kanıtlanmış bir marka veya isim franchisee'nin hatalı faaliyetleri sonucu zarar görebilir. Bunun önlenebilmesi için sıkı bir denetim şarttır Franchise Almayı Düşünenlerin, Franchisor Seçerken Dikkat Etmesi. Gereken Hususlar Nelerdir? Franchisor firmanın verdiği bilgilerin neler olması gerektiği Amerika'da kesin olarak tanımlanmıştır. Ülkemizde ise kesin bir tanımı yoktur. Amerika'da franchisee'lerin ve bayilerin ortak bir derneği var. American Associaton of Franchisees and Dealers. Dernek franchise almayı düşünenlere, franchisor seçerken dikkat edilmesi gereken hususları yedi başlık altında belirtmiştir. 1. FRANCHISOR FİRMA ÖNCELİKLE MAL VE HİZMETİNİ SATMAYA ÇALIŞMALIDIR: Bazı firmalar öncelikle franchise satmayı tercih ederler. Kısa

20 vadede hızla satılan dükkanlardan gelen para, uzun vadede dükkanların gelirinden alınacak yüzdelerden daha cazip olabiliyor. Bu durumda franchisee kısa süre sonra kendini yalnız bulabilir. Ülkemize başlangıçta dünyanın en tanınmış ve güvenilir zincirleri geldiler. Bunların oluşturduğu pembe tablo yatırımcıyı yanıltmamalıdır. Her ülkede olduğu gibi hızla franchisee'ler oluşturup sonra ortadan kaybolan zincirler bizde de türeyebilir. Franchisee adayı bu noktayı iyi değerlendirmelidir. 2. FRANCHISOR FİRMA PAZARLAMA KANALI OLARAK ÖNCELİKLE FRANCHİSEE'LERİNİ KULLANMALIDIR. Satışının çoğunu kendi dükkanlarında yapan ve malını marketler, katalog, TV gibi değişik kanallardan pazarlayan franchisorlar tercih edilmemelidir. Franchisor pazarlamada franchisee'ye muhtaç durumdaysa daha iyi ilişkilerin kurulacağı doğaldır. 3. ÜRETİLEN MAL VEYA HİZMETİN HAZIR BİR PAZARI OLMALIDIR. Pazarı doymuş bir ürün veya bağımsız işletmelerden alınmaya alışılmış bir hizmet sözkonusu ise zincirin halkası olmak, beklenen verimi getirmeyebilir. Örneğin sıcak bir lokanta veya otel atmosferi ancak tanıdığınız bir kişinin işlettiği küçük bir yerde bulunur. Zincir işletmeye girdiğinizde ister istemez birbirinin aynı "kişiliksizleştirilmiş" bir ortam bulursunuz.

21 4. MARKA İYİ BİLİNMELİ VE TANINMALIDIR Yatırımcıyı franchisee almaya yönlendiren en önemli etken markadır. Markanın hangi kesimlerce, nasıl bilindiği üzerinde durulmalıdır. Değişik tüketici gruplarının görüşleri alınmadan franchise almaya karar verilmemelidir. 5. FRANCHISOR FİRMA YETERLİ EĞİTİM, SÜREKLİ EĞİTİM, SÜREKLİ DESTEK VE ETKİLİ BİR PAZARLAMA SUNABİLMELİDİR. 6. FRANCHISOR FİRMANIN FRANHISEE'LERİ İLE İLİŞKİLERİ İYİ OLMALIDIR. Sistemin işleyişi, eğitimin yeterliliği, franchisor'ın ilgisi sorgulanmalıdır. Franchisor aleyhine açılmış dava olup olmadığı, gerekçeleri ve sonuçları öğrenilmelidir. 7. FRANCHISEE VEYA FRANCHISOR TARAFINDAN İŞLETİLEN DÜKKANLARIN SATIŞ VE MALİYETLERİN DETAYLARI AÇIKLIKLA VERİLMELİDİR. 12- Franchisor'ın Yükümlülükleri Nelerdir? Franchisor aşağıdaki şartları yerine getirmelidir; - Bir iş sistemini franchise zinciri Haline getirmeden önce, makul bir süre boyunca ve en azından bir örnek işletmede başarıyla yürütmüş olmalıdır. - Zincirin isim, marka ve diğer ayırtedici özelliklerinin sahibi

22 olmalı veya yasal olarak kullanım hakkına sahip olmalıdır. - Anlaşma süresince Bireysel Franchisee'ye başlangıçtaki eğitimi ve sürekli ticari ve/veya teknik desteği verilmelidir. 13. Bireysel Franchisee'nin Yükümlülükleri Nelerdir? Bireysel Franchisee aşağıdaki şartları yerine getirmelidir. - Franchise işletmesinin gelişmesi ve franchise sisteminin ortak kimliği ve saygınlığının korunması için azami gayreti göstermelidir. - Franchisor'ın verimli yönetimi için, Franchisee'nin performansının ve mali durumunun belirlenmesini kolaylaştıracak doğrulanabilir işletme bilgilerini vermelidir. Franchisor'ın talebi üzerine, Franchisor'ın ve/veya temsilcisinin bireysel Franchisee'nin işletme kayıtlarında makul zamanlarda araştırma ve çalışmasına izin verilmelidir. - Anlaşma süresince ve bitiminden sonra Franchisor'ın verdiği know-how'i üçüncü şahıslara vermemelidir. 14. Her İki Tarafın Sürekli Yükümlülükleri Nelerdir? Taraflar birbirleriyle ilişkilerinde dürüst davranmalıdırlar. Franchisor anlaşmanın her ihlalinde Bireysel Franchisee'sini yazılı olarak ikaz etmeli ve kusurun giderilmesi için makul süre tanımalıdır. Taraflar şikayet, tasa ve anlaşmazlıklarını samimiyet ve iyi

23 niyetle, dürüst makul doğrudan temas ve müzakere ile çözmelidirler. 15. Frarıchising Sözleşmesinde Bulunması Gereken Hususlar Nelerdir? Franchising Sözleşmesi, ülke hukukuna, Avrupa Birliği hukukuna, dürüst Franchise ilkelerine ve onun her türlü ülkesel ekine uygun olmalıdır. Sözleşme, Franchisor'ın sınai ve fikri mülkiyet haklarını koruma ve ortak kimliği ve saygınlığı sürdürme konusunda franchise zinciri mensuplarının çıkarlarını yansıtmalıdır. Franchise ilişkisiyle bağlantılı tüm sözleşmeler ve sözleşmeye bağlı düzenlemeler yazılı olmalı, Franchisee'nin bulunduğu ülkenin resmi dilinde yapılmalı veya yeminli tercüman kanalıyla resmi diline çevrilmelidir. İmzalanan sözleşmeler derhal Bireysel Franchisee'ye verilmelidir. Franchising sözleşmesi, belirsizliğe yer vermeden, tarafların karşılıklı yükümlülük ve sorumluluklarını içermelidir. Franchising Sözleşmesinde mutlaka yer alması gereken önemli hususlar şunlardır: - Franchisor'a (isim hakkını satan) tanınan haklar - Franchisee'ye (isim hakkını alan) tanınan haklar - Franchisor'ın yükümlülükleri

24 - Bireysel Franchisee'nin yükümlülükleri - Bireysel Franchisee'nin yapacağı ödemelerin şartları - Faaliyet bölgesi (Franchise Territory) - Bireysel Franchisee'nin ilk yatırımını çıkartmasına yetecek uzunlukta olması gereken anlaşma süresi - Bireysel Franchisee'ye sunulacak olan mal ve hizmetler - Reklam programları Franchising sözleşmesinde bulunması gerekli diğer hususlar: - Sözleşmenin yenilenme koşulları - Franchisee'nin işletmesini satma ve/veya devretme koşulları ve Franchisor'ın böyle bir halde ön alım hakkı - Bireysel Franchisee'nin, Franchisor'ın ayırdedici işaret, ticari ad, ticari marka, hizmet markası, dükkan tabelaları, logo ve diğer ayırdedici belirtilerini kullanma şartları - Franchisor'ın sistemi yenileme ve uygulanan metodları değiştirme hakkı ve bunların uygulanmasına ilişkin hükümler - Sözleşmenin feshi veya sona erdirilmesi halinde Franchisor'ın sahibi olduğu veya kullanma ve kullandırma hakkına

25 sahip olduğu maddi ve/veya gayrimaddi haklarm franchisor'a geri iadesine ilişkin hükümler - Rekabet yasağma ilişkin hükümler - Sır saklama yükümlülüğü Taraflar, müzakerelerde üzerinde anlaştıkları her hususa sözleşmede yer vermelidirler. 16.Franchising Sözleşmesinde Franchisee'ye Tanınan Haklar ve Kısıtlamalar Nelerdir? Franchisor'ın sahibi olduğu "know-how"ı ve buna bağlı ticari sırları kullanma, markayı kullanma, belirli bir bölgede inhisari satış hakkına sahip olma, Franchisor'dan destek ve hizmet almak başlıca haklarıdır. Bu haklar tanınırken bir yandan da çeşitli kısıtlamalara tabi tutulur. Örneğin, marka veya ismin sadece belirli bir bölgede kullanılabileceği kısıtlaması getirilebilir veya nadir olarak görülse de Franchisor, marka ve ismini belli bir bölgede birden fazla Franchisee'ye kullandırma hakkını kendi uhdesinde saklı tutabilir. (Unit Franchise Sözleşmelerinde olduğu gibi) 17. Franchising Sözleşmelerinde Franchisor'a Tanınan Haklar Nelerdir? Franchisee'nin icraatını denetleme, muhasebe kayıtlarını inceleme, Franchisee'ye ait işyerlerinin kontrolü ve belirli dönemlerde Franchisee'den işin gidişatı ile ilgili raporlar ve bilgiler talep etmek, Franchisee'ye sözleşme süresince ve sözleşmenin sona ermesi halinde belirli bir süre rekabet yasa-

26 ğı koymak ve benzeri hükümleri kapsar. IS.Faaliyet Bölgesi ffranchise Territory) Taraflar Arasında Nasıl Belirlenir? Her sözleşmede bu açık ve kesin bir şekilde belirtilir. Coğrafi bölge tayini, taraflar arasında önemli müzakere ve pazarlık konularından birini teşkil eder. Bir taraftan Franchisee geniş bir bölgede tekel hakkı isterken, Franchisor aksine faaliyet bölgesini dar tutmak veya aynı bölgede birden fazla Franchisee tayin etmek hakkına sahip olmak isteyecektir. Ayrıca dükkanların başarısında en önemli faktör olan yer seçimi, başlı başına bir uzmanlık alanıdır. Yatırımı yapıp, dükkanı açmadan, yapılabilecek iş hacmini tahmin etmeyi yarayan metodlar uygulanmalıdır. Alternatif yerlerin arasından kirasına göre değil, kazandıracağına göre dükkan seçilmelidir. 19. Franchising Sözleşmelerinde Süre Ne Kadardır? Franchising Sözleşmesinin süresi, en azından Franchisee'nin yaptığı yatırımı geri amorti etmesini sağlayacak uzunlukta olması gerekiyor. Genellikle uzun bir zaman dilimini kapsar. Zira, her iki tarafta yatırımlarının meyvelerini toplamayı mümkün kılacak bir zaman sürecine sahip olmayı arzu ederler. Genellikle ulusal sınırlar içerisinde yapılan sözleşmeler yıllık bir süreyi içerirken uluslararası franchising sözleşmeleri yıllık bir süreyi içine alır.

27 20. Franchisor'ın, Franchisee'ye erdiğî Destele Hizmetlerinin Kapsamı Nedir? Franchisor'ın vereceği destek hizmetleri (yardım) sözleşmenin akdi ile başlar ve sözleşme boyunca devam eder. Franchise işletmeleri, Franchisor'lardan reklam-promosyon, hammadde, yarı mamul tedariki, piyasa fiyat bilgileri, eğitim, özel formüllerle üretilen ürünler, muhasebe, stok kontrol ve kalite kontrolü gibi destek hizmetleri almaktadırlar. 21. Franchise Bedeli "Franchisee Fees"in Ödeme Şekilleri Nelerdir? Franchisee'nin kullanma hakkını aldığı marka ve sistem için Franchisor'a yapacağı ödemeler çeşitli şekillerde olabilir; - Sözleşmenin akdi ile yapılan toplu ödeme (Ön ödeme / Lump Sum Fees) - Devamlı ve belli dönemler halinde yapılan ödemeler (Royalty) Royalty ödemeleri genellikle brüt ciro üzerinden hesaplanır ve cironun belirli bir oranı şeklinde saptanır. Nadiren aylık maktu ücretler halinde de belirlenebilir. Franchisor verdiği destek hizmetleri için ek ödemeler isteyebilir. Bu ödeme Franchisor'ın verdiği hizmetler dolayısıyla yaptığı masrafların karşılanmasına yöneliktir. Ödemelerin ne şekilde yapılacağı (Nakit, açık hesap, akreditifli ödemeler vs.)da sözleşmenin bu başlığı altında düzenlenir.

28 22. Bîr Franchisor, Bireysel Franchisee Adayının Bir Ön Anlaşma İmzalamasını Şart Koşarsa Hangi İlkeler Kabul Edilmelidir? Ön anlaşmanın amacı, ön anlaşma süresince ve ön anlaşma nedeniyle doğacak masraflar için Franchisee'den ödemesi istenebilecek karşılıkları. Bireysel Franchisee adayına yazılı olarak verilmektir. Franchise sözleşmesi yürürlüğe girdiğinde sözkonusu ödemeler geri verilmeli veya Bireysel Franchisee'nin ödeyeceği olası başlangıç bedeline sayılmalıdır. 23. Franchising Sisteminin Uygulama Aşamaları Nasıl Gerçekleşmektedir? Franchisor firma öncelikle franchisee'ye bir tanıtım dosyası hazırlamalıdır. Bu tanıtım dosyası, ana firma ile ilgili bilgi paketinden ve formdan oluşur. Bu bilgi paketi, franchisor, ile ilgili kişisel ve mali bilgileri içerir. Ayrıca Franchisor'ın Franchisee'ye vermekle yükümlü olduğu üç adet el kitabı vardır. Bunlardan birincisi, ana şirket içi operasyonu anlatan kitap, ikincisi franchisee'nin uyması zorunlu olduğu kuralları içeren Franchisee şirket içi operasyon kitabı ve son olarak da Franchisee'ye nasıl işleteceğine dair tüm bilgileri içeren işletme kitabıdır. Bu işletme kitabı ile birlikte know-how'i da vermektedir. Franchisee, Franchisor'ı seçerken çok dikkatli olmalıdır. Kişisel ve mali açıdan iyi analiz etmelidir. Aynı zamanda Franchisor'da, Franchisee için aynı araştırmayı yapar. Karşılıklı olarak tanıma aşaması tamamlandıktan sonra franchisor ile franchisee görüşmelere başlarlar. Faaliyet bölgesi belirlenir. Belirlenen faaliyet bölgesi gözönünde bulundurularak fizibilite çalışması yapılır.

29 Bu fizibilite çalışmasında gerekli sermaye, ödeme koşulları, yatırımın ne kadar sürede geri amorti edeceği belirtilir ve bu fizibilite çalışması franchisee'nin önüne konur. Bu fizibilite çalışmasının sonucu franchisee için karar aşamasıdır. Franchisee karar verdikten sonra sözleşme imzalanır. Bu sözleşme çok detaylı ve her hususu kapsayacak şekilde olmalıdır. Sözleşmenin imzalanmasıyla birlikte franchisee'nin ödemeleri de başlamaktadır. Ödeme planı sözleşme ekinde verilmekte ve ödeme planı her firma bazında değişmektedir. Bu aşamalardan sonra Franchisee'nin birim hazırlığı başlar. Bu birim hazırlığı mağazanın dekorasyonunu, franchisee'nin ve elemanlarının eğitimini içermektedir. Bazı franchisorlar birim hazırlığını üstlenerek anahtar teslimi her şeyi hazırlamaktadır. Anahtar teslimi hazırlığın avantajı, maliyetleri minimize edecek şekilde ana firmanın hazırlıkları yapması ve franchisee'ye yol göstermesidir. Hazırlıklar bittikten sonra franchisee işe başlar. Bu başlangıç sürecinde franchisee'ye yardımcı olmak amacıyla franchisor firmadan bir destek elemanı franchisee'nin yanında olur. 24. Bilgi Paketinin Kapsamı Nedir? Franchise Bilgi Paketinde yeralması gereken konular aşağıda belirtilmiştir: 1. FRANCHISOR HAKKINDA BİLGİLER: Bu bölüm franchise veren ana firma veya Türkiye temsilci-

30 si'nin tam adı, adresi, statüsü (Anonim, Limited, Ortaklık veya Gerçek kişi) ve faaliyet konusunu içerir. Ayrıca firmanın bu faaliyet konusunda ne kadar süredir franchising sistemi ile isim hakkını sattığı belirtilmelidir. 2.FRANCHİS0R FİRMANIN YÖNETİCİLERİ VE YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN İSİMLERİ VE İŞ TECRÜBELERİ: Bu bölümde şirket sorumlularının (Genel Müdür, Genel Müdür yardımcıları. Fi nans-pazarlama-eğ itim-işletme- Franchise İlişkileri Bölüm Müdürleri) son beş ylı kapsayan iş tecrübeleriyle ilgili bilgiler bulunur. Çalıştıkları yer, konu ve işveren bu çalışmanın bir parçası olarak belirtilmelidir. Ayrıca eğer bir firma bölge temsilcisi veya Franchise komisyoncusu kullanıyorsa, bu şahıslarla ilgili bilgiler de verilmelidir. 3. DAVA KAYITLARI: 2. maddede belirtilen kişilerin veya Franchisor'ın son 10 yılda taraf olduğu tüm hukuki davalar bu bölümde belirtilir. 4. KONKORDATO veya İFLAS GEÇMİŞİ: Franchisor'ın veya yöneticilerinin (Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcıları ve Yönetim Kurulu Üyeleri) son 15 yılda yaşadıkları iflas ve konkordato bu bölümde belirtilmelidir. 5. FRANCHİSE SİSTEMİNİN TANIMI: Bu bölümde franchisor ürün ağını, içinde bulunduğu sektö-

31 rü ve pazarı somut bir şekilde anlatmalıdır. 6. FRANCHİSEE'NİN İLK YATIRIMI: Franchisor, franchisee'ye, franchise hakkını alması ve işletmeyi kurması için gerekli tüm yatırım miktarını, ödeme şeklini, ödeme zamanını ve yatırımın iade edilebilir kısmını açıklamalıdır. Ayrıca tavsiye edilen işletme sermayesi de bu bölümde belirtilmelidir. Her franchise alandan aynı franchise ücreti alınıp alınmadığı, alınmıyorsa bu ücretin belirlenmesinde kullanılan yöntem ve formülün açıklanması gerekmektedir. Franchisor'ın aldığı parayı genel anlamda ne amaçla kullandığını da bildirmelidir. 7. TEKRARLANAN ÖDEMELER: Franchisor ödenecek tüm dönemsel ödemeleri belirtmelidir. Bunlar Royalty, Reklam Fonu, Kira ve Leasing gibi ödemelerdir. 8. BELİRTİLEN veya ONAYLANAN KAYNAKLARDAN BELİRLİ ÖZELLİKLER DAHİLİNDE ALIŞVERİŞ ZORUNLULUKLARI: Franchisor, franchisee'ye bu tür zorunluluklar getiriyorsa, hangi satıcıları, hangi amaçla kullanacağını ve bu satıcılarla kendisinin bir iş ilişkisi bulunup bulunmadığı açıkça belirtilmelidir. Franchisor Franchisee'ye satınalması, kiralaması veya finansal kiralaması gereken tüm ekipman, envanter, tabela ve diğer hizmet ve malzemelerin listesini, bunlar için uygulanan

32 özellikleri zorunluluklarla birlikte açıklamalıdır. 9. FİNANSMAN PAKETİ: Franchisor, finansman konusunda franchisee'ye sağlayacağı veya aracı olacağı tüm yardımları detayı ile burada anlatmalıdır. 10. FRANCHİSOR'IN, FRANCHİSEE'YE KARŞI SORUMLULUKLARI: Franchisor'ın Franchisee'ye açılış öncesi ve sonrası yapacağı tüm yardımlar, sağlayacağı hizmet ve sorumluluklar bu bölümde somut olarak açıklanır. Verilecek eğitim, eğitimin süresi ve yer seçiminde gösterilecek yardım açıklanmalıdır. 11. SATIŞA VE KORUMALI BÖLGEYE UYGULANAN KISITLAMALAR VE YASAKLAR: Franchisee'nin satacağı ürün ve hizmetlerin ve satışı yapabileceği coğrafi bölgenin tanımı bu bölümde yapılır. Uygulanan her kısıtlama için bir açıklama getirilmelidir. Ayrıca Franchisee'ye verilen bölgenin korunması için gerekli bir satış hacmi var ise önceden belirtilmelidir. 12. TEMSİLLİ TÜM TİCARİ MARKA, LOGO, SEMBOL VE İSİMLER İLE İLGİLİ BİLGİLER: Tescilli tüm ticari marka (trademark), logo, sembol ve isimler ile ilgili tüm bilgilerin bu bölümde franchise alana veril-

33 mesi gerekir. Eğer herhangi bir hususta hukuki bir problem varsa ayrıca açıklanmalıdır. 13. PATENT VE COPYRIGHT: Tescilli tüm patent ve copyrightlar ile ilgili bilgilerin bu bölümde franchisee'ye verilmesi gerekmektedir. 14. FRANCHİSEE'NİN İŞLETMESİNDE KENDİSİNİN BULUNMA ZORUNLULUĞU: Franchisee'nin katılımı zorunlu ise yapması gereken tüm katılım aktiviteleri ve işletme sorumlulukları belirtilmelidir. 15. FRANCHISE SÖZLEŞMESİNİN İPTALİ, DEĞİŞTİRİLMESİ, DEVRİ, TEKRAR SATIN ALINMASI VE UZATILMASI: Bu türlü durumlarda franchisor'ın ve franchisee'nin yapması gerekenler, hakları ve sorumlulukları açıklanmalıdır. 16. İSTATİSTİKİ BİLGİLER: Franchisor, franchisee'ye kendisine ait kaç tane işletmeye sahip olduğunu bildirmek zorundadır. Ayrıca franchise verilmiş fakat henüz açılmamış işletmelerin sayısı ve gelecek bir yıl içinde kaç tane franchise satılması hedeflendiğini de bildirmelidir. Son 3 yıl içinde kaç tane sözleşmenin fesh edildiği, yenilendiği veya değiştirildiğini de bildirmelidir.

34 17. ÜNLÜLERİN SİSTEM İÇİNDE VARLIĞL" Eğer toplum tarafmdan tanman ünlü bir kişi franchise sistemi ile ilgili bir faaliyette bulunuyorsa, ilişkinin tür ve şekli açıklanmalıdır. 18. FRANCHISOR İLE İLGİLİ MALİ BİLGİLER: Yıllık bilançoların ve ödenen vergilerin franchisee'ye bu bölümde verilmesi gerekmektedir. 19. DOKÜMANLAR: Örnek franchise sözleşmesi ve diğer imzalanması gereken kontratların örnekleri franchise bilgi paketinin bir parçası olarak verilmelidir. 20.TEYİD: Franchisee'nin franchise bilgi paketini aldığına dair imzalayacağı bölümdür. Bir adet koparılabilir sahifeden ibaret olan bu bölüm, franchisor için franchise bilgi paketini verdiğinin kanıtıdır. (A.B.D. FEDERAL TRADE COMMISSION VE NORTH AMERICAN SECURITIES ADMINISTRATION tarafından hazırlanan UNIFORM FRANCHSE OFFERING CIRCULAR metni esas alınarak hazırlanmıştır.)

35 25. Master Lisans Nedir? Master-Lisans, bir franciiisor firmanın, bir ülke yada belli bir bölge için, bir başka kişi yada firmaya kendisi adına franchise verme yetkisini tanımasıdır. Franchisor firma, kendi ülkesi dışındaki ülkelerde tek tek franchise verme yerine, o ülke için bir Master Lisansör bulur ve o ülke içinde franchise verme yetkisini devreder. Bu yetkiyi içeren sözleşmeler Master Lisans sözleşmesi olarak anılır. Master Lisans, bazen yalnız bir ülkeyi değil, birkaç ülkeyi kapsayabilir. 26. Subfranchising Nedir? Uydu şirkete yani Franchisee'ye yerel veya bölgesel uygulama hakkı verilmesiyle, uydu şirketlerinin franchising sistemiyle dikey büyüme şeklinde çoğalmaları subfranchising'dir. 27. Franchising Sisteminde Franchisee'leri Kontrol Mekanizması Nasıl İşlemektedir? İlgili standartlar, uygulama kuralları, raporlama yöntemleri, ön ödeme ve periyodik ödemelerin miktar ve zamanları ile geciken ödemeler için işletilecek cezalar saptanır. Ana şirket bünyesinde tüm bu konuları kontrol ve koordine edecek bir grup oluşturulur. 28. Reklam ve Tanıtım Yapılırken Ana Şirket Politikalarına Bağlı Kalma Ölçüleri Nelerdir? Reklam ve tanıtım yapılırken Franchisee'ler ana şirket politikalarına bağlıdır. Her türlü promasyonda ana firmanın iznini almak zorundadır. Franchisee'ler tanınmış bir isim veya markayı, işletme organizasyonu ile birlikte devraldıkları için reklam

36 harcamalarında da Franchisor'a ciro üzerinden belli bir yüzde oranında katkı bedeli öderler. Bu ödenen katkı bedelleri Reklam Komitesinin oluşturduğu havuzda toplanır. 29. Franchisee Bulmaya Yönelik Reklam ve Bilgilendirme Nasıl Olmalıdır? Bireysel Franchisee bulmaya yönelik reklamlar belirsiz ve yanıltıcı olmamalıdır. Bireysel Franchisee'nin gelecekteki olası sonuçlar, rakamlar ve kazançlarına ilişkin doğrudan veya dolaylı bilgi içeren reklam ve tanıtım malzemeleri tarafsız olmalı, yanlış yönlendirici olmamalıdır. Bireysel Franchisee adaylarının her türlü bağlayıcı belgeye tam bilgilendirilmiş olarak kalabilmeleri için onlara dürüst Franchise İlkeleri'nin (Franchisor ve Bireysel Franchisee'lerinden oluşan franchising sisteminde tarafların yükümlülükleri ve her iki tarafın sürekli yükümlülükleri, franchising sözleşmesinin tüm hususları içermesi) güncel bir kopyası ve franchise ilişkisi hakkındaki tüm bilgiler, tam ve doğru olarak, yazılı halde bağlayıcı belgelerin yürürlüğe girmesinden makul bir süre önce verilmelidir. 30. Rekabet Politikası Açısından Franchise Alanında Yeni Açılan İşletmelerin Yarattığı Etkiler Nelerdir? Franchise alanında yeni açılan işletmeler genelde küçük işletme olup, bu tip işletmelerin ortağa çıkışı rekabetin durgunlaşmasını önlemektedir. Bu işletmelerin pazarda ortaya çıkışı, yerleşik işletmelerin kendi konseptlerini ve işletme politikalarını yenilemelerine ve pazardaki yerlerini yeniden düzenle-

37 melerine neden olmaktadır. Bu yolla kartel eğilimine karşı bir etki sağlanmaktadır. Rekabet politikası açısından ise, Franchise vericileri ürün veya satış bakımından ilginç pazarlama biçimleri sağlamakta ve bunu bağımsız girişimcilere sunmaktadır. Ayrıca dikey kooperasyon biçimleri de Franchisee'ler tarafmdan olumlu karşılanmaktadır. Bu tip kooperasyonlar, daha ziyade rekabet içinde bulunan küçük ve orta ölçekli işletmelerin şansını arttıracak şekilde pazarda yer almaktadır. Bu yolla dolaylı bir biçimde çeşitlilik açısından zengin ve yüksek performanslı küçük ve orta ölçekli işletmelerin yaratılmasına önemli bir katkıda bulunulmaktadır. 31. Franchising Sistemi ile Bayilik Arasındaki Fark Nedir? Bayilik ile Franchising birbirinden oldukça farklı kavramlardır. Bayiler Franchisee olamıyorlar. Çünkü, bayi kapıya kendi adını asıyor ve bayiden para alınmıyor, tersine ona kar bırakılmaktadır. Bayi toptancıdan kendi adına aldığı malı müşteriye satan tamamen bağımsız üçüncü şahıs veya diğer bir deyişle üretici ile tüketici arasındaki aracıdır. Franchisee (isim hakkını alan) ise isim hakkını satın aldığı markanın çatısı altında belli bir ürün veya hizmeti, belli standartlar çerçevesinde üreten veya pazarlayan yatırımcıdır. Franchisee bayilikten farklı olarak markayı kullanmak için başlangıçta ve/veya franchising sözleşme süresi boyunca bir bedel öder. Franchise alan ulusal reklam ve tanıtım kampanyalarına mali olarak katılır. Franchise işletmeler gerek işyerinin görüntü ve dekorasyonu olarak gerekse işletmecilik prensipleri açı-

38 sından birbirinin tıpatıp aynı yani yeknasıktırlar. Franchising sözleşmelerinde bayiliklerin aksine markayı kullanma süresi ve kullanma yetki alanı (yalnız bir mahal veya bir bölge) yer alır. Franchisor-Franchise ilişkisi, ana şirket-bayilik ilişkisi ile karşılaştırıldığında çok daha hassastır. Bağımlılık ve bağımsızlık kriterleri açısından incelendiğinde her ne kadar franchisee'nin kendini bağımsız olarak düşünmesi istense de (ki büyük ölçüde böyledir) bayi ile karşılaştırıldığında bayi çok daha bağımsızdır. Bayi seçiminde bayinin sahip olduğu dükkan veya işyeri, bayinin mali gücü gibi kriterler önem kazanırken, franchisee seçiminde şahsın kişisel özellikleri ve iş tecrübesi ön plana çıkar. 32= Franchising Sisteminin Acentelikten Farkı Nedir? Acenteliğin, franchising sisteminden farkı ise; TTK'nun maddelerine göre "Ana firma hesabına kendi adına ticaret yapar Ana firmanın Türkiye'de şubesi yoksa ana firma adına da yapabilir. Ana firma adına hak koruma amacıyla hareket eder, dava açar, kendisine dava açılır, para tahsil edemez (özel izin gerekir), mukavele yapamaz (özel izne tabii), piyasa hakkında ana firmaya bilgi verir, alım-satım dışında yaptığı hizmetler karşılığını ana firmadan isteyebilir" şeklinde tanımlanıyor. Ayrıca Acentelikte, marka ve isim birliği bulunmuyor, destek sadece mal ve bölge ile sınırlı kalıyor. Satış veya cirodan bedel ödenmesi de sözkonusu değil, ağırlıklı olarak ticari aracılık ve ilgili muamelelerin takibinden oluşuyor, yani acenta franchise şartlarının hiçbirini taşımıyor.

39 33. Dünyada Franchising Sisteminin Yasal Yönden Tanımlanması Nasıl Yapılmaktadır? Franchise'nin yasal düzenlemesi ülkeden ülkeye farklılıklar göstermektedir. Bu açıdan uygulamayı iki ana grupta toplamak mümkündür. a) A.B.D. başta olmak üzere, bazı ülkelerde franchising ayrıntılı biçimde yasal düzenlemelere konu olmuştur. Bunun için A.B.D.'de ayrı bir FRANCHISE YATIRIM YASASI (FRAN CHISE INVESTMENT LAW) VE TİCARİ DÜZENLEME KU RALLARI (TRADE REGULATION RULES) mevcuttur. Böylece franchise bu ülkede federal devletin ve eyaletlerin koyduğu sıkı kurallara göre yürütülür. b) Daha çok Kara Avrupasında, bu konu yeni olduğu için, yasal düzenleme yoluna gidilmemiş ve franchising uygulaması genel hukuk düzeni içinde yürütülmeye çalışılmaktadır. Avrupa, franchise faaliyetlerinin A.B.D.'deki seviyeye ulaşması için uzun bir yol katedilmesi gerektiğini göstermektedir. Ancak günümüzde, Avrupa'daki franchising uygulamaları, A.B.D.'de franchising benzer seviyede iken sahip olunamayan bilgi seviyesinden yararlanma imkanına sahiptir. Her ülkede Ulusal Franchise Derneği kurulmuş ve bunlar daha sonra Milletlerarası Franchise Derneği'nde (İFA- INTERNATIONAL FRANCHISE ASSOCIATION) birleşmişlerdir. Ayrıca, Avrupa Franchise Federasyonu tüm ulusal birliklerce yerel şartlara adapte edilerek uygulanmak üzere gerekli ahlak kurallarını (Code of Ethics) kabul etmiştir.

40 34. Türk Hukuk Dizeninde Franchising Sistemîf le İlgili Yasal Düzenlemeler Nedir? Franchising yeni bir uygulama olduğu için bir sözleşme türü olarak Türk Hukuk Düzeninde henüz yer almış değildir. Bu bakımdan franchisor ve franchisee arasında imzalanan franchise sözleşmesini genel hükümlere göre değerlendirmek gerekecektir. Türk Hukuk Sisteminde Lisansörlük, Temsilcilik, Bayilik, Aracılık (komisyon). Yönetim, İş Ortaklığı (jointventure). Distribütörlük (dağıtım), Acentalık gibi değişik sözleşme türleri mevcuttur. Bu tür sözleşmeler Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre yapılmaktadır. Bu tür sözleşmeler spesifik ve tekdüze anlaşmalar olduğu için franchise anlaşmasından farklıdır. Borçlar Hukuku açısından ele alacak olursak, franchise karma nitelikte bir sözleşme türü olmaktadır. Bu bakımdan Türk Hukuk Düzeninde franchise sözleşmesine bir ad bulmak mümkün değildir. Bu nedenle hukukçular buna adsız sözleşme demektedirler. Franchise sözleşmesinin Türk Borçlar Kanunu'nun 184 ve devamı maddelerinde yer alan bayi (satış) sözleşmesi, 355 ve devamı maddelerinde yer alan istisna sözleşmesi (bir şeyi teslim etmek veya yapmak), 248 ve devamı maddeleri içinde yer alan kira ve hasılat kirası sözleşmesi, 313 ve devamı maddeleri içinde yeralan vekalet sözleşmesi ile yakın ilişkisi ve benzerlikleri vardır. Bu hükümler kıyas yolu ile franchising sözleşmelerine de uygulanabilir. Bu uygulamaları yurtdışındaki franchising'in kendine ait yasalarıyla kıyaslama yoluna gidildi-

41 ğinde ise ne kadar yetersiz kaldığı görülmektedir. Öte yandan franchising sözleşmelerine asıl konu olan yasal düzenleme ise 1955 tarihinde çıkarılan markalar kanunu, marka kavramı ve çeşitlerini, bunların tescilini, tescilin hükümlerini, markaların intikalini, lisans ve markaların haczini, marka hakkına tecavüzde açılacak hukuk ve ceza davalarını, ödenecek tazminat ve verilecek cezalan ayrıntılı bir şekilde hükme bağlıyor. Öte yandan sadece Marka Kanunu da franchising sistemi için yeterli değildir. Yurtdışında franchising sisteminin yerleştiği ülkelerde bu konuda hizmet haklarını verenlere karşı koruyan yasalar bulunuyor. Türkiye'de ise böyle bir mevzuatın olmayışı nedeniyle lisansör alıcılar haksız uygulamalara maruz kalıyorlar. Franchising sözleşmeleri yurt dışında franchise veren kuruluşlarca klişe metin halinde hazırlanıp Türkiye'de imzalandığı için ortada çözüm bekleyen bir sıra hukuki ve mali sorun olduğu bir gerçektir. 35a Franchising Sözleşmesi ûevrediiebiiinir mi? Devir koşulları sözleşmede belirtilir. Ölüm halinde, mirasçılar ile yeni sözleşme yapılabilinir. Mirasçılar istemiyorlarsa bir başkasına devretme hakları vardır. 36. Franchise Veren Firma Yabancı Uyruklu İse Hangi İCanun Kapsamında Değerlendirilmektedir? Franchisor'ın yabancı bir firma olması halinde yani uluslararası bir franchise ilişkisinde Hazine Müsteşarlığı Yabancı

42 Sermaye Genel Müdürlüğü'ne gerekli başvurunun yapılarak sözleşmenin tescil ettirilmesi gerekmektedir. Bilindiği gibi 23 Temmuz 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 95/6990 sayılı Bakanlıklar Kurulu Kararnamesi ile "Yabancı Sermaye Çerçeve Kararı" yeniden düzenlenmiş bulunmaktadır. Yeni Kararnamenin 3. maddesinin "g" bendi gereğince "Türkiye'deki kamu ve özel sektör kuruluşlarının yurtdışında yerleşik kişi ve kuruluşlarla yapacakları lisans, know-how, teknik yardım, yönetim ve franchise anlaşmaları Müsteşarlıkça tescil edilmeleri halinde yürürlüğe girer. Süresi sona eren ve uzatılmayan anlaşmalar, keyfiyetin Hazine Müşteşarlığı'na bildirilmesini müteakip terkin edilir." hükmü yer almaktadır. Daha sonra Hazine Müsteşarlığınca 24 Ağustos 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yabancı Sermaye Çerçeve Karan Hakkında Tebliğ"de bu konuda daha ayrıntılı bir düzenlemeye gidilmiştir. Buna göre: Tebliğin 7. maddesinde "Lisans, Know-how, Teknik yardım, Yönetim ve Franchise anlaşmaları" başlığı altında şu hükümler yer almaktadır. Kamu ve Özel sektör kuruluşları, dışarıda yerleşik kişi ve kuruluşlarla yapacakları lisans, know-how, teknik yardım, yönetim ve franchise anlaşmalarının tescili için aşağıdaki belgelerle Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğüne müracat edeceklerdir. 1. Taraflarca imzalı (3) nüsha anlaşma metni ve noterden

43 onaylı tercümesi 2. Anlaşma konusu mal ve hizmetlerin üretileceği tesislerin varlığını teşvik edici belgelerle mamulün patenti, tescilli ise tevsik edici belge Anlaşma Türk Konsolosluğundan veya Lahey Devletler Özel Hukuku Konferansı çerçevesinde hazırlanan Yabancı Resmi Belgelerin Kaldırılması Sözleşmesi Hükümlerine göre tasdik edilmiş olacaktır. Kamu ve özel sektör kuruluşlarının dışında yerleşik kişi ve kuruluşlarla yapacakları lisans, know-how, teknik yardım, yönetim ve franchise anlaşmaları Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğünce tescil edilmesi halinde yürürlüğe girecektir. Bu anlaşmaların uygulanmasından doğacak ödemelerin transferi. Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğünce tescil edilen anlaşma şartları çerçevesinde bankalarca yapılacaktır. Bu duruma göre Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü franchise anlaşmalarını kendi açısından bir incelemeye tabi tutabilir. Böyle bir anlaşmanın her halükarda ülkemizde istihdam yaratacak nitelikte olması, kaliteli mal ve hizmet üretilmesini teşvik etmesi, rekabeti artıracak bir ortam yaratması bakımından gereklidir. Aksi halde buna uygun olmayacak bir franchise anlaşmasının kabul ve tescilinde bir fayda beklenemez. 37. Franchising Sisteminin Gelişimini Hızlandıran Ana Eğilimler Nelerdir? Franchising'in A.B.D.'de bugüne kadarki gelişiminde eğitim

44 sisteminde franchising'e verilen önemin katkısı büyüktür. Bu gelişimini hızlandıran başlıca eğilimler şöyle özetlenebilir: a) Bilgi/Hizmet ekonomisine geçiş: Franchising'in başarısının büyük bölümü imalata dayalı ekonomiden bilgi ve hizmete dayalı ekonomiye geçiş sürecinden kaynaklanmaktadır. Franchising uygulamaları en yaygın olarak hizmet sektöründe gerçekleştirilmiştir. İşletme biçimi olarak franchising'in kendisi de bir hizmettir ve franchising vericiden alıcıya bir hizmet akışını sağlamaktadır. b) Kolaylık ve Kalite: Günümüz tüketicisi hızlı servis kadar kaliteye de önem vermektedir. Kaliteli yaşam biçimine yönelen tercihler günümüzde alışveriş alışkanlıklarını değiştirmiştir. Güven ve tatmin gibi manevi unsurlar, müşterilerin tercihlerinde ilk sırada yer almaktadır. Franchising'in temel gücü de buradadır. Franchise İşletmeleri, müşteri tatmini ve hizmet kalitesi alanında ciddi bir eğitimden geçmektedirler. Bağımsız işletmelerde işletmecinin yeteneğine ve anlayışına kalmış olan bu noktalar franchise'larda şansa bırakılmamaktadır. Dolayısı ile, franchise işletmelerinde güleryüz, kaliteli hizmet, işin takibi ve müşteriye uygun davranış biçimlerini görmek her zaman mümkündür. Öte yandan, franchise işletmeleri, verimliliklerini artırmak açısından uzmanlık alanlarını iyi belirlemiş ve bu alanlarda en uygun ve kaliteli hizmetin nasıl verileceği hususunu iyi araştırmışlardır. Ayrıca, franchise işletmelerinde çok sıkı bir denetim sözkonusudur. Bu anlamda, müşteri aynı kalite ve standart hizmeti sürekli olarak bulabilmenin güvenini duymaktadır. Hem de, bu güvenceyi bir işletme veya bir şehirde değil, dünya genelinde aynı isim altındaki tüm işletme-

45 ler için hissetmektedir. Tüketici açısından diğer önemli bir nokta da hizmete kolayca ulaşabilmektedir. Bu noktada franchise işletmelerin tartışılmaz bir üstünlüğü bilimsel bir araştırma sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bunun sonucu olarak tüketiciye en yakın noktalarda ve en uzun çalışma saatleri ile hizmet vermek tüm franchise'ların ortak özelliğidir. c) Uzmanlaşma: Yüksek kalitede mal ve hizmet talebi giyim, gıda ve ev dekorasyonu gibi alanlarda uzmanlaşmış mağazalara yeni bir canlılık getirmiştir. Daha az zamanı ancak daha fazla harcanabilir geliri olan çalışan kadınlar bu gelişmede önemli rol oynamıştır. Gelecekte de örneğin solaklar için malzeme satan mağazalar gibi özelleşmiş mal ve hizmet sunan mağazalara olan talebin artması beklenmektedir. Franchise sektörü bu uzmanlaşma trendini iyi takip etmektedir. Hizmet sektöründeki uzmanlaşma eğiliminin daha bilgili satış elemanlarını gerektireceği açıktır. Bu tür mal ve hizmet sunan mağazalarda çalışanlar giderek birer danışman haline gelmekte; hem ürünleri hem de müşterilerinin ihtiyaçlarını çok iyi tanımak ve anlamak zorunda kalmaktadırlar. Gelişmeler, belirli bir ürün veya hizmette uzmanlaşan franchise vericilerin başarı oranlarının daha yükseldiğini göstermektedir. d) Kadınların iş hayatına girmesi: Gelenksel olarak iş dün-

46 yasından uzakta tutulmuş olan kadınlar günümüzde franchising'i bir çıkış noktası olarak görmeye başlamışlardır. Kadınları girişimciliğe teşvik eden bir dizi faktörden en önemlileri 1980'lerde artan işsizlik, mevcut işinden memnuniyetsizlik ve yeni teknolojik gelişmelerdir. Ayrıca ekonomik ve psikolojik olarak tatminkar idari ve profesyonel mesleklerde çalışan kadınlarda franchising yoluyla kendi işini kurma güçlü bir alternatif olmaktadır. e) Globalleşme: Uluslararası franchising eğilimi global yönetim, perakende ticaret ve pazarlamaya yönelimi doğurmaktadır. Homojenleşen tüketici tercihleri ve satınalma alışkanlıkları global yönetim ve pazarlamayı teşvik etmektedir. Tüketici ihtiyaçları ve satınalma alışkanlıkları dünya çapında homojenleştikçe, franchising dünya çapında daha fazla kabul gören bir sistem olmaktadır. Birçok ülkedeki genç nüfus yeni ürünler denemeye eskiye göre daha açıktır. Ayrıca çalışan kadın nüfusunun artması da bu ülkelerde, franchise işletmeleri tarafından sunulan hizmetlerin birçoğuna yönelik talebi artırmaktadır. 38. Küçük we Orta Ölçekli İşletmelerde Yatırım Kararı Olarak Franchising Sistemi Uygulamasının Avantajları ve Dezavantajları Nelerdir? 1) Franchising sistemi ile işe başlayan girişimciler, fizibilite/karlılık analizi gibi yatırım öncesi bilimsel bir araştırma yaparken, franchising sistemine bağlı olmadan işe başlayan.

47 aynı sektördeki diğer girişimcilerin ise yatırım öncesi böyle bir ön araştırma yapmadıkları görülmüştür. Sistem tanınmış ve belli bir kalite standardı tutturduğu için, girişimciler tarafından benimsendiği görülmüştür. 2) Sistemin kullanım hakkı bedelinin yüksek olması, girişimcilerin sisteme olan ilgisi azaltmıştır. 3) İşle ilgili teknik ve idari kolaylıkların sağlanılması, işle ilgili her konu ve aşamada desteğin verilmesi, eğitimin verilmesi, girişimcilere işlerini daha kolay yerine getirmelerinde avantajlı bir sonuç doğurmuştur. 4) Franchising sistemi ile çalışan işletmeler için, gerekli olan yatırım tutarının büyük olması, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler için olumsuz bir durumdur. Sistemin özelliği gereği dekorasyon vb. durumları yatırım maliyetini daha da büyütmüştür. 5) Franchising sistemiyle çalışan işletmenin finansmanında, finansal kiralama ve banka kredileri açısından ana franchisor'ın garantörlüğü'nün büyük avantaj sağladığı görülmüştür. Ancak franchisorlar özellikle banka kredileri açısından garantörlük olayına pek sıcak bakmamaktadırlar. 6.) Franchisor'ın Franchisee'lerle yaptıkları sözleşme sürelerini'kısa tuttukları görülmüştür. Çünkü fast-food sektörü gibi çok hızlı gelişip ve uzun yıllardan günümüze kadar gelen bir tecrübe sonucu oluşmuş bir imajın ve kendini kanıtlamış sistemlerin gelecekteki ve henüz Türkiye gibi bu sistemle ve sek-

48 törle yeni tanışmış ülkelerde sistemin tutulup tutulmaması gibi tereddütler bulunmaktadır. 7) Yapılan araştırmalar sonucunda, franchising sistemiyle çalışan işletmelerin %98'inin kendilerini öz sermayeleriyle finanse ettikleri görülmüştür. Faiz oranlarının yüksek ve vadenin kısa olması, banka kredilerini girişimciler açısından cazip kılmamaktadır. 8) Araştırmaya katılan franchise işletmelerinin, franchisor'- lardan reklam, promosyon, hammadde, yarımamul tedariki, piyasa fiyat bilgileri, eğitim, özel formüllerle üretilen ürünler, muhasebe, stok kontrol ve kalite kontrolü gibi servis hizmetleri aldıkları görülmüştür. 9) Franchising sistemiyle çalışan işletmelerin %57'lik kesiminin planladıkları kar hedefine ulaşmadıkları saptanmıştır. 10) Günümüz piyasa koşullarında franchising sistemini kullanmadan daha az bir sermaye ile aynı tarz bir organizasyonu geliştirme olanağı olmamaktadır. Bu durumun nedeni ise makinelerin düşük fiyatla birinci elden alınması ve bir işletmenin istenilen kalite ve standartları tutturabilmesi için uzun bir zamana ihtiyacın olmasıdır. 11) Franchising sistemi ekonomik büyümeyi harekete geçirecek olan mal ve hizmetlerin sağlanması için dağıtım sistemi sunmaktadır.

49 2000 yılında franchising türü satışların, tüm perakende satışların yarısına ulaşacağı tahmin edilmektedir. 39. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (KOÖÎ) Sorunlarına Franchising Sisteminin Getirdiği Alternatif Çözümler Nelerdir? Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin ülke ekonomisine yadsınmaz katkıları olmaktadır. Büyük işletmeleri destekleyen ve tamamlayan ekonomik, politik, sosyal sistemlerin denge unsuru olan stratejik özelliğe sahip KOÖİ'ler önemli bir boşluğu doldurmaktadırlar. Planlı dönemlerle birlikte başlayan hızlı sanayileşme çabaları içinde, KOÖİ'lere ekonomi içindeki ağırlıklarıyla orantılı, hükümetlerce desteklenen politikların uygulandığını söylemek olası değildir. Ekonomiye katkılarına rağmen KOÖİ'lerin pekçok sorunu olduğu tesbit edilmiştir. Franchising sistemi KOÖİ'lerin sorunlarına alternatif çözüm olarak şu şekilde sunulmaktadır. 1) Franchising sistemiyle, bilgi ve deneyimi KOÖİ'lere aktararak bu tür işletmelerin pazardaki başarı şansı artırılabilinir. Franchisor'ın denediği ve başarıya ulaştırdığı bir ürüne ticari marka ve tekniklere dayalı yönü, sözü edilen ölçekteki işletmeler için, bir güvence oluşturmaktadır. Risk olasılığını azaltarak kıt olan kaynaklar etkin ve verimli bir şekilde değerlendirilmiş olmaktadır. 2) Franchising sistemi; verimliliği artıracak, üretim maliyetini düşürecek teknolojileri, yönetim bilgisini, know-how'i belli alanlara aktarmakta başarılı olmuştur. Franchisor, alt bi-

50 rimlerini değişik işletmelerden oluşturacağı için, bilgi birikimi oluşacaktır. Sağlanan bilgiler veri olarak süreçten geçirilerek alt işletmelere bilgi olarak gönderilmektedir. 3) Franchisor, sistemin kullanım hakkını verdiği franchisee'nin istihdam edeceği personelleri eğitimden geçirmektedir. Verilen eğitim sayesinde hızlı ve başarılı bir yatırım yapılmaktadır. Franchisee, sistem kitapçığından standardize edilmiş, yönetim, muhasebe, satış ve stok prosedürlerinden faydalanmaktadır. 4) Sistem içinde franchisee'lere hizmet veren kuruluşlarla yapılan toplu pazarlık sonucu alımlarda, piyasa fiyatları altında maliyetler oluşmaktadır. Dolayısıyla kuruluş maliyetlerinde ve işletme giderlerinde tasarruf olanağı sağlanmaktadır. 5) Finansal kaynak konusunda, büyük bir bankadan özel bir kredi paketi sağlanabilmektedir. Denenmiş isim adına yapılan bir kredi paketine düşük faizli nispeten uzun dönemli kredi açma olanağı olmaktadır. Finansal kiralama şirketleri Franchisee'lere kiralama işlevinde olumlu bakmaktadır. 6) Franchisor, Franchisee'lere pazarlama ve stratejik plan desteği sağlamaktadır. Franchisor alt işletmelerinden pazar hakkında sağladığı bilgi sayesinde yapacağı her değişikliği alt işletmelere aktarmaktadır.

51 7) Franchisor, franchisee'lere hammadde ve yarimamul gereksinimlerini nereden tedarik edeceklerini önceden vermektedir. Dolayısıyla uygun fiyattan tedariki sağlanmaktadır. 8) Franchisee, aynı franchising ağı içinde bulunan diğer işletmelerle rekabetten koruyan çeşitli önlemlerden faydalanmaktadır. Ortak promosyon ve reklamdan, sistem sayesinde KOÖİ'ler de yararlanmaktadırlar. Dolayısıyla KOÖİ'ler sorunların çözümünde franchising sisteminden yararlanabilirler. 40. Franchising Sisteminde Önde Gelen Sektörler Hangileridir? Franchising, diğer yönetim ve pazarlama yöntemlerine göre oldukça genç bir yöntemdir. Özellikle Amerikan ekonomisinde hizmet söktörünün gelişiminde oldukça önemli bir rol oynamıştır. Başlangıçta hazır yiyecek lokantaları ve konaklama tesisleri ile sınırlı olan franchising sistemi şimdi toplumun değişen gereksinimlerini yansıtan hizmetler sektöründe hızla yaygınlaşmaya başlamıştır. Franchising sisteminde en önde gelen sektör gıda sektörüdür. En hızlı büyüyen sektörler ise inşaat ve ev hizmetleri sektörleridir. Önde gelen diğer sektörler arasında rekreasyon, eğlence ve seyahat sektörleri sayılabilir.

52 SEKTÖRLERE GÖRE GELİRLERİ Sektör Lokantalar Gıda dışı perakende tic. Otel, motel, kamping Bakkallar Büro hizmetleri Otomotiv ürünleri ve servisleri Perakende gıda ticareti Kiralama hizmetleri İnşaat ve ev hizmetleri FRANCHISING Satışlar (Milvar USD) Yıllık Büyüme Oranı (%) nat TOPLAM Kaynak: The Naisbitt Group: s.4 a) Hazır Yiyecek Sektörü : Hazır yiyecek zincirlerinin pazarı doyuğunluğa ulaştırdığı yolundaki korkuya rağmen, franchise sistemi ile çalışan lokantalar için gelecekte sağlıklı bir gelişme beklenmektedir. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de franchise lokantalarının çoğunluğu hazır yiyecek lokantalarıdır. Bu sektörün önde gelen işletmesi olan Mc Donald's'ın büyüme eğilimi, sektörün büyüme eğiliminin de bir göstergesi olarak kabul edilmektedir yılında faaliyete başlayan Mc Donald's lokantalarının sa-.

53 yısı 1970 yılında 1500'e, 1984 yılında 8503'e ulaşmıştır yılında her 12 saatte bir Mc Donald's işletmesi açılmaya başlamıştır. Mc Donald's ve diğer hazır yiyecek franchise işletmelerinin başarısı, diğer lokantaların da franchising sistemini seçmesine yol açmıştır. Casa Lupita, Jerry, International House of Pancakes bu alanda önde gelen örneklerdir. b) Gıda Dışı Perakende Ticaret : Pazar payı için yoğun rekabetin yaşandığı perakende ticaret sektöründe giderek daha çok sayıda işletme franchising sistemini benimsemektedir. Franchising modelinin sunduğu merkezi satınalma, yerleşmiş yönetim teknikleri, kanıtlanmış pazarlama stratejileri gibi imkanlar rekabet gücünü arttırmaktadır. Perakende ticaret alanında ortaya çıkan eğilimlerin birçoğu franchise sistemi ile çalışan perakendecileri kısmen de olsa etkilemektedir. Özellikle özgün mal arayışı ve "butik" alışverişi eğilimi, franchise işletmelerini bu yolda arayışlara itmektedir. c Otel, Motel ve Kamplar s Günümüzde bağımsız otel, motel sahipleri geçmişe ilişkin bir gerçek olmaya başlamış ve konaklama sektörü hızlı bir değişim sürecine girmiştir. A.B.D.'de mevcut motel işletmelerinin birçoğu aynı sektördeki bir ana şirkete bağlanarak onun bir perakende çıkış noktası haline gelmektedir. Franchise alıcısı kendi mülkünü, mesleki deneyim ve birikimini franchise zincirine sunmaktadır. Böylece kaliteli hizmet imajından yararlanmaya çalışmaktadır-

54 lar. d) Bakkal Dükkanları fconvenience Stores : Geleneksel bakkal dükkanları, diğer gıda perakendecileri gibi bir gerileme içine girmiştir. Daha uzun süre hizmet veren ve pazar günleri alışveriş imkanı sağlayan süpermarketlerin yarattığı rekabet bu gerilemede ön önemli faktördür. A.B.D.'de süpermarketlerle rekabet edebilmek için bu dükkanlar, evlere, işyerlerine yemek servisi ile otomatik bankacılık hizmetlerine başlamışlardır. Örneğin 7- Eleven zinciri ürün yelpazesini genişletmiştir. Diğerleri kuru temizleme hizmeti sunmaya başlamıştır. Özellikle hazır yiyecek sunmak suretiyle bunlar yiyecek işletmelerine rakip duruma gelmektedirler. ej Büro Hizmetleri : Muhasebe ve mali danışmanlık firmaları ile baskı ve fotokopi hizmeti gibi büro destek hizmeti sunan işletmeler, franchising alanında büyüme hızı bakımından üçüncü sırada yer almaktadır. Bu sektörün gelişme dönemi, ekonominin imalattan bilgi/ hizmetler sektörüne yönelimi ile çakışmaktadır. Otomobil kiralama, baskı ve fotokopi hizmetleri, vergi hazırlıkları, muhasebe gibi alanlarda giderek daha fazla işletme franchising sistemi ile çalışan büro hizmetleri işletmelerinden yararlanmaktadırlar. f) Özel Gıda Maddeleri Ticareti : Örneğin dondurma dükkanlarının yanı sıra daha değişik gıda maddeleri satan satış noktaları eklenmektedir. Sektör uzmanlarına göre bu

55 alandaki franchise işletmelerinin başarısı "Butik" alışverişe yönelik eğilimden kaynaklanmaktadır. g) Temizlik Hizmetleri : Halı ve mobilya temizliği, genel ev temizliği tesisat bakımı, baca temizliği gibi ev temizlik işlerini kapsayan bu sektördeki franchising, diğer franchising alanlarına kıyasla çok hızlı büyümektedir. Bu yeni hizmetler, kadınların iş hayatına girişi ve değişen tüketici tercihlerine bir çözüm olarak ortaya çıkmıştır ve gelişmeye devam edecektir. h) Eğlence ve Seyahat Hizmetleri : Toptan satış gelirleri açısından yukarıda sıralanan sektörlerin en sonuncusu olmasına rağmen, bu sektördeki franchising işletmelerinin gelirleri diğerlerinden daha hızlı büyümektedir. Seyahat acentaları, golf kursları, dans kursları, sinema salonları bu sektördeki başlıca franchise alanlarıdır. ij Gelişmekte oiars Franchise Sektörleri s A.B.D.'de franchising sistemi ile çalışan muhasebe işletmelerini takiben tıp alanında da franchise işletmeleri gelişmeye başlamıştır. Özel hemşirelik, dişçilik, dermatoloji ve köşe başı klinikleri sağlık sektöründe başlıca franchise alanlarıdır. Ancak bu alandaki yasal kısıtlamalar, franchise işletmelerinin gelişmesini engellemektedir. Bu nedenle sadece yasal düzenlemelerin çok yoğun olmadığı özel tıp alanlarında franchising'in gelişmesi beklenmektedir. Bankacılık alanında da franchising gelişmeye başlamıştır. 1980'li yılların sonunda California'da iki finansal kurumun franchising yoluyla gelişme planlarını açıklamaları bir çok in-

56 sanda "hamburger için doğru olan bankacılık için geçerli olabilir mi?" kaygısının doğmasına neden olmuştur. Ancak yoğun reklam, elektronik hizmetler ve yönetim desteği sayesinde bu alanda kaydedilen büyüme hızı, sektördeki franchising işletmelerinin sayısının gelecekte artacağını göstermektedir. Gelişen bir diğer franchise alanı eğitim hizmetleri sektörüdür. Bu franchising alanında diyet "kontrol firmaları, çocuk bakımı, sürücü kursları, hızlı okuma kursları ve mesleki eğitim kurumları sayılabilir. Zayıflama ve diyet kontrol firmaları bu alanda en hızlı gelişen franchise işletmeleri olmakla birlikte, hızlı okuma ve bilgisayar eğitim merkezleri ile kolejlere hazırlık kurslarının da önemli gelişmeler gösterdiği bilinmektedir. 41. Franchising Sisteminin İstihdama Etkileri Nelerdir? Türkiye'de işgücünün yaklaşık %8.4'ü işsizdir. Çalışanların %15.6'sı sanayide istihdam edilmektedir. Gelişmiş ülkelerde sanayi %16-20 arasında bir kesime iş verebilmektedir. Bu oran Japonya'da %23, Almanya'da %30'u bulmaktadır. Türkiye'de çalışanların %52'si tarım alanında istihdam edilmektedir. Gelişmiş ülkelerde bu oran %3-8 arasında değişmektedir. Türkiye'de işgücünün yarısının tarımsal kesimde iş bulması gizli işsizliği ortaya çıkarmaktadır. İstihdamın asıl hizmet sektöründe yoğunlaşması gerekmektedir. Girişimcinin başladığı işi başaramaması sermayenin uçup gitmesine neden olmaktadır. Dolayısıyla bu istihdamı da etkile-

57 mektedir. İşte burada franchising'in avantajı devreye giriyor ve girişimci "hiç bilmediği bir konuda güvenle yatırım yapabiliyor. Sistem sayesinde aranan elemanın özellikleri tam anlamıyla tanımlanmaktadır, yapacağı işler talimatname olarak verilebilmektedir, eğitimsizlik oturmuş bir franchise işletme için sorun olmamaktadır. Bulunan elemanın verimi ve başarı şansı yüksek oluyor. Hizmetin kalitesi, eleman değişikliklerinden en az seviyede etkilenmektedir. Ayrıca, işpazarının durumu açısından yeni işyerlerinin açılması, istihdam politikası bakımından önem taşımaktadır. Sürekli olarak yeni ürünler, hizmetler ve pazarlama stratejileri ortaya çıkmakta, bunlar sayesinde yeni istihdam olanakları ve dolayısıyla yeni talep yaratılmaktadır. 42. Leasing Yönteminin Franchising Sistemine ^kazandırdıkları Nelerdir? - Banka kredisi Bugünkü ekonomik şartlarda leasing yöntemi franchising için tek alternatif gibi gözüküyor. Yatırımın banka kredileri yoluyla finanse edilmesi, franchisingcilere ağır yükler getiriyor. Bugün maksimum alınabilecek banka kredisi 18 aya bölünürken, leasingde 3-4 senelik sözleşmeler yapılabilinmektedir. - Sabit ödeme Ödemelerin sabit olması yatırımcının ihtiyacına uygun ödeme planları hazırlanabilmesi, yatırım malının kendisinin bir teminat oluşturması, daha az formalite gerektirmesi gibi kolaylıklar leasing'i cazip kılmaktadır.

58 - KDV avantajı KDV uygulaması, sözleşmelerin vergilerinin harç istisnasına tabi olması kira ödemelerinin doğrudan gider yazılabilmesi gibi devlet tarafından teşvik edilen vergisel avantajlar birleşince leasing, franchising için en uygun finansman seçeneğidir. - Teminat Lesaing şirketleri genelde ana franchisor'dan teminat istemektedirler. Ana franchisor teminat verdiği takdirde leasing şirketlerinin riski minimum düzeye inmektedir. - Faiz oranı Leasing şirketi açısından ana franchisor kefil olunca, faiz oranı düşmektedir o zaman da mallar daha ucuza alınabilmektedir. 43. Franchising Sektörüne Yönelik Leasing Sözleşmelerindeki Unsurlar Nelerdir? Franchising sektörüne yönelik leasing sözleşmelerinde önemli unsur teminattır. Ana franchisor garanti verdiği takdirde risk minimum seviyeye inmektedir. Leasingciler genelde ana franchisor'dan teminat istemektedirler. Çükü lesang sistemini kullananlar küçük yatırımcılar yada tüzel kişiler oluyorlar. Örneğin, Türk Petrol'ün Wendy'sini lease eden ktisat Leasing, iki-üç dükkanın dekorasyonunu yapmıştır. Eğer ana franchisor devrede olmayıp da, işletmeci krediyi ödemezse, leasingci malları geri alıyor ve ilk önüne gelene satabiliyor. Halbuki ana franchisor bunu istemeyebilir, çünkü getirilen makinede bir know-how var. Bunun için de ana franchisor'ın garanti vermesi gerekmektedir.

59 44. Franchising Seictöründe Büyük Bir Marka ile Leasing Anlaşması Yapmanın Awantajlari Nelerdir? Büyük bir marka ile leasing anlaşması yapıldığı takdirde franchisor'ın bütün franchisee'leri otomatik olarak franchising anlaşması sonucu franchisor'ın leasing kuruluşuna başvuruyor ve istediği malların tutarını söyleyerek, sorgu suale tabi olmadan parasını alabiliyor. Çünkü sözleşmede ana franchisor, bunlar kiralarını ödemezse yeni kiracı (franchisee) bulacağını yada franchisee'nin bütün borcunu ödeyeceğini belirtiyor. Burada leasingcinin avantajı ortaya çıkıyor. Çünkü leasingcinin riski minimum düzeye iniyor ve ana franchisor kefil olunca, leasingci onu kredilendirdiği için ona düşük faiz oranı uyguluyor ve o zamanda franchisor ve franchiseeleri uzun vadeli düşük faizli kredi kullanabiliyorlar. 45. Yatırım Aşamasında Franchisee'nin Fon İhtiyacı Olduğu Temel Konular ve Bunlara Çözümler Nelerdir? Yatırım aşamasında girişimcinin üç temel konuda fon ihtiyacı vardır. Birincisi franchisee fee, ikincisi yapılacak sabit kıymet yatırımı, üçüncüsü ise başlangıç envanterini oluşturacak mal alımıdır. Franchisee fee için genel anlamda en uygun olanı özkaynak kullanımıdır. Sabit kıymet yatırımı için özkaynak, banka kredisi, leasing gibi alternatifler düşünülebilir. Bu seçenekler içinde leasing özkaynaklara dokunmadan sağladığı %100 ve

60 uzun süreli finansman ile ön plana çıkmaktadır. Ayrıca ödemelerin sabit olması, yatırımcının ihtiyacına uygun ödeme planları hazırlanabilmesi, yatırım malının kendisinin bir teminat oluşturması, daha az formalite gerektirmesi gibi operasyonel kolaylıklar da leasingin cazibesini arttırmaktadır. Bütün bunlar özendirilmiş KDV uygulaması, sözleşemelirin vergilerinin harç istisnasına tabi olması, kira ödemelerinin doğrudan gider yazılabilmesi gibi devlet tarafından teşvik edilen vergisel avantajlarla birleşince lesaing özejlikle bu tür nedeni ile bu noktada özkaynaktan bile daha cazip olabilmektedir. Başlangıç envanteri içinde özkaynağın dışında banka kredisi, satıcı kredisi gibi kaynaklar kullanılabilir. 46. Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarında Franchising île İlgili Hükümler Nelerdir? 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 70. maddesinin (5) numaralı bendi gereğince, mal ve hakların kiralanması veya kullanılması karşılığı sağlanan gelirler "gayrimenkul sermaye iradı" olarak kabul edilmektedir. Bu (5) numaralı bent hükmü alameti farika, marka, ticaret unvanı ve deneyimle elde edilmiş bilgileri kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Bu tür hak ve imtiyazın kullanılmasından doğan gelirler de, gayrimenkul sermaye iradı sayılmıştır. Sözü edilen (5) numaralı bentte "Alameti farika, marka, ticaret unvanı, kullanma haklarının (sanayi, ticaret ve bilim alanlarında elde edilmiş bir tecrübeye ait bilgilerle gizli bir formül veya imalat usulü üzerinde) sahipleri tarafından kiraya verilmesinden elde edilen iratlar "gayrimenkul sermaye iradı" olarak açıklanmıştır. Yine Gelir Vergisi Kanunu'nun 70. maddesinin 3. fıkrası gereğince, yukarıda sayılan haklar bir

61 ticari işletmeye dahil bulunduğu takdirde, bunlar "ticari kazanç" olarak kabul edilmekte ve bu kazancm tesbitine dair hüküm ve usûllere göre belirlenmektedir. Franchise'ı veren, Türkiye'de yerleşmiş sayılmayan dar mükellef bir kurum ise, buna ödenecek franchise bedeli, duruma göre ya gayri menkul sermaye iradı veya ticari kazanç payı olabilmektedir. Bu durumda franchise sözleşmelerinin Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından tescili gerekmektedir. Aksi takdirde bu sözleşmeler yürürlüğe girememektedir. Sözleşme tescil ile yürürlüğe girdiği takdirde, yurt dışına ödenecek franchise bedeli üzerinden Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 24'üncü maddesi ve tarih ve 93/5147 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereğince Kurumlar vergisi stopajı yapılması gerekecektir. Burada çeşitli olasılıkları şöyle sıralayabiliriz: 1. Franchise bedeli gayrimenkul sermye iradı sayılacak olursa, bu takdirde 93/5147 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 3/b maddesine göre yapılacak Kurumlar Vergisi kesinti oranı %20'dir. 2. Franchise sözleşmesi ile sağlanan bedel işletme hakkı veya alameti farika ve benzeri gayrimaddi hakların satış, devir ve temliki şeklinde alınan bir bedel şeklinde kabul edilecek olursa stopaj oranı 93/5147 sayılı Bakanlar Kurulu Karan'nm 10. bendi gereğince %25 olacaktır.

62 3. Franchise sözleşmesi ile sağlanan bedel taraflarm ticari işletme şeklinde olması halinde ticari kazanç sayılacağı için Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 24. maddesi gereğince stopaja tabi olmaycak ve umumi hükümlere göre işlem yapılacaktır. Yukarıda 1 ve 2 nolu olasılıklarda Kurumlar Vergisi tutarının %10'u tutarında fon kesintisi uygulanmaktadır. 47«Franchising İşlemlerinin Katma Değer Vergisi Karşısındaki Durumu Nedir? 1984 tarih ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu içinde franchise ile ilgili bir hüküm mevcut değildir. Ancak sözü edilen Kanunun 1. maddesinin (f) bendinde, "Gelir Vergisi Kanunu'nun 70. maddesinde belirtilen mal ve hakların kiralanması işlemleri"nin KDV'ye tabi olacağı hükme bağlanmıştır. Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 28. maddesi ve buna göre çıkarılan tarih ve 92/3896 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereğince KDV'nin standart oranı %15 olduğuna göre franchise işlemlerine uygulanacak olan vergi oranı belirlenmiş olmaktadır. Yurtdışından yapılacak olan franchising işlemlerinde, mal ve hizmetten yararlanan kişi veya kuruluş Türkiye'de bulunduğuna göre, KDV'nin Türkiye'de ödenmesi gerekmektedir.

63 48. Franchising İşlemlerinin Damga ve Harçlar ergisi Kanunları Karşısındaki Durumu Nedir? Franchise sözleşmesi, gerek yurt dışında ve gerekse yurt içinde imzalansın, 488 sayılı Kanuna bağlı (1) sayılı tabloya göre damga vergisine tabi bulunmaktadır. Aynı şekilde franchise sözleşmeleri Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından tescile tabi bulunduğundan 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince noter ve tescil harçlarına tabu bulunmaktadır. Bu itibarla gerekli işlemlerin yapılması sırasında gerekli damga vergisi ve harçların ödenmesi gerekecektir. 49- Franchising'in Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi Karşısındaki Durumu Nedir? 1956 tarih ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu'nun 28. maddesine göre franchising işlemlerini yapan yatırım bankaları, bu tür işlemler dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun müşteri durumunda bulunan Franchisee'lerden nakden veya hesaben aldıkları paralardan banka muamele vergisi ödemek zorundadırlar. Bu verginin tarifesi bilindiği gibi halen %5 oranındadır. Çünkü 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 17. maddesinin 4. fıkrasının (e) bendine göre, banka ve sigorta muameleleri kapsamına giren işlemler Katma Değer Vergisinden istisna edilmiştir. Böylece uygulamada normal franchise işlemleri %15 KDV'ye ve bu işlemler bir banka tarafından yapılırsa %5 Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisine tabi bulunmaktadır. Bu ikilemin giderilmesi gerekmektedir.

64 50. Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Nasıldır? Yalnız iki teşebbüsün taraf olduğu franchise anlaşmaları, grup muafiyeti ile ilgili tebliğde düzenlenen koşullara uygun olmak kaydı ile. Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanunun 4. maddesindeki yasaklamadan. Kanunun 5. maddesinin 3. fıkrasına dayanılarak, grup olarak muaf tutulmuştur. 1. fıkra çerçevesinde tanınan muafiyet, iki teşebbüsün taraf olduğu ana franchise anlaşmalarına da uygulanır. Bu tebliğin franchise veren ile franchise alan arasındaki ilişkiye dair hükümleri, mahiyetleri uygun olduğu ölçüde, franchise veren ile ana franchise alan ve ana franchise alan ile franchise alan arasındaki ilişkiye de uygulanır. zorunlu Muafiyet verilebilmesi için anlaşmada bulunması gereken unsurlar: - Franchise alan, franchise konusu malları diğer franchise alanlardan ve bu malların başka yetkili dağıtıcılar ağı aracılığıyla dağıtıldığı hallerde bu dağıtıcılardan almakta serbest olmalıdır; - Franchise verenin, franchise alanı, franchise verenin malları için garantiler vermekle yükümlü kıldığı hallerde, bu yükümlülük, franchise alan tarafmdan, franchise ağının herhangi bir üyesinden veya benzer garantiler veren başka dağıtıcılardan sağlanan mallar için de yerine getirilmelidir; - Franchise alan bağımsız bir teşebbüs olmalıdır. Ancak bu

65 bağımsızlık, özellikle, kullanılan marka ve işaretler ile anlaşma konusu olan tesisler ve/veya ulaşım araçlarının yeknasak görünümünün sonucu olan franchise ağının ortak kimliğini etkilememelidir. Grup muafiyeti İKapsamı dışında Iralan l<oşul ve yükümiülülilen - Özellikleri, fiyatı ve kullanım amacı bakımından aynı olan veya kullanıcılar tarafından eşdeğer sayılan malları üreten veya hizmetleri sunan teşebbüslerin, bu mal ve hizmetler için franchise anlaşmaları yapmaları halinde; - 4. maddenin (e) bendi ve 5. maddenin 1. fıkrasının (b) bendi saklı kalmak kaydıyla, franchise alanın, franchise verenin sağladığı mallara eşdeğer kalitede mal temin etmesinin engellenmesi halinde; - 4. maddenin (e) bendi saklı kalmak kaydıyla, franchise alanın mal veya hizmetlerin sunulması sürecinde franchise veren yada franchise verenin belirlediği üçüncü kişiler tarafından üretilen malları satmak ya da kullanmakla yükümlü kılınması ve aynı anda franchise verenin, kendisinin fikri ve sınai mülkiyet haklarını veya franchise ağının ortak kimliğini ve ürünü korumak dışındaki sebeplerle, franchise alan tarafından önerilen üçüncü kişileri yetkili üretici olarak belirlemeyi reddetmesi halinde; - Franchise alanın herhangi bir yükümlülüğünü ihlal etmesi dışındaki nedenlerle, know-how'm genel olarak bilinen veya

66 kolayca erişebilir hale gelmesine rağmen, anlaşmanm sona ermesinden sonra franchise alanm lisanslı know-how'i kullanmaya devam etmesinin engellenmesi halinde; - Franchise verenin, satış fiyatları hakkında tavsiyede bulunma imkanı saklı kalmak kaydıyla, franchise alanın, franchise hakkının bir kısmını oluşturan fikri veya sınai mülkiyet haklarının geçerliliğine itiraz etmesini yasaklaması halinde; - Franchise alanın franchise hakkının konusu olan mal veya hizmetleri ülkedeki son kullanıcılara, bunların ikamet yerleri nedeniyle satmalarının yasaklanması halinde. Muafiyetin geri alınması; Kurul, bu tebliğ çerçevesinde Kanunun 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf olan bir anlaşmanın, Kanunun 5. maddesinde düzenlenen şartlarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğunu ve özellikle; franchise alana bölgesel koruma sağladığını ve aynı anda aşağıdaki hallerden birinin varlığını tespit ederse bu Tebliğ ile sağlanan muafiyeti; - İlgili pazara giriş veya bu pazardaki rekabet, rakip üreticiler veya dağıtıcılar tarafından akdedilen benzer anlaşmaların oluşturduğu paralel ağların toplam etkisiyle önemli ölçüde kısıtlanır ise, - Franchise hakkının konusu olan mal veya hizmetler açısından, ülkenin önemli bir bölümünde, özellikleri, fiyatı ve kullanım amacı bakımından aynı veya kullanıcıları tarafından

67 eşdeğer sayılan mal ve hizmetleri ile etkili bir rekabet sözkonusu değil ise; - Taraflardan biri ya da her ikisi, ikamet yerleri nedeniyle son kullanıcıların franchise hakkının konusu olan mal veya hizmetleri ülke genelinde doğrudan veya aracılar vasıtasıyla elde etmelerini engellerse veya pazarları bölmek için farklı bölgelerde sözkonusu mal veya hizmetlerin özelliklerini farklılaştırırsa; - Franchise alanlar, franchise hakkının konusu mal ve hizmetlerin satış fiyatlarına ilişkin uyumlu işlemler gerçekleştirirlerse, - Franchise veren fikri ve sınai mülkiyet haklarını korumak, franchise ağının ortak kimliği ve ününün sürdürmek veya franchise alanının anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini denetlemek amacı dışındaki nedenlerle, anlaşma konusu olan tesislerin yerini değiştirme ya da franchise anlaşmasından kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini devretme isteğini reddederse geri alabilir. 51. Franchising Sisteminin Türkiye'deki Uygulamaları Nelerdir we Nasıl Bir Gelişme Göstermektedir? ABD'de 1850'lerden beri uygulanmakta olan franchising sistemi, Türkiye'de 1985 yılında Mc Donald's ile ilk kez uygulama alanı bulmuştur. Sonraki yıllarda gelen Wendy's, Wimpy, Kentucky Fried

68 Chicken ve Pizza Hut franchising sisteminin fast-food alanındaki temsilcileri olmuşlardır. Bu zincirlerden önce Turyap benzeri sistemi kurmuş ve yüzlerce işyeri açmıştı. Sistemi müşteri tarafından tutulan işletmeciler, en geç üçüncü şubelerini açtıktan sonra yeni şubelerine, işletecek olan kişiyi ortak ediyorlar. Bugün ülkemizde franchising sistemi içinde çalışan zincirlerin sayısı 100'ü bulmuş, işletmelerin sayısı ise 2000'e ulaşmıştır. Bunların yaklaşık yarısı yabancı kökenli, yarısı ise yerli zincirlerdir. Yerlilerin şube sayısı yabancılardan daha fazladır. Yerliler ülke şartlarına daha uygun olduğu için yatırımcı onları seçmektedir. Genelde yabancı kabul edilenlerde de hepsi yerli yatırımcı ve işletmecilerdir sadece sistemin kaynağı yabancıdır. Ülkemizde franchising 1990'lı yıllarda bir anlamda tökezleyerek devam etmiştir. Eğitimin yetersiliği, yatırımların sabırsızca geri dönüşünün telaşı birçok firmayı açtıkları yerleri kapatmaya zorlamıştır. Fuddrackers, Dairy Queen, Baskın- Robbins, Ice Cream, Jani King gibi dünya çapında başarılı zincirler, Türkiye operasyonlarında daha ilk yerlerini kapatmak zorunda kalmışlardır. Wendy's, Wimpy, Mail Boxes etc., 7- Eleven, Jani King zincirlerinin de temsilciliğini yapan firmalar ortak değişikliği yaşamışlardır. Franchising için en önemli etken uygulayıcı kişidir. Söz konusu zincirleri ilk getiren yatırımcıların devretmeleri başarısızlık demek olmayabilir. Kimi az kar ettiğinden, kimi fazla kar ettiğinden devretmiştir. Her durumda arzulanan ise sonuna kadar sarılacak kişinin ele alması, tecrübenin birikimin kaybolmamasıdır, fakat bu tam anlamıyla gerçekleşememiştir.

69 Yerli zincirler de benzeri dalgalanmalar yaşamışlardır. Çoğunlukla başarılı bir işletme sistemine ve iyi bir isime sahip olanlar franchising sistemini kullanmaya başlamışlar ancak iyi etüt edememeleri ve uzun vadeli düşünmemeleri onları sorunlarla karşı karşıya bırakmıştır. Yetersiz franchising tecrübesi, yasal boşluklar, franchise verilen kişide seçici davranmama ve işletme kıskançlıklarından ötürü sayıları hızla artan zincirler, aynı hızla 2-3 sene içinde yeniden küçülmüşlerdir. Türkiye'ye yeni mal ve hizmetlerin, bunun yanında yeni teknoloji ve iş organizasyonunun gelmesi için franchising sistemi uygun bir yöntemdir. Yalnız Türkiye alan ülke olarak lisans bedeli, royalty, kar payı gibi bir meblağı yurtdışına ödemek zorundadır. Bu açıdan gelen mal ve hizmetin gerçekten ülkeye yararlı olması için, gelen üretim teknolojisi ve organizasyonunun ülke ekonomisene bir katkıda bulunması şarttır. Franchising sistemini alan ülke kadar veren ülke de olmak önemlidir. Bu yöntemle Türkiye'nin isim yapmış bazı mal ve hizmetlerini yurt dışında tanıtmak ve yaymak gerekecektir. Bu bakımdan güçlü Türk firmalarının bazı ürünlerimizi yurt dışında franchise sözleşmesi yoluyla tanıtması zamanı gelmiştir. Böyle bir yolla dış ve iç denge sağlanmış olacaktır. 52. Franchising Sisteminin Türkiye'deki Seçenekleri Nelerdir? 1) Girişimcinin franchising seçeneklerinden birincisi, Amerika'dan, Avrupa'dan ve dünyanın diğer bölgelerinden franchise vermekte olan yabancı firmalardan biriyle franchise anlaşması yapmaktadır. Bu seçenekte girişimciler, ürün/marka

70 veya işletmecilik imtiyazmı yurtdışındaki ana firmadan anlaşma yoluyla satın almaktadır. 2) Girişimciler için ikinci seçenek ise ürün/marka veya işletmecilik imtiyazını yurtdışındaki ana firmadan değil, Türkiye'den almaktır. Ana firmayla Türk firması arasında yapılan "master lisans" anlaşmasıyla yerli firma ürün/marka veya işletmecilik imtiyazını iç piyasada hem kendisi kullanmakta hem de Türk girişimcilere kullandırmaktadır. 3) Franchisingde üçüncü seçenek, piyasada pazar payı oluşmuş, tanınmış yerli markaların şemsiyesi altına girmektir. 53. Franchising Sektörünün Ulusal Ekonomiye Katkıları Nelerdir? Dünya piyasalarındaki yoğun rekabeti gözönüne aldığımız zaman franchising sistemi ile iş yapma daha kolay ve risksiz görülmektedir. Sistem sayesinde KOBJ'ier bile tek başlarına altından kalkamayacakları teknolojilere sahip olma, bunlardan ücretsiz eğitim alma, ana firmanın promosyon hizmetlerinden yararlanma ve yeni geliştirilmiş ürüne sahip olma şanslarını elde etmektedirler. Sistemin taraflara olduğu kadar ülke ekonomisine de bir çok faydası bulunmaktadır. Günümüzde tüketiciler hizmet, fiyat ve kalitenin çeşitlilik arz etmesi nedeni ile arzu ettikleri kalite-fiyatı bulacaklarından emin oldukları işletmelere yönelmektedirler.

71 Bu da standartlardan ödün vermeyen ve yaygm olarak hizmet verebilen işletmelerin önemini arttırmaktadır. Franchising sistemi bu tür işletmelerin oluşmasına imkan vermekte, bu sayede ürün ve hizmetlerde kalite ve teknoloji düzeyi yükselmektedir. Bunların yanısıra Franchising sisteminin; kaynak israfını en alt düzeye indirmesi, başarısızlıklar nedeniyle meydana gelen genel ekonomik kayıpların önlenmesi, istihdam yaratması, ihracat ve döviz girdisi sağlaması, en önemlisi ürün ve hizmet kalitesini arttırması gibi ülke ekonomisine sağladığı yararlar da gözardı edilmemelidir yılında franchising türü satışların, tüm perakende satışların yarısına ulaşacağı tahmin edilmektedir. 54. Franchising Sistemi ile İlgili Olarak Avrupa Birliği'nde Verilen Teşvikler Nelerdir? Franchising karlı ve iş güvencesi yüksek bir işkolu olduğundan, genellikle teşvike ihtiyaç olmuyor. Bununla birlikte, franchise işletmeler genelde hizmet sektöründe faaliyet gösteren küçük işletmeler olduklarından, KOBİ'lere verilen teşviklerden yararlanıyorlar. AB üyesi ülkelerde bu kapsamda verilen devlet yardımları, ana hatları ile: - Kuruluş için hibe, düşük faizli kredi veya kredi garantisi - Yeniliklere yönelik yatırımlar için yardım yada düşük faizli kredi

72 kredi - Yeniliklere yönelik yatırımlar için yardım yada düşük faizli - Enerji tasarrufu sağlayan yatırımlar için yardım yada düşük faizli kredi - Yönetim ve satış danışmanlığı için yardım AB Komisyonu'nun 15/6/1994 tarihli toplantı sonrasında Bölgesel Politikalar Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan bildiride, KOBİ'lerin desteklenmesinin esasları ve öncelikleri belirtilmiştir. Bunlar; - Kalite, teknoloji, yönetim, komünikasyon - Çevre ve enerjinin korunması - Araştırma merkezleri - Pazara giriş - Çalışanların eğitimi - Kredi ve finansman alanlarında yoğunlaşmaktadır. Avrupa Ekonomik Alanı anlaşmanın 61 (3c) maddesinde belirtilen "ticareti ve rekabeti bozmayacak yardımlar" kapsamında verilecek destekler şu şekilde sınırlandırılmaktadır.

73 Destek gören alanlarda Destek görmeyen alanlarda Eğitim ve danışmanlık hizmetlerinde AR-GE için büyük firmalara verilenden Yeni iş yaratılmasını amaçlayan yatırımlarda Özel amaçlı yatırımlarda Diğer yatırımlarda 3 yıllık süre içinde AB'ye bildirilmeden en çok net en çok brüt en çok brüt en çok en çok en çok en çok %30 % 15 %50 % 10 fazlası 3000 ECU/ işgücü % ECU ECU Üye ülkelerde uygulanan teşvikler, bu çerçeve içinde kalmakla birlikte çok çeşitlilik göstermektedir. 55. Franchising Sistemi ile İlgili Olarak Türkiye'de Verilmesinde Yarar Görülen Teşvikler Nelerdir? Türkiye'de franchising sistemine verilmesinde yarar görülen teşvikler şunlardır: - Yatırım indirimi - İthalatta vergiden muafiyet - Yatırım mallarında KDV ertelemesi - AR-GE, tanıtım, patent, marka, danışmanlık masraflarına katkı - Uzun vadeli, düşük faizli kredi ve leasing sağlanması - Kredilere teminat desteği

74 56- Franchising Sistemi île İlgili Bilgi Alınabilecek Kuruluşlar Hangileridir ve Hizmetlerinin Kapsamı Nedir? Ulusal Franchising Derneği (UFRAD), Türkiye'de franchising sisteminin gelişmesi, sistemin sağlıklı bir şekilde yerleşmesi ve yürütülmesi, sisteme güven duyulmasının sağlanması amacıyla 1991 yılında kurulmuştur. UFRAD'ın amacı, franchising'in Türkiye'de doğru bir biçimde öğrenilmesini ve sağlıklı bir biçimde gelişmesini sağlayabilmek, temel kuralları belirlemek ve uygulanmasını sağlamak, Türk hukuk sistemi içinde yerini bulması ve sistemin geliştirilmesi için bilgi kaynakları oluşturmaktır. UFRAD amacını gerçekleştirmek için çeşitli faaliyetlerde bulunur. Bunların bir kısmı doğrudan kendi üyelerine, bir kısmı konuyla ilgili diğer kişi ve kuruluşlara yöneliktir. UFRAD, üyeleri için gerekli olan bilgileri derler ve onlara iletir. Ayda bir kez hem üyelerine, hem de diğer ilgililere ve basına ulaştırılan UFRAD Bülteni'ni yayınlar. Aylık üye toplantılarında üyeler birbirlerine deneyimlerini aktarırlar ve sorunlara ortak çözümler bulunmaya çalışılır. Franchisor olmak isteyenlere danışmanlık hizmeti verilir. Her konuda franchising ile ilgili uzmanların yardımı sağlanır. Dernek merkezinde oluşturulan kitaplıktan, franchising konusunda bilgi almak isteyen herkes yararlanabilir. Franchisee adaylarına ilgi alanlarına göre yurt içinde ve yurt dışında ilgili kuruluşlarla bağlantı kurabilmeleri için yardım edilir.

75 UFRAD, devletle olan ilişkilerini geliştirmeye çalışmaktadır. Kredi ve teşvik olanakları araştırılmaktadır. Bu nedenle finans kuruluşları ile görüşmeler yapılmaktadır. Franchising'in ülke ekonomisine her açıdan katkıda bulunduğunu bilen UFRAD, Uluslararaası Franchise Birliği (İFA) ve Avrupa Franchise Federasyonu (EFF)'nun yanı sıra diğer ülkelerin franchise birlikleri ile de ilişkilerini sürdürmektedir. ÜYELİK UFRAD'a üye olabilmek için, iki üyenin tavsiyesi isteniyor. Eğer yabancı bir zincirin Türkiye hakları alınmışsa ana firmanın kendi ülkesindeki franchise derneğine üye olması, üye kabulü için yeterli sayılıyor. Yerli bir firma franchise veriyorsa veya yabancı ülkede dernek üyesi olmayan bir zincirin temsilciliği alınmışsa, önce iki tane franchise verilmesi bekleniyor, sonra franchising uygulamalarına bakılarak üyelik başvurusu kabul veya reddediliyor. DÜRÜSTLÜK ve AÇIKLIK İLKELERİ UFRAD üyeleri, UFRAD'ın 1995 yılında kabul ettiği dürüstlük ve açıklık ilkelerini uygulamayı taahhüt etmişlerdir. Dürüstlük ilkeleri, Avrupa ülkelerindeki franchise verenlerin gönüllü olarak benimsediği temel ilkelerdir. Açıklık ilkeleri ise, Amerika Birleşik Devletlerinde halen geçerli kanunlara göre, franchise almak isteyenlere verilecek olan bilgi paketini tanımlamaktadır. Üyeler hakkında UFRAD'a gelen şikayetler değerlendirile-

76 rek gerekirse üye firma hatalı uygulamasını sona erdirene kadar ismi listeden çıkarılıyor. Yani bir anlamda "beyaz liste" yapıyor. Bu, listedeki firmaları yatırımcılar nezdinde avantajlı duruma getiriyor, listede yer almayanları aynı ilkeleri uygulamaya özendiriyor, yatırımcıyı koruyor. YASAL ÇERÇEVE UFRAD, ülkemizde franchising sisteminin güvenilir kalması için çalışmaktadır. Mevzuattaki eksikliklerin tamamlanması için yurt dışındaki uygulamaları izlemektedir. Kamu yetkilileri nezdinde franchising'i ve ihtiyaçlarını tanıtmak için girişimlerde bulunmaktadır. Türkiye'de UFRAD üyesi olmayan franchise zincirleri de var. Bunların bir kısmı şimdilik franchise vermedikleri çin UFRAD'a üye olamıyorlar. Bir kısmı üyelik için başvurmamışlardır. Bir kısmı da çeşitli nedenlerle üyelikten çıkarılmışlardır. (UFRAD üye listesi ve üye olmayanların listesi ekta sunulmuştur.) UFRAD'dan başka FS "Franchise Specialist" şirketi franchising sistemi ile ilgili danışmanlık hizmetleri vermektedir. FS-FRANCHISE SPEClALIST'in hizmetleri: - Franchise almak isteyenler için; en uygun yabancı franchise zinciri seçimi, anlaşma şartlarının ne olması gerektiği

77 hakkında fikir, dükkan için en uygun franchise seçimi - Franchise vermek isteyenler için; sistemi mevcut haliyle tanımlama ve tanıtma, franchise sözleşmesi, el kitabı hazırlama, kontrol sistemi hazırlama, eğitim sistemi hazırlama, halkla ilişkiler, ürün geliştirme, reorganizasyon, reklam, dekorasyon-tasarım, franchise fiyatlandırma, franchisee arama, yurtdışına açılma, yer seçimi, lojistik, ekipman seçimi, yerli sanayi ve firmalarla ilişkiler, piyasa araştırma, bütçe, fon akış, nakit akış, depo ve envanter sayımı, maliyet belirleme, pazarlama alanı. FS, Franchise sistemine geçmek isteyen yerli kurumlara her adımda yardımcı olmaktadır. Yurtdışından ülkemize gelmek isteyen franchise kurumları için ülkemizde faaliyet gösteren yabancı ticaret ataşelikleriyle birlikte hareket ederek bu hizmeti yerine getirmektedir. Franchise sisteminin en önemli noktası olan doğru yatırımcıların bulunmasında, her aşamada bilimsel veriler kullanarak franchise veren kurumlara hizmet vermektedir. Bu hizmet yerine getirilirken direct-mail, basın ilanları gibi araçlara başvurulmakta ayrıca bilgi bankasında oluşan yatırımcı portföyüde değerlendirilmektedir. 57. Dünyada Franchising Sistemi ile İlgili Örgütlenmeler Nelerdir? Franchising yapılan her ülkede yalnızca bir dernek kurulmuştur sonu itibarıyla 36 ülkenin herbirinde tek bir franchising derneği faaliyettedir. Bu ülkeler sırasıyla:

78 Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin, Avustralya, Avusturya, Belçika, Brezilya, Bulgaristan, Çekoslavakya, Çin, Danimarka, Endonezya, Finlandiya, Fransa, Güney Afrika, Hollanda, Hong Kong, İngiltere, İrlanda, İspanya, İsrail, İsveç, İsviçre, İtalya, Japon-ya, Kanada, Macaristan, Malezya, Meksika, Norveç, Polonya, Portekiz, Romanya, Singapur, Yunanistan. Bunlara ek olarak Avrupa Franchise Federasyonu vardır. Franchising konusunda uluslararası örgütlerin en eskisi İFA (Uluslararası Franchising Derneği) ABD'de kurulmuştur. Amerika dışında da franchise veren firmalardan 800 üyesi vardır. Bütün ülkelerdeki dernekler, bunların arasında UFRAD'da IFA'da kardeş dernek statüsündedir. Avrupa'daki franchising derneklerinin üst kuruluşu ise (EFF) Avrupa Franchise Federasyonu'dur. UFRAD'ın EFF'ye üye olabilmesine izin veren Bakanlar Kurulu kararı çıkmış, üyelik için başvurulmuş, işlemleri halen sürdürülmektedir. Her ülkede yalnızca bir tek dernek üyesi olması, franchise derneklerine bir takım fonksiyonlar yüklemiştir. Devletten beklenecek hizmetlerin bir kısmını bu dernekler üstlenmişlerdir. Örneğin Avrupa Franchise Federasyonu, "Dürüst Franchise İlkeleri" ile uygulamaya belli standartlar getirmiş ve üyelerinin uymasını zorunlu tutmuştur. Amerika'daki ve Kanada'daki derneklerde kendi üyelerine yönelik benzeri ilkeler getirmişler-

79 dir. Franchise konusunda bilgi ve istatistikirin toplanma yeride yine dernek olmaktadır. Araştırmacı ve yatırımcılar, aradıkları bilgileri derneklerden edinmektedirler. Dernekler, fuar düzenlenmesinde de öncü rol oynamaktadırlar. 58. Franchising Piyasasını Destekleyen Finans Kurumları, Uzun Vadeli Düşük Faizli Kredi Bulunabilmesi İçin Başvurabilecek Kurumlar Hangileridir? Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin sorunlarının çözümünde franchising sistemi alternatif olarak önerilebilir. Bu konuda Ulusal Franchising Derneği, TOSYÖV ile temaslara geçmiştir. TOSYÖV "Türkiye Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticiler Vakfı" KOBİ'lerin rekabet gücünü arttırmak, sivil örgütlenme ihtiyacını karşılamak ve girişimciliği desteklemek amacıyla 1990 yılında kurulmuş bir vakıftır. Güçlü bir örgütlenmeye ve ağırlıklı olarak KOBİ'lerden oluşan 2150 üyeye sahiptir. UFRAD ve TOSYÖV franchising konusunda işbirliği yapmaktadırlar. UFRAD, franchise almak isteyenlere danışmanlık hizmeti verir ve kendine gelen franchise şikayetlerini TOSYÖV'e iletir. TOSYÖV kendine gelen franchise alma başvurularını UFRAD'a iletir ve franchisee'lere Kredi Garanti Fonu'ndan finansman sağlar. Kredi Garanti Fonu'nun bankacılık sisteminden koparak finans-man piyasasına giren hizmet birimlerinden biri olarak KOBİ'lere, dolayısı ile de Türk ekonomisine daha yararlı olabilmesi için, kredi piyasalarında etkili bir fonksiyon icra

80 etmesi gerekmektedir. Bu da KGF'nun yöresel ve sektörel alanda ihtisaslaşması sonucunda gerçekleşecektir. Bununla birlikte KGF'nun kamu desteğine ihtiyacı vardır. Bu desteğin ilkini; Kurumlar Vergisi Muafiyeti alarak kazanmıştır. Kredi Garanti İşletme ve Araştırma A.Ş., Kredi Garanti Fonu sisteminin Türkiye'deki uygulamasını yapmak için tesis edilen ilk kuruluştur. Amacı firmaların talep ettikleri krediye karşılık müracaat ettikleri bankaya verebilecekleri yeterli değerde teminat bulunmadığı hallerde, KGF tarafından kredi talebinde bulunan firma lehine, kredi verecek bankaya Garanti/Kefalet vermek ve bu suretle teminat açığını ortadan kaldırmasını ve firmanın krediyi almasını sağlamaktır. Firmaların projeye dayalı olarak kredi taleplerinde projenin kendisi teminat olarak kabul edilebilmektedir. KGF, Türkiye ile Federal Almanya arasında Temmuz 1993 yılında yapılan "Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler için bir Kredi Garanti Fonu kurulmasına yardım" konulu proje anlaşması ile kurulmuştur. KGF'nin ortakları Türkiye Orta Ölçekli İşletmeler Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticileri Vakfı (TOSYÖV), Mesleki Eğitim ve Küçük Sanayi Destekleme Vakfı (MEKSA), Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu (TESK) ve Küçük ve Orta Ölçekli Sanayii Geliştirme Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) dır. Türkiye Halk Bankasının ortaklığı içinde gereken formaliteler tamamlanmıştır. Anlaşma uyarınca Alman Federal Cumhuriyeti fonun ilk sermayesini teşkil etmek üzere 3.5 milyon

81 DM katkıda bulunmayı kabul etmiştir. Bu katkı 2 yıllık pilot uygulama dönemi sonunda 8 milyon DM'a yükselecektir. Sermayenin ilk dilimi olarak 1.5 milyon DM Türkiye'ye aktarılmış olup bu fonun yatırılacağı Fon Bankası olarak seçilmiş bulunan Halkbank'a yatırılmıştır. KOSGEB ve ortak olacak Halkbank da KGF'ye katkıda bulunacaktır. Dünyadaki KGF uygulamalarında birden çok bankanın tahsis edeceği kredi fon tarafından garanti/kefalet verilebilmektedir. KGF'nin Türkiye'deki güncel uygulamasında ise Fon Bankası olan Halkbank kredilerine garanti/kefalet verilmektedir. Pilot Uygulama döneminden sonra genel sisteme uyacak şekilde birden fazla bankanın kredilerine garanti kefalet verilebilmesi için çalışmalara başlanmıştır. Halkbank Fon Sermayesinin 3 katına kadar KGF'nin garanti/kefalet'ini kabul etmektedir. KGF'nin Garanti Verebileceği Krediler ve Garanti Verme Koşulları: KGF, KOBİ'lerin her türlü sanayi, ticari ve fon kredilerine garanti/kefalet verebilir. KGF kredi değil garanti vermekte veya bankaların krediyi vermeleri için eksik kalabilen teminatı tamamlamaktadır. - KGF en çok 100 işçi çalıştıran KOBİ'lere Garanti/Kefalet vermektedir. - KGF'den Garanti/Kefalet desteği alabilecek KOBİ'lerin

82 TOBB veya TESK'e bağlı bir odaya kayıtlı olmaları aranmakta, TOSYÖV veya MEKSA ile de ilişki içinde olmaları istenmektedir. - KGF en çok DM eşdeğeri TL krediye garanti kefaleti verebilmektedir. Verebileceği garanti kefalet limiti ise DM eşdeğeri TL.'dir. KGF, Halkbank tarafından verilmesi uygun bulunan kredinin en çok %80'ini için Garanti/ Kefalet vermektedir. - KGF en çok 8 yıla kadar vadeli kredilere Garanti/Kefalet vermektedir. -Kredi teminat açıklarının KGF tarafından verilecek Garanti/ Kefalet ile karşılanmasını isteyen KOBİ'ler KGF'nun işyerlerinde incelemelerde bulunmasını, kayıt ve belgelerini görmelerini kabul edecektir. Garanti verilmesini talep eden KOBİ'lerin muhasebelerini düzenli ve mali analiz yapmaya uygun bir sistemde tutmaları aranmaktadır. - KGF'den Garanti/Kefalet verilmesinden, kredinin tümünün geri ödenmesine kadar teknik konularda ve işletme yönetimine ilişkin olarak kredi alan KOBİ'lere aktif danışmanlık vermektedir. - KGF'un Garanti/Kefalet Verme Süreci: - KGF'un Garanti/Kefalet verebilmesi için talepte bulunan KOBİ'nin bir bankaya kredi müracatmda bulunması ve banka tarafından olumlu bulunup talebin kredilendirilebilir olduğunun banka tarafından teyid edilmesi gerekmektedir.

83 - Banka kabulünü belgeleyen yazılı teyidini yaptığı inceleme raporları (fizibilite, piyasa istihbaratı vb.) ile birlikte KGF'ye gönderecektir. - KOF bankanın göndermiş olduğu inceleme raporlarından yararlanacaktır. Ancak KGF'de ayrıca mali analiz, istihbarat ve gerektiğinde fizibilite raporu hazırlayacak krediye Garanti/ Kefalet verilip verilmemesi konusunda kendi ilgili organlarından karar çıkartacaktır. Olumlu veya olumsuz karar ilgili bankaya ve talep sahibine yazılı olarak bildirilecektir. - Talep sahibi KOBİ kendisi ile ilgili bilgi ve belgelerin bankalardan alınabilmesi ve bankalar nezdindeki her türlü hesaplarından komisyon ve diğer ücret ve masraflarının alınabilmesi için KGF'unc hazırlanan muvafakatnameyi imzalayacaktır. - Garanti verilmeden önce KOBİ, KGF'unca hazırlanan "Garanti/Kefalet" sorumluluğunun müşteri tarafından üstlenilmesi taahhütnamesini varsa kefilleri ile birlikte imzalayacaktır. - KGF sisteminin amacı projesi uygun, kredilendirilebilinir ama teminat gösteremeyen KOBİ'lere garanti vermektir. İşletmelerin verilecek teminatları olduğu zaman KGF'na ihtiyaçları olmayacaktır. KGF için en önemli teminat projenin kendisidir. Prensip olarak KGF Garanti/Kefalet verirken maddi teminat almamakla beraber, gerekli gördüğü hallerde krediyi veren bankanın prensiplerine uymadığı için kabul etmediği

84 varlıkları teminat olarak alabilir ve de bankanın almış olduğu teminatlar üzerinden ekspertiz değerine bakmaksızın, daha yüksek derecede ipotek koyabilir. KGF Garantisinin KOBİ'lere Maliyeti: KGF vermiş olduğu garantilerden ve garanti bakiyesi üzerinden kredinin vadesine ve türüne göre %2-4 arasında değişen yıllık komisyon+kdv almaktadır. Genç girişimci kredilerine verilen garantilerde ise komisyon oranı %2+KDV'dir. Kredi Garanti Fonu'nun yanı sıra yatırımların leasing yöntemiyle finanse edilmesi hızla artmaktadır. Yatırımın banka kredileri yoluyla finanse edilmesi, franchisingcilere ağır yükler getirmektedir. Bugün maximum alınabilecek banka kredisi 18 aya bölünürken, leasing de 3-4 senelik sözleşmeler yapılabilmektedir. Leasing şirketleri ana franchisor'dan teminat aldıkları zaman, sabit kıymet yatırımı ve başlangıç envanterini oluşturacak mal alımları için franchisee'leri lease etmektedirler. Franchisee'lere finansman sağlayan leasing şirketlerinden bazıları şunlardır: TeL numarası Halk Leasing (212) İktisat Leasing (212) Marmara Leasing (212) TOSYÖV (312)

85

86 KAYNAKÇA - Verimlilik Dergisi, (Milli Prodüktive Merkezi Yayını 1996/1) İşletme ve Pazarlama Yönteminde Yeni Bir Sistem: Franchising Dr. i. Kahraman Arslan - Verimlilik Dergisi (MPM, 1995/3) Araştırma Görevlisi Murat Akın - Mükellefin Dergisi (Lebib Yalkın Yayımlarıl996/1) Prof. Dr. Selahattin Tuncer Franchise ve Vergi Sorunları - UFRAD Yayınları (Nisan, 1996) - Franchise Specialist, Franchise Danışmanlık Ltd. Şti. Mustafa Kolcu (Kurucu) - Dünya Gazetesi'nin Çeşitli Tarihlerdeki Nüshaları ve Ekleri - Resmi Gazete, Yabancı Sermaye Çerçeve Kararı Resmi Gazete, Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Vergi Dünyası, Nisan 1996 Ejder Ayanoğlu (Hesap Uzmanı) - Sorularla Franchising Türkiye Uygularnası, Mehveş Mustafaoğlu İTO Yayınları (Ağustos 1997 İkinci Baskı)

87 TÜRKİYE'DE BAZI FRANCHISOR ŞİRKETLERİN LİSTESİ FİRMA ALPHAGRAPHıCH MCDONALD'S 7 ELEVEN! MAILBOXES KWIKKOPY PIZZA HUT PIZZADAYS BATA KUNDURA NECTAR BEAUTY SHOP NUTRASLIM PROFESSIONAL CARPET SYSTEM PREMAMAN WIMPY SAGRA SPECIAL YA-PA ÇOCUK HACIOGLU LAHMACUN TURYAP BIRLEŞIK EMLAKÇıLAR EMLAK MARKET BIR EMLAK BILGI ASE EXPRESS A3BATE. PIZZAMATIK COnON BAR SULTAHAM,ET KÖFTECISI C.C. ILETIŞIM BAGUEHÂ LOFTJEANS SıLK&CASHMıRE FUTURE KıDS MELIKE & ZEYNEP BURGY'S LINK PAZARLAMA MADO OFFıCE 1 SUPERSTORE MUDO MUDURNU FRIED CHICKEN MEGAVIZYON... OKOTEK DOĞAL URUN MARKET SAMPı PIDE PATHı ÇOK ŞEKER ZIEBART TIDY CAR RAKSOTEK. SıCıLYS'S PIZZA SPECTBUM. LC. WAIKIKI YETKİLİ Temel Şahingiray Sermet Işın Altan Acıkel Serdar Yanaşan Osman Togay Ümit Eruysal Ali Tezölmez Aydın Yurdum Erol User Hakan Ferhatoğiu Ahmet Zorlu Melek Büyükokutan Ali Fuat Düveroğiu Recep Ali Aksoylu Turan Ozüduru Yılmaz Esen Azmi Şarıbay Zafer İş Tamer üemirdelen Önder Akman Sermet Çetin Kemal Llnal Altay Coşkunoğlu Sinan Akgün Göksel Unsal Haluk Çeçen Sinan Kurtbay Gökhan Bars Ayşen Zamanpur Mehmet Bayraktar Melike Kunter Fatih Öztürk Cem Topuzoğlu İsmet Or Mayir Saranga Gönül Han Uğur Türesin Mete Sayacı Hulusi Barlas Funda Kayhan Muhteşem Emre Mustafa Serttürk Süha Uluçay Ümit Teoman Tanıu Kürkçü Nadir Patır Makbule Yurtsever TELEFON FAX

88 STYLES ON VIDEO FS (FRANCHISE SPECIALIST) ULKER SHOP VAKKO GÖMLEK PAUL BAGET EBB EURO BARTER BUSINNES ESCORT LAND EXPRES KARGO TÇSPO MIGROS SCHLOTZSKY'S Deli CEYLAN MOTTA PASTANELERİ OMEGA MR. BRICOLAGE DUELCOM ARTOS Nadir Özbala Osman F. Bilge Gürsel Ekmekçi Sedat Altunay Fariye Kiper Ender Armağan Biro! Özçelik Ajlan Yanaşan Turgut Ayker Bülent Özaydınlı Burak Köseoğlu Doğan Barış Gürkan Donat Mustafa Gün ar Ahmet Ceritoglu Baybars Altuntaş Mustafa Kolcu FRANCHISING KURULUŞLARI - Ulusal Franchising Derneği (UFRAD) Serdar Yanaşan (Başkan) Aykut COŞ (Genel Sekreter Yardımcısı) Osman Bilge (Genel Sekreter Yardımcısı) Adres: Ergenekon Cad. No: 89/15 Pangaltı İş Merkezi Pangaltı-İstanbul Tel.: (0212) Franchise Specialist Kurucular: Mustafa Kolcu-Osman Bilge Adres: Selime Hatun Cami Sok. Özlen Apt. 13/4 Fındıklı İstanbul Tel.: (0212) Faks: (0212)

89 İSTANBUL TİCARET ODASI YAYINLARI (1998^ YAYIN NO. YAYIN ADI 1 Mermer Araştırması 2 Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği 3 Macaristan Ülke Profili, Gıda Piyasası ve Türkiye Macaristan Serbest Ticaret Antlaşması 4 Bakkaliye Sektörünün Profili ve Rekabet Olanakları 5 Turkey The Land Of Business Opportunities (İş Fırsatları Ülkesi Türkiye) Yurtiçi Endüstriyel ve Sektörel Fuarlar Takvimi Calender of Industrial & Trade Fairs in Turkey 8 ingilteredeki Türk Girişimcileri 9 Sorularla Dış Ticaret Mevzuatı Rehberi 10 CE Rehberi Yurtiçi İndirimli Oteller Katalogu Yurtdışı İndirimli Oteller Katalogu 13 Hindistan Ülke Etüdü Yurtdışı Fuarlar Kitabı, 15 Etiyopya Ülke Profili İndirim Sağlayan Sağlık Kuruluşları 17 2OOOT1 Yıllarda İstanbul'un Altyapı Beklentileri ve Mekansal Örgütlenme 18 Doğu Anadolu'da Kış Turizmi ve Gelişme Olanakları 19 Yüksek Öğrenim Kurumlarının Bölgeler Arası Gelişme Farklılıkları Açısından İşlevi 20 İstanbul Küçük Sanayi Kapasite Kullanım Araştırması 21 Japon Şirketlerinde Karar Alma Yöntemleri 22 Slovenya Ülke Etüdü 23 Japon Şirketlerinde Personel Yönetimi 24 Bosna Hersek Ülke Etüdü 25 İstanbul Atatürk Haya Limanı Tarifeli Uçuşlar Rehberi 26 Türkiye'de Fiyat İndeksleri Hesap Yöntemleri ve Uygulamaları Paneli 27 Polonya Ülke Profili; Mevzuat ve Türk Girişimcileri 28 Gümrük Mevzuatı 29 Rakamlarla Türkiye Ekonomisi 30 Turkey in Figures 31 Altın Bankacılığı, Borsası, Rafinerisi ve Türkiye 32 Avusturya'daki Türk Girişimcileri

90 33 Rusya Federasyonu Ülke Profili ve Bisküvi-Şekerleme Ürünleri İhracat Pazar Araştırması 34 Brezilya Ü[ke Profili 35 Slovakya Ülke Profili ve Türkiye Slovakya Serbest Ticaret Antlaşması 36 Çek Cumhuriyeti Ülke Profili ve Türkiye Çek Cumhuriyeti Serbest Ticaret Antlaşması 37 Hırvatistan Ülke Etüdü 38 İstanbul'un Ekonomik ve Sosyal Göstergeleri 39 Social and Economic Indicators of İstanbul 40 Bulgaristan Ülke Profili, Mevzuat ve Türk Girişimcileri 41 Türk Gıda Mevzuatı Semineri 42 İstanbul'un Ulaşım Sorunlarının Çözümü için Kısa ve Orta Vadeli Çözüm Önerileri 43 Tarihi Yarımadanın Ulaşım Sorunları ve Acil Çözüm Önerileri 44 Danimarka'daki Türk Girişimcileri 45 Çalışma Mevzuatı Bilgilendirme Semineri 46 Sorularla Çalışma Mevzuatı El Kitabı 47 Asya Krizi, Uzakdoğu Finans Krizinin Türkiye Ekonomisi Üzerindeki Etkileri 48 Ekonomik Rapor 49 Estonya Litvanya Ülke Profilleri ve Serbest Ticaret Antlaşmaları 50 Ekonomic Report 51 Tayland Ülke Etüdü 52 Başarılı Vergi Mükellefleri Sorularla Kambiyo Rejimi ve Dış Ticarette Banka Uygulamaları 54 Sorularla İthalat Mevzuatı 55 Sorularla İhracat Mevzuatı 56 Sorularla İhracatı Teşvik Mevzuatı 57 Başarılı İhracatçılar Türkiyede Sermaye Hareketleri, Etkileri, Nedenleri, Sonuçları 59 Avustralya Ülke Etüdü 60 Moldova Ülke Profili, Mevzuatı ve Türk Girişimcileri 61 Bilgi Ekonomisinde Elektronik Ticaret 62 İsviçre'deki Türk Girişimcileri 63 istanbul Atatürk Hava Limanı Tarifeli Uçuşlar Rehberi 64 Sorularla Forfaiting 65 Sorularla Franchising * Aralık Ayı İtibariyledir.

91 İSTANBUL TİCARET ODASI Ragıp Gümüşpala Cad. No: Eminönü/İSTANBUL Tel.: (0212) (44 Hat) Fax:(0212) http: //

92