SORULARLA FRANCHISING

Transkript

1

2 İSTANBUL TİCARET ODASI YAYIN NO: SORULARLA FRANCHISING TÜRKİYE UYGULAMASI Hazırlayan Mehveş l\/lustafaoğlu istanbul, 1996

3 PRIVE GRAFİK & MATBAACILIK SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. Yerebatan Caddesi, Salkım Söğüt Sokak No: 5, Cogaloglu/fsfanbul Tel : (0212) Fax: (021 2)

4 ÖNSÖZ Serbest pazar ekonomisinin hemen hemen tüm dünyada geçerli hale gelmesi ile yerleşik bir felsefe haline gelen küresel pazar hedefinin, önümüzdeki yıllarda da işletmelerin yönetim politikalarında ve pazarlama stratejilerinde önemli bir yer tutması beklenmektedir. Artan ticaret ile çok çeşitli mal ve hizmetler piyasalara girerek, küresel rekabet ve uluslararası işbirliği kuramlan doğmuştur. Sözleşmeler, konsorsiyumlar, ortak girişimler, franchising, entegrasyon, patent, marka, lisans anlaşması gibi çeşitli yöntemlerle, firmalar ve ülkeler arasında stratejik dostluklar ve ortaklıklar, hatta rakipler arasında işbirliği imkanları ortaya çıkmaktadır. Hızlı bir finansal entegrasyonun yaşandığı dünya piyasalanndaki yoğun rekabeti gözönüne aldığımız zaman franchising sistemi sayesinde küçük ve orta ölçekli işletmeler bile tek başlanna altından kalkamayacakları teknolojilere sahip olma, bunların ücretsiz eğitimini alma, ana firmanın promosyon hizmetlerinden yararlanma ve yeni geliştirilmiş ürünlere sahip olma şanslannı elde etmektedir. Günümüzde tüketiciler, hizmet, fiyat ve kalitenin giderek çeşitlilik arz etmesi nedeniyle, arzu ettikleri kalite ve fiyatı bulacaklarından emin olduklan işletmelere yönelmektedirler. Bu da standartlardan ödün vermeyen ve yaygın olarak hizmet verebilen işletmelerin önemini arttırmaktadır. Franchising sayesinde, gerek yurtiçinde ve dışında tüketiciden genel kabul görmüş ürünlerin ve hizmetlerin Türkiye'de yaygın olarak tanıtılması ve pazarlanması, hem de belli bir basan kazanmış yerli ürünlerimizin yurtdışına açılması sağlanacaktır. Franchising konusunda pratik bilgiler vererek bilgilendirmeyi hedefleyen kitapçığımızın başta üyelerimiz olmak üzere diğer tüm ilgililere yararlı olmasını dileriz. Çalışmayı gerçekleştiren Etüt ve Araştırma şubesi Araştırma Raportörü Mehveş Mustafaoğlu'na ve yazımını gerçekleştiren Sibel Palacıoğlu'na teşekkür ederim. Genel Sekreter Prof.Dr. İsmail Özaslan

5

6 İÇİNDEKİLER Sayfa 1. Franchising nedir? 7 2. Franciiising sisteminin tarihi gelişinni nasıldır? 9 3. Franchising türleri nelerdir? Ulusal ve Uluslararası Franchising nedir? Ürün ve Marka Franchising'i nedir? İşletme Sistemi Franchising 'i nedir? Franchising sisteminin Franchisee açısından yararları nelerdir? Franchising sisteminin Franchisee açısından sakıncaları nelerdir? Franchising sisteminin Franchisor açısından yararları nelerdir? Franchising sisteminin Franchisor açısından sakıncaları nelerdir? Franchise almayı düşünenlerin, Franchisor seçerken dikkat etmesi gereken hususlar nelerdir? Franchisor'ın yükümlülükleri nelerdir? Bireysel Franchisee'nin yükümlülükleri nelerdir? Her iki tarafın sürekli yükümlülükleri nelerdir? Franchising Sözleşmesinde bulunması gereken hususlar nelerdir? Franchising sözleşmesinde Franchisee'ye tanınan haklar ve kısıtlamalar nelerdir? Franchising Sözleşmelerinde Franchisor'a tanınan haklar nelerdir? Faaliyet Bölgesi (Franchise Territory) taraflar arasında nasıl belirlenir? Franchising Sözleşmelerinde süre ne kadardır? Franchisor'ın, Franchisee'ye verdiği destek hizmetlerinin kapsamı nedir? Franchise Bedeli "Franchisee Fees" in ödeme şekilleri nelerdir? 20

7 22. Bir Franchisor, Bireysel Franchisee adayının bir ön anlaşma innzalamasını şart koşarsa hangi ilkeler kabul edilmelidir? Franchising sisteminin uygulama aşamalan nasıl gerçekleşmektedir? Bilgi Paketinin kapsamı nedir? Master Lisans nedir? Subfranchising nedir? Franchising sisteminde Franchisee'leri kontrol mekanizması nasıl işlemektedir? Reklam ve Tanıtım yapılırken ana şirket politikalarına bağlı kalma ölçüleri nelerdir? Franchisee bulmaya yönelik reklam ve bilgilendirme nasıl olmalıdır? Rekabet politikası açısından franchise alanında yeni açılan işletmelerin yarattığı etkiler nelerdir? Franchising sistemi ile bayilik arasındaki fark nedir? Franchising sisteminin Acentelikten farkı nedir? Dünyada franchising sisteminin yasal yönden tanımlaması nasıl yapılmaktadır? Türk Hukuk Düzeninde franchising sistemiyle ilgili yasal düzenlemeler nelerdir? Franchising sözleşmesi devredilebilinir mi? Franchise veren firma yabancı uyruklu ise hangi kanun kapsamında değerlendirilmektedir? Franchising sisteminin gelişimini hızlandıran ana eğilimler nelerdir? Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerde yatırım kararı olarak franchising sistemi uygulamasının avantajlan ve dezavantajlan nelerdir? : Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (KOÖİ) sorunlanna franchising sisteminin getirdiği alternatif çözümler nelerdir? Franchising sisteminde önde gelen sektörler hangileridir? 37

8 41. Franchising sisteminin istilidama etkileri nelerdir? Leasing yönteminin franchising sistemine kazandırdı klan nelerdir? Franchising sektörüne yönelik leasing sözleşmelerindeki unsurlar nelerdir? Franchising sektöründe büyük bir marka ile leasing anlaşması yapmanın avantajlan nelerdir? Yatınm aşamasında franchisee'nin fon ihtiyacı olduğu temel konular ve bunlara alternatif çözümler nelerdir? Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlannda Franchising ile ilgili hükümler nelerdir? Franchising işlemlerinin Katma Değer Vergisi Karşısındaki durumu nedir? Franchising işlemlerinin Damga ve Harçlar Vergisi Kanunlan karşısındaki durumu nedir? Franchising'in Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi karşısındaki durumu nedir? Franchising sisteminin Türkiye'deki uygulamalan nelerdir ve nasıl bir gelişme göstermektedir? Franchising sektörünün ulusal ekonomiye katkıları nelerdir? Franchising sistemi ile ilgili olarak Avrupa Birliği'nde verilen teşvikler nelerdir? Franchising sistemi ile ilgili olarak Türkiye'de verilmesinde yarar görülen teşvikler nelerdir? Franchising ile ilgili bilgi alınabilecek kuruluşlar hangileridir ve hizmetlerinin kapsamı nedir? Dünyada franchising sistemi ile ilgili örgütlenmeler nelerdir? Franchising piyasasını destekleyen finans kurumlan, uzun vadeli düşük faizli kredi bulunabilmesi için başvurulabilecek kurumlar hangileridir? 54 Kaynakça 60 Türkiye Franchisor Listesi 61

9

10 FRANCHISING 1, Franchising nedir? Franchising, bir ürün veya hizmetin imtiyaz hakkma sahip tarafın belirli bir süre, şart ve sınırlamalar dahilinde, işin yönetim ve organizasyonuna ilişkin bilgi ve destek (know-how) sağlamak suretiyle, imtiyaz hakkına konu ticari işleri yürütmek üzere ikinci tarafa verdiği imtiyazdan doğan, uzun dönemli ve sürekli bir iş ilişkileri bütünüdür. Franchising, biribirinden bağımsız iki taraf arasında meydana getirilen sözleşmesel bir ilişkidir.franchising, sistemin yaratılma ve ilk uygulama yeri olan A.B.D.'de başlamıştır. Bu sistem ile çalışan yaklaşık 60 işkolu mevcuttur. Bunlar arasında: Otomobil kiralama. Otomobil servis ürünleri, iş yardım servisleri, iş araçları, giyim ve ayakkabı, yapı dekorasyon, bilgisayar, kozmetik perakende satış mağazası, eğitim, yiyecek, sağlık ürünleri ve servisleri, ev aletleri, kuru temizleme, fast-food, otelcilik ve lokantacılık vb. sektörler bulunmaktadır. Özellikle hizmet sektöründe bu tür çeşitlendirme hızla artmaktadır. Lügat manası "imtiyaz" olan Franchise İngilizce bir kelimedir. Fransızca "Affranchir" olan Franchise sözcüğünden "Franchising-îmtiyaz verme" kelimesi türetilmiştir. Franchisor, ürüne, hizmete veya bilgi birikimine ve bunlara ait denenmiş, kalitesini kanıtlamış ve başanlı bir markaya, isme sahip ve bunlann satış, dağıtım veya işletme hakkını belirli bir bedel karşılığı veren taraftır. Franchisor, kendisi ve bireysel Franchisee'lerinden oluşan franchising sisteminin kurucusu ve uzun vadeli koruyucusudur.franchisee, doğrudan veya dolaylı bir mali bedel karşılığında Franchisor'ın ticari adını ve/veya hizmet markasını, know-how'ini* iş görme ve teknik yöntemlerini, işgörme sistemini ve diğer sınai ve/veya fikri mülkiyet haklarını kullanma hak ve zorunluluğunu, taraflar arasında bu amaçla yapılan yazılı bir franchise anlaşmasının süresi ve kapsamı içinde devamlı olarak alacağı ticari ve teknik destek ile üstlenir.

11 Franchisee'nin Franchisor'a ödediği bedel; isim, marka veya sistemi kullanma hakkı karşılığında ödenen bir başlangıç ücreti "Franchisee Fee"den ve yıllık ciro ve kardan, anlaşmada belirlenen oranlarda, yüzde olarak ödenen ücretlerden "Royalty"den oluşur. Bu durum aşağıdaki gibi gösterilebilir: Başlangıç Ciro veya kar Ödenen + îzerinden ödenen FRANCHISEE İdari, mali, teknik, pazarlama FRANCHISOR ve eğitim destek hizmetleri < * -"Know-how", Franchisor'un tecrübe ve testlerle edindiği, patentli olmayan gizli, önemli, tanımlanmış pratil< bilgileridir. -"Gizli" bir bütün veya onu oluşturan parçalarının kesin bir bileşimli olan know-how" "genel olarak bilinmiyor veya kolayca ulaşılamıyor demektir. i -"Önemli" know-how malların satışı veya hizmetlerin son kullanıcıya sunulması konusunda önemli bilgiler içeriyor demektir. Özellikle mallann satışa sunulması, hizmetlerin sunulmasıyla bağlantılı olarak malların işlenmesi, müşterilere davranış yöntemleri, işletme ve finans yönetimini ilgilendiren konulan kapsar. Know-how, anlaşma tarihi itibariyle Franchisee'ye yarar sağlamalı, onun rakipleri karşısındaki konumunu güçlendirmeli, özellikle onun performansını yükseltmeli veya yeni bir pazara girmesine yardım etmelidir. -"Tanımlanmış" know-how gizli ve önemli sayılmaya yeterli derecede etraflıca tanımlanıyor demektir. Know-how tanımı franchise anlaşmasında veya ayrı bir belgede yapılmış veya uygun herhangi bir şekilde kaydedilmiş olabilir.

12 2. Franchising sisteminin tarihi gelişimi nasıldır? Bugünkü anlayışla, A.B.D'deki franchising uygulamalannın geçmişi, bir yüzyıl önceye dayanır. Amerikan iç savaşının ardından, 1863 yılında Singer Dikiş Makinalan Şirketi, finansal açıdan bağımsız olan işletmeleri franchising yoluyla birleştiren bir dağıtım sistemi kurmuştur. Franchising sistemi en güçlü tanıtımını 1888'de General Motors ve 1902 'de ilaç sektörüne franchise veren Racall ile yapmıştır. Daha sonra, araba üreticileri, Pepsi-Cola, Coca-Cola ve Seven-up gibi alkolsüz içecek firmalan, benzin istasyonları zinciri ve çeşitli perakende satış mağazaları sisteme katılmıştır. 1950'li yıllann sonlannda, franchising sisteminde patlama olarak nitelendirilebilecek bir artış olmuş ve düzinelerce franchising sistemi oluşturulmuştur. Yine 1950'li yıllarda, rekabet ve ekonomik gelişme üzerindeki olumlu etkileri nedeniyle, halkın dahada çok ilgisini çeken franchising sistemi, yeni bir hız kazanmıştır. Bu dönemden sonra, franchising, iş yapmanın farklı bir yöntemi olarak tanımlanmıştır. Bu tanımlama, sistemin 1960'lı yıllarda franchising yöntemleri kullanılarak, yaratıcı yeni girişimciliğin gelişmesine de olanak sağlamıştır. Franchising, ilgili işadamlan ve profesyoneller için farklı bir uzmanlık alanı haline gelmiştir. Bu gelişmelerin etkisiyle 1960 yılında franchising sektörünün ilk birliği olan "Uluslararası Franchising Birliği" (international Franchise Association -İFA) kurulmuştur. Sistem sadece ekonomik faydaları için değil, aynı zamanda sosyal önemi açısından da tercih edilmiştir. Böylece, büyük işletmeler ve küçük girişimciler, kendilerine karşılıklı olarak fayda sağlayan bir birliğe bağlanma olanağına kavuşmuşlardır. Bu nedenle, franchising bağımsız çalışan işadamlannı hem korumuş, hem de büyümelerine yardımcı olmuştur. Bu gelişmelerin sonucu olarak, A.B.D'de 1991 yılında perakende satışlann % 35 'i franchising işletmeleri tarafından

13 gerçekleştirilmiştir. Sözkonusu yıl, satışların değeri milyar dolara ulaşmıştır. 1970'li yıllarda Avrupa'da hızla yaygınlaşan franchising sisteminin ülkemizdeki uygulamalan ise, 1980'lerin ikinci yarısında başlamıştır. Franchise vererek Türkiye pazanna ilk giren firmalar, Mc Donald 's, Pizza-Hut, Wendy's ve Kentucky Fned Chicken gibi fast-food alanında dünya çapındaki isimlerdir. Türkiye'ye fast-food ile giren ve özellikle hizmet sektöründe büyük ilgi ile karşılanan franchising çok hızlı bir biçimde yaygınlaşmaya başlamıştır. 3- Franchising türleri nelerdir? Franchising sistemini uygulamalan açısından iki grupta incelemek mümkündür. Sistemin uygulandığı ülkeye göre; Ulusal ve Uluslararası Franchising'den sözedilebilir. Sunulan fırsatlar açısından; Ürün ve Marka Franchising'i, İşletme Sistemi Franchising'! şeklinde bir sınıflama yapmak mümkündür. 4. Ulusal ve Uluslararası Franchising nedir? Franchising sözleşmesi bir ülke sınırları içinde, şehirler ya da bölgeler arasında yapılıyorsa Ulusal Franchising, iki ülke arasında yapılıyorsa Uluslararası Franchising'den söz edilebilir. 5. Ürün ve Marka Franchising'i nedir? Ürün ve Marka Franchising'i A.B.D.'de üretici ve satıcı arasında bağımsız bir satış ilişkisi şeklinde başlamıştır. Bu ilişki çerçevesinde, satıcı firma, kendini üretici firma ile özdeşleştirmeye çalışmaktadır. Belirli ürünlerin, benzer görünümdeki bağımsız işletmelerde pazarlanması sonucu, üretici ile satıcının aynı imaj altında birleşmesi sağlanmaktadır. Bu tür franchising'de esas olan belirli bir marka ya da ticari unvanın kullanılmasıdır. Ayrıca imtiyazı veren firma karşı taraf üzerinde sevk ve idare dahil geniş ve sürekli bir denetim hakkına sahiptir. Bazı

14 basit konularda, franchise alan kuruluş, üretim safhasına da girebilir. Otomobil ve Kamyon satıcılan, benzin istasyonlan, alkolsüz içki üreticileri bu tür franchising'in en tipik örneklerini oluşturmaktadırlar. 6. İşletme Sistemi Franchising 'i nedir? Franchising'in bir başka türü işletme sistemi franchising 'dir. Burada Franchisee ve Franchisor arasında, sadece ürün, servis ve marka alanında değil, bir bütün olarak işletme sistemi için sürekli bir iş ilişkisi ve işbirliği yapılmaktadır. İşletme sistemi franchising'i içerisinde pazarlama ve üretimle ilgili tüm faaliyetler yer alır. Çok basit bir anlatımla, bu tür franchising "Akıl satmak" şeklinde tanımlanabilir. Oteller, restorantlar, perakende satış mağazaları, kiralama ve danışmanlık hizmetleri bu sınıflama içerisinde yer alır. Son yıllarda İşletme sistemi franchising'in büyüme hızı diğer franchising'lere göre daha fazladır. İşletme Sistemi Franchising'i diyebileceğimiz "Business Format Franchising" sözleşmesinde yeralan 4 temel unsur şunlardır: - Franchisor sahip olduğu belirli bir ismin veya markanın kullanılması için Franchisee'ye izin verir. - Franchisee üzerinde, sözleşme süresince devam eden bir denetimi mevcuttur. - Yine sözleşme boyunca Franchisor, Franchisee'ye belirli yardım ve hizmetlerde bulunur. - Bu imtiyaza karşılık bedelin ödeme şekli olan "Royalty"nin miktan periyodik ödemeler şeklinde tesbit edilir. 7. Franchising sisteminin Franchisee açısından yararları nelerdir? Franchising sisteminin Franchisee açısından yararlan :

15 - Daha önce denenmiş, başansı kanıtlanmış ve tanınmış bir marka ile birlikte, işletme sistemine ait teknikleri ve prosedürleri kullanmak mümkün olmaktadır. - Marka ile birlikte ulusal veya uluslararası bir standarda ve kaliteye sahip olunmaktadır. - Tanınmış markalann sağladığı sürekli müşteri ve işyapma imkanı doğmaktadır. - Franchise veren işletme Franchisee'ye eğitim hizmetleri ve uzman personel desteği sağlamaktadır. - Kaliteli personel bulma, işe alma ve yetiştirme konularında franchise veren işletmenin tekniklerinden yararlanılmaktadır. - Mali, ticari ve personel konulannda sağlanan destekle, teknik işlevlere ağırlık verilip başarı şansı arttınlmaktadır. - Franchisor ile ortak hareket edilerek küçük işletmelerin karşılaşacakları risk ve işletmecilik sorunlan minimize edilmektedir. Franchise veren işletmenin mali ve hukuk danışmanlanndan yararlanılmaktadır. - Franchisor 'm sürekli olarak yaptığı araştırma ve geliştirme çabalanndan yararlanılmaktadır. - İşletmenin kuruluş aşamasında ve kuruluş yerinin seçiminde bilimsel tekniklerin kullanılması mümkün olmaktadır. - Kuruluş aşamasında leasing vb. kaynaklardan finansal destek sağlanması mümkün olmaktadır. - Reklam ve tanıtma giderlerinden tasarruf sağlanmaktadır. - Franchising sistemi, girişimcinin yalnızlığını ortadan kaldırarak, kendi işini kurmanın getirdiği riskleri azaltmaktadır. - Franchisor'a yapılan ödemeler, başlangıçta, yeni bir işin ön yatınmından daha fazla olmasına rağmen, denenmiş bir iş için yapılacak hatalann bedellerinin yüksekliğinin toplamından azdır.

16 - işletmeler için standart yönetim, muhasebe, satış ve stoklama fonksiyonlan mümkün olmaktadır. 8. Franchising sisteminin Franchisee açısından sakıncaları nelerdir? - Yaratıcılık yok olmaktadır. - Franchisor 'm koyduğu bir takım kurallara ve kısıtlamalara uyma zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. - Sözleşme aşamasında yeterli araştırma yapılmadığında, kann önemli bir kısmı franchisor'a gitmektedir. - Sözleşme konusu ürünün yaygın kullanımı, giriş aidatlarını yükseltebilmektedir. - Anlaşma gereğince franchisor 'dan alınması zorunlu bazı ürünlerin piyasadan daha ucuza temin edilmesi mümkün olabilmektedir. - Sözleşmelerde boşluklann olması durumunda sistemin franchisor lehine çalışması mümkün olabilmektedir. - Franchisor işletmelerin franchisee'ye güvensizliği, sözleşme ile sağlanan hak ve imkanlann sınırlı tutulmasına neden olmaktadır. Bu durumda taraflar arasında sürtüşmeler doğmaktadır. 9. Franchising sisteminin Franchisor açısından yararları nelerdir? - Franchise alan işletmelerin yapacağı giriş ödentisi vb. ödemeler yeni yatınm yapmaksızın franchisor 'm karını arttırmaktadır. - En az maliyetle büyüme ve gelişme sağlamaktadır. - Büyüme ve iş hacminin artması sonucu verimlilik ve iktisadilik artmaktadır. - Mal ve hizmetlerin daha fazla satılması franchisor'ın finansal kuruluşlardan kredi bulma imkanını arttırmaktadır.

17 - Daha hızlı ve selektif bir dağıtım sözkonusu olmaktadır. - Dağıtım sisteminin rahat ve tam denetimi mümkün olmaktadır. - Pazar ile ilgili hızlı ve sürekli bilgi akışı sağlamaktadır. 10. Franchising sisteminin Franchisor açısından sakıncaları nelerdir? - Sisteme giriş aidatlannın bazen tahsil edilememesi sözkonusu olmaktadır. - Franchisee işletmelere sağlanan mal, hizmet vb. hizmetlerin bedellerinin tahsilinde güçlükler sözkonusu olmaktadır. - Franchisee işletmelerin sistemin sağlayacağı yararları tek taraflı olarak franchise veren işletmeden beklemeleri, işbirliği anlayışını zedelemektedir. - Başanlı ve kalitesi kanıtlanmış bir marka veya isim franchisee'nin hatalı faaliyetleri sonucu zarar görebilir. Bunun önlenebilmesi için sıkı bir denetim şarttır. 11, Franchise almayı düşünenlerin, Franchisor seçerken dikkat etmesi gereken hususlar nelerdir? Franchisor firmanın verdiği bilgilerin neler olması gerektiği Amerika 'da kesin olarak tanımlanmıştır. Ülkemizde ise kesin bir tanımı yoktur. Amerika'da franchisee'lerin ve bayilerin ortak bir derneği var. American Associaton of Franchisees and Dealers. Dernek franchise almayı düşünenlere, franchisor seçerken dikkat edilmesi gereken hususlan yedi başlık altında belirtmiştir. 1. FRANCHISOR FİRMA ÖNCELİKLE MAL VE HİZMETİNİ SATMAYA ÇALIŞMALIDIR. Bazı firmalar öncelikle franchise satmayı tercih ederler. Kısa vadede hızla satılan dükkanlardan gelen para, uzun vadede dükkanlann gelirinden alınacak yüzdelerden daha cazip olabiliyor. Bu durumda franchisee kısa süre sonra kendini yalnız bulabilir. Ülkemize başlangıçta dünyanın en tanınmış ve güvenilir zincirleri geldiler. Bunlann oluşturduğu pembe tablo

18 yatırımcıyı yanıltmamalıdır. Her ülkede olduğu gibi hızla franchisee'ler oluşturup sonra ortadan kaybolan zincirler bizde de türeyebilir. Franchisee adayı bu noktayı iyi değerlendirmelidir. 2. FRANCHISOR FİRMA PAZARLAMA KANALI OLARAK ÖNCELİKLE FRANCHİSEE'LERİNİ KULLANMALIDIR. Satışının çoğunu kendi dükkanlarında yapan ve malını marketler, katalog, TV gibi değişik kanallardan pazarlayan franchisorlar tercih edilmemelidir. Franchisor pazarlamada franchisee'ye muhtaç durumdaysa daha iyi ilişkilerin kurulacağı doğaldır. 3. ÜRETİLEN MAL VEYA HİZMETİN HAZIR BİR PAZARI OLMALIDIR. Pazarı doymuş bir ürün veya bağımsız işletmelerden alınmaya alışılmış bir hizmet sözkonusu ise zincirin halkası olmak, beklenen verimi getirmeyebilir. Örneğin sıcak bir lokanta veya otel atmosferi ancak tanıdığınız bir kişinin işlettiği küçük bir yerde bulunur. Zincir işletmeye girdiğinizde ister istemez birbirinin aynı "kişiliksizleştirilmiş" bir ortam bulursunuz. 4. MARKA İYİ BİLİNMELİ VE TANINMALIDIR Yatınmcıyı franchisee almaya yönlendiren en önemli etken markadır. Markanın hangi kesimlerce, nasıl bilindiği üzerinde durulmalıdır. Değişik tüketici gruplannın görüşleri alınmadan franchise almaya karar verilmemelidir. 5. FRANCHISOR FİRMA YETERLİ EĞİTİM, SÜREKLİ DES TEK VE ETKİLİ BİR PAZARLAMA SUNABİLMELİDİR. 6. FRANCHISOR FİRMANIN FRANHISEE'LERİ İLE İLİŞKİLERİ İYİ OLMALIDIR. Sistemin işleyişi, eğitimin yeterliliği, franchisor'ın ilgisi sorgulanmalıdır. Franchisor aleyhine açılmış dava olup olmadığı, gerekçeleri ve sonuçlan öğrenilmelidir. 7. FRANCHISEE VEYA FRANCHISOR TARAFINDAN İŞLETİLEN DÜKKANLARIN SATIŞ VE MALİYETLERİN DE TAYLARI AÇIKLIKLA VERİLMELİDİR.

19 12. Franchisor'ın yükümlülükleri nelerdir? Franchi^r aşağıdaki şartları yerine getirmelidir: - Bir r sistemini franchise zinciri haline getirmeden önce, makul pır süre boyunca ve en azından bir örnek işletmede başar/yla yürütmüş olmalıdır. /Zincirin isim, marka ve diğer ayırdedici özelliklerinin sahibi o\rpa\\ veya yasal olarak kullanım hakkına sahip olmalıdır. - Anlaşma süresince Bireysel Franchisee'ye başlangıçtaki ğitimi ve sürekli ticari ve/ veya teknik desteği verilmelidir. 13. Bireysel Franchisee'nin yükümlülükleri nelerdir? Bireysel Franchisee aşağıdaki şartları yerine getirmelidir. - Franchise işletmesinin gelişmesi ve franchise sisteminin ortak kimliği ve saygınlığının korunması için azami gayreti göstermelidir. - Franchisor'ın verimli yönetimi için, Franchisee'nin performansının ve mali durumunun belirlenmesini kolaylaştıracak doğrunabilir işletme bilgilerini vermelidir. Franchisor'ın talebi üzerine, Franchisor'ın ve/veya temsilcisinin bireysel Franchisee'nin işletme kayıtlannda makul zamanlarda araştırma ve çalışmasına izin verilmelidir. - Anlaşma süresince ve bitiminden sonra Franchisor'ın verdiği know-how'i üçüncü şahıslara vermemelidir. 14. Her iki tarafın sürekli yükümlülükleri nelerdir? Taraflar birbirleriyle ilişkilerinde dürüst davranmalıdırlar. Franchisor anlaşmanın her ihlalinde Bireysel Franchisee'sini yazılı olarak ikaz etmeli ve kusurun giderilmesi için makul süre tanımalıdır. Taraflar şikayet, tasa ve anlaşmazlıklarını samimiyet ve iyi niyetle, dürüst ve makul doğrudan temas ve müzakere ile çözmelidirler.

20 15. Franchising Sözleşmesinde bulunması gereken hususlar nelerdir? Franchising Sözleşmesi, ülke hukukuna, Avrupa Birliği hukukuna ve işbu dürüst Franchise ilkelerine ve onun her türlü ülkesel ekine uygun olmalıdır. Sözleşme, Franchisor'ın sınai ve fikri mülkiyet haklannı koruma ve ortak kimliği ve saygınlığı sürdürme konusunda franchise zinciri mensuplannın çıkarlarını yansıtmalıdır. Franchise ilişkisiyle bağlantılı tüm sözleşmeler ve sözleşmeye bağlı düzenlemeler yazılı olmalı, Franchisee'nin bulunduğu ülkenin resmi dilinde yapılmalı veya yeminli tercüman kanalıyla resmi diline çevrilmelidir. İmzalanan sözleşmeler derhal Bireysel Franchisee'ye verilmelidir. Franchising sözleşmesi, belirsizliğe yer vermeden, tarafların karşılıklı yükümlülük ve sorumluluklannı içermelidir. Franchising Sözleşmesinde önemli hususlar şunlardır: mutlaka yer alması gereken - Franchisor'a (isim hakkını satan) tanınan haklar - Franchisee'ye (isim hakkını alan) tanınan haklar - Franchisor'ın yükümlülükleri - Bireysel F ranchisee'nin yükümlülükleri - Bireysel Franchisee'nin yapacağı ödemelerin şartları - Faaliyet bölgesi (Franchise Territory) - Bireysel Franchisee'nin ilk yatırımını çıkartmasına yetecek uzunlukta olması gereken anlaşma süresi - Bireysel Franchisee'ye sunulacak olan mal ve hizmetler - Reklam programları Franchising sözleşmesinde bulunması gerekli diğer hususlar: - Sözleşmenin yenilenme koşulları

21 - Franchisee'nin işletmesini satma ve/veya devretme koşullan ve Franchisor'ın böyle bir halde ön alım hakkı - Bireysel Franchisee'nin, Franchisor'ın ayırdedici işaret, ticari ad, ticari marka, hizmet markası, dükkan tabelalan, logo ve diğer ayırdedici belirtilerini kullanma şartlan - Franchisor'ın sistemi yenileme ve uygulanan metotlan değiştirme hakkı ve bunlann uygulanmasına ilişkin hükümler - Sözleşmenin feshi veya sona erdirilmesi halinde Franchisor'ın sahibi olduğu veya kullanma ve kullandırma hakkına sahip olduğu maddi ve/veya gayrimaddi hakların franchisor'a geri iadesine ilişkin hükümler - Rekabet yasağına ilişkin hükümler - Sır saklama yükümlülüğü Taraflar, müzakerelerde üzerinde anlaştıkları her hususa sözleşmede yer vermelidirler. 16. Franchising sözleşmesinde Franchisee'ye tanınan haklar ve kısıtlamalar nelerdir? Franchisor'ın sahibi olduğu "know-how"ı ve buna bağlı ticari sırları kullanma, markayı kullanma, belirli bir bölgede inhisari satış hakkına sahip olma, Franchisor'dan destek ve hizmet almak başlıca baklandır. Bu haklar tanınırken bir yandan da çeşitli kısıtlamalara tabi tutulur. Örneğin, marka veya ismin sadece belirli bir bölgede kullanılabileceği kısıtlaması getirilebilir veya nadir olarak görülsede Franchisor, marka ve ismini belli bir bölgede birden fazla Franchisee'ye kullandırma hakkını kendi uhdesinde saklı tutabilir. (Unit Franchise Sözleşmelerinde olduğu gibi) 17. Franchising Sözleşmelerinde Franchisor'a tanınan haklar nelerdir? Franchisee'nin icraatını denetleme, muhasebe kayıtlarını inceleme, Franchisee'ye ait işyerlerinin kontrolü ve belirli dönemlerde Franchisee'den işin gidişatı ile ilgili raporlar ve bil-

22 giler talep etmek, Franchisee'ye sözleşme süresince ve sözleşmenin sona ermesi halinde belirli bir süre rekabet yasağı koymak ve benzeri hükümleri kapsar. 18. Faaliyet Bölgesi (Franchise Territory) taraflar arasında nasıl belirlenir? Her sözleşmede bu açık ve kesin bir şekilde belirtilir. Coğrafi bölge tayini, taraflar arasında önemli müzakere ve pazarlık konulanndan birini teşkil eder. Bir taraftan Franchisee geniş bir bölgede tekel hakkı isterken, Franchisor aksine faaliyet bölgesini dar tutmaya veya aynı bölgede birden fazla Franchisee tayin etmek hakkına sahip olmak isteyecektir. Ayrıca dükkanların başarısında en önemli faktör olan yer seçimi, başlı başına bir uzmanlık alanıdır. Yatınmı yapıp, dükkanı açmadan, yapılabilecek iş hacmini tahmin etmeye yarayan metodlar uygulanmalıdır. Alternatif yerlerin arasından kirasına göre değil, kazandıracağına göre dükkan seçilmelidir: 19. Franchising Sözleşmelerinde süre ne kadardır? Franchising Sözleşmesinin süresi, en azından Franchisee'nin yaptığı yatırımı geri amorti etmesini sağlayacak uzunlukta olması gerekiyor. Genellikle uzun bir zaman dilimini kapsar. Zira, her iki tarafta yatırımlarının meyvelerini toplamayı mümkün kılacak bir zaman sürecine sahip olmayı arzu ederler. Uluslararası Franchise Sözleşmelerinde genellikle 5 ile 10 yıl arasında bir süre saptandığı görülmektedir. Ancak taraflann her halükarda serbestçe düzenleyecekleri bir husustur. 20 yıla varan sürelerin kararlaştınidığı da vakidir. Sözleşmenin yenilenme koşulları da taraflar arasında serbestçe kararlaştırılır. 20. Franchisor'ın, Franchisee'ye verdiği destek hizmetlerinin kapsamı nedir? Franchisor'ın vereceği destek hizmetleri (yardım) sözleşmenin akdi ile başlar ve sözleşme boyunca devam eder. Franchise işletmelerinin, Franchisor'lardan reklam-promosyon, hammadde, yan mamul tedariki, piyasa fiyat bigileri, eğitim, özel

23 formüllerle üretilen ürünler, muhasebe, stok kontrol ve kalite kontrolü gibi destek hizmetleri almaktadırlar. 21. Franchise Bedeli "Franchisee Fees" in ödeme şekilleri nelerdir? Franchisee'nin kullanma hakkını aldığı marka ve sistem için Franchisor'a yapacağı ödemeler çeşitli şekillerde olabilir: - Sözleşmenin akdi ile yapılan toplu ödeme (Ön ödeme / Lump Sum Fees) - Devamlı ve belli dönemler halinde yapılan ödemeler (Royalty) Royaltı ödemeleri genellikle brüt ciro üzerinden hesaplanır ve cironun belirli bir oranı şeklinde saptanır. Nadiren aylık maktu ücretler halinde de belirlenebilir. Franchisor verdiği destek hizmetleri için ek ödemeler isteyebilir. Bu ödeme Franchisor'ın verdiği hizmetler dolayısıyla yaptığı masraflann karşılanmasına yöneliktir. Ödemelerin ne şekilde yapılacağı (Nakit, açık hesap, akreditifli ödemeler vs.) da sözleşmenin bu başlığı altında düzenlenir. 22. Bir Franchisor, Bireysel Franchisee adaymın bir ön anlaşma imzalamasını şart koşarsa hangi ilkeler kabul edilmelidir? Ön anlaşmanın amacı, ön anlaşma süresince ve ön anlaşma nedeniyle doğacak masraflar için Franchisee'den ödemesi istenebilecek karşılıklann. Bireysel Franchisee adayına yazılı olarak verilmesidir. Franchise sözleşmesi yürürlüğe girdiğinde sözkonusu ödemeler geri verilmeli veya Bireysel Franchisee'nin ödeyeceği olası başlangıç bedeline sayılmalıdır. 23. Franchising sisteminin uygulama aşamaları nasıl gerçekleşmektedir? Franchisor firma öncelikle franchisee'ye bir tanıtım dosyası hazırlamalıdır. Bu tanıtım dosyası, ana firma ile ilgili bilgi pake-

24 tinden ve formdan oluşur. Bu bilgi paketi, franchisor ile ilgili kişisel ve mali bilgileri içerir. Aynca Franchisor'ın Franchisee'ye vermekle yükümlü olduğu üç adet el kitabı vardır. Bunlardan birincisi, ana şirket içi operasyonu anlatan kitap, ikincisi franchisee'nin uyması zorunlu olduğu kurallan içeren Franchisee şirket içi operasyon kitabı ve son olarak da Franchisee'ye nasıl işleteceğine dair tüm bilgileri içeren işletme kitabıdır. Bu işletme kitabı ile birlikte know-how'i da vermektedir. Franchisee, Franchisor'ı seçerken çok dikkatli olmalıdır. Kişisel ve mali açıdan iyi analiz etmelidir. Aynı zamanda Franchisor'da, Franchisee için aynı araştırmayı yapar. Karşılıklı olarak tanıma aşaması tamamlandıktan sonra franchisor ile franchisee görüşmelere başlarlar. Faaliyet Bölgesi belirlenir. Belirlenen faaliyet bölgesi gözönünde bulundurularak fizibilite çalışması yapılır. Bu fizibilite çalışmasında gerekli sermaye, ödeme koşulları, yatınmın ne kadar sürede geri amorti edeceği belirtilir ve bu fizibilite çalışması franchisee'nin önüne konur. Bu fizibilite çalışmasının sonucu franchisee için karar aşamasıdır. Franchisee karar verdikten sonra sözleşme imzalanır. Bu sözleşme çok detaylı ve her hususu kapsayacak şekilde olmalıdır. Sözleşmenin imzalanmasıyla birlikte franchisee'nin ödemeleri de başlamaktadır. Ödeme planı sözleşme ekinde verilmekte ve ödeme planı her firma bazında değişmektedir. Bu aşamalardan sonra Franchisee'nin birim hazırlığı başlar. Bu birim hazırlığı mağazanın dekorasyonunu, franchisee'nin ve elemanlannın eğitimini içermektedir. Bazı franchisorlar birim hazırlığını üstlenerek anahtar teslimi her şeyi hazırlamaktadır. Anahtar teslimi hazırlığın avantajı, maliyetleri minimize edecek şekilde ana firmanın hazırlıklan yapması ve franchisee'ye yol göstermesidir. Hazırlıklar bittikten sonra franchisee işe başlar. Bu başlangıç sürecinde franchisee'ye yardımcı olmak amacıyla franchisor firmadan bir destek elemanı franchisee'nin yanında olur. 24. Bilgi Paketinin kapsamı nedir? Franchise Bilgi Paketinde yeralması gereken konular aşağıda belirtilmiştir:

25 1. FRANCHISOR HAKKINDA BİLGİLER: Bu bölüm franchise veren ana firma veya Türkiye temsilcisi'nin tam adı, adresi, statüsü (Anonim, Limited, Ortaklık veya Gerçek kişi) ve faaliyet konusunu içerir. Ayrıca firmanın bu faaliyet konusunda ne kadar süredir franchising sistemi ile isim hakkını sattığı belirtilmelidir. 2. FRANCHISOR FİRMANIN YÖNETİCİLERİ VE YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN İSİMLERİ VE İŞ TECRÜBELERİ: Bu bölümde şirket sorumlulannın (Genel Müdür, Genel Müdür yardımcılan, Finans-Pazarlama-Eğitim- İşletme- Franchise İlişkileri Bölüm Müdürleri) son beş yılı kapsayan iş tecrübeleriyle ilgili bilgiler bulunur. Çalıştıklan yer, konu ve işveren bu çalışmanın bir parçası olarak belirtilmelidir. Aynca eğer bir firma bölge temsilcisi veya Franchise komisyoncusu kullanıyorsa, bu şahıslarla ilgili bilgiler de verilmelidir. 3. DAVA KAYITLARI: 2. maddede belirtilen kişilerin veya Franchisor'ın son 10 yılda taraf olduğu tüm hukuki davalar bu bölümde belirtilir. 4. KONKORDATO veya İFLAS GEÇMİŞİ: Franchisor'ın veya yöneticilerinin (Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcıları ve Yönetim Kurulu Üyeleri) son 15 yılda yaşadıklan iflas ve konkordato bu bölümde belirtilmelidir. 5. FRANCHISE SİSTEMİNİN TANIMI: Bu bölümde franchisor ürün ağını, içinde bulunduğu sektörü ve pazan somut bir şekilde anlatmalıdır. 6. FRANCHİSEE'NİN İLK YATIRIMI: Franchisor, franchisee'ye, franchise hakkını alması ve işletmeyi kurması için gerekli tüm yatınm miktannı, ödeme şeklini, ödeme zamanını ve yatırımın iade edilebilir kısmını açıklamalıdır. Ayrıca tavsiye edilen işletme sermayesi de bu bölümde belirtilmelidir. Her franchise alandan aynı franchise ücreti alınıp alınmadığı, alınmıyorsa bu ücretin belirlenmesinde

26 kullanılan yöntem ve formülün açıklanması gerekmektedir. Franchisor'ın aldığı parayı genel anlamda ne amaçla kullandığını da bildirmelidir. 7. TEKRARLANAN ÖDEMELER: Franchisor ödenecek tüm dönemsel ödemeleri belirtmelidir. Bunlar Royalty, Reklam Fonu, Kira ve Leasing gibi ödemelerdir. 8. BELİRTİLEN veya ONAYLANAN KAYNAKLARDAN BELİRLİ ÖZELL KLER DAHİLİNDE ALIŞVERİŞ ZORUNLULUKLARI: Franchisor, franchisee'ye bu tür zorunluluklar getiriyorsa, hangi satıcılan, hangi amaçla kullanacağını ve bu satıcılarla kendisinin bir iş ilişkisi bulunup bulunmadığı açıkça belirtmelidir. Franchisor Franchisee'ye satınalması, kiralaması veya finansal kiralaması gereken tüm ekipman, envanter, tabela ve diğer hizmet ve malzemelerin listesini, bunlar için uygulanan özellikleri zorunluluklarla birlikte açıklamalıdır. 9. FİNANSMAN PAKETİ: Franchisor, finansman konusunda franchisee'ye sağlayacağı veya aracı olacağı tüm yardımları detayı ile burada anlatmalıdır. 10. FRANCHİSOR'IN, FRANCHİSEE'YE KARŞI SORUMLULUKLARI: Franchisor'ın Franchisee'ye açılış öncesi ve sonrası yapacağı tüm yardımlar, sağlayacağı hizmet ve sorumluluklar bu bölümde somut olarak açıklanır. Verilecek eğitim, eğitimin süresi ve yer seçiminde gösterilecek yardım açıklanmalıdır. 11. SATIŞA VE KORUMALI BÖLGEYE UYGULANAN KISITLAMALAR VE YASAKLAR: Franchisee'nin satacağı ürün ve hizmetlerin ve satışı yapabileceği coğrafi bölgenin tanımı bu bölümde yapılır. Uygulanan her kısıtlama için bir açıklama getirilmelidir. Ayrıca Franchisee'ye verilen bölgenin korunması için gerekli bir satış hacmi var ise önceden belirtilmelidir.

27 12. TEMSİLLİ TÜM TİCARİ MARKA, LOGO, SEMBOL VE İSİMLER İLE İLGİLİ BİLGİLER: Tescilli tüm ticari marka (trademark), logo, sembol ve isimler ile ilgili tüm bilgilerin bu bölümde franchise alana verilmesi gerekir. Eğer herhangi bir hususta hukuki bir problem varsa ayrıca açıklanmalıdır. 13. PATENT VE COPYRIGHT: Tescilli tüm patent ve copyrightlar ile ilgili bilgilerin bölümde franchisee'ye verilmesi gerekmektedir. bu 14. FRANCHİSEE'NİN İŞLETMESİNDE KENDİSİNİN BULUNMA ZORUNLULUĞU: Franchisee'nin katılımı zorunlu ise yapması gereken tüm katılım aktiviteleri ve işletme sorumluluklan belirtilmelidir. 15. FRANCHISE SÖZLEŞMESİNİN İPTALİ, DEĞİŞTİRİLMESİ, DEVRİ, TEKRAR SATIN ALINMASI VEUZATILMASI: Bu türlü durumlarda franchisor'ın ve franchisee'nin yapması gerekenler, hakları ve sorumluluklan açıklanmalıdır. 16. İSTATİSTİKİ BİLGİLER: Franchisor, franchisee'ye kendisine ait kaç tane işletmeye sahip olduğunu bildirmek zorundadır. Aynca franchise verilmiş fakat henüz açılmamış işletmelerin sayısı ve gelecek bir yıl içinde kaç tane franchise satılması hedeflendiğini de bildirmelidir. Son 3 yıl içinde kaç tane sözleşmenin fesh edildiği, yenilendiği veya değiştirildiğini de bildirmelidir. 17. ÜNLÜLERİN SİSTEM İÇİNDE VARLIĞI: Eğer toplum tarafından tanınan ünlü bir kişi franchise sistemi ile ilgili bir faaliyette bulunuyorsa, ilişkinin tür ve şekli açıklanmalıdır.

28 18. FRANCHISOR İLE İLGİLİ MALİ BİLGİLER: Yıllık bilançoların ve ödenen vergilerin bölümde verilmesi gerekmektedir. franchisee'ye bu 19. DOKÜMANLAR: Örnek franchise sözleşmesi ve diğer imzalanması gereken kontratların örnekleri franchise bilgi paketinin bir parçası olarak verilmelidir. 20. TEYİD: Franchisee'nin franchise bilgi paketini aldığına dair imzalayacağı bölümdür. Bir adet koparılabilir sahifeden ibaret olan bu bölüm, franchisor için franchise bilgi paketini verdiğinin kanıtıdır. (A.B.D FEDERAL TRADE COMMISSION VE NORTH AMERICAN SECURITIES ADMINISTRATION tarafından hazırlanan UNIFORM FRANCHISE OFFERING CIRCULAR metni esas alınarak hazırlanmıştır.) 25. Master Lisans nedir? Master-Lisans, bir franchisor firmanın, bir ülke yada belli bir bölge için, bir başka kişi yada firmaya kendisi adına franchise verme yetkisini tanımasıdır. Franchisor firma, kendi ülkesi dışındaki ülkelerde tek tek franchise verme yerine, o ülke için bir Master Lisansör bulur ve o ülke içinde franchise verme yetkisini devreder. Bu yetkiyi içeren sözleşmeler Master Lisans sözleşmesi olarak anılır. Master Lisans, bazen yalnız bir ülkeyi değil, bir kaç ülkeyi kapsayabilir. 26, Subfranchising nedir? Uydu şirkete yani Franchisee'ye yerel veya bölgesel uygulama hakkı verilmesiyle, uydu şirketlerinin franchising sistemiyle dikey büyüme şeklinde çoğalmaları subfranchising'dir.

29 27. Franchising sisteminde Franchisee'leri kontrol mekanizması nasıl işlemektedir? İlgili standartlar, uygulama kuralları, raporlama yöntemleri, ön ödeme ve periyodik ödemelerin miktar ve zamanlan ile geciken ödemeler için işletilecek cezalar saptanır. Ana şirket bünyesinde tüm bu konulan kontrol ve koordine edecek bir grup oluşturulur. 28. Reklam ve Tanıtım yapılırken ana şirket politikalarına bağlı kalma ölçüleri nelerdir? Reklam ve tanıtım yapılırken Franchisee'ler ana şirket politikalanna bağlıdır. Her türlü promosyonda ana firmanın iznini almak zorundadır. Franchisee'ler tanınmış bir isim veya markayı, işletme organizasyonu ile birlikte devraldıkları için reklam harcamalarında da Franchisor'a ciro üzerinden belli bir yüzde oranında katkı bedeli öderler. Bu ödenen katkı bedelleri Reklam Komitesinin oluşturduğu havuzda toplanır. 29. Franchisee bulmaya yönelik reklam ve bilgilendirme nasıl olmalıdır? Bireysel Franchisee bulmaya yönelik reklamlar belirsiz ve yanıltıcı olmamalıdır. Bireysel Franchisee'nin gelecekteki olası sonuçlar, rakamlar ve kazançlanna ilişkin doğrudan veya dolaylı bilgi içeren reklam ve tanıtım malzemeleri tarafsız olmalı, yanlış yönlendirici olmamalıdır. Bireysel Franchisee adaylannın her türlü bağlayıcı belgeye tam bilgilendirilmiş olarak kalabilmeleri için onlara işbu dürüst Franchise İlkeleri'nin (Franchisor ve Bireysel Franchisee'lerinden oluşan franchising sisteminde taraflann yükümlülükleri ve her iki tarafın sürekli yükümlülükleri, franchising sözleşmesinin tüm hususlan içermesi) güncel bir kopyası ve franchise ilişkisi hakkındaki tüm bilgiler, tam ve doğru olarak, yazılı halde, bağlayıcı belgelerin yürürlüğe girmesinden makul bir süre önce verilmelidir.

30 30. Rekabet politikası açısından franchise alanında yeni açılan işletmelerin yarattığı etkiler nelerdir? Franchise alanında yeni açılan işletmeler genelde küçük işletme olup, bu tip işletmelerin ortağa çıkışıda rekabetin durgunlaşmasını önlemektedir. Bu işletmelerin pazarda ortaya çıkışı, yerleşik işletmelerin kendi konseptlerini ve işletme poli-tikalannı yenilemelerine ve pazardaki yerlerini yeniden düzenlemelerine neden olmaktadır. Bu yolla kartel eğilimine karşı bir etki sağlanmaktadır. Rekabet politikası açısından ise. Franchise vericileri ürün veya satış bakımından ilginç pazarlama biçimleri sağlamakta ve bunu bağımsız girişimcilere sunmaktadır. Ayrıca dikey kooperasyon biçimleri de Franchisee'ler tarafından olumlu karşılanmaktadır. Bu tip kooperasyonlar, daha ziyade rekabet içinde bulunan küçük ve orta ölçekli işletmelerin şansını arttıracak şekilde pazarda yer almaktadır. Bu yolla dolaylı bir biçimde çeşitlilik açısından zengin ve yüksek performanslı küçük ve orta ölçekli işletmelerin yaratılmasına önemli bir katkıda bulunulmaktadır. 31. Franchising sistemi ile bayilik arasındaki fark nedir? Bayilik ile Franchising birbirinden oldukça farklı kavramlardır. Bayiler Franchisee olamıyorlar. Çünkü, bayi kapıya kendi adını asıyor ve bayiden para alınmıyor, tersine ona kar bırakılmaktadır. Bayi toptancıdan kendi adına aldığı malı müşteriye satan tamamen bağımsız üçüncü şahıs veya diğer bir deyişle üretici ile tüketici arasındaki aracıdır. Franchisee (isim hakkını alan) ise isim hakkını satın aldığı markanın çatısı altında belli bir ürün veya hizmeti, belli standartlar çerçevesinde üreten veya pazarlayan yatırımcıdır. Franchisee bayilikten farklı olarak markayı kullanmak için başlangıçta ve /veya franchising sözleşme süresi boyunca bir bedel öder. Franchise alan ulusal reklam ve tanıtım kampanyalanna mali olarak katılır. Franchise işletmeler gerek işyerinin görüntü ve dekorasyonu olarak gerekse işletmecilik prensipleri açısından birbirinin tıpatıp aynı yani yeknasıktırlar. Franchising sözleşmelerinde bayiliklerin aksine markayı kullanma süresi ve

31 kullanma yetki alanı (yalnız bir mahal veya bir bölge) yer alır. Franchisor-Franchisee ilişkisi, ana şirket-bayilik ilişkisi ile karşılaştınidığında çok daha hassastır. Bağımlılık ve bağımsızlık kriterleri açısından incelendiğinde her ne kadar franchisee'nin kendini bağımsız olarak düşünmesi istensede (ki büyük ölçüde böyledir) bayi ile karşılaştırıldığında bayi çok daha bağımsızdır. Bayi seçiminde bayinin sahip olduğu dükkan veya işyeri, bayinin mali gücü gibi kriterler önem kazanırken, franchisee seçiminde şahsın kişisel özellikleri ve iş tecrübesi ön plana çıkar. 32. Franchising sisteminin Acentelikten farkı nedir? Acenteliğin, franchising sisteminden farkı ise; TTK'nun maddelerine göre "Ana firma hesabına kendi adına ticaret yapar. Ana firmanın Türkiye'de şubesi yoksa ana firma adına da yapabilir. Ana firma adına hak koruma amacıyla hareket eder, dava açar, kendisine dava açılır, para tahsil edemez (özel izin gerekir), mukavele yapamaz (özel izne tabii), piyasa hakkında ana firmaya bilgi verir, alım-satım dışında yaptığı hizmetler karşılığını ana firmadan isteyebilir." şeklinde tanımlanıyor. Ayrıca Acentelikte, marka ve isim birliği bulunmuyor, destek sadece mal ve bölge ile sınırlı kalıyor. Satış veya cirodan bedel ödenmesi de sözkonusu değil, ağırlıklı olarak ticari aracılık ve ilgili muamelelerin takibinden oluşuyor, yani acenta franchise şartlannm hiçbirini taşımıyor. 33. Dünyada franchising sisteminin yasal yönden tanımlaması nasıl yapılmaktadır? Franchise'ın yasal düzenlemesi ülkeden ülkeye farklılıklar göstermektedir. Bu açıdan uygulamayı iki ana grupta toplamak mümkündür. a) A.B.D başta olmak üzere, bazı ülkelerde franchising aynntılı biçimde yasal düzenlemelere konu olmuştur. Bunun için A.B.D'de ayn bir FRANCHISE YATIRIM YASASI (FRAN CHISE INVESTMENT LAW) VE TİCARİ DÜZENLEME KU RALLARI (TRADE REGULATION RULES) mevcuttur. Böylece franchise bu ülkede federal devletin ve eyaletlerin koyduğu sıkı kurallara göre yürütülür.

32 b) Daha çok Kara Avrupasında, bu konu yeni olduğu için, yasal düzenleme yoluna gidilmemiş ve franchising uygulaması genel hukuk düzeni içinde yürütülmeye çalışılmaktadır. Avrupa, franchise faaliyetlerinin A.B.D.'deki seviyeye ulaşması için uzun bir yol katedilmesi gerektiğini göstermektedir. Ancak günümüzde, Avrupa'daki franchising uygulamaları, A.B.D.'de franchising benzer seviyede iken sahip olunamayan bilgi seviyesinden yararlanma imkanına sahiptir. Her ülkede Ulusal F ranchise Derneği kurulmuş ve bunlar daha sonra Milletlerarası Franchise Derneği'nde (İFA- INTER NATIONAL FRANCHISE ASSOCIATION) birleşmişlerdir. Aynca, Avrupa Franchise Federasyonu tüm ulusal birliklerce yerel şartlara adapte edilerek uygulanmak üzere gerekli ahlak kurallarını (Code of Ethics) kabul etmiştir. 34. Türk Hukuk Düzeninde franchising sistemiyle ilgili yasal düzenlemeler nelerdir? Franchising yeni bir uygulama olduğu için bir sözleşme türü olarak Türk Hukuk Düzeninde henüz yer almış değildir. Bu bakımdan franchisor ve franchisee arasında imzalanan franchise sözleşmesini genel hükümlere göre değerlendirmek gerekecektir. Türk Hukuk Sisteminde Lisansörlük, Temsilcilik, Bayilik, Aracılık (komisyon). Yönetim, İş Ortaklığı (joint-venture). Distribütörlük (dağıtım), Acentalık gibi değişik sözleşme türleri mevcuttur. Bu tür sözleşmeler Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre yapılmaktadır. Bu tür sözleşmeler spesifik ve tekdüze anlaşmalar olduğu için franchise anlaşmasından farklıdır. Borçlar Hukuku açısından ele alacak olursak, franchise karma nitelikte bir sözleşme türü olmaktadır. Bu bakımdan Türk Hukuk Düzeninde franchise sözleşmesine bir ad bulmak mümkün değildir. Bu nedenle hukukçular buna adsız sözleşme demektedirler. Franchise sözleşmesinin Türk Borçlar Kanunu'nun 184 ve devamı maddelerinde yer alan bayi (satış) sözleşmesi, 355 ve devam maddelerinde yer alan istisna sözleşmesi (bir şeyi teslim

33 etmek veya yapmak), 248 ve devamı maddeleri içinde yer alan kira ve hasılat kirası sözleşmesi, 313 ve devamı maddeleri içinde yeralan vekalet sözleşmesi ile yakın ilişkisi ve benzerlikleri vardır. Bu hükümler kıyas yolu ile franchising sözleşmelerine de uygulanabilir. Bu uygulamalan yurtdışındaki franchising'in kendine ait yasalanyla kıyaslama yoluna gidildiğinde ise ne kadar yetersiz kaldığı görülmektedir. Öte yandan franchising sözleşmelerine asıl konu olan yasal düzenleme ise 1955 tarihinde çıkanlan markalar kanunu, marka kavramı ve çeşitlerini, bunlann tescilini, tescilin hükümlerini, markalann intikalini, lisans ve markaların haczini, marka hakkına tecavüzde açılacak hukuk ve ceza davalarını, ödenecek tazminat ve verilecek cezalan ayrıntılı bir şekilde hükme bağlıyor. Öte yandan sadece Marka Kanunu'nda franchising sistemi için yeterli değildir. Yurtdışında franchising sisteminin yerleştiği ülkelerde bu konuda hizmet haklarını verenlere karşı koruyan yasalar bulunuyor. Türkiye'de ise böyle bir mevzuatın olmayışı nedeniyle lisansör alıcılar haksız uygulamalara maruz kalıyorlar. Franchising sözleşmeleri yurt dışında franchise veren kuruluşlarca klişe metin halinde hazırlanıp Türkiye'de imzalandığı için ortada çözüm bekleyen bir sıra hukuki ve mali sorun olduğu bir gerçektir. 35. Franchising sözleşmesi devredilebilinir mi? Devir koşullan sözleşmede belirtilir. Ölüm halinde, mirasçılar ile yeni sözleşme yapılabilinir. Mirasçılar istemiyorlarsa bir başkasına devretme haklan vardır. 36. Franchise veren firma yabancı uyruklu ise hangi kanun kapsamında değerlendirilmektedir? Franchisor'ın yabancı bir firma olması halinde yani uluslararası bir franchise ilişkisinde Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğüne gerekli başvurunun yapılarak sözleşmenin tescil ettirilmesi gerekmektedir.

34 Bilindiği gibi 23 Temmuz 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 95/6990 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile "Yabancı Sermaye Çerçeve Karan" yeniden düzenlenmiş bulunmaktadır. Yeni Kararnamenin 3. maddesinin "g" bendi gereğince "Türkiye'deki kamu ve özel sektör kuruluşlannın yurtdışında yerleşik kişi ve kuruluşlarla yapacaklan lisans, know-how, teknik yardım, yönetim ve franchise anlaşmalan Müsteşarlıkça tescil edilmeleri halinde yürürlüğe girer. Süresi sona eren ve uzatılmayan anlaşmalar. Keyfiyetin Hazine Müsteşarlığına bildirilmesini müteakip terkin edilir." hükmü yer almaktadır. Daha sonra Hazine Müsteşarlığınca 24 Ağustos 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Yabancı Sermaye Çerçeve Karan Hakkında Tebliğ"de bu konuda daha aynntılı bir düzenlemeye gidilmiştir. Buna göre: Tebliğin 7. maddesinde "Lisans, Know-how, Teknik yardım, Yönetim ve Franchise anlaşmaları" başlığı altında şu hükümler yer almaktadır. Kamu ve Özel sektör kuruluşlan, dışarıda yerleşik kişi ve kuruluşlarla yapacakları lisans, knowhow, teknik yardım, yönetim ve franchise anlaşmalannın tescili için aşağıdaki belgelerle Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğüne müracaat edeceklerdir. 1. Taraflara imzalı (3) nüsha anlaşma metni ve noterden onaylı tercümesi 2. Anlaşma konusu mal ve hizmetlerin üretileceği tesislerin varlığını tevsik edici belgelerle mamulün patenti, tescilli ise tevsik edici belge Anlaşma Türk Konsolosluğundan veya Lahey Devletler Özel Hukuku Konferansı çerçevesinde hazırlanan Yabancı Resmi Belgelerin Kaldırılması Sözleşmesi Hükümlerine göre tasdik edilmiş olacaktır. Kamu ve özel sektör kuruluşlannın dışında yerleşik kişi ve kuruluşlarla yapacaklan lisanas, know-how, teknik yardım, yönetim ve franchise anlaşmalan Hazine Müsteşarlığı Yabancı

35 Sermaye Genel Müdürlüğünce tescil edilmesi halinde yürürlüğe girecektir. Bu anlaşmalann uygulanmasından doğacak ödemelerin transferi, Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğünce tescil edilen anlaşma şartlan çerçevesinde bankalarca yapılacaktır. Bu duruma göre Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü franchise anlaşmalannı kendi açısından bir incelemeye tabi tutulabilir. Böyle bir anlaşmanın her halükarda ülkemizde istihdam yaratacak nitelikte olması, kaliteli mal ve hizmet üretilmesini teşvik etmesi, rekabeti artıracak bir ortam yaratması bakımından gereklidir. Aksi halde buna uygun olmayacak bir franchise anlaşmasının kabul ve tescilinde bir fayda beklenemez. 37. Franchising sisteminin gelişimini hızlandıran ana eğilimler nelerdir? Franchising'in A.B.D/de bugüne kadarki gelişiminde eğitim sisteminde franchising'e verilen önemin katkısı büyüktür. Bu gelişimi hızlandıran başlıca eğilimler şöyle özetlenebilir: a) Bilgi/ Hizmet ekomisine geçiş: Franchising'in başansının büyük bölümü imalata dayalı ekonomiden bilgi ve hizmete dayalı ekonomiye geçiş sürecinden kaynaklanmaktadır. Franchising uygulamalan en yaıgın olarak hizmet sektöründe gerçekleştirilmiştir. İşletme biçimi olarak franchising'in kendiside bir hizmettir ve franchising vericiden alıcıya bir hizmet akışını sağlamaktadır. b) Kolaylık ve Kalite: Günümüz tüketicisi hızlı servis kadar kaliteyede önem vermektedir. Kaliteli yaşam biçimine yönelen tercihler günümüzde alışveriş alışkanlıklarını değiştirmiştir. Güven ve tatmin gibi manevi unsurlar, müşterilerin tercihlerinde ilk sırada yer almaktadır. Franchising'in temel gücü de buradadır. Franchise işletmeleri, müşteri tatmini ve hizmet kalitesi alanında ciddi bir eğitimden geçmektedirler. Bağımsız işletmelerde işletmecinin yeteneğine ve anlayışına kalmış olan bu noktalar franchise'larda şansa bırakılmamaktadır. Dolayısı ile, franchise işletmelerinde güleryüz, kaliteli hizmet, işin takibi ve müşteriye uygun davranış biçimlerini görmek her zaman

36 mümkündür. Öte yandan, franchise işletmeleri, verimliliklerini artırmak açısından uzmanlık alanlannı iyi belirlemiş ve bu alanlarda en uygun ve kaliteli hizmetin nasıl verileceği hususunu iyi araştırmışlardır. Aynca, franchise işletmelerinde çok sıkı bir denetim sözkonusudur. Bu anlamda, müşteri aynı kalite ve standart hizmeti sürekli olarak bulabilmenin güvenini duymaktadır. Hem de, bu güvenceyi bir işletme veya bir şehirde değil, dünya genelinde aynı isim altındaki tüm işletmeler için hissetmektedir. Tüketici açısından diğer önemli bir noktada hizmete kolayca ulaşabilmektir. Bu noktada franchise işletmelerin tartışılmaz bir üstünlüğü bilimsel bir araştırma sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bunun sonucu olarak tüketiciye en yakın noktalarda ve en uzun çalışma saatleri ile hizmet vermek tüm franchlse'lann ortak özeliğidir. c) Uzmanlaşma: Yüksek kalitede mal ve hizmet talebi giyim, gıda ve ev dekorasyonu gibi alanlarda uzmanlaşmış mağazalara yeni bir canlılık getirmiştir. Daha az zamanı ancak daha fazla harcanabilir geliri olan çalışan kadınlar bu gelişmede önemli rol oynamıştır. Gelecekte de örneğin solaklar için malzeme satan mağazalar gibi özelleşmiş mal ve hizmet sunan mağazalara olan talebin artması beklenmektedir. Franchise sektörü bu uzmanlaşma trendini iyi takip etmektedir. Hizmet sektöründeki uzmanlaşma eğiliminin daha bilgili satış elemanlarını gerektireceği açıktır. Bu tür mal ve hizmet sunan mağazalarda çalışanlar giderek birer danışman haline gelmekte; hem ürünleri hem de müştehlerinin ihtiyaçlann çok iyi tanımak ve anlamak zorunda kalmaktadırlar. Gelişmeler, belirli bir ürün veya hizmette uzmanlaşan franchise vericilerin basan oranlannın daha yükseldiğini göstermektedir. d) Kadınlann iş hayatına girmesi: Geleneksel olarak iş dünyasından uzakta tutulmuş olan kadınlar günümüzde franchising'! bir çıkış noktası olarak görmeye başlamışlardır. Kadınlan girişimciliğe teşvik eden bir dizi faktörden en

37 önemlileri 1980'lerde artan işsizlik, mevcut işinden memnuniyetsizlik ve yeni teknolojik gelişmelerdir. Ayrıca ekonomik ve psikolojik olarak tatminkar idari ve profesyonel mesleklerde çalışan kadınlarda franchising yoluyla kendi işini kurma güçlü bir alternatif olmaktadır. e) Globalleşme: Uluslararası franchising eğilimi global yönetim, perakende ticaret ve pazarlamaya yönelimi doğurmaktadır. Homojenleşen tüketici tercihleri ve satınalma alışkanlıkları global yönetim ve pazarlamayı teşvik etmektedir. Tüketici ihtiyaçlan ve satınalma alışkanlıklan dünya çapında homojenleştikçe, franchising dünya çapında daha fazla kabul gören bir sistem olmaktadır. Birçok ülkedeki genç nüfus, yeni ürünler denemeye eskiye göre daha açıktır. Ayrıca çalışan kadın nüfusunun artmasıda bu ülkelerde, franchise işletmeleri tarafından sunulan hizmetlerin birçoğuna yönelik talebi artırmaktadır. 38. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerde yatırım kararı olarak franchising sistemi uygulamasının avantajları ve dezavantajları nelerdir? 1) Franchising sistemi ile işe başlayan girişimciler, fizibilite/ kârlılık analizi gibi yatınm öncesi bilimsel bir araştırma yaparken, franchising sistemine bağlı olmadan işe başlayan, aynı sektördeki diğer girişimcilerin ise yatınm öncesi böyle bir ön araştırma yapmadıklan görülmüştür. Sistem tanınmış ve belli bir kalite standardı tutturduğu için, girişimciler tarafından benimsendiği görülmüştür. 2) Sistemin kullanım hakkı bedelinin yüksek olması, girişimcilerin sisteme olan ilgisini azaltmıştır. 3) İşle ilgili teknik ve idari kolaylıklann sağlanılması, işle ilgili her konu ve aşamada desteğin verilmesi, eğitimin verilmesi, girişimcilere işlerini daha kolay yerine getirmelerinde avantajlı bir sonuç doğurmuştur.

38 4) Franchising sistemi ile çalışan işletmeler için, gerekli olan yatınm tutannın büyük olması, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler için olumsuz bir durumdur. Sistemin özelliği gereği dekorasyon vb. durumlan yatınm maliyetini daha da büyütmüştür. 5) Franchising sistemiyle çalışan işletmenin finansmanında, finansai kiralama ve banka kredileri açısından ana franchisor'ın garantörlüğü'nün büyük avantaj sağladığı görülmüştür. Ancak franchisorlar özellikle banka kredileri açısından garantörlük olayına pek sıcak bakmamaktadırlar. 6) Franchisor'ın Franchisee'lerle yaptıkları sözleşme sürelerini kısa tuttuktan görülmüştür. Çünkü fast-food sektörü gibi çok hızlı gelişip ve uzun yıllardan günümüze kadar gelen bir tecrübe sonucu oluşmuş bir imajın ve kendini kanıtlamış sistemlerin gelecekteki ve henüz Türkiye gibi bu sistemle ve sektörle yeni tanışmış ülkelerde sistemin tutulup tutulmaması gibi tereddütler bulunmaktadır. 7) Yapılan araştırmalar sonucunda, franchising sistemiyle çalışan işletmelerin % 98'i kendilerini öz sermayeleriyle finanse ettikleri görülmüştür. Faiz oranlannın yüksek ve vadenin kısa olması, banka kredilerini girişimciler açısından cazip kılmamaktadır. 8) Araştırmaya katılan franchise işletmelerinin, franchisor'lardan reklam, promosyon, hammadde, yarı mamul tedariki, piyasa fiyat bilgileri, eğitim, özel formüllerle üretilen ürünler, muhasebe, stok kontrol ve kalite kontrolü gibi servis hizmetleri aldıklan görülmüştür. 9) Franchising sistemiyle çalışan işletmelerin % 57'lik kesiminin planladıkları kar hedefine ulaşmadıklan saptanmıştır. 10) Günümüz piyasa koşullannda franchising sistemini kullanmadan daha az bir sermaye ile aynı tarz bir organizasyonu geliştirme olanağı olmamaktadır. Bu durumun nedeni ise makinelerin düşük fiyatla birinci elden alınması ve bir işletmenin istenilen kalite ve standartları tutturabilmesi için uzun bir zamana ihtiyacın olmasıdır.

39 11) Franchising sistemi ekonomik büyümeyi harekete geçirecek olan mal ve hizmetlerin sağlanması için dağıtım sistemi sunmaktadır yılında franchising türü satışlann, tüm perakende satışların yarısına ulaşacağı tahmin edilmektedir. 39. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (KOÖİ) sorunlarma franchising sisteminin getirdiği alternatif çözümler nelerdir? Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin ülke ekonomisine yadsınmaz katkıları olmaktadır. Büyük işletmeleri destekleyen ve tamamlayan ekonomik, politik, sosyal sistemlerin denge unsuru olan stratejik özelliğe sahip KOÖİ'ler önemli bir boşluğu doldurmaktadırlar. Planlı dönemlerle birlikte başlayan hızlı sanayileşme çabalan içinde, KOÖİ'lere konomi içindeki ağırlıklanyla orantılı, hükümetlerce desteklenen politikalann uygulandığını söylemek olası değildir. Ekonomiye katkılanna rağmen KOÖİ'lerin pekçok sorunu olduğu tesbit edilmiştir. Franchising sistemi KOÖİ'lerin sorunlan na alternatif çözüm olarak şu şekilde sunulmaktadır. 1) Franchising sistemiyle, bilgi ve deneyimi KOÖİ'lere aktararak bu tür işletmelerin pazardaki başarı şansı artınlabilinir. Franchisor'ın denediği ve başanya ulaştırdığı bir ürüne ticari marka ve tekniklere dayalı yönü, sözü edilen ölçekteki işletmeler için, bir güvence oluşturmaktadır. Risk olasılığını azaltarak kıt olan kaynaklar etkin ve verimli bir şekilde değerlendirilmiş olmaktadır. 2) Franchising sistemi; verimliliği artıracak, üretim maliyetini düşürecek teknolojileri, yönetim bilgisini, know-how'i belli alanlara aktarmakta başanlı olmuştur. Franchisor, alt birimlerini değişik işletmelerden oluşturacağı için, bilgi birikimi oluşacaktır. Sağlanan bilgiler veri olarak süreçten geçirilerek alt işletmelere bilgi olarak gönderilmektedir. 3) Franchisor, sistemin kullanım hakkını verdiği franchisee'nin istihdam edeceği personelleri eğitimden

40 geçirmektedir. Verilen eğitim sayesinde hızlı ve başanlı bir yatınm yapılmaktadır. Franchisee, sistem kitapçığından standardize edilmiş, yönetim, muhasebe, satış ve stok prosedürlerinden faydalanmaktadır. 4) Sistem içinde franchisee'lere hizmet veren kuruluşlarla yapılan toplu pazarlık sonucu alımlarda, piyasa fiyatlan altında maliyetler oluşmaktadır. Dolayısıyla kuruluş maliyetlerinde ve işletme giderlerinde tasarruf olanağı sağlanmaktadır. 5) Finansal kaynak konusunda, büyük bir bankadan özel bir kredi paketi sağlanabilmektedir. Denenmiş isim adına yapılan bir kredi paketine düşük faizli nispeten uzun dönemli kredi açma olanağı olmaktadır. Finansal kiralama şirketleri Franchisee'lere kiralama işlevinde olumlu bakmaktadır. 6) Franchisor, Franchisee'lere pazarlama ve stratejik plan desteği sağlamaktadır. Franchisor alt işletmelerinden pazar hakkında sağladığı bilgi sayesinde yapacağı her değişikliği alt işletmelere aktarmaktadır. 7) Franchisor, franchisee'lere hammadde ve yanmamul gereksinimlerini nereden tedarik edeceklerini önceden vermektedir. Dolayısıyla uygun fiyattan tedariki sağlanmaktadır. 8) Franchisee, aynı franchising ağı içinde bulunan diğer işletmelerle rekabetten koruyan çeşitli önlemlerden faydalanmaktadır. Ortak promosıon ve reklamdan, sistem sayesinde KOÖİ'ler de yararlanmaktadırlar. Dolayısıyla KOÖİ'ler sorunlann çözümünde franchising sisteminden yararlanabilirler. 40. Franchising sisteminde önde gelen sektörler hangileridir? Franchising, diğer yönetim ve pazarlama yöntemlerine göre oldukça genç bir yöntemdir. Özellikle Amerikan ekonomisinde hizmet sektörünün gelişiminde oldukça önemli bir rol oynamıştır. Başlangıçta hazır yiyecek lokantalanve konaklama te-

41 sisleri ile sınırlı olan franchising sistemi şimdi toplumun değişen gereksinimlerini yansıtan hizmetler sektöründe hızla yaygınlaşmaya başlamıştır. Franchising sisteminde en önde gelen sektör gıda sektörüdür. En hızlı büyüyen sektörler ise inşaat ve ev hizmetleri sektörleridir. Önde gelen diğer sektörler arasında rekreasyon, eğlence ve seyahat sektörleri sayılabilir. SEKTÖRLERE GÖRE FRANCHISING GELİRLERİ Satışlar Yıllık (Milyar USD) Büyeme Sektör Oranı (%) Lokantalar Gıda dışı perakende tic Otel,motel,kamping 14.6??5 9.0 Bakkallar Büro Hizmetleri Otomotiv ürünleri ve servisleri Perakende gıda ticareti Kiralama Hizmetleri İnşaat ve ev hizmetleri Rekreasyon,eğlence ve seyahat TOPLAM Kaynak: The Naisbitt Group: s.4 a) Hazır Yiyecek Sektörü : Hazır yiyecek zincirlerinin pazan doygunluğa ulaştırdığı yolundaki korkuya rağmen, franchise sistemi ile çalışan lokantalar için gelecekte sağlıklı bir gelişme beklenmektedir. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de franchise lokantalann çoğunluğu hazır yiyecek lokantalandır. Bu sektörün önde gelen işletmesi olan Mc Donald's'm büyüme eğilimi, sektörün büyüme eğiliminin de bir göstergesi olarak kabul edilmektedir yılında faaliyete başlayan Mc Donald's lokantalannın sayısı 1970 yılında 1500'e, 1984 yılında 8503'e ulaşmıştır. 1985

42 yılında her 12 saatte bir Mc Donald's işletmesi başlamıştır. açılmaya Mc Donald's ve diğer hazır yiyecek franchise işletmelerinin başansı, diğer lokantalann da franchising sistemini seçmesine yol açmıştır. Casa Lupita, Jerry, International House of Pancakes bu alanda önde gelen örneklerdir. b) Gıda dışı perakende ticaret: Pazar payı için yoğun rekabetin yaşandığı perakende ticaret sektöründe giderek daha çok sayıda işletme franchising sistemini benimsemektedir. Franchising modelinin sunduğu merkezi satınalma, yerleşmiş yönetim teknikleri, kanıtlanmış pazarlama stratejileri gibi imkanlar rekabet gücünü arttırmaktadır. Perakende ticaret alanında ortaya çıkan eğilimlerin birçoğu franchise sistemi ile çalışan perakendecileri kısmende olsa etkilemektedir. Özellikle özgün mal arayışı ve "butik" alışverişi eğilimi, franchise işletmelerini bu yolda arayışlara itmektedir. c) Otel, motel ve kamplar: Günümüzde bağımsız otel, motel sahipleri geçmişe ilişkin bir gerçek olmaya başlamış ve konaklama sektörü hızlı bir değişim sürecine girmiştir. A.B.D.'de mevcut motel işletmelerinin birçoğu aynı sektördeki bir ana şirkete bağlanarak onun bir perakende çıkış noktası haline gelmektedir. Franchise alıcısı kendi mülkünü, mesleki deneyim ve birikimini franchise zincirine sunmaktadır. Böylece kaliteli hizmet imajından yararlanmaya çalışmaktadırlar. d) Bakkal dükkanları (Convenience stores): Geleneksel bakkal dükkanlan, diğer gıda perakendecileri gibi bir gerileme içine girmiştir. Daha uzun süre hizmet veren ve pazar günleri alış veriş imkanı sağlayan süpermarketlerin yarattığı rekabet bu gerilemede en önemli faktördür. A.B.D.'de süpermarketlerle rekabet edebilmek için bu dükkanlar, evlere, işyerlerine yemek servisi ile otomatik bankacılık hizmetlerine başlamışlardır. Örneğin 7- Eleven zinciri ürün yelpazesini genişletmiştir. Diğerleri kuru temizleme hizmeti sunmaya başlamıştır. Özellikle

43 hazır yiyecek sunmak suretiyle bunlar hazır yiyecek işletmelerine rakip duruma gelmektedirler. e) Büro Hizmetleri: Muhasebe ve mali danışmanlık firmaları ile baskı ve fotokopi hizmeti gibi büro destek hizmeti sunan işletmeler, franchising alanında büyüme hızı bakımından üçüncü sırada yer almaktadır. Bu sektörün gelişme dönemi, ekonominin imalattan bilgi/ hizmetler sektörüne yönelimi ile çakışmaktadır. Otomobil kiralama, baskı ve fotokopi hizmetleri, vergi hazırlıklan, muhasebe gibi alanlarda giderek daha fazla işletme franchising sistemi ile çalışan büro hizmetleri işletmelerinden yararlanmaktadırlar. f) Özel gıda maddeleri ticareti : Örneğin dondurma dükkanlannın yanı sıra daha değişik gıda maddeleri satan satış noktaları eklenmektedir. Sektör uzmanlarına göre bu alandaki franchise işletmelerinin başansı "Butik" alışverişe yönelik eğilimden kaynaklanmaktadır. g) Temizlik Hizmetleri: Halı ve mobilya temizliği, genel ev temizliği tesisat bakımı, baca temizliği gibi ev temizlik işlerini kapsayan bu sektördeki franchising, diğer franchising alanlarına kıyasla çok hızlı büyümektedir. Bu yeni hizmetler, kadınlann iş hayatına girişi ve değişen tüketici tercihlerine bir çözüm olarak ortaya çıkmıştır ve gelişmeye devam edecektir. h) Eğlence ve Seyahat Hizmetleri: Toptan satış gelirleri açısından yukarıda sıralanan sektörlerin en sonuncusu olmasına rağmen, bu sektördeki franchising işletmelerinin gelirleri diğerlerinden daha hızlı büyümektedir. Seyahat acentalan, golf kurslan, dans kurslan, sinema salonlan bu sektördeki başlıca franchise alanlandır. i) Gelişmekte olan Franchise Sektörleri: A.B.D.'de franchising sistemi ile çalışan muhasebe işletmelerini takiben tıp alanında da franchise işletmeleri gelişmeye başlamıştır. Özel hemşirelik, dişçilik, dermatoloji ve köşe başı klinikleri sağlık sektöründe başlıca franchise alanlarıdır. Ancak bu alandaki ya-

44 sal kısıtlamalar, franchise işletmelerinin gelişmesini engellemektedir. Bu nedenle sadece yasal düzenlemelerin çok yoğun olmadığı özel tıp alanlannda franchising'in gelişmesi beklenmektedir. Bankacılık alanında da franchising gelişmeye başlamıştır. 1980'li yıllann sonunda California'da iki finansal kurumun franchising yoluyla gelişme planlarını açıklamalan bir çok insanda "hamburger için doğru olan bankacılık için geçerli olabilir mi?" kaygısının doğmasına neden olmuştur. Ancak yoğun reklam, elektronik hizmetler ve yönetim desteği sayesinde bu alanda kaydedilen büyüme hızı, sektördeki franchising işletmelerinin sayısının gelecekte artacağını göstermektedir. Gelişen bir diğer franchise alanı eğitim hizmetleri sektörüdür. Bu franchising alanında diyet kontrol firmaları, çocuk bakımı, sürücü kurslan, hızlı okuma kursları ve mesleki eğitim kurumlan sayılabilir. Zayıflama ve diyet kontrol firmaları bu alanda en hızlı gelişen franchise işletmeleri olmakla birlikte, hızlı okuma ve bilgisayar eğitim merkezleri ile kolejlere hazırlık kurslannın da önemli gelişmeler gösterdiği bilinmektedir. 41. Franchising sisteminin istihdama etkileri nelerdir? Türkiye'de işgücünün yaklaşık % 8,4'ü işsizdir. Çalışanlann %15,6'sı sanayide istihdam edilmektedir. Gelişmiş ülkelerde sanayi %16-20 arasında bir kesime iş verebilmektedir. Bu oran Japonya'da %23, Almanya'da %30'u bulmaktadır. Türkiye'de çalışanların %52'si tanm alanında istihdam edilmektedir. Gelişmiş ülkelerde bu oran %3-8 arasında değişmektedir. Türkiye'de işgücünün yansının tarımsal kesimde iş bulması gizli işsizliği ortaya çıkarmaktadır. İstihdamın asıl hizmet sektöründe yoğunlaşması gerekmektedir. Girişimcinin başladığı işi başaramaması sermayenin uçup gitmesine neden olmaktadır. Dolayısıyla bu istihdamı da etkilemektedir. İşte burada franchising'in avantajı devreye giriyor ve girişimci hiç bilmediği bir konuda güvenle yatınm yapabiliyor. Sistem sayesinde aranan elemanın özellikleri tam anlamıyla

45 tanımlanmaktadır, yapacağı işler talimatname olarak verilebilmektedir, benzeri işyerinde işbaşında eğitim verilebilmektedir, eğitimsizlik oturmuş bir franchise işletme için sorun olmamaktadır. Bulunan elemanın verimi ve basan şansı yüksek oluyor. Hizmetin kalitesi, eleman değişikliklerinden en az seviyede etkilenmektedir. Aynca, işpazannın durumu açısından yeni işyerlerinin açılması, istihdam politikası bakımından önem taşımaktadır. Sürekli olarak yeni ürünler, hizmetler ve pazarlama stratejileri ortaya çıkmakta, bunlar sayesinde yeni istihdam olanakları ve dolayısıyla yeni talep yaratılmaktadır. 42. Leasing yönteminin franchising sistemine kazandırdıkları nelerdir? - Banka kredisi Bugünkü ekonomik şartlarda leasing yöntemi franchising için tek alternatif gibi gözüküyor. Yatınmın banka kredileri yoluyla finanse edilmesi, franchisingcilere ağır yükler getiriyor. Bugün maksimum alınabilecek banka kredisi 18 aya bölünürken, leasing de 3-4 senelik sözleşmeler yapılabilinmektedir. -Sabit ödeme Ödemelerin sabit olması, yatınmcının ihtiyacına uygun ödeme planlan hazırlanabilmesi, yatınm malının kendisinin bir teminat oluşturması, daha az formalite gerektirmesi gibi kolaylıklar leasing'i cazip kılmaktadır. -KDV avantajı KDV uygulaması, sözleşmelerin vergilerinin harç istisnasına tabi olması kira ödemelerinin doğrudan gider yazılabilmesi gibi devlet tarafından teşvik edilen vergisel avantajlar birleşince leasing, franchising için en uygun finansman seçeneğidir. -Teminat Leasing şirketleri genelde ana franchisor'dan teminat istemektedirler. Ana franchisor teminat verdiği takdirde leasing şirketinin riski minimum düzeye inmektedir.

46 -Faiz oranı Leasing şirketi açısından ana franchisor kefil olunca, faiz oranı düşmektedir o zamanda mallar daha ucuza alınabilmektedir. 43. Franchising sektörüne yönelik leasing sözleşmelerindeki unsurlar nelerdir? Franchising sektörüne yönelik leasing sözleşmelerinde önemli unsur teminattır. Ana franchisor garanti verdiği takdirde risk minimum seviyeye inmektedir. Leasingciler genelde ana franchisor'dan teminat istemektedirler. Çünkü leasing sistemini kullananlar küçük yatınmcılar yada tüzel kişiler oluyorlar. Örneğin, Türk Petrol'ün Wendy'sini lease eden ktisat Leasing, iki-üç dükkanın dekorasyonunu yapmıştır. Eğer ana franchisor devrede olmayıp da, işletmeci krediyi ödemezse, leasingci mallan geri alıyor ve ilk önüne gelene satabiliyor. Halbuki ana franchisor bunu istemeyebilir, çünkü getirilen makinede bir knowhow var. Bunun içinde ana franchisor'ın garanti vermesi gerekmektedir. 44. Franchising sektöründe büyük bir marka ile leasing anlaşması yapmanın avantajları nelerdir? Büyük bir marka ile leasing anlaşması yapıldığı takdirde franchisor'ın bütün franchisee'leri otomatik olarak franchising anlaşması sonucu franchisor'ın leasing kuruluşuna başvuruyor ve istediği malların tutarını söyleyerek, sorgu suale tabi olmadan parasını alabiliyor. Çünkü sözleşmede ana franchisor diyor ki: Bunlar kiralannı ödemezse yeni kiracı (franchisee) bulacağını yada franchisee'nin bütün borcunu ödeyeceğini belirtiyor. Burada leasingcinin avantajı ortaya çıkıyor. Çünkü leasingcinin riski minimum düzeye iniyor ve ana franchisor kefil olunca, leasingci onu kredilendirdiği için ona düşük faiz oranı uyguluyor ve o zamanda franchisor ve franchiseeleri uzun vadeli düşük faizli kredi kullanabiliyorlar.

47 45, Yatırım aşamasında franchisee'nin fon ihtiyacı olduğu temel konular ve bunlara alternatif çözümler nelerdir? Yatırım aşamasında girişimcinin üç temel konuda fon ihtiyacı vardır. Birincisi franchisee fee, ikincisi yapılacak sabit kıymet yatırımı, üçüncüsü ise başlangıç envanterini oluşturacak mal alımıdır. Franchisee fee için genel anlamda en uygun olanı özkaynak kullanımıdır. Sabit kıymet yatınmı için özkaynak, banka kredisi, leasing gibi alternatifler düşünülebilir. Bu seçenekler içinde leasing özkaynaklara dokunmadan sa3ladığı %100 ve uzun süreli finansman ile ön plana çıkmaktadır. Ayrıca ödemelerin sabit olması, yatırımcının ihtiyacına uygun ödeme planları hazırlanabilmesi, yatınm malının kendisinin bir teminat oluşturması, daha az formalite gerektirmesi gibi operasyonel kolaylıklarda leasingin cazibesini arttırmaktadır. Bütün bunlar özendirilmiş KDV uygulaması, sözleşmelerin vergilerinin harç istisnasına tabi olması, kira ödemelerinin doğrudan gider yazılabilmesi gibi devlet tarafından teşvik edilen vergisel avantajlarla birleşince leasing özellikle bu tür nedeni ile bu noktada özkaynaktan bile daha cazip olabilmektedir. Başlangıç envanteri içinde özkaynağın dışında banka kredisi, satıcı kredisi gibi kaynaklar kullanılabilir. 46, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunlarında Franchising ile ilgili hükümler nelerdir? 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 70. maddesinin (5) numaralı bendi gereğince, mal ve haklann kiralanması veya kullanılması karşılığı sağlanan gelirler "gayrimenkul sermaye iradı" olarak kabul edilmektedir. Bu (5) numaralı bent hükmü alameti farika, marka, ticaret unvanı ve deneyimle elde edilmiş bilgileri kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. Bu tür hak ve imtiyazın kullanılmasından doğan gelirlerde, gayrimenkul sermaye iradı sayılmıştır. Sözü edilen (5) numaralı bentte "Alameti farika, marka, ticaret unvanı, kullanma haklannın (sanayi, ticaret ve bilim alan-

48 larında elde edilmiş bir tecrübeye ait bilgilerle gizli bir formül veya imalat usûlü üzerinde) sahipleri tarafından kiraya verilmesinden elde edilen iratlar "gayrimenkul sermaye iradı" olarak açıklanmıştır. Yine Gelir Vergisi Kanunu'nun 70. maddesinin S.fıkrası gereğince, yukanda sayılan haklar bir ticari işletmeye dahil bulunduğu takdirde, bunlar "ticari kazanç" olarak kabul edilmekte ve bu kazancın tesbitine dair hüküm ve usûllere göre belirlenmektedir. Franchise'ı veren Türkiye'de yerleşmiş sayılmayan dar mükellef bir kurum ise, buna ödenecek franchise bedeli, duruma göre ya gayri menkul sermaye iradı veya ticari kazanç payı olabilmektedir. Bu durumda franchise sözleşmelerinin Hazine Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından tescili gerekmektedir. Aksi takdirde bu sözleşmeler yürürlüğe girememektedir. Sözleşme tescil ile yürürlüğe girdiği takdirde, yurt dışına ödenecek franchise bedeli üzerinden Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 24'üncü maddesi ve tarih ve 93/5147 sayılı Bakanlar Kurulu Karan gereğince Kurumlar vergisi stopajı yapılması gerekecektir. Burada çeşitli olasılıkları şöyle sıralayabiliriz: 1. Franchise bedeli gayrimenkul sermaye iradı sayılacak olursa, bu takdirde 93/5147 sayılı Bakanlar Kurulu Karannın 3/b maddesine göre yapılacak Kurumlar Vergisi kesinti oranı %20'dir. 2. Franchise sözleşmesi ile sağlanan bedel işletme hakkı veya alameti farika ve benzeri gayrimaddi haklann satış, devir ve temliki şeklinde alınan bir bedel şeklinde kabul edilecek olursa stopaj oranı 93/5147 sayılı Bakanlar Kurulu Karan'nın 10. bendi gereğince %25 olacaktır. 3. Franchise sözleşmesi ile sağlanan bedel, tarafların ticari işletme şeklinde olması halinde ticari kazanç sayılacağı için Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 24.maddesi gereğince stopaja tabi olmayacak ve umumi hükümlere göre işlem yapılacaktır.

49 Yukarıda 1 ve 2 nolu olasılıklarda Kurumlar Vergisi tutarının %10'u tutannda fon kesintisi uygulanmaktadır. 47. Franchising işlemlerinin Katma Değer Vergisi Karşısındaki durumu nedir? 1984 tarih ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu içinde franchise ile ilgili bir hüküm mevcut değildir. Ancak sözü edilen Kanunun 1. maddesinin (f) bendinde, "Gelir Vergisi Kanunu'nun 70.maddesinde belirtilen mal ve haklann kiralanması işlemleri"nin KDV'ye tabi olacağı hükme bağlanmıştır. Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 28.maddesi ve buna göre çıkanlan tarih ve 92/3896 sayılı Bakanlar Kurulu Karan gereğince KDV'nin standart oranı %15 olduğuna göre franchise işlemlerine uygulanacak olan vergi oranı belirlenmiş olmaktadır. Yurtdışından yapılacak olan franchising işlemlerinde, mal ve hizmetten yararlanan kişi veya kuruluş Türkiye'de bulunduğuna göre, KDV'nin Türkiye'de ödenmesi gerekmektedir. 48. Franchising işlemlerinin Damga ve Harçlar Vergisi Kanunları karşısındaki durumu nedir? Franchise sözleşmesi, gerek yurt dışında ve gerekse yurt içinde imzalansın, 488 sayılı Kanuna bağlı (1) sayılı tabloya göre damga vergisine tabi bulunmaktadır. Aynı şekilde franchise sözleşmeleri Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından tescile tabi bulunduğundan 492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince noter ve tescil harçlarına tabi bulunmaktadır. Bu itibarla gerekli işlemlerin yapılması sırasında gerekli damga vergisi ve harçların ödenmesi gerekecektir. 49. Franchising'in Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi karşısındaki durumu nedir? 1956 tarih ve 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu'nun 28. maddesine göre franchising işlemlerini yapan yatınm bankalan, bu tür işlemler dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun müşteri durumunda bulunan Franchisee'lerden nakden

50 veya hesaben aldıkları paralardan banka muamele vergisi ödemek zorundadırlar. Bu verginin tarifesi bilindiği gibi halen %5 oranındadır. Çünkü 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 17. maddesinin 4. fıkrasının (e) bendine göre, banka ve sigorta muameleleri kapsamına giren işlemler Katma Değer Vergisinden istisna edilmiştir. Böylece uygulamada normal franchise işlemleri%15 KDV'ye ve bu işlemler bir banka tarafından yapılırsa %5 Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisine tabi bulunmaktadır. Bu ikilemin giderilmesi gerekmektedir. 50. Franchising sisteminin Türkiye'deki uygulamaları nelerdir ve nasıl bir gelişme göstermektedir? ABD'de 1850'lerden beri uygulanmakta olan franchising sistemi, Türkiye'de 1985 yılında Mc Donald's ile ilk kez uygulama alanı bulmuştur. Sonraki yıllarda gelen Wendy's, Wimpy, Kentucky Fried Chicken ve Pizza Hut franchising sisteminin fast-food alanındaki temsilcileri olmuşlardır. Bu zincirlerden önce Turyap benzeri sistemi kurmuş ve yüzlerce işyeri açmıştı. Sistemi müşteri tarafından tutulan işletmeciler, engeç üçüncü şubelerini açtıktan sonra yeni şubelerine, işletecek olan kişiyi ortak ediyorlar. Bugün ülkemizde 60'tan fazla zincir 1200 kadar dükkan faaliyette bulunmaktadır. Bunlann yaklaşık yansı yabancı kökenli, yansı ise yerli zincirlerdir. Yerlilerin şube sayısı yabancılardan fazladır. Bunun sebebi, yerliler ülke şartlanna daha uygun olduğu için yatırımcı onlan seçmektedirler. Genelde yabancı kabul edilenlerde de hepsi yerli yatırımcı ve işletmecilerdir sadece sistemin kaynağı yabancıdır. Ülkemizde franchising 1990'lı yıllarda bir anlamda tökezleyerek devam etmiştir. Dünyada sektörlerinin lideri yabancılar burada ilk denemelerinde beklediklerini bulamadılar. Fuddrackers, Dairy Queen, Baskın-Robbins gibi dünya çapında başanlı zincirler, Türkiye operasyonlannda daha ilk yerlerini kapatmak zorunda kaldılar. Wendy's, Wimpy, Mail Boxes etc., 7- Eleven, Jani King zincirlerinin de temsilciliğini yapan firmalar or-

51 tak değişikliği yaşadılar. Franchising için en önemli etken uygulayıcı kişidir. Söz konusu zincirleri ilk getiren yatınmcılann devretmeleri başansızlık demek olmayabilir. Kimi az kar ettiğinden, kimi fazla kar ettiğinden devretmiştir. Her durumda arzulanan ise sonuna kadar sanlacak kişinin ele alması, tecrübenin, birikimin kaybolmamasıdır fakat bu tam anlamıyla gerçekleşememiştir. Yerli zincirlerde benzeri dalgalanmalar yaşadılar. Çoğunlukla başanlı bir işletme sistemine ve iyi bir isime sahip olanlar franchising sistemini kullanmaya başladılar. Yetersiz franchising tecrübesi, yasal boşluklar, franchise verilen kişide seçici davranmama ve işletme kıskançlıklarından ötürü sayıları hızla artan zincirler aynı hızla 2-3 sene içinde yeniden küçüldüler. Türkiye'ye yeni mal ve hizmetlerin, bunun yanında yeni teknoloji ve iş organizasyonunun gelmesi için franchising sistemi uygun bir yöntemdir. Yalnız Türkiye alan ülke olarak lisanas bedeli, royalty, kâr payı gibi bir meblağı yurtdışına ödemek zorundadır. Bu açıdan gelen mal ve hizmetin gerçekten ülkeye yararlı olması için, gelen üretim teknolojisi ve organizasyonun ülke ekonomisine bir katkıda bulunması şarttır. Franchising sistemini alan ülke kadar veren ülke de olmak önemlidir. Bu yöntemle Türkiye'nin isim yapmış bazı mal ve hizmetlerini yurt dışında tanıtmak ve yaymak gerekecektir. Bu bakımdan güçlü Türk firmalannm bazı ürünlerimizi yurt dışında franchise sözleşmesi yoluyla tanıtması zamanı gelmiştir. Böyle bir yolla dış ve iç denge sağlanmış olacaktır. 51. Franchising sel<törünün ulusal ekonomiye katkıları nelerdir? Dünya piyasalanndaki yoğun rekabeti gözönüne aldığımız zaman franchising sistemi ile iş yapma daha kolay ve risksiz görülmektedir. Sistem sayesinde KOBÎ'ler bile tek başlanna altından kalkamayacakları teknolojilere sahip olma, bunlardan ücretsiz eğitim alma, ana firmanın promosyon hizmetlerinden yararlanma ve yeni geliştirilmiş ürüne sahip olma şanslarını elde etmektedirler.

52 Sistemin taraflara olduğu kadar ülke ekonomisine de bir çok faydası bulunmaktadır. Günümüzde tüketiciler hizmet, fiyat ve kalitenin çeşitlilik arz etmesi nedeni ile arzu ettikleri kalite-fiyatı bulacaklanndan emin olduklan işletmelere yönelmektedirler. Bu da standartlardan ödün vermeyen ve yaygın olarak hizmet verebilen işletmelerin önemini arttırmaktadır. Franchising sistemi bu tür işletmelerin oluşmasına imkan vermekte, bu sayede ürün ve hizmetlerde kalite ve teknoloji düzeyi yükselmektedir. Bunlann yanı sıra Franchising sisteminin; kaynak israfını en alt düzeye indirmesi, başarısızlıklar nedeniyle meydana gelen genel ekonomik kayıplann önlenmesi, istihdam yaratması, ihracat ve döviz girdisi sağlaması, en önemlisi ürün ve hizmet kalitesini arttırması gibi ülke ekonomisine sağladığı yarartarda gözardı edilmemelidir yılında franchising türü satışlann, tüm perakende satışlann yansına ulaşacağı tahmin edilmektedir. 52. Franchising sistemi ile ilgili olarak Avrupa Birliği'nde verilen teşvikler nelerdir? Franchising kartı ve iş güvencesi yüksek bir işkolu olduğundan, genellikle teşvike ihtiyaç olmuyor. Bununla birlikte, franchise işletmeler genelde hizmet sektöründe faaliyet gösteren küçük işletmeler olduklanndan, KOBÎ'lere verilen teşviklerden yararlanıyoriar. AB üyesi ülkelerde bu kapsamda verilen devlet yardımları, ana hatlan ile: - Kuruluş için hibe, düşük faizli kredi veya kredi garantisi - Yeniliklere yönelik yatınmlar için yardım yada düşük faizli kredi - Enerji tasarrufu sağlayan yatınmlar için yardım yada düşük faizli kredi - Yönetim ve satış danışmanlığı için yardım AB Komisyonu'nun 15/6/1994 tarihli toplantı sonrasında Bölgesel Politikalar Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan bil-

53 diride, KOBÎ'lerin destel<lenmesinin esasları ve öncelikleri belirtilmiştir. Bunlar; - Kalite, teknoloji, yönetim, komünikasyon - Çevre ve enerjinin korunması - Araştırma merkezleri - Pazara giriş - Çalışanlann eğitimi - Kredi ve finansman alanlannda yoğunlaşmaktadır. Avrupa Ekononriİk Alanı anlaşmasının 61 (3c) maddesinde belirtilen "ticareti ve rekabeti bozmayacak yardımlar" kapsamında verilecek destekler şu şekilde sınırlandınlmaktadır. Destek gören alanlarda en çok net %30 Destek görmeyen alanlarda en çok brüt %15 Eğitim ve danışmanlık hizmetlerinde en çok brüt %50 AR-GE için büyük firmalara verilenden %10 fazlası Yeni iş yaratılmasını amaçlayan yatınmlarda en çok 3000 ECU/ işgücü Özel amaçlı yatınmlarda en çok %15 Diğer yatırımlarda en çok ECU 3 yıllık süre içinde AB'ye bildirilmeden en çok ECU Üye ülkelerde uygulanan teşvikler, bu çerçeve içinde kalmakla birlikte çok çeşitlilik göstermektedir. 53. Franchising sistemi ile ilgili olarak Türkiye'de verilmesinde yarar görülen teşvikler nelerdir? Türkiye'de franchising sistemine verilmesinde yarar görülen teşvikler şunlardır: - Yatınm indirimi - İthalatta vergiden muafiyet - Yatınm mallarında KDV ertelemesi - AR-GE, tanıtım, patent, marka, danışmanlık masraflarına katkı - Uzun vadeli, düşük faizli kredi ve leasing sağlanması - Kredilere teminat desteği

54 54. Franchising ile ilgili bilgi alınabilecek kuruluşlar hangileridir ve hizmetlerinin kapsamı nedir? Ulusal Franchising Derneği (UFRAD), Türkiye'de franchising sisteminin gelişmesi, sistemin sağlıklı bir şekilde yerleşmesi ve yürütülmesi, sisteme güven duyulmasının sağlanması amacıyla 1991 yılında kurulmuştur. UFRAD'ın amacı, franchising'in Türkiye'de doğru bir biçimde öğrenilmesini ve sağlıklı bir biçimde gelişmesini sağlayabilmek, temel kuralları belirlemek ve uygulanmasını sağlamak, Türk hukuk sistemi içinde yerini bulması ve sisteme güven duyulması için gerekli çalışmalar yapmak ve sistemin geliştirilmesi için bilgi kaynaklan oluşturmaktır. UFRAD amacını gerçekleştirmek için çeşitli faaliyetlerde bulunur. Bunlann bir kısmı doğrudan kendi üyelerine, bir kısmı konuyla ilgili diğer kişi ve kuruluşlara yöneliktir. UFRAD, üyeleri için gerekli olan bilgileri derler ve onlara iletir. Ayda bir kez hem üyelerine, hem de diğer ilgililere ve basına ulaştınlan UFRAD Bülteni'ni yayınlar. Aylık üye toplantılannda üyeler birbirlerine deneyimlerini aktanrlar ve sorunlara ortak çözümler bulunmaya çalışılır. Franchisor olmak isteyenlere danışmanlık hizmeti verilir. Her konuda franchising ile ilgili uzmanlann yardımı sağlanır. Dernek merkezinde oluşturulan kitaplıktan, franchising konusunda bilgi almak isteyen herkes yararlanabilir. Franchisee adaylanna ilgi alanlanna göre yurt içinde ve yurt dışında ilgili kuruluşlarla bağlantı kurabilmeleri için yardım edilir. UFRAD, devletle olan ilişkilerini geliştirmeye çalışmaktadır. Kredi ve teşvik olanakları araştırılmaktadır. Bu nedenle finans kuruluşlan ile görüşmeler yapılmaktadır. Franchising'in ülke ekonomisine her açıdan katkıda bulunduğunu bilen UFRAD, Uluslararası Franchise Birliği (İFA) ve Avrupa Franchise Federasyonu (EFF)'nun yanı sıra diğer ülkelerin franchise birlikleri ile de ilişkilerini sürdürmektedir. ÜYELİK UFRAD'a üye olabilmek için, iki üyenin tavsiyesi isteniyor. Eğer yabancı bir zincirin Türkiye haklan alınmışsa ana firmanın

55 kendi ülkesindeki franchise derneğine üye olması, üye kabulü için yeterli sayılıyor. Yerli bir firma franchise veriyorsa veya yabancı ülkede dernek üyesi olmayan bir zincirin temsilciliği alınmışsa, önce iki tane franchise verilmesi bekleniyor, sonra franchising uygulamalanna bakılarak üyelik başvurusu kabul veya reddediliyor. DÜRÜSTLÜK ve AÇIKLIK İLKELERİ UFRAD üyeleri, UFRAD'ın 1995 yılında kabul ettiği dürüstlük ve açıklık ilkelerini uygulamayı taahhüt etmişlerdir. Dürüstlük ilkeleri, Avrupa ülkelerindeki franchise verenlerin gönüllü olarak benimsediği temel ilkelerdir. Açıklık ilkeleri ise, Amerika Birleşik Devletlerinde halen geçerli kanunlara göre, franchise almak isteyenlere verilecek olan bilgi paketini tanımlamaktadır. Üyeler hakkında UFRAD'a gelen şikayetler değerlendirilerek gerekirse üye firma hatalı uygulamasını sona erdirene kadar ismi listeden çıkarılıyor. Yani bir anlamda "beyaz liste" yapıyor. Bu, listedeki firmalan yatınmcılar nezdinde avantajlı duruma getiriyor, listede yer almayanlan aynı ilkeleri uygulamaya özendiriyor, yatırımcıyı koruyor. YASAL ÇERÇEVE UFRAD, ülkemizde franchising sisteminin güvenilir kalması için çalışmaktadır. Mevzuattaki eksikliklerin tamamlanması için yurt dışındaki uygulamalan izlemektedir. Kamu yetkilileri nezdinde franchising'i ve ihtiyaçlannı tanıtmak için girişimlerde bulunmaktadır. Türkiye'de UFRAD üyesi olmayan franchise zincirleri de var. Bunlann bir kısmı şimdilik franchise vermedikleri için UFRAD'a üye olamıyorlar. Bir kısmı üyelik için başvurmamışlardır. Bir kısmı da çeşitli nedenlerle üyelikten çıkarılmışlardır. (UFRAD üye listesi ve üye olmayanların listesi ekte sunulmuştur.) UFRAD'dan başka FS "Franchise Specialist" şirketi franchising sistemi ile ilgili danışmanlık hizmetleri vermektedir.

56 FS-FRANCHISE SPECIALIST'in hizmetleri: - Franchise almak isteyenler için; en uygun yabancı franchise zinciri seçimi, anlaşma şartlannın ne olması gerektiği hakkında fikir, dükkan için en uygun franchise seçimi - Franchise vermek isteyenler için; sistemi mevcut haliyle tanımlama ve tanıtma, franchise sözleşmesi, el kitabı hazırlama, kontrol sistemi hazırlama, eğitim sistemi hazırlama, halkla ilişkiler, ürün geliştirme, reorganizasyon, reklam, dekorasyon-tasarım, franchise fiyatlandırma, franchisee arama, yurtdışına açılma, yer seçimi, lojistik, ekipman seçimi, yerli sanayi ve firmalarla ilişkiler, piyasa araştırma, bütçe, fon akış, nakit akış, depo ve envanter sayımı, maliyet belirleme, pazarlama planı. FS, Franchise sistemine geçmek isteyen yerli kurumlara her adımda yardımcı olmaktadır. Yurtdışından ülkemize gelmek isteyen franchise kurumlan için ülkemizde faaliyet gösteren yabancı ticaret ataşelikleriyle birlikte hareket ederek bu hizmeti yerine getirmektedir. Franchise sisteminin en önemli noktası olan doğru yatınmcıların bulunmasında, her aşamada bilimsel veriler kullanarak franchise veren kurumlara hizmet vermektedir. Bu hizmet yerine getirilirken direct-mail, basın ilanlan gibi araçlara başvurulmakta ayrıca bilgi bankasında oluşan yatırımcı portföyüde değerlendirilmektedir. 55. Dünyada franchising sistemi ile ilgili örgütlenmeler nelerdir? Franchising yapılan her ülkede yalnızca bir dernek kurulmuştur sonu itibanyla 36 ülkenin herbirinde tek bir franchising derneği faaliyettedir. Bu ülkeler sırasıyla: Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin, Avusturya, Belçika, Brezilya, Avustralya, Bulgaristan, Çekoslavakya, Çin, Danimarka, Endonezya, Finlandiya, Fransa, Güney Afrika, Hollanda, Hong Kong, İngiltere, İrlanda, İspanya, İsrail, İsveç, İsviçre, İtalya, Japonya,

57 Kanada, Macaristan, Malezya, Meksika, Norveç, Polonya, Portekiz, Romanya, Singapur, Yunanistan. Bunlara ek olarak Avrupa Franchise Federasyonu vardır. Franchising konusunda uluslararası örgütlerin en eskisi İFA (Uluslararası Franchising Derneği) ABD'de kurulmuştur. Amerika dışında da franchise veren firmalardan 800 üyesi vardır. Bütün ülkelerdeki dernekler, bunlann arasında UFRAD'da IFA'da kardeş dernek statüsündedir. Avrupa'daki franchising derneklerinin üst kuruluşu ise (EFF) Avrupa Franchise Federasyonudur. UFRAD'ın EFF'ye üye olabilmesine izin veren Bakanlar Kurulu karan çıkmış, üyelik için başvurulmuş, işlemleri halen sürdürülmektedir. Her ülkede yalnızca bir tek dernek üyesi olması, franchise derneklerine bir takım fonksiyonlar yüklemiştir. Devletten beklenecek hizmetlerin bir kısmını bu dernekler üstlenmişlerdir. Örneğin Avrupa Franchise Federasyonu, "Dürüst Franchise Ülkeleri" ile uygulamaya belli standartlar getirmiş ve üyelerinin uymasını zorunlu tutmuştur. Amerika'daki ve Kanada'daki derneklerde kendi üyelerine yönelik benzeri ilkeler getirmişlerdir. Franchise konusunda bilgi ve istatistiklerin toplanma yeride yine dernek olmaktadır. Araştırmacı ve yatınmcılar, aradıklan bilgileri derneklerden edinmektedirler. Dernekler, fuar düzenlenmesinde de öncü rol oynamaktadırlar. 56. Franchising piyasasını destekleyen finans kurumları, uzun vadeli düşük faizli kredi bulunabilmesi için başvurulabilecek kurumlar hangileridir? Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin sorunlarının çözümünde franchising sistemi alternatif olarak önerilebilir. Bu konuda Ulusal Franchising Derneği, TOSYÖV ile temaslara geçmiştir. TOSYÖV "Türkiye Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticiler Vakfı" KOBİ'lerin rekabet gücünü arttırmak, sivil örgütlenme ihtiyacını karşılamak ve girişimciliği desteklemek amacıyla 1990 yılında kurulmuş bir

58 vakıftır. Güçlü bir örgütlenmeye ve ağırlıklı olarak KOBÎ'lerden oluşan 2150 üyeye sahiptir. UFRAD ve TOSYÖV franchising konusunda işbirliği yapmaktadırlar. UFRAD, franchise almak isteyenlere danışmanlık hizmeti verir ve kendine gelen franchise şikayetlerini TOSYÖV'e iletir. TOSYÖV kendine gelen franchise alma başvurulannı UFRAD'a iletir ve franchisee'lere Kredi Garanti Fonu'ndan finansman sağlar. Kredi Garanti Fonu bankacılık sisteminden koparak finansman piyasasına giren hizmet birimlerinden biri olarak KOBÎ'lere, dolayısı ile de Türk ekonomisine daha yararlı olabilmesi için, kredi piyasalannda etkili bir fonksiyon icra etmesi gerekmektedir. Bu da KGF'nun yöresel ve sektörel alanda ihtisaslaşması sonucunda gerçekleşecektir. Bununla birlikte KGF'nun kamu desteğine ihtiyacı vardır. Bu desteğin ilkini; Kurumlar Vergisi Muafiyeti alarak kazanmıştır. Kredi Garanti İşletme ve Araştırma A.Ş, Kredi Garanti Fonu sisteminin Türkiye'de uygulanmasını yapmak için tesis edilen ilk kuruluştur. Amacı firmaların talep ettikleri krediye karşılık müracaat ettikleri bankaya verebilecekleri yeterli değerde teminat bulunmadığı hallerde, KGF tarafından kredi talebinde bulunan firma lehine, kredi verecek bankaya Garanti/Kefalet vermek ve bu suretle teminat açığını ortadan kaldırmasını ve firmanın krediyi almasını sağlamaktır. Firmalann projeye dayalı olarak kredi taleplerinde projenin kendisi teminat olarak kabul edilebilmektedir. KGF, Türkiye ile Federal Almanya arasında Temmuz 1993 yılında yapılan "Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler için bir Kredi Garanti Fonu kurulmasına yardım" konulu proje anlaşması ile kurulmuştur. KGF'nin ortakları Türkiye Orta Ölçekli İşletmeler Serbest Meslek Mensupları ve Yöneticileri Vakfı (TOSYÖV), Mesleki Eğitim ve Küçük Sanayi Destekleme Vakfı (MEKSA), Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu (TESK) ve Küçük ve Orta Ölçekli Sanayii

59 Geliştirme Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB)dir. Türkiye Halk Bankasının ortaklığı içinde gereken formaliteler tamamlanmıştır. Anlaşma uyannca Alman Federal Cumhuriyeti fonun ilk sermayesini teşkil etmek üzere 3.5 milyon DM katkıda bulunmayı kabul etmiştir. Bu katkı 2 yıllık pilot uygulama dönemi sonunda 8 milyon DM'a yükselecektir. Sermayenin ilk dilimi olarak 1.5 milyon DM Türkiye'ye aktanlmış olup bu fonun yatınlacağı Fon Bankası olarak seçilmiş bulunan Halkbank'a yatırılmıştır. KOSGEB ve ortak olacak Halkbank da KGF'ye katkıda bulunacaktır. Dünyadaki KGF uygulamalannda birden çok bankanın tahsis edeceği krediye fon tarafından garanti/kefalet verilebilmektedir. KGF'nin Türkiyede'ki güncel uygulamasında ise Fon Bankası olan Halkbank kredilerine garanti/kefalet verilmektedir. Pilot Uygulama döneminden sonra genel sisteme uyacak şekilde birden fazla bankanın kredilerine garanti kefalet verilebilmesi için çalışmalara başlanmıştır. Halkbank Fon Sermayesinin 3 katına kadar KGF'nin garanti/kefalet'ini kabul etmektedir. KGF'nin Garanti Verebileceği Krediler ve Garanti Verme Koşullan: KGF, KOBİ'lerin her türlü sanayi, ticari ve fon kredilerine garanti/kefalet verebilir. KGF kredi değil garanti vermekte veya bankaların krediyi vermeleri için eksik kalabilen teminatı tamamlamaktadır. - KGF en çok 100 işçi çalıştıran KOBİ'lere Garanti/Kefalet vermektedir. - KGF'den Garanti/Kefalet desteği alabilecek KOBİ'lerin TOBB veya TESK'e bağlı bir odaya kayıtlı olmaları aranmakta, TOSYÖV veya MEKSA ile de ilişki içinde olmalan istenmektedir. - KGF en çok DM eşdeğeri TL krediye garanti kefaleti verebilmektedir. Verebileceği garanti kefalet limiti ise DM eşdeğeri TL'dir. KGF, Halkbank tarafından ve-

60 rilmesi uygun bulunan kredinin en çok %80'ni için Garanti/ Kefalet vermektedir. - KGF en çok 8 yıla kadar vadeli kredilere Garanti/Kefalet vermektedir. - Kredi teminat açıklarının KGF tarafından verilecek Garanti/ Kefalet ile karşılanmasını isteyen KOBÎ'ler KGF'nu işyerlerinde incelemelerde bulunmasını, kayıt ve belgelerini görnielerini kabul edecektir.garanti verilmesini talep eden KOBİ'lerin muhasebelerini düzenli ve mali analiz yapmaya uygun bir sistemde tutmalan aranmaktadır. - KGF, Garanti/Kefalet verilmesinden, kredinin tümünün geri ödenmesine kadar teknik konularda ve işletme yönetimine ilişkin olarak kredi alan KOBİ'lere aktif danışmanlık vermektedir. KGF'un Garanti /Kefalet Verme Süreci: - KGF'un Garanti/Kefalet verebilmesi için talepte bulunan KOBİ'nin bir bankaya kredi müracatında bulunması ve banka tarafından olumlu bulunup talebin kredilendirilebilir olduğunun banka tarafından teyid edilmesi gerekmektedir. - Banka kabulünü belgeleyen yazılı teyidini yaptığı inceleme raporlan (fizibilite, piyasa istihbaratı vb.) ile birlikte KGF'ye gönderecektir. - KGF bankanın göndermiş olduğu inceleme raporlanndan yararlanacaktır. Ancak KGF'de aynca mali analiz, istihbarat ve gerektiğinde fizibilite raporu hazırlayacak krediye Garanti/ Kefalet verilip verilmemesi konusunda kendi ilgili organlanndan karar çıkartacaktır. Olumlu veya olumsuz karar ilgili bankaya ve talep sahibine yazılı olarak bildirilecektir. - Talep sahibi KOBİ kendisi ile ilgili bilgi ve belgelerin bankalardan alınabilmesi ve bankalar nezdindeki her türlü hesaplanndan komisyon ve diğer ücret ve masraflannın alınabilmesi için KGF'unca hazırlanan muvafakatnameyi imzalayacaktır.

61 - Garanti verilmeden önce KOBİ, KGF'unca hazırlanan "Garanti/ Kefalet" sorumluluğunun müşteri tarafından üstlenilmesi taahhütnamesini varsa kefilleri ile birlikte imzalayacaktır. - KGF sisteminin amacı projesi uygun, kredilendirilebilinir ama teminat gösteremeyen KOBİ'lere garanti vermektir. İşletmelerin verilecek teminatlan olduğu zaman KGF'na ihtiyaçlan olmayacaktır. KGF için en önemli teminat projenin kendisidir. Prensip olarak KGF Garanti/Kefalet verirken maddi teminat almamakla beraber, gerekli gördüğü hallerde krediyi veren bankanın prensiplerine uymadığı için kabul etmediği varlıklan teminat olarak alabilir ve de bankanın almış olduğu teminatlar üzerinden ekspertiz değerine bakmaksızın, daha yüksek derecede ipotek koyabilir. KGF Garantisinin KOBİ'lere Maliyeti KGF vermiş olduğu garantilerden ve garanti bakiyesi üzerinden kredinin vadesine ve türüne göre %2-4 arasında değişen yıllık komisyon+kdv almaktadır. Genç girişimci kredilerine verilen garantilerde ise komisyon oranı %2+KDV'dir. Kredi Garanti Fonu'nun yanı sıra yatınmlann leasing yöntemiyle finanse edilmesi hızla artmaktadır. Yatınmın banka kredileri yoluyla finanse edilmesi, franchisingcilere ağır yükler getirmektedir. Bugün maximum alınabilecek banka kredisi 18 aya bölünürken, leasing de 3-4 senelik sözleşmeler yapılabilmektedir. Leasing şirketleri ana franchisor'dan teminat aldıklan zaman, sabit kıymet yatınmı ve başlangıç envanterini oluşturacak mal alımlan için franchisee'leri lease etmektedirler.

62 Franchisee'lere finansman sağlayan leasing şirketlerinden bazılan şunlardır: İlgili kişi Tel, numarası Halk Leasing Tuğba Tokol İktisat Leasing Ayşenur Yazı Marmara Leasing Fazilet Civan TOSYÖV Cüneyt Ürkmez FRANCHISING KURULUŞLARI - Ulusal Franchising Derneği (UFRAD) Serdar Yanaşan (Başkan) Aykut COŞ (Genel Sekreter Yardımcısı) Ülkü Gülcan (Sekreter Adres: Ergenekon Cad. No: 89/15 Palgaltı İş Merkezi Pangaltı/İstanbul Tel: Franchise Specialist Kurucular: Mustafa Kolcu-Osman Bilge Adres: Selime Hatun Cami Sok.Özlen Apt. 13/4 Fındıklı İstanbul Tel: Faks:

63 KAYNAKÇA - Verimlilik Dergisi, (Milli Prodüktivite Merkezi Yayını 1996/1) İşletme ve Pazarlama Yönteminde Yeni Bir Sistem: Franchising Dr. i. Kahraman Arslan - Verimlilik Dergisi (MPM, 1995/3) Araştırma Görevlisi Murat Akın - Mükellefin Dergisi (Lebib Yalkın Yayımlan 1996/1) Prof.Dr.Selahattin Tuncer Franchise ve Vergi Sorunları -UFRAD Franchising Uzmanı Ülkü Özkök - UFRAD Yayınlan (Nisan, 1996) - Franchise Specialist, Franchise Danışmanlık Ltd.şti. Mustafa Kolcu (Kurucu) - Dünya Gazetesi - Resmi Gazete, Yabancı Sermaye Çerçeve Kararı Vergi Dünyası, Nisan 1996 Ejder Ayanoğlu (Hesap Uzmanı)

64 TÜRKİYE FRANCHISOR LİSTESİ FİRMA YETKİLİ TELEFON FAX ALPHAGRAPHICH Temel Şahingiray MCDONALD'S Sermet Işın ELEVEN Altan Açıkel MAİL BOXES Serdar Yanaşan KWIKK0PY Osman Togay PIZZA HUT Ümit Eruysal PIZZADAYS Ali Tezölmez BATA KUNDURA Aydın Yurdum NECTAR BEAUY SHOP Erol User NUTRASLIM Hakan Ferliatoğlu PROFESSIONAL CARPET SYSTEM Ahmet Zorlu PREMAMAN Melek Büyükokutan WIMPY Ali Fuat Düveroğlu SAĞRA SPECIAL Recep Ali Aksoylu YA-PA ÇOCUK Turan Özüduru HACIOĞLU LAHMACUN Yılmaz Esen TURYAP Azmi Sanbay BİRLEŞİK EMLAKÇILAR Zafer İş EMLAK MARKET Tamer Demirdelen BİR EMLAK BİLGİ Önder Akman ASE EXPRESS Sermet Çetin ABBATE Kemal Ünal PİZZAMATİK Altay Çoşkunoğlu COTTON BAR Sinan Akgün SULTANAHMET KÖFTECİSİ Göksel Ünsai C.C. İLETİŞİM Haluk Çeçen BAGUETTA Sinan Kurtbay LOFTJEANS Gökhan Bars SİLK & CASHMIRE Ayşen Zamanpur FUTURE KIDS Mehmet Bayraktar MELİKE & ZEYNEP Melike Kunter BURGY'S Fatih Öztürk LİNK PAZARLAMA Cem Topuzoğlu MADO ismet Or OFFICE 1 SUPERSTORE Mayir Saranga MUDO Gönül Han ÖO MUDURNU FRIED CHICKEN Uğur Türesin MEGAVİZYON Mete Sayacı ÖKOTEK DOĞALÜRÜN MARKET Hulusi Barlas SAMPİ PİDE Funda Kayhan PATHI Muhteşem Emre ÇOK ŞEKER Mustafa Serttürk ZİEBARTTIDY CAR Süha Uluçay RAKSOTEK Ümit Teoman SICILY'S PİZZA Tanju Kürkçü SPECTRUM Nadir Patır LC. WAlKlKl Makbule Yurtsever

65 STYLES ON VİDEO Nadir Özbala FS (FRANCHISE SPECIALIST) Osman F. Bilge ÜLKER SHOP Gürsel Ekmekçi VAKKO GÖMLEK Sedat Altunay PAUL BAGET Fahriye Kiper EBB EURO BARTER BUSINNES Ender Armağan ESCORT LAND Birol Özçelik EXPRES KARGO Ajlan Yanaşan TESPO Turgut Ayker MiGROS Bülent Özaydınlı SCHLOTZSKY'S Deli Burak Köseoğlu CEYLAN Doğan Barış METTA PASTANELERİ Gürkan Donat OMEGA Mustafa Günşar MR. BRICOLAGE Ahmet Ceritoğlu DUELCOM Baybars Altuntaş ARTOS Mustafa Kolcu

66 İSTANBUL TİCARET ODASI YAYINLARI (1996) YAYIN NUMARASI YAYIN ADI 1 İthalat Rejimi 2 Devlet İhale Kanunu Paneli 3 Ekonomik Rapor 4 Economic Report 5 Türkiye AB İlişkileri ve Gümrük Birliği 6 CE İşareti - AB Ürün Pasaportu 7 Rekabetin Korunması - Türkiye ve Avrupa'daki Uygulamalar Semineri 8 Fikri Mülkiyet Haklan ve Uluslararası Uyum Sorunlan Semineri 9 ihracat Rejimi 10 Gümrük Birliği ve Dış Ticaret Mevzuatımız 11 Yurtiçi Endüstriyel ve Sektörler Fuarlar Takvimi 12 Calandar of Industrial & Trade Fairs in Turkey 13 indirimli Oteller Katalogu 14 Gümrük Birliği'ne Geçiş Sürecinde Küçük Orta Ölçekli İşletmeler 15 Uluslararası Ticari Tahkim Konusundaki Son Gelişmeler Semineri 16 AB'nin Rekabet Politikasının Temelleri 17 Gümrük Birliği'ne Girdikten Sonra Yatınmlarda ve İhracatta Uygulanan Teşvikler ve Devlet Yardımları 18 Yurtdışı Fuarlar Katalogu 19 Gümrük Birliği'nde KOBİ'lerin Rekabet Gücü ve Sınai İşbirliği Olanakları 20 İndirimli Sağlık Kuruluşlan Rehberi 21 Sorunlarla Türk Markalar Hukuku 22 Türkiye'İsrail Ticaret Antlaşmasına İlişkin Notlar 23 Türkiye'de Tüketicinin Korunması Tedbirleri-Öneriler ve Ekonomik Etkileri 24 Turist Rehberi (Makedonca) 25 Sorularla Patent Mevzuatı 26 Göç Veren yöreler Bölgesel Gelişim Araştırması 27 Fizibilite Raporu hazırlama Esasları ve Örnekleri 28 Rakamlarla Türkiye Ekonomisi 29 Turkey in Figures

67 30 Avrupa Birliği'nin Akdeniz bölgesi Politikası 31 Finans Kesiminin Reel Sektöre Kaynak Yaratma Kapasitesi 32 Küreselleşme ve Gümrük Birliği 33 Irak ile Dış Ticaret (BM Kararları.Çerçevesinde) 34 Türkiye Avrupa Kömür Çelik Topluluğu Anlaşmasının Esasları 35 Outstanding Exporters'95 36 Hava Kirlenmesi Kontrolü 37 AB Karşısında KOBİ'lerin Rekabet Olanakları ve Stratejileri ile AB'ne Yönelik Pazarlama Teknikleri 38 Başanlı Vergi Mükellefleri 39 Almanya'daki Türk Girişimcileri 40 Enflasyon Sürecinde Hanehalkı Etkiler ve Tepkiler 41 Ticari Sicil memurluğuna Yapılacak Müracaatlarda Tescil İşlemleri Yapılırken Verilecek Belgeler 42 Gümrük Birliği Sürecinde KOBİ'ler ve Risk sermayesi Şirketleri Modeli 43 Sorularla Forfaiting ve Türkiye'deki Uygulaması 44 Sorularla Yabancı Sermaye Mevzuatı Yılı İstanbul Küçük Sanayi kapasite Kullanımı Araştırması 46 Sağlık Turizminde Jeo-Termal Kaynaklar 47 Türkiye'de iç Borç Sorunu ve Çözüm Önerileri

68 istanbul Ticaret Odası Ragıp Gümüşpala Cad. No: Eminönü/İSTANBUL Tel: (0212) (44 Hat) Fax: (0212)

69

70