Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku

Transkript

1 İçindekiler I Prof.Dr. Nur Centel Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof.Dr. Hamide Zafer Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Ceza Muhakemesi Hukuku Yenilenmiş ve Gözden Geçirilmiş 10. Bası Beta

2 II Yayın No : 2940 Hukuk Dizisi : Bası - Ocak İSTANBUL 5. Bası - Ocak İSTANBUL 6. Bası - Kasım İSTANBUL 7. Bası - Kasım İSTANBUL 8. Bası - Ekim İSTANBUL 9. Bası - Ekim İSTANBUL 10. Bası - Eylül İSTANBUL ISBN Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA Basım Yayım Dağıtım A.Ş. ye aittir. Her hakkı saklıdır. Hiçbir bölümü ve paragrafı kısmen veya tamamen ya da özet halinde, fotokopi, faksimile veya başka herhangi bir şekilde çoğaltılamaz, dağıtılamaz. Normal ölçüyü aşan iktibaslar yapılamaz. Normal ve kanunî iktibaslarda kaynak gösterilmesi zorunludur. Dizgi : Beta Basım A.Ş. Baskı -Cilt : Yazın Basın Yayın Matbaacılık Turizm Tic. Ltd. Şti. (Sertifika No: 12028) İkitelli Organize Sanayi Bölgesi Çevre Sanayi Sitesi 8. Blok No: Başakşehir/İSTANBUL Tel: (0212) (0212) Kapak Tasarım : Prof.Dr. Nur Centel/Prof.Dr. Hamide Zafer/Gülgonca Çarpık Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. (Sertifika No: 16136) Narlıbahçe Sok Damga Binası No: 11 Cağaloğlu - İSTANBUL Tel : (0-212) Fax: (0-212)

3 III ONUNCU BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımız onuncu yılda onuncu basıya ulaşmış bulunmaktadır. Kitaba ilgi gösteren öğrencilerimize ve meslektaşlarımıza teşekkür ederiz. Bize mutluluk veren bu aşamada geriye dönüp baktığımızda geçen yıllarda yeni yayınları izlemenin yanı sıra yoğun yasama faaliyetine paralel olarak sürekli güncelleme yaptığımızı görmekteyiz. Belirtelim ki, Anayasa Mahkemesi, özellikle uzun tutukluluk süreleriyle ilgili bireysel başvuruları kabul etmeye ve ceza muhakemesi hukuku alanında ilk içtihatlarını oluşturmaya başlamıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda kitabımıza, 24. Anayasa Mahkemesi ne Bireysel Başvuru başlıklı bir bölüm eklenmiştir. 10. Basıdaki en önemli yeniliği kanımızca bu bölüm oluşturmaktadır. Kitabımızın Eylül 2012 tarihli 9. Basısı en son 3. Yargı Paketi olarak anılan 6352 sayılı Yasa ile getirilen değişiklikleri içermekteydi (RG , No.28344). Bu Yasa ile özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin kuruluşunu ve yetkilerini gösteren CMK m yürürlükten kaldırılmış; buna karşılık 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu nun 10. maddesi ile özel yetkili ağır ceza mahkemeleri yeniden düzenlenmiştir. Bu Yasa dan sonra, özellikle tutuklama koruma tedbiri ile ilgili düzenlemelerde, önemli değişiklikler söz konusu olmuştur Gün ve 6353 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Adli Sicil Kanunu nun 13. maddesine ikinci fıkra eklenerek kamu kurumu ile kuruluşlarına adli sicil ve arşiv kaydı sorgulama yetkisi tanınmıştır (RG , No.28351) Gün ve 6411 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Ceza Muhakemesi Kanunu nun tercümandan yararlanma hakkını düzenleyen 202. maddesine fıkra eklenerek sanığa iddianamenin okunması ile esas hakkındaki mütalâadan sonra sözlü savunmasını kendisini daha iyi ifade edeceğini beyan ettiği başka bir dilde yapma hakkı tanınmış ve bu savunmaya ilişkin tercüman masraflarının sanık tarafından karşılanması kabul edilmiştir (RG , No.28545) Sayılı Kanun ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun da da değişiklik yapılarak hükümlülerin yanı sıra tutukluların da hastalık veya ölüm nedeniyle ailelerini ziyaret etmelerine olanak sağlanmıştır (CGİK m.116) Gün ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanın Önlenmesi Hakkında Kanun ile fon sağlanması veya toplanması yasak olan fiiller sayılmış (m.3) ve Terörizmin Finansmanı Suçu (m.4) tanımlanmıştır (RG , No.28561).

4 IV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 4. Yargı Paketi olarak da anılan gün ve 6459 sayılı İnsan Hakları ve İfade Özgürlüğü Bağlamında Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile AİHM içtihatları doğrultusunda tutuklama koruma tedbirine ilişkin değişiklikler yapılmıştır (RG , No.28633). Tutuklamaya itiraz halinde, Cumhuriyet savcısından görüş alınması durumunda, bu görüşün şüpheli, sanık veya müdafiine bildirileceği ve onların da üç gün içinde görüş açıklayabilecekleri hükme bağlanmıştır (CMK m.270/2). Böylece, savunma hakkının önemli unsurlarından olan çelişmeli muhakeme ilkesinin gereği yerine getirilmiştir. Yine 6459 sayılı Yasa ile, tutukluluğun denetlenmesi söz konusu olduğunda, sulh ceza hakiminin, tutukluluk halinin devam edip etmeyeceğine ilişkin kararını, şüpheli veya müdafiini dinlemek suretiyle vereceği (CMK m.108/1), yani tutukluluğun denetim muhakemesinin duruşmalı yapılacağı öngörülmüştür. Belirtelim ki, uygulamada duruşmaların SEGBİS aracılığıyla ancak müdafi hazır bulundurulmadan yapıldığı yönünde şikâyetler bulunmaktadır. Uygulamada ise hükmen tutukluluk sürelerinin, başka bir anlatımla kanun yollarında geçen sürelerin tutukluluk süresinden sayılmayacağına ilişkin Yargıtay Ceza Genel Kurulu nun /42 gün ve sayılı kararı, bireysel başvuru incelemeleri kapsamında Anayasa Mahkemesi tarafından da benimsenmiştir (AyMK, 2012/239-2/7/2013; 2012/1137-2/7/2013, RG , No.28711; /84, RG , No.28726). Anayasa Mahkemesi, /84 sayılı kararı ile Türk Ceza Kanununun 305, 318, 319, 323, 324, 325 ve 332 nci maddeleri hariç olmak üzere, İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlarda, Ceza Muhakemesi Kanununda öngörülen tutuklama süresi iki kat olarak uygulanır biçimindeki TMK m.10/5. fıkranın iptaline ve iptal hükmünün, kararın Resmi Gazete de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi, uzatmalarla birlikte on yıllık tutukluluk süresi öngören hükmün, ilk derece mahkemelerince sanığın suçlu bulunarak mahkûm edilmesinden sonraki sürecin tutukluluk olarak değerlendirilmediği de dikkate alındığında, dava konusu kuralda düzenlenen azami tutukluluk süresinin demokratik bir hukuk devletinde kabul edilemeyecek kadar uzun olduğunu, bu yönüyle kuralda tutuklamanın adeta bir ceza olarak uygulanmasına olanak tanındığını, böylece tutuklama tedbiriyle ulaşılmak istenen hukuki yarar ile kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı arasındaki makul dengenin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı aleyhine bozulmasına neden olunduğunu kabul etmiştir (RG , No.28726). Bu Anayasa Mahkemesi kararının, tutukluluk sürelerinin ve yargılama sürecinin adil yargılanma hakkını zedelemeden kısalmasına hizmet edeceğini ümit ediyoruz Gün ve 6462 sayılı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Yer Alan Engelli Bireylere Yönelik İbarelerin Değiştirilmesi Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun da geçen sakat ibareleri engelli ibaresine çevrilmiştir (RG , No.28636). 650 sayılı KHK ile değiştirilmiş olan adli tatil süresi ve İnfaz Kanunu na ilişkin değişiklikler Anayasa Mahkemesi nin gün ve / sayılı kararı ile iptal edilmiştir (RG , No.28515). 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile CMK m.331/1, CGİK m.85 ve 116 değiştirilmiş; ancak bu KHK, bir yetki kanununa

5 Önsöz V dayanmadığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi nin gün ve / sayılı kararı ile iptal edilmiştir (RG , No.28515). İptal kararı ile doğan boşluk gün ve 6494 sayılı Yargı Hizmetleri ile İlgili Olarak Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile doldurulmuştur (RG , No.28700). Bu Kanun ile adli tatil süreleri ile tutukluların hastalık ve ölüm nedeniyle ailelerini ziyaretlerine ilişkin KHK düzenlemeleri yasalaşmıştır Gün ve 6495 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Terörle Mücadele Kanunu nun yardıma ilişkin hükümleri değişmiştir (TMK m.21, Ek m.1) (RG , No ) Gün ve 6352 sayılı Kanun un 95. maddesi ile Ceza Muhakemesi Kanunu na Elektronik işlemler başlıklı 38/A maddesi eklenmişti. Bu hükme göre, her türlü ceza muhakemesi işlemlerinde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılır. Bu işlemlere ilişkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar UYAP vasıtasıyla işlenir, kaydedilir ve saklanır. Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelikle (RG No.28060) de ceza muhakemesinin doğrudan doğruya yapılması gereken ifade, sorgu, dinleme gibi işlemlerinin SEGBİS aracılığıyla yapılması kabul edilmiştir. Süreç bize, ceza dosyalarının da zaman içinde fiziki olarak varlığını yitireceğinin sinyallerini vermektedir. Bu sürecin bir ayağı daha tamamlanmış ve tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırılarak Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik kabul edilmiştir (RG , No.28730). Kalemler, yazı işlerine dönüştürülmüş ve yazı işleri hizmetleri elektronik ortam esas alınarak yeniden düzenlenmiştir. Belirtelim ki, kitabımızın baskıya girmek üzere olduğu şu günlerde çoktan 5. Yargı Paketi nden söz edilmeye başlanmış ve tutukluluk süreleri ile ilgili düzenlemelerin yolda olduğunun sinyalleri verilmiştir. Kitabımızın 10. Basısı da önceki basılar gibi mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, yeni yayınlar ve içtihatlar olabildiğince dikkate alınmıştır. Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a içten sevgi ve teşekkürlerimizi iletiyoruz. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz. İstanbul/Haydarpaşa, Eylül 2013 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer

6 VI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku

7 Önsöz VII DOKUZUNCU BASIYA ÖNSÖZ İlk basısı Ocak 2003 yılında yapılan Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın dokuzuncu basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabımızın sekizinci basısını Ekim 2011 de yapmıştık. Bu tarihten sonra medyada öne çıkan muhakeme hukuku sorunu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesinde görev yapan özel yetkili Cumhuriyet savcısının, CMK m.251 deki yetkilerine dayanarak KCK operasyonları kapsamında Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşar Yardımcısını ifade vermeye çağırması oldu. Müsteşar Yardımcısının ifadeye gitmemesi üzerine Cumhuriyet savcısı yakalama kararı çıkarılması için nöbetçi ağır ceza mahkemesine (mahkemenin hakimlik görevi yapan üyesine) başvurdu ve Müsteşar Yardımcısının da aralarında bulunduğu dört kişi hakkında yakalama kararı çıkarıldı. Bu uygulamanın dayanağı, Ceza Muhakemesi Kanunu m.251 de, özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlarda soruşturmanın Cumhuriyet savcılarınca bizzat ve bu suçlar görev sırasında veya görevden dolayı işlenmiş olsa bile doğrudan yapılmasının öngörülmüş bulunmasıydı. Söz konusu hükmün terörle mücadelede kritik bir görev ifa eden üst düzey bürokrata karşı uygulanması, özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görevine giren suçların soruşturma ve kovuşturmasına ilişkin hükümlerin değiştirilmesine yönelik çalışmaları bir anlamda hızlandırmış oldu. Bu bağlamda, önce gün ve 6278 sayılı Yasa ile gün ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu nun 26. maddesi yeniden düzenlendi. Bununla MİT mensuplarının veya belirli bir görevi ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından Başbakan tarafından görevlendirilenlerin, görevlerini yerine getirirken görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında işledikleri iddia olunan ya da 5271 sayılı Kanun un 250. maddesinin ilk fıkrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlardan dolayı haklarında soruşturma yapılması Başbakanın iznine bağlandı (RG No.28208). Böylece, önceki yasa-sonraki yasa; genel yasa-özel yasa tartışmalarına son verilmiş oldu. Daha sonra, gün ve 6301 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 2. maddesiyle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun un 116. maddesine eklenen bir fıkrada tutuklulara izin verilmesi konusu düzenlendi (RG No.28288). Nihayet 5 Temmuz 2012 tarihli Resmi Gazete de yayınlanan gün ve 6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun la birlikte ceza muhakemesi alanında kapsamlı düzenlemeler yürürlüğe girdi sayılı Yasa da tutuklama ile gerekçesinin nasıl olması gerektiği bir kez daha gösterildi ve adli kontrol tedbiri için öngörülen süre sınırı kaldırıldı. Gerekçe, uygulamamızda ihsası rey olarak algılanmaktadır. Gerekçe gösterilmesi halinde ihsası rey nedeniyle hakimlerin reddi taleplerinin artacağından duyulan endişe ile gerekçenin sağlayacağı yarar vicdanlarda sürekli yarışmaktadır. Bu nedenle kanımızca, suçluluğu ifade etme ile şüpheyi ifade etme arasındaki fark ortaya koyulmadığı sürece bu sorunun yasal düzenlemelerle çözülmesi zordur. Bu konunun bir an önce adil bir çözüme ulaşması içten dileğimizdir. Öte yandan, 6352 sayılı Yasa ile CMK m yürürlükten kaldırıldı; 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu nun 10. maddesi yeniden düzenlenerek Bölge Ağır Ceza Mahkemesi veya Terör Suçları Ağır Ceza Mahkemesi olarak adlandırılabilecek yeni mahkemeler/daireler görevlendirildi. Bu yasal değişiklikle, özel mahkemelerin görev alanına giren suçların soruşturulması ve kovuşturulması evrelerinde söz konusu olan savunma hakkına ilişkin çok sayıda sınırlandırmanın kaldırılmış bulunması olumlu bir gelişmedir Gün ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 13. maddesiyle 492 sayılı Kanun un (1) sayılı Tarifesinde değişiklik yapılmış ve ceza davalarında temyiz harcı öngörülmüş; bu konuda başvurunun yapıldığı tarihteki harç miktarlarının esas alınaca-

8 VIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku ğı ifade edilmişti. Anayasa Mahkemesi, bu düzenlemeyi mahkemeye erişim hakkını düzenleyen Anayasa nın 36. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir. Yüksek Mahkeme nin bu konudaki gerekçesi, ödeme gücü olmayanlara etkili adli yardım sağlayacak bir sistemin itiraz konusu kuralla birlikte düzenlenmemiş olması ve genel olarak ceza yargılaması alanında harçlar dahil yargılama giderlerinden muafiyet sağlayan adli yardım düzenlemesinin bulunmamasıdır (AyM, /142, RG No.28157). Bu arada Anayasa Mahkemesi nce suçtan zarar görenin kovuşturma evresinde vekili aracılığıyla tutanak ve belgelerden örnek almasını düzenleyen CMK m.234/1-b(3) hükmündeki vekili aracılığı ile ibaresi de iptal edilmiştir (AyM, /69, RG No.28360). Kitabımızın dokuzuncu basısı mevzuattaki tüm bu değişiklikler ışığında tekrar gözden geçirilmiş, kitapta bazı konular yeniden değerlendirilmiş ve yeni yayınlar olabildiğince dikkate alınmıştır. Kitabımızı, her zamanki gibi özenli bir biçimde yayına hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a içten sevgi ve teşekkürlerimizi tekrarlarız. Ayrıca, kitaplarımızın daima en kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına da çok teşekkür ederiz. İstanbul, 15 Eylül 2012 Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer SEKİZİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın sekizinci basısını hayata geçirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini ve ceza muhakemesine ilişkin henüz güncelliğini yitirmemiş sorunları hızlıca tanımak isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Mevzuatta sık sık yapılan değişiklikler kitabın da kısa aralıklarla yenilenmesini gündeme getirmektedir. Bu durum sürekli yoğun çalışmayı gerektirmekle birlikte, bu süreci kitaba mevzuat değişikliğini işlemekle yetinmeyip yazdıklarımızı eleştirel gözle tekrar tekrar okuyarak gerekli değişiklikleri yapma, yeni yayınlar ile yeni içtihatları değerlendirme fırsatı olarak gördüğümüz için de bir anlamda yararlı olmaktadır. Nitekim bu basıda da kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile Anayasa Mahkemesi kararları ve yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır. Kitapta, geçtiğimiz dönemde yürürlüğe giren anayasal ve yasal hükümler gözönüne alınmıştır. Ceza muhakemesinde doğrudan değişiklik öngören başlıca yasalar şunlar olmuştur: Gün ve 6087 sayılı Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu (RG No.27789); elektronik ortamda tebligatı düzenleyen gün ve 6099 sayılı Tebligat Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG No.27820); Yargıtay ceza dairelerinin sayısını artıran ve soruşturma, kovuşturma veya davayla ilgili olarak yaptıkları işlem, yürüttükleri faaliyet veya verdikleri her türlü kararlar nedeniyle hakimler ve savcılar aleyhine doğrudan tazminat davası açılmasını yasaklayan gün ve 6110 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG No.27846); Kovuşturmaya yer olmadığı kararlarına itiraz merciinin en yakın yer ağır ceza mahkemesi olarak belirlenmesi, asliye ceza mahkemelerinde savcılık makamının görev yapmaması, kanun yoluna başvurunun harca bağlanması gibi birçok değişiklik öngören gün ve 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (RG No.27905). Ayrıca kitapta, ceza muhakemesini dolaylı olarak ilgilendiren yeni yasalar da yeri geldikçe gösterilmiştir. Bu yasalar ise şunlardır: Yürürlük tarihi 1 Temmuz 2012 olarak belirlenmiş bulunan gün ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (RG No.27836), yürürlük tarihi 1 Ekim 2011 olarak belirlenmiş olan gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (RG No.27836). Öte yandan, adli tatilin süresini değiştiren ve tutuklu haklarını genişleten Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname de (RG No.28037) ceza muhakemesi bakımından gözden geçirilmiştir. Bu vesileyle, kanun hükmünde kararnamelerle yasaların değiştirilmesinin ne ölçüde hukuki olduğuna burada değinilmese de, bu yöntemle yasaların değiştirilmesinin, yasal değişikliklerin izlenmesini çok zorlaştırdığını belirtmek gerekir.

9 Önsöz IX Ceza muhakemesi hukukuna ilişkin kuralların giderek artan ölçüde yasama organı yerine yürütme organı tarafından konulması da ayrı bir eleştiri konusudur. Örneğin, ceza muhakemesi hukukunda sanık hakları bakımından en önemli değişikliklerden biri kısa süre önce yönetmelik hükümleriyle gerçekleştirilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adli Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 1. madde ile Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adli Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Kalem Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik 45. madde değiştirilmiş; müdafiin yanı sıra şüphelinin de soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleme ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alma yetkisi tanınmıştır. Aynı haktan mağdur ya da şikâyetçi ile suçtan zarar görenin de yararlanması kabul edilmiştir (RG No.27795). Olması gereken, bu değişikliğin yasama yoluyla yapılmasıydı; sözkonusu hakkın en kısa sürede yasal güvenceye kavuşturulması yerinde olacaktır. Aynı şekilde Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelikle muhakeme hukukuna ilişkin önemli değişiklikler öngörülmüştür (RG No.28060). Özellikle duruşmanın doğrudan doğruyalığı ve sözlülüğü ilkeleri ile ilgili önemli düzenlemeler içeren bu Yönetmeliğin de Ceza Muhakemesi Kanunu içine alınması yerinde olacaktır. Bu Yönetmeliğe göre, soruşturma ve kovuşturma aşamasında kabul edilen mazeretleri nedeniyle hazır bulunamayan kişi, ceza infaz kurumunda bulunan kişi, tedavi kurumunda bulunan kişi, hakim veya mahkeme kararı ile yakalanan kişi Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) ile dinlenebilir ve SEGBİS aracılığıyla duruşmaya katılabilir. Sistemin yaygın bir şekilde kurulup işletilmesi halinde özellikle yargı çevresi dışında yakalanan kişilerin yirmidört saat içinde yetkili hakim veya mahkeme önüne çıkartılamamasından doğan hak ihlali bertaraf edilebilecektir. Sistemin en kısa sürede bütün yargı çevrelerinde kurulmasını, işletilmesini ve bu değişikliklerin yasa güvencesine kavuşturulmasını diliyoruz. Ceza muhakemesi alanında geçtiğimiz dönemin gündemindeki sorunlar arasında tutuklamanın süresi ile sıklığının önde geldiğini söylemek ise yanlış olmasa gerektir. Ayrıca, Yargıtay Üçüncü Ceza Dairesi nin temyiz aşamasında geçen tutukluluk süresinin, 5271 sayılı CMK nun 102/1. maddesinde gösterilen üst sürenin hesabında gözönüne alınmayacağına dair 14175/20 sayılı içtihadı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin bazı kararlarıyla uyumlu olsa da iç hukuk bakımından tartışmaya açıktır. Yargının hızlı işleyememesi, tutukluluk sürelerinin esnetilmesi için yollar aranmasına neden olmaktadır. Öte yandan, tutuklama kararlarının doyurucu olmayan gerekçelerle yenilenmesi, buna karşılık yargılama sürecinin kısaltılamaması yargılamanın adilliğine gölge düşürmekte ve şüpheli/sanık, yargılama mağduruna dönüşmektedir. Geçtiğimiz dönemde yaşanan bir başka sorun ise istisnai nitelikte olan iletişimin denetlenmesi, teknik araçlarla izleme gibi koruma tedbirlerine sık ve koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği yeterince denetlenmeden başvurulmuş olmasıdır. Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kitabı özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz. 1 Ekim 2011, İstanbul Prof.Dr. Nur Centel / Prof.Dr. Hamide Zafer YEDİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın yedinci basısını gerçekleştirmiş olmaktan dolayı mutluyuz. Meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize kitaba gösterdikleri ilgi nedeniyle teşekkür ederiz. Kitabın gelişim sürecini ve ceza muhakemesine ilişkin henüz güncelliğini yitirmemiş sorunları tanımak isteyen okuyucularımıza, önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Bu basıda kitap tekrar gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş, güncel Yargıtay içtihatları ile yeni yayınlar olabildiğince kitaba yansıtılmıştır. Kitapta, geçtiğimiz dönemde yürürlüğe giren anayasal ve yasal hükümler gözönüne alınmıştır. Değişiklik getiren başlıca yasalar, 7 Mayıs 2010 tarih ve 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 22 Temmuz 2010 tarih ve 6008 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 26 Haziran 2009 tarih ve 5918 sayılı Türk Ceza Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun olmuştur. Belirtelim ki, 2005 yılından itibaren yürürlüğe giren mevzuat değişiklikleri henüz yargının yavaş işlemesi ve

10 X Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku temel hak ihlalleri sorunlarına çözüm üretememiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde Türkiye aleyhine yapılmış e yakın başvuru bulunmaktadır. Bu sayı, ülkemizde bireylerin yargılamanın adil olduğu konusunda önemli ölçüde güven bunalımı yaşadıklarının işaretidir. Türkiye, aleyhine başvuru yapılan ülkeler arasında ikinci sıradadır. Yargılamanın adil olmasının ve ceza muhakemesine ilişkin yasaların ihlal edilmemesinin başvuru sayısını azaltacağı kuşkusuzdur. Belirtelim ki, adil yargılanma hakkına dahil ilkelerin tümü muhakeme hukukuna ilişkindir (İHAS m.6). Muhakeme süreci, doğası itibariyle bireye ve bireyin sosyal ilişkilerine zarar verir. Bu sürecin adil olmaması, yarattığı maddi ve manevi baskıyı artırarak insanlık onurunu zedeler (İHAS m.3). Adil bir muhakeme, yasakoyucu ile muhakeme sürecine katılan tüm süjelerin ve medyanın sorumluluğundadır. Adil muhakeme, ancak el birliğiyle güvence altına alınabilir. Adil bir muhakeme sonucunda oluşan hüküm de adil olacaktır. Ancak adil, şaibeden uzak bir beraat hükmü, sanığa karşı toplumsal önyargıların ortadan kalkmasını ve onun toplumda yeniden huzurlu bir şekilde yaşamını sürdürmesini sağlayacaktır. Bunun gibi, mahkûmiyetin de ancak adil olanı, cezanın özel önleme işlevini yerine getirmesine hizmet edecektir. Adil olmayan mahkûmiyetler, yargıya olan güvenin sarsılmasına, bu mekanizmayı bozma girişimlerinin artmasına ve zaman içinde devletin temel fonksiyonlarından birini yerine getiremez hale gelmesine, başka bir anlatımla devletin devlet olma niteliğinin zarar görmesine neden olacaktır. Bu basının önsözünü, saygıyla andığımız, ülkemiz ceza muhakemesi hukukunun öncüleri olan ve aramızdan ayrılmış bulunan ünlü hukukçuların sözleriyle tamamlamak istiyoruz. Prof.Dr. Faruk Erem ceza muhakemesinin toplum ve birey yaşamındaki önemini şöyle açıklıyor: Ceza Usulü kadar, yeryüzünde insanları hiç bir şey alakadar etmez. Ceza Usulü kusurlu bir memlekette huzur yoktur. Garraud un dediği gibi, ceza kanununu ihlal etmemek elimizdedir. Fakat kimse, haksız yere takibata uğramayacağından emin değildir. Güven duygusu nun sosyal değeri küçümsenemez. Ceza Usulü ile bunun uygulaması güven duygusunu temin edebilmelidir, (Ferri den aktaran F.Erem, Diyalektik Açısından Ceza Yargılaması Hukuku, Ankara 1986, 57). Prof.Dr. Nurullah Kunter ise ceza muhakemesinin amacı ile suç isnadı altında bulunanlar için sadece mahkemelerce değil, toplumun her kesimi tarafından dikkate alınması gereken çağdaş ilke konusunda şöyle diyor: Gayesi icabı hakikati araştıran, dolayısıyla fertlerin hak ve hürriyetleri ile toplumun menfaatini uzlaştırmağa çalışan Ceza Muhakemesi Hukuku fertleri, bu arada da sanığı korumaktadır... sanığın haklarının korunması ve sanığa yüklenen isnatların hatta sanığın ikrarının doğru olup-olmadığının Mahkemelerce araştırılması ve şüpheden sanığın faydalanması gerektiğini hatırlatması bakımından bu ilke bugün de değerini koruduğundan, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinde (m.11) olduğu gibi ufak bir farkla Anayasamızda da yer almıştır. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz, Ay m.38/4, (N.Kunter, Muhakeme Hukuk Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, İstanbul 1989, 30). Kitabın ilgilenenler için yararlı olmasını diliyor, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de kitabı özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm çalışanlarına teşekkürlerimizi tekrarlıyoruz. 10 Kasım 2010, İstanbul Nur Centel / Hamide Zafer ALTINCI BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın değişen mevzuata göre yeniden yazılmış beşinci basısı bir yıldan kısa bir sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslektaşlarımıza ve müstakbel hukukçular olan öğrencilerimize teşekkür ederiz. Kitapla yeni tanışacak olan okuyucuların önceki önsözleri de okumalarını öneririz. Mevzuattaki değişikliklerin devam etmesi yayınların sürekli gözden geçirilmesini gerektirmektedir. Geçen basının önsözünde de değindiğimiz gibi, her yeni bası bizim için bir sonraki basının hazırlıklarının başlangıcı olduğundan bu çalışmaları keyifle yapmaktayız. Ancak, itiraf etmeliyiz ki yasaların içerdiği dili özensiz, başka hüküm-

11 Önsöz XI lerle çelişen, sistematikten yoksun düzenlemeler bilimsel çalışmaları zorlaştırmakta ve yerleşmeye başlayan bazı yanlış uygulamalar ülkemizde hukuk devleti ilkelerinin benimsenmesi konusundaki umutlarımızı azaltmaktadır. Burada çarpıcı bir örnek vermeyi uygun görmekteyiz. Bilindiği gibi, Ceza Muhakemesi Yasasa m.94 e göre, yakalama müzekkeresiyle aranan ve yetkili yargı çevresinin dışında ele geçirilen kişi yakalandığı yere en yakın sulh ceza hakimi önüne çıkarılır ve bu hakim tarafından serbest bırakılmadığı takdirde, en kısa sürede yetkili hakim veya mahkemeye gönderilmek üzere tutuklanır. Uygulamada, bu tutuklamaya yol (sevk) tutuklaması denilmektedir. Yasa da, tutuklama kararından söz edilmekte ise de bu karar CMK m.100 uyarınca verilen bir tutuklama kararı olmayıp yakalanan kişinin şahsında yanlışlık olmadığını tespit eden bir karardır. Ancak, bu şekilde yakalanan kişinin yetkili yargı çevresine gönderilmesi uygulamada aylarca sürmekte, ortada teknik anlamda bir tutuklama kararı bulunmadığından itiraz edilememekte ve tutukluluğun denetlenmesi de sözkonusu olmamaktadır. Yakalama emri ile ihzar kurumuna ilişkin yasal düzenlemelerin örtüşmesi, uygulamada Cumhuriyet savcılarının ihzar yetkilerini kullanmak yerine yakalama emrine başvurmayı tercih etmelerine yol açmaktadır. Bu da başka yargı çevresinde bulunan şüphelilerin özgürlüklerinin yol tutuklaması adı altında uzun süreli kısıtlanmasına sebebiyet vermektedir. Oysa, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatları na göre, İHAS m.5 uyarınca yakalanan kişinin en geç dört gün içinde yakalamanın koşullarını değerlendirecek bir hakim önüne çıkarılması gerekmektedir. Türk uygulamasında ise yol tutuklaması kararını veren hakim yargısal değil, adli-idari bir işlevi yerine getirmektedir. Bu nedenle, uygulama güvenlik hakkını zedelemektedir. Sorunun Türkiye yi Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde zor duruma sokacağı ortadadır. Uygulamada, yol tutuklaması ile tutulan kişinin ifadesi alınmak üzere yakalama emrini talep eden Cumhuriyet savcısının önüne mi yoksa yakalama emrini veren hakimin önüne mi çıkartılacağı konusunda da farklı şekilde davranılmaktadır. Bu durum, yasaların doğru uygulanabilmesinin iyi bir alt yapıyı gerektirdiğini bir kez daha ortaya koymaktadır Sayılı Ceza Muhakemesi Yasası nın yürürlüğe girdiği tarih olan 1 Haziran 2005 ten itibaren üç yılı aşkın bir süre geçtiği halde, yasa hükümlerinin yorumlanmasında ve uygulanmasında yaşanan sıkıntılar sona ermemiştir. Örneğin, kararların, özellikle tutuklama taleplerinin ve kararlarının somut olaylarla desteklenmemesi, kısacası gerekçe gösterilmemesi, belirli suçlar bakımından tutuklamanın zorunlu olduğuna dair anlayış tüm eleştirilere rağmen devam etmektedir. Bir başka sorun ise özellikle CMK m.250 ye göre görev yapan özel yetkili ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçların soruşturulması aşamasında, müdafiin dosyaya ulaşmasının hakim kararıyla engellenmesinin neredeyse kural haline gelmesidir. Bu durum özellikle tutuklu sanıklar açısından müdafiin itiraz etme hakkını önemli ölçüde kısıtlamaktadır. Dosyadaki tüm belgelere ulaşamayan müdafi bu hakkı kullanmakta zorlanmaktadır. Bilindiği gibi, iddia, savunma ve yargılama makamlarının maddi gerçeğin bulunmasında ortak menfaati vardır. Bu süjeler birbirlerinin karşısında değil, yanında yer almaktadır. Ceza muhakemesinde süjelerin ortak amacı kendi konumlarına uygun olarak maddi gerçeğe ulaşmak olmalıdır. Bu amaç her bir süjeyi sınırlamaktadır. Ancak uygulamada, süjelerin genellikle bu amaca uygun davranmadıkları gözlemlenmektedir. Bu durum, bireylerin yeterliliği veya yetersizliğinden değil, kurumsal olarak süjelerin meslek alt kültüründen kaynaklanmaktadır. Kanımızca, Türk adalet sistemindeki uygulama sorunları, tam olarak ne alt yapı ve ne de hukuk kurallarının eksikliği ile açıklanabilir. Sorunların oluşmasında bu eksikliklerin yadsınamayacak bir payı bulunmakla birlikte, asıl etken, hukukun üstünlüğüne olan inancın zayıflığıdır. Hakimlik, savcılık veya avukatlık stajına başlayan genç hukukçular fakültede öğrendiklerinizi unutun ve yeni bir sayfa açın; uygulama ile teori birbirinden farklıdır tümceleriyle meslek hayatına atılmaktadır. Bu anlayışla başlatılan sürecin, hukuka dayalı bir adalet üretmesi son derece zordur. Bu basıda kitap yeniden gözden geçirilmiş, bazı kurumlar yeniden değerlendirilmiş ve yeni kaynaklar ile içtihatlar olabildiğince kitaba yansıtılmaya çalışılmıştır. Bu vesileyle kitabı, Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan sevgili Gülgonca Çarpık a ve çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan sayın Seyhan Satar ile tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 6 Kasım 2008 Nur Centel / Hamide Zafer

12 XII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku BEŞİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın beşinci basısını gün ışığına çıkarmış olmaktan dolayı mutluyuz. Her yeni bası bizim için aslında bir sonraki basının hazırlıklarının başlangıcı olmaktadır. Mevzuatta sık sık kapsamlı değişiklikler yapılması, Anayasa Mahkemesi nin iptal kararları vermeye başlaması, yayınların sürekli gözden geçirilmesini gerektirdiği gibi; yasaların dil bakımından özensiz olması, içerik yönünden ise sistematikten yoksun ve mevcut yasalarla çelişkili hükümler taşıması da bilimsel çalışmaları zorlaştırmaktadır. Adli arama için Ceza Muhakemesi Kanunu 116. maddede aranan makul şüphe kavramının, Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu ek madde 6 ile kuvvetli şüphe ye dönüştürülmüş olması bunun en yakın örneğini teşkil etmektedir. Yasa yapma tekniğindeki zaaflar ve sürekli değişiklikler, bilimsel çalışmaların niteliğini olumsuz etkilemekte; çalışmalar yasal değişiklikleri farklı bir üslupla yeniden ortaya koymaktan öteye geçememekte; kurumların eski öğreti ve yaratılacak yeni öğreti çerçevesinde anlamlandırılması eksik kalmaktadır. Önceki basıdan günümüze kadar geçen dönemde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5252 sayılı Yürürlük Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, 5320 sayılı Yürürlük Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik ve Yardım Merkezleri ile Koruma Kurulları Kanunu ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu nda çeşitli değişiklikler yapılmıştır. Özellikle gün ve 5681 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile getirilen değişiklikler kapsamlı olmuş, teşhis, olay yeri incelemesi işlemleri de yasal düzenlemeye kavuşturulmuştur. Bunun gibi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu nda oniki maddede yapılan kapsamlı değişiklikle tutuklama, adli kontrol, zorla getirme, zorunlu müdafilik, kamu davasının ertelenmesi, hükmün ertelenmesi, uzlaşma konuları ele alınmıştır. Yine bu dönemde Anayasa Mahkemesi 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ile 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun a ilişkin iptal kararları vermiş, Yargıtay ise ceza muhakemesi kurumlarının uygulanmasına ilişkin önemli içerikte içtihatlar çıkarmaya başlamıştır. Bu basıda kitap yukarıda değinilen kapsamlı yasa değişiklikleri, Anayasa Mahkemesi iptal kararları ile Yargıtay İçtihatları ışığında tümüyle gözden geçirilmiş, yeni kaynaklardan yararlanılmış ve gerekli genişletmeler yapılmıştır. Bu vesileyle, kitabın tashihlerinde bize yardım eden asistanımız Ar.Gör.Gülfem Pamuk a, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 24 Kasım 2007 Nur Centel / Hamide Zafer DÖRDÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ Ceza Muhakemesi Hukuku kitabımızın yeni mevzuata göre yeniden yazılmış üçüncü basısı bir yıldan kısa bir sürede tükendi. Kitaba gösterilen ilgiden dolayı meslektaşlarımıza ve öğrencilerimize teşekkür ederiz. 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, içerik yönünden, yürürlükten kaldırdığı 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu nu büyük ölçüde izleyen bir yasa olmuştur. Yeni Yasa yla getirilen değişiklikler, gözlemlerimize göre, yasal düzeyde kalmış ve henüz uygulamaya yansıtılamamıştır. Yasa nın hukukçular tarafından içselleştirilemediğini söylemek yanlış olmayacaktır. Bu durum, ülkemizde yasal değişikliklerden çok anlayışlarda değişme sağlanması gerektiği görüşümüzü doğrulamaktadır. Yasa, davaların makul sürede bitirilmesi ve temel hak ihlallerinin önlenmesi konularında gelişme yaratamamıştır. Uygulamadaki çelişkilere ve sorunlara örnek olarak şu hususları gösterebiliriz: İddianamenin iadesi kurumu, savcıların kısmen olması gerektiği biçimde iddianame hazırlamalarına yaramış; ancak, kısmen de gerekmediği halde iadelere yol açarak makul sürede yargılanma hakkının ihlali sonucunun daha sık doğmasına sebebiyet vermiştir. Bu aşamada sanığın iddianameden haberdar olmamasının, savunma hakkının kullanılması ile çelişmeli muhakeme açısından önemli bir eksiklik olduğu da burada vurgulanmalıdır. Yasa da, tutuklama nedeninin varsayılması konusunda katalog suçlara yer verilmesi, endişelerimizi haklı çıkaracak biçimde, otomatik tutuklamalara yol açmıştır. Tutuklama kararları, yine gerekçesiz olarak klişe sözcük-

13 Önsöz XIII lerle verilmiş; Yasa da mutlaka gerekçe belirtilmesinin öngörülmesi hiç etkili olmamıştır. Tutuklama kararlarına ilişkin gerekçelerde kuvvetli şüpheyi gösterecek deliller yer almamakta; böylece, temel hak ve özgürlükler hiçe sayıldığı gibi; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nde yeni ihlal kararları çıkmasına da zemin hazırlanmaktadır. Uygulamayı çok değiştireceği ileri sürülen tanıklara doğrudan doğruya soru sorma ya ilişkin Yasa hükmü, beklenen sonucu doğuramamıştır. Bunda, hakim aracılığıyla soru sorma alışkanlığından henüz kurtulamamış olma kadar; duruşmalara yeterli hazırlıkla çıkmamanın da etkisi olsa gerektir. Bunun gibi, yeni bir kurum olan uzlaşma, kapsadığı suçlar ile öngörülen koşullar açısından uygulanamaz bir kurum şeklinde yürürlüğe girmiş, bunun doğal sonucu olarak da beklenen yarar sağlanamamıştır. Bu basıda kitap tümüyle gözden geçirilmiş, yeni kaynaklardan yararlanılmış ve gerekli genişletmeler yapılmıştır. Kitapta özellikle, kolluk başlığı altında resmi kolluk-özel sektör kolluğu ayrımı yeniden ele alınmış, koruma tedbiri olarak arama ile yeni bir kurum olan uzlaşma konuları genişletilmiş ve kitaba kabahatlere ilişkin muhakeme usulü eklenmiştir. Bu vesileyle, kitabın tashihlerinde bize yardım eden değerli asistanımız Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Araştırma Görevlisi Aysun Altunkaş a, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 6 Ekim 2006 Nur Centel / Hamide Zafer ÜÇÜNCÜ BASIYA ÖNSÖZ Türk ceza muhakemesi hukukunun temel kaynağı olan gün ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu Yasa, büyük ölçüde 1412 sayılı eski Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası nı izlemektedir. Geçmiş dönemde eksikliği duyulan bazı ceza muhakemesi kurumları yeni Yasa ya alınmış olmakla birlikte; bu eksikliklerin yeni bir Ceza Muhakemesi Yasası yla giderilmesi zorunlu değildi Sayılı yeni Ceza Muhakemesi Yasası ndaki farklılıklar, 1412 sayılı eski Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası na ek maddelerle de aktarılabilecek niteliktedir. Nitekim, yeni bir Yasa yapmak yerine, mevcut yasasını ıslâh etme yolunu seçen ülkeler vardır. Bizde bu yolun tercih edilmemiş olması, yasalaşma sürecinin aceleye gelmesine ve Yasa da boşluklar, çelişkiler, kavram karışıklıkları bulunmasına sebebiyet vermiştir. Kitapta, yeri geldikçe bunlara değinilmekte ve olması gereken önerilmektedir. Ancak, Türkiye nin sorunu, davaların makul sürede bitirilememesi ve temel hak ihlallerinin önlenememesidir. Bunun için de, yasa değişikliğinden çok, anlayış ve uygulama değişikliği gerekmektedir Yılında bu kitabı hazırlarken, aradan üç yıl geçmeden yeniden yazacağımız, bunun için ikimizin de, sağlığımızı etkileme pahasına, aylar boyu yine günümüzün neredeyse üçte ikisini bilgisayar başında geçireceğimiz aklımıza gelmemişti. Ancak, usul hukuku sevgisi ve yeni ceza muhakemesi hukukunu bir an önce okuyucuya aktarmanın vereceği mutluluğu yaşama isteği, tekrar aynı yorucu süreci, hiç tereddüt etmeden göze almamıza neden oldu. Kitabın, ilgilenenlere yararlı olmasını diliyoruz. Kitap, yeni Ceza Muhakemesi Yasası ile tüm diğer yeni mevzuat ışığında yeniden yazılmış, bu arada, daha önce inceleme fırsatını bulamadığımız çok sayıda kaynak gözden geçirilmiş, gerektiğinde yürürlükten kalkan yasalarla karşılaştırmalar yapılmış, ancak, kitabın kapsamının genişlememesine ve eski formatının korunmasına olabildiğince özen gösterilmiştir. Bu vesileyle, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de özenli biçimde baskıya hazırlayan Gülgonca Çarpık a, çok kısa sürede yayınlanmasını sağlayan Seyhan Satar a ve tüm Beta çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Haydarpaşa, 24 Kasım 2005 Nur Centel / Hamide Zafer

14 XIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku BİRİNCİ BASIYA ÖNSÖZ Ceza muhakemesi hukuku, kişi hak ve özgürlüklerini yakından ilgilendiren bir hukuk dalıdır. Bu anlamda ceza muhakemesi hukuku, devlete egemen olan özgürlük anlayışından çok etkilenir. Nitekim, otoriter bir devlet görüşü, devletle bireyin çatışan çıkarları arasında bir mücadele olan ceza muhakemesinde, devletin çıkarına öncelik tanır ve bireyin çıkarını geri plânda bırakır. Liberal demokratik bir devlet anlayışında ise kişi hakları olabildiğince geniş ve saygındır. Günümüzde çağdaş demokrasiler, kişi hak ve özgürlüklerine saygı temeline dayanmakta ve bu durum ceza muhakemesi hukukuna da yansımaktadır. İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yeni siyasal oluşumlar, diğer uluslararası sözleşmelerin yanı sıra, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi nin yapılması ve İnsan Hakları Mahkemesi nin faaliyete geçmesi, ülkemizde demokrasinin öğrenilmesi ve özümsenmesi süreci, 1961 ve 1982 anayasalarını doğuran siyasal ve sosyo-ekonomik süreçler, hak ve özgürlük kavramlarının içeriğinin değişmesi, kapsamının genişlemesi ve küreselleşme ceza muhakemesi hukukunu etkilemiştir. Öte yandan, her alandaki teknik gelişmeler de suçun ve suçlunun araştırılmasında başvurulabilecek yeni yöntemlerin ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Ceza muhakemesi hukukumuzun temel kaynağı olan ve Alman Ceza Muhakemesi Yasası ndan alınarak da yürürlüğe giren 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, bu gelişmeleri kısmen izlemiş ve bir çok kez değiştirilmiştir. Hatta, gelişmelere ayak uydurma çabası, bu alanda yeni Tasarılar yapılmasına da neden olmuş, ancak mevcut Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu Tasarısı (2000) henüz yasalaşamamıştır. Hukuk kurallarını insanlar oluşturduklarına göre, bu yolla kurulan sistemin de insanı ve onun haklarını ön plâna alan ilkeleri içermesi gerekir. Bunu yapmayan bir hukuk sisteminin çağdaş, demokratik ve insan haklarına saygılı olduğundan sözedilemez. Uluslararası sözleşmeler ve demokratik anayasal kurallar, yasakoyucunun bu alandaki takdir hakkının sınırlarıdır. Devlet, kuralların ihlal edilip edilmediğini araştırırken, bireysel çıkarların zarara uğratılması ihtimalini en aza indirmekle yükümlüdür. Bu kitapta yapılmak istenen, öncelikle ceza muhakemesi hukukunun şu andaki fotoğrafının tespit edilmesi, sonra da olması gerekenin belirtilmesi ve kaynak yasadaki değişikliklerin, karşılaştırmaya olanak sağlamak üzere, mümkün olduğunca yansıtılmasıdır. Kitapta ceza muhakemesi, deyim yerindeyse, dinamik biçimde, muhakemenin yürüyüşüne uygun olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu durum, bazı ceza muhakemesi kurumlarının, değişik başlıklar altında birden fazla kere ele alınması zorunluluğunu beraberinde getirmiştir. Bakış açılarının değişikliği dolayısıyla, sözkonusu tekrar değinme lerin, gereksiz sayılmayacağı düşüncesindeyiz. Bu vesileyle, kitabın kavram dizininin oluşturulmasında ve tashihlerinin yapılmasında unutulmaz yardımlarda bulunan değerli meslektaşımız Av. Suna Çalışkan a teşekkürü zevkli bir görev saydığımızı burada belirtmek isteriz. Öte yandan, kitabı Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş. de, her zaman nazik, güler yüzlü ve titiz tutumuyla özenli biçimde baskıya hazırlayan Berrin Doğrul a, yayınlanmasını sağlayan Rahmi Arıkan a ve tüm çalışanlarına içtenlikle teşekkür ederiz. Nur Centel Hamide Zafer

15 İçindekiler XV İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARI 1. Giriş I. Kavram...3 II. Ceza ve muhakeme ilişkisinin kurulması ve sona ermesi...4 III. Ceza muhakemesi hukukunun işlevi...5 IV. Ceza muhakemesi hukukunun amacı...5 V. Ceza muhakemesi hukukunun medeni muhakeme hukukundan farkı...6 VI. Ceza muhakemesi hukukunun adli tıp ile ilişkisi...8 VII. Ceza muhakemesi hukukunun diğer hukuk dallarıyla ilişkisi Ceza hukuku İnfaz hukuku Devletler hukuku...13 VIII. Ceza muhakemesinin yapısı-evre ve devreleri Ceza Muhakemesi Hukukunun Kaynakları ve Yorum I. Kavram II. Ceza muhakemesi hukukunda yasallık ilkesi III. Ceza muhakemesi hukukunun temel kaynakları Anayasa Yasa a. Osmanlı dönemi b. Cumhuriyet dönemi aa Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu...26 bb Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu...28 cc. Özel ceza muhakemesi yasaları...29 dd. Tamamlayıcı ceza muhakemesi yasaları Uluslararası sözleşmeler IV. Ceza muhakemesi hukukunun yardımcı kaynakları Gelenek kuralları Ahlâk kuralları Mahkeme içtihatları Öğreti... 39

16 XVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku V. Ceza muhakemesi kaynaklarının yorumu Yorumun kapsamı Yorum araçları a. Yasanın metni b. Yasanın amacı...41 c. Mantık kuralları...42 d. Yasanın sistematiği...42 e. Kurumların tarihçesi...42 f. Hukukun genel ilkeleri...43 g. Karşılaştırmalı hukuk Yorum türleri...44 a. Daraltıcı yorum...44 b. Genişletici yorum...45 VI. Ceza muhakemesinde kıyas Kavram Ceza muhakemesinde kıyasın sınırları...46 a. Sınırlayıcı hükümlerin söz konusu olması...46 b. İstisnai hükümlerin söz konusu olması Amaca göre yorum ile kıyas arasındaki ilişki Ceza Muhakemesi Yasalarının Zaman Yönünden Uygulanması I. Kavram...48 II. Yasaların yürürlüğe girmesi ve yürürlükten çıkması Yürürlüğe girme Yürürlükten çıkma...50 III. Yasaların yürürlük süreleri...50 IV. Yasaların yürürlüğü açısından ilkeler Genel olarak Yasaların derhal uygulanması...51 a. Kavram...51 b. İlkenin etkisi...53 c. İlkenin ceza muhakemesi şartları açısından uygulanması...54 d. İlkenin İçtihadı Birleştirme Kararları açısından uygulanması...55 e. İlkenin Anayasa Mahkemesi nin iptal kararları açısından uygulanması Yasaların geriye yürümesi Yasaların ileriye yürümesi Ceza Muhakemesi Yasalarının Yer ve Kişi Yönünden Uygulanması I. Kavram II. Ceza muhakemesi yasalarının yer yönünden uygulanması III. Ceza muhakemesi yasalarının kişi yönünden uygulanması... 60

17 İçindekiler XVII 1. Genel olarak Haklarında muhakeme kuralları uygulanamayacak kişiler a. Cumhurbaşkanı b. Milletvekilleri aa. Kavram bb. Milletvekili sorumsuzluğu...62 cc. Milletvekili dokunulmazlığı...63 c. Diplomatlar...67 aa. Kavram...67 bb. Ayrıcalık ve bağışıklıkların kapsamı...68 d. Konsoloslar...69 e. Yabancı askerler...70 aa. Kavram...70 bb. Bağışıklıktan yararlanacak kişiler...71 cc. Bağışıklığın kapsamı...71 İKİNCİ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİNDE SORUŞTURMA EVRESİ VE İDDİANAMENİN DEĞERLENDİRİLMESİ 5. Soruşturma Evresinin İşlevi ve Özellikleri I. Kavram II. Soruşturma evresinin işlevi III. Suçun işlendiği şüphesi Kavram Ceza muhakemesinde şüphenin dereceleri a. Soruşturmayı başlatan şüphe-basit şüphe b. Makul şüphe c. Yeterli şüphe d. Kuvvetli şüphe IV. Suçun öğrenilmesi Re sen öğrenme İhbar yoluyla öğrenme Şikâyet yoluyla öğrenme a. Kavram b. Şikâyet etme hakkı bulunanlar aa. Gerçek kişiler...82 bb. Tüzel kişiler...83 cc. Avukatlar...84 c. Şikâyet süresi d. Şikâyet usulü e. Şikâyetin sirayeti-bölünmezliği Tutanakla öğrenme... 87

18 XVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 5. Diğer yollarla öğrenme...87 a. Talep...87 b. Yabancı devletin şikâyeti...88 c. Mütalâa...88 V. Soruşturma evresinin özellikleri Soruşturmanın gizliliği Soruşturmanın yazılılığı Soruşturmanın dağınıklığı Soruşturmanın kurala bağlı olmayışı Soruşturmanın kamusallığı Soruşturmanın mecburiliği Soruşturma Evresinin Süjeleri I. Ceza muhakemesi sistemleri...97 II. Süje kavramı...98 III. İddia makamı Toplumsal iddia süjesi olarak Cumhuriyet savcısı ve yardımcıları...99 a. Savcılığın örgütlenmesi aa. Savcılığın süje olarak ortaya çıkışı bb. Savcılığın güncel örgütlenmesi aaa. İlk derece adliye ceza mahkemeleri düzeyinde örgütlenme bbb. İkinci derece adliye ceza mahkemeleri düzeyinde örgütlenme ccc. Yargıtay daki örgütlenme b. Başsavcılığın görevi aa. Soruşturma evresini yürütme bb. Kovuşturma evresine katılma cc. Karar ve hükümleri icra dd. Bazı hukuk davalarını açma ve yürütme c. Savcının konumu aa. İddia faaliyetinin hukuki niteliği bb. Savcı ile Adalet Bakanı arasındaki hiyerarşik bağlılık ve savcıların bağımsızlığı cc. Savcıların başsavcıya bağlı oluşları dd. Savcılığın bir taraf makam olup olmadığı ee. Savcının reddi ff. Savcının eylemi suçun unsurları bakımından değerlendirmesi ve içtihatlarla bağlı olup olmaması sorunu gg. Savcının görevi dışında bir suç işlendiğinden şüphelenmesi d. Savcı ve kolluk ilişkisi aa. Genel olarak bb. Resmi kolluğun görevleri aaa. Genel olarak bbb. Kolluğun idari önleme- görevi ccc. Kolluğun adli görevi ddd. İdari ve adli görev ayrımının önemi eee. Kolluğun zor kullanma yetkisi

19 İçindekiler XIX fff. Kolluğun silâh kullanma yetkisi cc. Özel güvenlik görevlilerinin yetki ve görevleri aaa. Genel olarak bbb. Silâh bulundurma yetkisi ccc. Diğer yetkileri ddd. Görev alanları ve görev süreleri Toplumsal iddia süjesi olarak sulh ceza hakimi a. Genel olarak b. Sulh ceza hakiminin faaliyet alanı Bireysel iddia süjesi olarak mağdur IV. Savunma makamı Savunmanın anlamı ve önemi Savunma makamı süjeleri Bireysel savunma süjesi olarak şüpheli/sanık a. Şüpheli ve sanık kavramları b. Şüpheli/sanığın savunma süjesi oluşu c. Şüpheli/sanığın gerçek kişi olması d. Şüpheli/sanığın kimliğinin bilinmemesinin soruşturma ve kovuşturmaya etkisi e. Şüpheli/sanıkla devlet arasındaki muhakeme ilişkisinin kapsamı f. Şüpheli/sanığın hakları aa. Adil yargılanma hakkı bb. Bağımsız-tarafsız-olağan hakim ilkesine uygun bir mahkemede aleni yargılanma hakkı cc. Hak arama (mahkemeye başvurma) hakkı dd. Makul sürede yargılanma hakkı ee. Savunma hakkı ff. Masumluk karinesinden yararlanma-lekelenmeme hakkı gg. Suçta ve cezada kanunilik ilkesinden yararlanma hakkı hh. İşkence ve onur kırıcı ceza ve muamelelere tâbi olmama hakkı ıı. Kişisel bilgileri üzerinde serbestçe karar verme hakkı ii. Kişi güvenliği ile ilgili haklar aaa. Haklarını ve yapılan isnadı öğrenme hakkı bbb. Yakınlarına haber verilmesini isteme hakkı ccc. Hakim veya adli makam önüne çıkma-habeas Corpus hakkı ddd.yakalamaya karşı serbest bırakılmayı sağlamak için başvuru ve tutuklamaya itiraz hakkı eee. Tutuklu şüphelinin dosyayı inceleme hakkı fff. Güvenceyle salıverilmeyi isteme hakkı ggg. Haksız yakalama ve tutuklama halinde tazminat isteme hakkı g. Şüpheli veya sanığın yükümlülükleri aa. Koruma tedbirlerine ve soruşturma işlemlerine katlanma yükümlülüğü bb. Hazır bulunma yükümlülüğü -Zorla getirme ihzar Diğer bireysel savunma süjeleri a. Yasal temsilci ve eş b. Mâlen sorumlu...161

20 XX Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 5. Kolektif savunma süjesi olarak müdafi a. Kavram b. Müdafi ile savunulmanın önemi c. Müdafiin hukuki durumu aa. Görüşler aaa. Müdafiin şüpheli/sanığın sınırlı temsilcisi olduğu görüşü bbb. Müdafiin şüpheli/sanığın yardımcısı olduğu görüşü ccc. Müdafiin mahkemenin yardımcısı olduğu görüşü ddd. Müdafiin adalet organı olduğu görüşü bb. Değerlendirme d. Müdafiin bağımsızlığı aa. Yürütme karşısında bağımsızlık bb. Savcı karşısında bağımsızlık cc. Şüpheli/sanık karşısında bağımsızlık dd. Mahkeme karşısında bağımsızlık ee. Baro karşısında bağımsızlık ff. Üçüncü kişiler ve medya karşısında bağımsızlık e. Müdafi olabilme koşulları f. Müdafilik yapılamayan haller g. Müdafi mecburiyeti h. Müdafiin görevlendirilmesi aa. Re sen görevlendirme seçme bb. Baro tarafından görevlendirilme atanma ı. Müdafiin sayısı i. Müdafiin yetkileri aa. Dosyayı inceleme aaa. Genel olarak bbb. İnceleme yeri ve süresi ccc. İnceleme yetkisinin sınırlandırılması ddd. Müdafiin incelemesi engellenemeyen belgeler eee. İnceleme sonucunda öğrenilen bilgilerin kullanılması bb. Suret alma cc. Hazır bulunma aaa. Soruşturma evresi bbb. Kovuşturma evresi dd. Doğrudan soru sorma ee. Şüpheli veya sanıkla görüşme ve yazışma aaa. Genel olarak bbb. Görüşme ccc. Yazışma ddd. Görüşme ve yazışmada uyulacak kurallar ff. Müdafie bildirme tebliğ gg. Kanun yoluna başvurma j. Müdafiin ödevleri aa. Savunmayı kurallara uygun olarak yapma aaa. Genel olarak bbb. Müdafiin ödevlerine aykırı davranmasının sonuçları

21 İçindekiler XXI a. Müdafiin görevden yasaklanması b. Müdafiin görevine son verilmesi g. Başka müdafi görevlendirilmesi d. Disiplin soruşturması ve adli soruşturma yapılması bb. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına yardım etme cc. Sır saklama V. Süjeler arasında silâhların eşitliği Genel olarak Soruşturma evresinde silâhların eşitliği Soruşturma Evresi İşlemleri-Delillerin Toplanması I. Delil serbestisi II. Şüphe sebepleri ve delil kavramı III. Delillerin özellikleri IV. Delil türleri Beyan delilleri a. Şüpheli/sanık beyanı aa. Kavram bb. Ön bilgi toplaması ve kendiliğinden yapılan açıklamalar cc. Cumhuriyet savcısının ve kolluğun ifade alması aaa. Genel olarak bbb. Yakalama üzerine ifade alma ccc. Davet üzerine ifade alma ddd. Cumhuriyet savcısı ve kolluk tarafından alınan ifadenin hukuki değeri dd. Bilirkişinin ifade alması ee. Sulh ceza hakiminin sorgusu aaa. Yakalama üzerine sorgu bbb. Davet üzerine sorgu ff. Mahkeme önünde yapılan sorgu gg. İfade ve sorgu yöntemi hh. Yasak ifade alma ve sorgu yöntemleri aaa. Genel olarak bbb. Yasak yöntemlere başvurabilecek kişiler ccc. Kötü davranma ddd. İşkence eee. İlaç verme fff. Yorma ggg. Aldatma hhh. Cebir veya tehditte bulunma ııı. İradeyi bozan diğer müdahaleler iii. Yasaya aykırı yarar vaat etme ıı. Yasak ifade yöntemleri ile elde edilen ifadeleri içeren tutanakların delil değeri b. Tanık beyanı aa. Kavram bb. Muhakemeye katılan diğer kişilerin tanıklığı...224

22 XXII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku aaa. Hakimin tanıklığı bbb. Savcının tanıklığı ccc. Müdafiin tanıklığı ddd. Suç ortağının tanıklığı eee. Mağdurun tanıklığı fff. Bilirkişinin tanıklığı cc. Tanığın ödevleri aaa. Hazır bulunma zorla getirme -ihzar bbb. Bildiklerini doğru olarak söyleme ccc. Yemin etme a. Yeminin şekli b. Yemin verilmeyen tanıklar g. Tanığın bildiklerini söyleme ve yemin etme ödevine aykırı davranmasının yaptırımı dd. Tanığın hakları aaa. Tanıklıktan çekinme hakkı a. Nişanlılık, evlilik ve akrabalık nedeniyle çekinme b. Meslek nedeniyle çekinme bbb. Cevap vermekten çekinme hakkı ccc. Haklarını öğrenme hakkı ddd. Tazminat ve masraf alma hakkı eee. Korunma hakkı ee. Devlet sırrı niteliğindeki bilgilerle ilgili tanıklık ff. Tanığın dinlenme usulü ve tanığa sorulacak sorular aaa. Genel olarak bbb. Tanığın korunması-gizli tanık ccc. Mağdurların dinlenmesi gg. Tanıkların birbirleriyle ve şüpheliyle yüzleştirilmesi hh. Tanığın erken dinlenmesi ıı. Soruşturma evresinde düzenlenen tanık dinleme tutanaklarının değeri c. Beyan delillerinin Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) üzerinden dinlenmesi Belge delilleri a. Kavram b. Belge delillerinin okunması Belirti delilleri a. Bilirkişi mütalâası aa. Genel olarak bb. Bilirkişi görüşünün hukuki niteliği cc. Bilirkişinin görevlendirilmesi dd. Kural olarak bilirkişiye başvurma mecburiyetinin bulunmaması ee. Bilirkişinin ödevleri aaa. Hazır bulunma -bilirkişilik yapma bbb. Yemin etme ccc. Mühürlerin açılmasını ve yeniden konulmasını tutanakla belirtme ddd. Kendisini atayan merci ile ilişki içinde olma eee. İnceleme yapma ve sonuçlarını bildirme

23 İçindekiler XXIII fff. Bilirkişinin görevini yapmamasının yaptırımı ff. Bilirkişinin erken dinlenmesi gg. Bilirkişinin yetkileri hh. Bilirkişinin hakları aaa. Bilirkişilikten çekinme bbb. Ücret alma ıı. Bilirkişinin reddi ii. Teknik müşavir-uzman mütalâası jj. Bilirkişiye başvurma mecburiyeti bulunan haller aaa. Genel olarak bbb. Sahte para ve değerler üzerinde yapılacak incelemeler ccc. Şüpheli veya sanığın bilincinin incelenmesi -gözlem altına alma ddd. Beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması a. Genel olarak b. Bedene müdahalenin hukuki niteliği g. Bedene müdahalenin amacı d. Bedene müdahale ile ilgili bazı kavramlar c. Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması i. Genel Olarak... ii. Müdahalenin koşulları Şüpheli veya sanık olma Müdahalenin sağlığa zarar verme tehlikesinin bulunmaması Şüpheli veya sanığa isnat edilen suçla ilgili koşul Müdahaleye karar verilmesi iii. Müdahaleyi yapacak kişilerin özellikleri l. Diğer kişilerin beden muayenesi ve vücutlarından örnek alınması i. Genel olarak ii. Müdahalenin koşulları iii. Tanıklıktan çekinme hakkı ve vücuda müdahale iv. Müdahaleyi yapacak kişilerin özellikleri v. Müdahalenin yapılması vi. Değerlendirme yasağı h. Vücudun muayenesi, örnek alma ve susma hakkı eee. Moleküler genetik incelemeler a. Moleküler genetik incelemenin konusu ve amacı b. Moleküler genetik incelemeye karar verecek merci g. Moleküler genetik inceleme sonuçlarının gizliliği fff. Ölünün adli muayenesi ve otopsi ggg. Zehirlenme şüphesi üzerine yapılacak işlem hhh. Belgenin sahteliğinin incelenmesi b. Keşif aa. Kavram bb. Keşfin konusu aaa. Nesneler bbb. Belgeler ccc. Kişiler ddd. Olgular ve deneyler cc. Keşfe yetkili olanlar dd. Keşif faaliyetinin yerine getirilmesi...290

24 XXIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku ee. Keşif tutanağının delil değeri ff. Şüpheli veya sanığın keşif talebi V. Soruşturma işlemleri örnekleri Fizik kimliğin tespiti a. Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu hükümlerine göre fizik kimliğin tespiti -parmak izi ve fotoğrafların kayda alınması b. Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre fizik kimliğin tespiti Yer gösterme Olay yeri incelemesi Teşhis Durdurma a. Genel olarak b. Durdurmanın hukuki niteliği c. Durdurma usulü d. Kimlik sormaya ilişkin özellikler Koruma Tedbirleri I. Kavram II. Koruma tedbirlerinin sınıflandırılması III. Koruma tedbirlerinin özellikleri Yasayla düzenlenmiş olma Geçici olma Araç olma IV. Koruma tedbirlerinin önşartları Gecikmede tehlike bulunması Haklı görünüş Orantı bulunması V. Koruma tedbirlerinin türleri Yakalama-gözaltı a. Müzekkeresiz (fiili) yakalamanın koşulları aa. Resmi sıfatı bulunmayan kişilere özgü koşullar aaa. Suçüstü halinin bulunması bbb. Failin kaçma tehlikesinin bulunması ccc. Failin kimliğinin belirlenememesi ddd. Şikâyet bulunması bb. Resmi sıfatı bulunan kişilere özgü koşullar aaa. Tutuklama veya yakalama emri verilmesini gerektiren bir durumun bulunması bbb. Gecikmede tehlike bulunması ccc. Amire başvurulamaması ddd. Şikâyet bulunması b. Müzekkeresiz (fiili) yakalamanın hükümleri ve sona ermesi aa. Yakalamanın yerine getirilmesi aaa. Yakalamanın şekli ve hakların hatırlatılması bbb. Yakalamanın zamanı ve yeri

25 İçindekiler XXV bb. Yakalamanın ilgililere bildirilmesi cc. Yakalama işleminin tutanağa bağlanması dd. Gözaltına alma ee. Gözaltına alınan şüphelinin sağlık kontrolünün yapılması ff. Gözaltı süresi ve hakim önüne çıkarma gg. Tekrar yakalama ve gözaltına alma yasağı hh. Yakalama işleminin ve gözaltına ilişkin kararların denetlenmesi ıı. Çocukların yakalanması ve gözaltına alınması c. Müzekkereli yakalama d. Özel yakalama ve gözaltı halleri aa. Kimlik sorma sonucunda yakalama bb. Olay yerinde alınan tedbirlere uyulmaması nedeniyle özgürlüğün kısıtlanması cc. Geri verme yakalaması dd. Duruşmanın düzenini sağlamak amacıyla yakalama ee. Hükümlü ve tutukluların infaz kurumundan alınarak yeniden gözaltı birimine getirilmeleri aaa. Genel olarak bbb. Kurum dışına çıkarmanın koşulları ff. Önleme yakalaması-idari yakalama Tutuklama a. Kavram b. Tutuklamanın maddi koşulları aa. Kuvvetli suç şüphesi bb. Tutuklama nedenlerinin varlığı aaa. Kaçma şüphesi bbb. Delilleri karartma şüphesi cc. Yasal karineler c. Tutuklamanın biçimsel koşulları aa. Tutuklama yasağının bulunmaması bb. Muhakeme şartının gerçekleşmesi cc. Sanığa güvence belgesi verilmemiş olması dd. Tutuklamanın orantılı olması ee. Hakim veya mahkeme kararı bulunması aaa. Yetkili hakim bbb. Kararın verilmesi ve gerekçesi d. Tutuklamanın ihtiyariliği e. Şüpheli ve sanığın yokluğunda tutuklama kararı verilmesi f. Tutuklananın durumunun yakınlarına bildirilmesi g. Tutukluluk süresi h. Tutuklamaya ilişkin kararlara karşı kanun yolu ı. Tutukluluğun denetlenmesi ve sona ermesi i. Tutuklama kararının yerine getirilmesi aa. Genel olarak bb. Birden çok tutuklama kararı bulunması cc. Tutuklama kararının yerine getirilmesinin ertelenmesi...356

26 XXVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku j. Tutuklu hakkında yapılacak işlem aa. Tutuklunun hükümlülerden ayrı yerde bulundurulması bb. Tutuklunun özgürlüğünün sınırlandırılması cc. Tutuklunun giyimi ve çalışması dd. Tutuklunun kendi ihtiyacını sağlaması ee. Tutuklunun disiplin yaptırımlarına ve kısıtlayıcı önlemlere tâbi tutulması ff. Tutuklunun zorla tedavi edilmesi ve beslenmesi gg. Tutuklunun dış dünyayla ilişkisi aaa. Radyo-televizyon-internetten yararlanma bbb. Yazılı iletişim kurma ccc. Sözlü iletişim kurma ddd. Dışarıdan hediye kabul etme eee. Tutukevinden dışarı çıkma hh. Müdafi ile yazışma ve görüşme k. Tutuklu geçirilen sürenin mahkûmiyetten indirilmesi aa. Genel olarak bb. Özgürlük kısıtlanarak bir süre geçirilmesi cc. Ceza mahkûmiyetinin bulunması dd. İndirimin uygulanması Adli kontrol: Tutuklamanın alternatifi a. Kavram b. Adli kontrol uygulanmasının koşulları c. Adli kontrol tedbiri kapsamındaki yükümlülükler d. Adli kontrol kararı vermeye yetkili merciler e. Adli kontrol kararının değiştirilmesi ve sona ermesi f. Adli kontrol kararına karşı kanun yolu g. Adli kontrol kararının içerdiği yükümlülüklere uymamanın yaptırımı h. Adli kontrolün cezadan mahsubu Güvence gösterilmesi a. Genel olarak b. Güvencenin işlevi Arama a. Kavram b. Aramanın hukuki niteliği c. Aramanın koşulları aa. Şüpheli ve sanık açısından bb. Şüpheli olmayan kişiler açısından d. Arama kararı ve emri vermeye yetkili merciler e. Arama kararının ve emrinin unsurları f. Aramanın yapılacağı zaman g. Arama işleminin tutanağa bağlanması h. Aramada hazır bulunabilecek olan kişiler ı. Aramanın amacının bildirilmesi i. Aramanın sonucu j. Aramanın sonunda yapılacak bildirimler ve aramanın belgelenmesi...381

27 İçindekiler XXVII k. Aramada rastlantı sonucunda elde edilen delillere elkonulması l. Avukat bürolarında arama m. Önleme araması Elkoyma a. Kavram b. Elkoymanın konusu aa. Genel olarak bb. Taşınmazlara, hak ve alacaklara elkonulması c. Muhafaza altına alma ve elkoyma d. Elkoyma karar ve emrinin verilmesi, denetlenmesi e. Elkoyma işleminin yapılması f. Elkonulamayacak eşya aa. Mektuplar, belgeler bb. Basın araçları g. Elkonulan eşyanın iadesi h. Elkonulan eşyanın korunması veya elden çıkarılması ı. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller i. Özel elkoyma şekilleri aa. Postada elkoyma bb. Zorlama amaçlı elkoyma aaa. Zorlama amaçlı elkoymanın önşartı: Sanığın kaçaklığına karar verilmesi bbb. Zorlama amaçlı elkoymaya karar vermeye yetkili merci ccc. Zorlama amaçlı elkoyma tedbirinin uygulanabileceği suçlar ddd. Zorlama amaçlı elkoyma tedbirinin süresi cc. Basılmış eserlere elkoyma j. Haksız elkoyma nedeniyle tazminat isteme hakkı Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma a. Genel olarak b. Tedbirin hukuki niteliği c. Tedbirin koşulları d. Tedbire karar vermeye yetkili olan merciler e. Tedbirin uygulanma şekli f. Tedbir kararına itiraz g. Belirli kurumların bilgisayar program ve kütüklerinde arama h. Değerlendirme Şirket yönetimi için kayyım tayini a. Tedbirin hukuki niteliği b. Tedbirin uygulanabileceği suçlar c. Tedbirin koşulları d. Tedbire karar vermeye yetkili olan merciler e. Tedbir kararının içeriği f. Tedbirin uygulanma şekli ve süresi g. Tedbir kararına karşı başvurulacak kanun yolu...403

28 XXVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku h. Kaçak sanığa kayyım tayin edilmesi Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi a. Genel olarak b. Tedbirin hukuki niteliği c. Tedbir ile elde edilen deliller d. Tedbirin uygulanabileceği suçlar e. Tedbirin koşulları f. Tedbire karar verecek merci g. Tedbir kararına karşı başvurulacak kanun yolu h. Tedbir kararının yerine getirilmesi ı. Tedbirin uygulanacağı kişiler ve tedbirin süresi i. İletişim içeriklerinin yok edilmesi j. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller k. Muhataba bildirme l. Mobil telefonun yerini tespit m.iletişimin önleme amaçlı denetlenmesi Gizli soruşturmacı görevlendirme a. Tedbirin hukuki niteliği b. Tedbirin uygulanabileceği suçlar c. Tedbirin koşulları d. Tedbire karar vermeye yetkili merci e. Gizli görevlinin yükümlülükleri f. Tedbirin uygulanma şekli g. Tedbirin süresi Teknik araçlarla izleme a. Tedbirin hukuki niteliği b. Tedbir ile elde edilen deliller c. Tedbirin uygulanabileceği suçlar d. Tedbirin uygulanacağı alan e. Tedbirin uygulanması f. Tedbire karar vermeye yetkili merci g. Tedbirin süresi h. Tedbir sonucunda elde edilen kişisel verilerin yok edilmesi ı. Rastlantı sonucunda elde edilen deliller i. Kişilerin önleme amacıyla teknik olarak izlenmesi İnternet ortamında yapılan yayınlara erişimin engellenmesi a. Genel olarak b. Tedbirin hukuki niteliği c. Tedbirin uygulanabileceği suçlar d. Tedbire karar vermeye yetkili merci e. Tedbirin uygulanması f. Tedbirin süresi Tanık koruma tedbiri-gizli tanık...429

29 İçindekiler XXIX a. Genel olarak b. Tedbirin hukuki niteliği c. Tanık koruma tedbirinin kapsamına giren kişiler d. Tedbirin koşulları e. Uygulanacak tedbirler f. Tedbire karar vermeye yetkili merci aa. Adli merciler tarafından tedbire karar verilmesi aaa. Karar mercileri bbb. Kararın alınması süreci ve özellikleri ccc. Tedbirin süresi, değiştirilmesi ve kaldırılması ddd. Haklarında koruma tedbiri kararı alınan tanıkların dinlenmesi bb. Tanık Koruma Kurulu tarafından tedbire karar verilmesi cc. Tedbiri uygulayacak merci g. Gizlilik kuralı VI. Koruma tedbirlerinin sebebiyet verdiği haksızlıkların giderilmesi Kavram Tazminat ödenecek haller İlgiliyi uyarma yükümlülüğü Tazminat davasının açılması ve görülmesi a. Süre b. Zarar görenin başvurması c. Dilekçe bulunması d. Ağır ceza mahkemesinin kararı Kanun yolu Tazminatın geri alınması ve rücu Tazminat istenemeyecek haller Soruşturmadan Sonuç Çıkarılması I. Genel olarak II. İddianameyle ceza davası açılması Ceza davasının açılmasına ilişkin ilkeler a. Ceza davasının kamusallığı b. Cezalandırmanın talep edilmesi -Davasız yargılama olmaz ilkesi c. Ceza davasının mecburiliği aa. Kavram bb. İlkenin istisnaları İddianamenin unsurları a. Suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe bulunması b. İddianamenin diğer unsurları aa. Yer ve madde yönünden yetkili mahkemenin gösterilmesi bb. Şüphelinin ve diğer kişilerin kimliğine ilişkin bilgiler cc. Suça ilişkin bilgiler aaa. Yüklenen suçun unsurlarına ilişkin bilgiler bbb. Yüklenen suça uygulanması gereken yasa maddeleri ccc. Suçun işlendiği yer ve zamana ilişkin bilgiler

30 XXX Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku ddd. Şikâyetin yapıldığı tarihin gösterilmesi eee. Suçun delilleri dd. Tutuklu işlerde iddianamenin özelliği ee. İddianamenin sonuç kısmında yer alması gereken hususlar c. Ceza davası açılmasının sonuçları İddianamenin bildirilmesi III. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi Genel olarak Yeterli şüphe oluşturacak delile ulaşılamaması Kovuşturma olanağının bulunmaması a. Muhakeme koşullarının gerçekleşmemesi b. Cumhuriyet savcısının takdir yetkisini kullanması aa. Kavram bb. Etkin pişmanlık hali ile şahsi cezasızlık nedeni bulunması cc. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi aaa. Genel olarak bbb. Ertelemenin koşulları a. Objektif koşullar b. Sübjektif koşullar ccc. Koşulsuz (uzlaşma nedeniyle) erteleme ddd. Erteleme süresi eee. Ertelemenin sonuçları fff. Erteleme kararının geri alınması ggg. Kanun yolu c. Önödeme aa. Genel olarak bb. Önödemenin hukuki niteliği cc. Önödeme ile çözümlenecek uyuşmazlıklar aaa. Para cezası bbb. Hapis cezası dd. Önödeme usulü aaa. Soruşturma evresi bbb. İddianamenin değerlendirilmesi (ara muhakeme) aşaması ccc. Kovuşturma evresi d. Fail-Mağdur uzlaşması aa. Kavram bb. Uzlaşma çeşitleri cc. Fail-mağdur uzlaşmasının hukuki niteliği dd. Fail-mağdur uzlaşmasının koşulları aaa. Uzlaşma kapsamına giren suç bulunması a. Şikâyete bağlı suçlar b. Diğer suçlar bbb. Suçun işlendiğine dair yeterli şüphe bulunması ccc. Uzlaşma önerisinin özgür iradeyle kabul edilmesi ddd. Edimin yerine getirilmesi ee. Fail-mağdur uzlaşmasının usulü...483

31 İçindekiler XXXI aaa. Soruşturma evresi a. Uzlaşma önerisinin yapılması b. Uzlaştırmacının tayini g. Uzlaştırmacının yetki ve görevleri d. Uzlaşmanın sonuçlanması c. Uzlaşmanın etkisi bbb. Kovuşturma evresi ff. Fail-mağdur uzlaşması sürecinde ortaya çıkan delillerin kullanılması sorunu Kovuşturmaya yer olmadığı kararının bildirilmesi Kovuşturmaya yer olmadığı kararının ortadan kaldırılması a. Kovuşturma (itiraz) davası aa. Kovuşturma (itiraz) davasının hukuki niteliği bb. Kovuşturma (itiraz) davasını açabilecek olanlar cc. Kovuşturma (itiraz) davasının açılması dd. Kovuşturma (itiraz) davasının görülmesi ee. Kovuşturma (itiraz) davası sonunda verilen kararlar ff. Kanun yolu b. Kovuşturmaya yer olmadığı kararının diğer yollarla ortadan kaldırılması İddianamenin Değerlendirilmesi -Ara Muhakeme- I Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu dönemi Tarihine kadar olan dönem Tarihinden sonraki dönem II Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu dönemi Genel olarak İddianamenin değerlendirilmesi: Ara muhakeme a. Yasal düzenleme b. Ara muhakemenin yapılması aa. Yetkili makam ve inceleme süresi bb. İddianamenin kabulüne veya iadesine karar verilmesi c. Değerlendirme ÜÇÜNCÜ BÖLÜM CEZA MUHAKEMESİNDE KOVUŞTURMA EVRESİ 11. Kovuşturma Evresinde Yargılama Makamı ve Yardımcıları I. Kovuşturma evresinin yargılama makamları II. Adli yargı mahkemeler teşkilâtı Tarihi gelişim Adli yargı ceza mahkemelerinin güncel örgütlenmesi...507

32 XXXII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku a. Genel olarak b. Adli yargı ilk derece ceza mahkemelerinin örgütlenmesi c. Adli yargı ikinci derece ceza mahkemelerinin örgütlenmesi d. Yargıtay III. Adli yargı ceza mahkemelerinin yetkisi Ceza mahkemelerinin milli yetkisi Ceza mahkemelerinin madde (görev) yönünden yetkisi a. Kavram b. Madde yönünden yetkiyi belirleme ölçütleri aa. Nicesellik ölçütü bb. Nitelik ölçütü cc. Mahkemenin yapısı ölçütü dd. Karma ölçüt c. Madde yönünden yetki (görev) kuralları aa. Sulh ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi bb. Asliye ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi cc. Ağır ceza mahkemelerinin madde yönünden yetkisi d. Madde yönünden yetkili mahkemenin belirlenmesi e. Madde yönünden yetki kurallarının istisnaları aa. Bağlantı bb. Madde yönünden yetkisizlik kararı verilememesi f. Madde yönünden yetkisizlik iddiası g. Madde yönünden yetkisiz hakimin işlemlerinin geçerliliği h. Madde yönünden yetki uyuşmazlıkları Ceza mahkemelerinin yer yönünden yetkisi a. Kavram b. Yerel yetki konusunda benimsenen sistemler c. Yerel yetki kuralları aa. Türkiye de işlenen suçlarda yetki aaa. Genel kurallar a. Temel kural b. Yedek kurallar bbb. Genel kuralın istisnası ccc. Ülke içerisinde gemi veya hava taşıtında veya demiryolu taşıtında işlenen suçlarda yetki bb. Yabancı ülkede işlenen suçlarda yetki cc. Ülke dışında Türk bayrağını taşıma yetkisine sahip deniz veya hava taşıtlarında işlenen suçlarda yetki d. Yerel yetkisizlik davası e. Yerel yetki uyuşmazlıkları f. Yer yönünden yetkisiz mahkemenin işlemleri g. Yer yönünden yetki kurallarının istisnaları aa. Bağlantılı uyuşmazlıkların birleştirilmesi bb. Genel olarak davanın nakli...529

33 İçindekiler XXXIII cc. Afet nedeniyle davanın nakli dd. İstinabe Ceza mahkemelerinin kişi yönünden yetkisi Ceza mahkemelerinin görev yönünden yetkisi a. Genel olarak b. Niyabet c. Görev yönünden yetki uyuşmazlıkları IV. İhtisas mahkemeleri Adli yargı ceza mahkemelerinin özel yetkili daireleri a. Basın mahkemeleri b. Trafik mahkemeleri Adli yargı dışı özel mahkemeler a. Genel olarak b. Adli yargı dışı özel mahkemeler ve yargılama birliği sorunu V. Mahkemeye yardımcı teşkilât Yazı işleri müdürü ve zabıt kâtibi Mübaşir Yargılama Makamını İşgal Eden Kişi Olarak Hakim I. Kavram II. Hakim olma koşulları III. Hakimin nitelikleri Hakimin yargının- bağımsızlığı a. Kavram b. Gelişim süreci c. Anayasalarda hakim bağımsızlığı d. Uluslararası belgelerde hakim bağımsızlığı e. Hakimin bağımsızlığının içeriği aa. Emir almama bb. Özgürce karar verme cc. Sorumsuzluk dd. Hukuka bağlı olma f. Hakimin bağımsızlığının güvenceleri aa. Yasama organına karşı güvenceler bb. Yürütme organına karşı güvenceler aaa. Hakimlik güvencesi a. Azledilememe b. Emekliye ayıramama g. Mâli güvence d. Yer ve kürsü güvencesi bbb. Özlük işlerinin bağımsız bir kurul tarafından yürütülmesi cc. Yargılama organına karşı güvenceler dd. Diğer güçlere karşı güvenceler...551

34 XXXIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 2. Hakimin tarafsızlığı a. Kavram b. Tarafsızlığın güvenceleri aa. Hakimin reddi bb. Hakimin çekinmesi c. Tarafsızlığın güvenceleri ve doğal hakim aa. Doğal hakim ilkesi bb. Hakimin reddi ve doğal hakim ilkesi Muhakemenin Konusu Olan Uyuşmazlık I. Genel olarak II. Muhakemenin konusunun sınırlandırılması III. Muhakeme konusu olayın dogmatik olarak belirlenmesi IV. Yargılanacak uyuşmazlığı belirlemenin önemi Muhakemenin konusunun aynılığı Muhakeme konusunun derdest olması Muhakeme konusunun kesin hükümle çözümlenmiş olması a. Ne bis in idem ilkesi b. Ne bis in idem ilkesinin kapsamına girmeyen haller c. Ceza muhakemesi ile medeni muhakeme arasındaki ilişki d. Suçların içtimaında kesin hükmün kapsamının belirlenmesi aa. Zincirleme suç bb. Bileşik suç Uyuşmazlıklar Arasında Bağlantı I. Kavram II. Bağlantı çeşitleri Tek yönlü bağlantı-karışık bağlantı Dar bağlantı-geniş bağlantı a. Dar bağlantı b. Geniş bağlantı III. Bağlantının sonuçları Muhakemelerin birleştirilmesi a. Birleştirmenin koşulları aa. Uyuşmazlıklar arasında bağlantı bulunması bb. Birleştirmede yarar bulunması cc. Birleştirme olanağının bulunması b. Birleştirme koşullarının değerlendirilmesi c. Birleştirme usulü d. Birleştirmenin sonuçları aa. Madde (görev) yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi bb. Yer yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi cc. Görev yönünden yetki kurallarına istisna getirmesi dd. Kanun yolunun kesinleşmeyi engelleyici etkisine istisna getirmesi...577

35 İçindekiler XXXV 2. Bekletici sorun veya nispi yargılama yapma a. Bekletici sorun ve nispi yargılama yapmanın şartları b. Bekletici sorun ve nispi yargılama şartlarının değerlendirilmesi aa. Bekletici sorun sayma mecburiyeti-nispi yargılama yapma yasağı bb. Bekletici sorun sayma yasağı-nispi yargılama yapma mecburiyeti c. Bekletici sorun sayma veya nispi yargılama yapmanın fayda ve sakıncaları Muhakeme Şartları I. Genel olarak II. Olumlu-olumsuz muhakeme şartları III. Muhakeme şartlarının kabul edilmesinin nedenleri IV. Muhakeme şartlarının benzer kurumlardan farkı V. Muhakeme şartlarının sınıflandırılması VI. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi ve muhakeme şartları VII. Muhakeme şartlarının bulunmamasının sonuçları Soruşturma evresi Ara muhakeme Kovuşturma evresi Kanun yolu VIII. Önemli bazı muhakeme şartları Türk mahkemelerinin milli yargı yetkisinin bulunması Mahkemenin yetkili olması a. Mahkemenin madde (görev) yönünden yetkili olması b. Mahkemenin yer yönünden yetkili olması Şikâyetin gerçekleşmiş olması Şikâyetten feragat edilmemiş veya vazgeçilmemiş olması İzin verilmiş olması Kusur yeteneğinin bulunması Duruşma ehliyetinin bulunması Ceza soruşturması yolunun açık olması Dokunulmazlığın bulunmaması Görülmekte olan dava bulunmaması Kesin hüküm bulunmaması Suçun zamanaşımına uğramamış olması Yargılanacak kişinin hayatta olması Askerlik hizmetinin yapılmış olması IX. Muhakeme şartı olma niteliği tartışmalı haller Sanığın fazla ömrünün kalmaması Muhakeme süresinin çok uzaması...600

36 XXXVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 16. Muhakeme İşlemleri I. Kavram II. İşlemlerin maddi yapılarına göre sınıflandırılması Sözlü işlemler Yazılı işlemler Eylemli işlemler III. İşlemlerin işlemi yapan süjeye göre sınıflandırılması Hakim işlemleri Savcı işlemleri Savunma işlemleri IV. Muhakeme işlemlerinin unsurları V. Muhakeme işlemlerinin bildirilmesi Vasıtasız bildirimler Vasıtalı bildirimler VI. Muhakeme işlemlerinde süreler Süreler ve gün verme a. Süreler b. Gün verme Süresi içinde yapılamayan işlemlerde eski hale getirme a. Kavram b. Eski hale getirmenin hukuki niteliği c. Eski hale getirme nedenleri aa. Süreyi kusursuz geçirme aaa. Mücbir sebep bulunması bbb. Sakınma olanağı bulunmayan olayların gerçekleşmesi ccc. Tebliğden haberdar olmama bb. Kanun yoluna başvuru hakkının bildirilmemesi cc. Duruşmada bulunmama aa. Süre ve istek koşulu bb. Eski hale getirme isteyebilecek kişiler cc. İspat külfeti ve kaçırılan işlemin yapılması e. Eski hale getirme incelemesinin yapılması aa. İncelemeyi yapacak merci ve inceleme zamanı bb. Kararın verilmesi f. Eski hale getirmenin etkisi VII. Muhakeme işlemlerindeki sakatlıkların sonuçları Yokluk Butlan Kovuşturma Evresinin Devreleri ve Görevi I. Kovuşturma evresinin (kamu davasının) devreleri II. Kovuşturma evresinin (kamu davasının) görevi...622

37 İçindekiler XXXVII 18. Kamu Davasının Duruşma Hazırlığı Devresi I. Duruşma hazırlığı devresinin amacı ve görevi II. Duruşma hazırlığı devresinin makamları III. Duruşma hazırlığında yapılacak işlemler Duruşma gününün belirlenmesi İddianamenin sanığa bildirilmesi Duruşma için çağrı kâğıtlarının (davetiyelerin) çıkartılması a. Sanığın davet edilmesi b. Müdafiin davet edilmesi c. Tanık ve bilirkişilerin davet edilmesi d. Suçtan zarar görenin davet edilmesi e. Sanığın yasal temsilcisinin ve eşinin davet edilmesi Delillerin toplanması Erken dinleme Erken keşif ve muayene Erken sorgu Diğer işlemler Kamu Davasının Duruşma Devresi I. Duruşma devresinin amacı II. Duruşmaya hakim olan ilkeler Duruşmanın yoğunluğu Duruşmanın doğrudan doğruyalığı Duruşmanın sözlülüğü Maddi gerçeğin re sen araştırılması Duruşmanın kamuya açıklığı a. Kamuya açıklığın önemi ve anlamı b. Kamuya açıklık ilkesine getirilen sınırlamalar aa. Doğrudan aleniyetin kaldırılması bb. Dolaylı aleniyetin kaldırılması III. Duruşmaya katılan süjelerin hazır bulunması ve duruşmanın açılması Genel olarak Yargılama makamının oluşturulması a. Hakimin davaya bakma mecburiyeti b. Hakimin görevden alıkonulması aa. Hakimin görevden alıkonulma nedenleri aaa. Hakimin davaya bakamayacağı haller bulunması bbb. Hakimin tarafsızlığını şüpheye düşüren diğer nedenler bulunması bb. Hakimin reddi aaa. Ret istemi ve süresi bbb. Ret isteminin incelenmesi cc. Hakimin çekinmesi dd. Görevden alıkonulan hakimin yapabileceği işlemler...652

38 XXXVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 3. İddia makamının oluşturulması a. Cumhuriyet savcısının duruşmada hazır bulunması b. Cumhuriyet savcısının duruşmadan yasaklanması Zabıt kâtibinin hazır bulunması Sanığın duruşmada hazır bulunması a. Kural b. İstisnalar aa. Sanık ilk oturumda hazır bulunmaksızın duruşmanın açılabileceği haller aaa. Sanığın ilk oturumda bulunma mecburiyetinden kurtarılması bbb. Sanığa yüklenen suçun yaptırımının hafif olması ccc. Sanığın derhal beraatine karar verilebilecek olması ddd. Sanığın kaçak olması bb. Sanığın duruşmada sorgusu yapıldıktan sonra hazır bulunma yükümlülüğünün istisnaları aaa. Sanığın duruşmadan bağışık (vareste) tutulmayı istemesi bbb. Tutuklu sanığın duruşmada bulunma yükümlülüğünden kurtarılması ccc. Sanığın duruşmadan savuşması ddd. Olayın aydınlatılması için sanığın duruşma salonundan çıkarılması Müdafiin hazır bulunması IV. Duruşmanın idaresi ve düzeni V. Duruşmanın yürüyüşü Genel olarak İddianamenin okunmasının özelliği Sanığa haklarının hatırlatılması ve sorgu Delillerin ortaya konulması a. Genel olarak b. Tanık ve bilirkişinin dinlenmesi ve soru sorulması aa. Dinlenme usulü bb. Çapraz sorgu cc. Naklen yayın yoluyla dinleme c. Belge delillerinin okunması aa. Genel olarak bb. Rapor, belge ve yazıların okunması cc. Duruşma sırasında duruşma salonu dışında yapılan işlemlere ait tutanakların okunması dd. Soruşturma evresinde tutulan tutanakların okunması aaa. Tanığın önceki beyanını içeren dinleme tutanaklarının okunması bbb. Sanığın önceki ifadesini içeren tutanakların okunması ccc. Önceden tutulmuş diğer tutanakların okunması d. Belirti delillerinin ortaya konulması Delillerin toplanması -tevsii tahkikat- talebi a. Genel olarak b. Delil toplanması talebinin reddi Sanığa ek savunma hakkı verilmesi...674

39 İçindekiler XXXIX 7. Esas hakkındaki görüşlerin alınması ve duruşmaya son verilmesi VI. Ara kararların verilme usulü VII. Duruşma işlemlerinin tutanağa bağlanması Genel olarak Duruşma tutanağının ispat gücü Kamu Davasının Duruşmadan Sonuç Çıkarma Devresi I. Delillerin değerlendirilmesi Genel olarak Vicdani kanaat-ispat İspatın kapsamı Sıkı ispat-serbest ispat Belli ve açık hususların ispatının gerekmemesi Ceza muhakemesinde ispat külfeti sorunu Şüpheden sanık yararlanır ilkesi II. Hukuka aykırı delillerin değerlendirilmesi yasağı Delil elde etme yasağı Değerlendirme yasağı a. Kavram b. Karşılaştırmalı hukuk c. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin konuya yaklaşımı d. Türk hukuku Hukuka aykırı delillerin uzak etkisi-zehirli ağacın meyvesi Hukuka aykırı delillerin dosyadan çıkartılması sorunu Hukuka aykırı işlem yapan kişilerin ceza sorumluluğu III. Müzakere ve oy verme IV. Hüküm çeşitleri ve hükmün unsurları Genel olarak Hüküm çeşitleri a. Beraat kararı b. Ceza verilmesine yer olmadığı kararı c. Mahkûmiyet kararı d. Güvenlik tedbiri kararı e. Davanın reddi ya da düşmesi kararı f. Durma kararı Hükmün unsurları a. Gerekçe b. Olay c. Sonuç Hüküm fıkrası ve gerekçeli hüküm (ilâm) a. Genel olarak b. Hükmün belgelenmesi...713

40 XL Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku c. Hüküm fıkrası ile gerekçe arasında çelişki bulunması Hükmün veya hüküm fıkrasının duruşmada açıklanması Hükümdeki maddi hataların düzeltilmesi V. Mahkûmiyet hükmünün veya hüküm fıkrasının duruşmada açıklanmasının geri bırakılması Genel olarak Geri bırakmanın koşulları a. Objektif koşullar b. Sübjektif koşul Koşulsuz (uzlaşma nedeniyle) geri bırakma Geri bırakma -denetim- süresi Geri bırakmanın sonuçları Geri bırakma kararının geri alınması Kanun yolu DÖRDÜNCÜ BÖLÜM KANUN YOLLARI 21. Kanun Yollarına İlişkin Genel Bilgiler I. Kavram II. Kanun yollarının sınıflandırılması III. Kanun yollarına başvurabilecek kişiler Genel olarak Cumhuriyet savcısı Şüpheli Sanık Avukat a. Başvurma yetkisi b. Başvurma yetkisinin kaldırılması Şüpheli veya sanığın yasal temsilcisi ve eşi Katılan Diğer kişiler IV. Kanun yoluna başvurma süresi V. Kanun yoluna başvurma biçimi Genel olarak Mercide yanılmanın etkisi VI. Kanun yolu başvurusundan feragat veya vazgeçme VII. Reformatio in peius Olağan Kanun Yolları I. Kavram II. Olağan kanun yolları çeşitleri İtiraz...743

41 İçindekiler XLI a. Genel olarak b. İtiraz mercileri c. İtirazın yapılması d. İtirazın incelenmesi e. İtirazın etkisi ve sonucu Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu na göre temyiz a. Genel olarak b. Temyize konu olan kararlar c. Temyiz nedenleri aa. Genel olarak bb. Nispi temyiz nedenleri ve temyiz nedeni sayılmayan haller cc. Mutlak temyiz nedenleri d. Temyiz edilemeyen kararlar e. Temyize başvurulması ve süre f. Temyiz nedenlerinin belirtilmesi ve temyiz lâyihası g. Temyize başvurmanın etkisi h. Temyize başvurma süreci ı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı nın mütalâası -tebliğname i. Temyizde maddi-hukuki inceleme j. Yargıtay ın incelemesi k. Yargıtay tarafından verilecek kararlar l. Dosyanın esas mahkemesine gönderilmesi m. Israr kararı İstinaf a. Genel olarak b. İstinaf yoluna gidilemeyecek kararlar c. İstinaf isteminin süresi ve şekli d. İstinafa başvurabilecek olanlar e. İstinaf incelemesi f. İstemin reddi g. İstinaf isteminin tebliği ve cevabı h. Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığının görevi ı. Dosya üzerinde ön inceleme i. Dosyanın esastan incelenmesi ve kovuşturma j. Duruşma hazırlığı k. İstinaf incelemesi Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu na göre temyiz a. Genel olarak b. Temyize konu olan kararlar c. Temyiz nedenleri d. Hukuka kesin aykırılık nedenleri e. Temyize başvurulması ve süre f. Temyiz başvurusunun etkisi g. Temyiz nedenlerinin belirtilmesi ve temyiz gerekçesi...775

42 XLII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku h. Temyiz süreci aa. Temyiz isteminin reddi bb. Temyiz dilekçesinin tebliği cc. Temyiz isteminin Yargıtay tarafından reddi dd. Duruşmalı inceleme ee. Duruşmada usul ff. Yargıtay ın kararları aaa. Temyiz isteminin esastan reddi veya hükmün bozulması bbb. Yargıtay ca hukuka aykırılığın düzeltilmesi (ıslah) gg. Dosyanın esas mahkemesine gönderilmesi hh. Yargıtay da hükmün açıklanması ı. Hükmün bozulmasının diğer sanıklara etkisi i. Davaya yeniden bakacak mahkemenin işlemleri Olağanüstü Kanun Yolları I. Kavram II. Olağanüstü kanun yolları çeşitleri Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı nın itirazı a. Genel olarak b. İtiraz edilebilecek kararlar c. Başvurabilecek kişiler ve başvuru süresi d. Başvuru nedenleri e. İnfazın geri bırakılması f. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı nın sanık aleyhine itirazı g. İnceleme Kanun yararına bozma (Yazılı emir) a. Genel olarak b. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı nın re sen kanun yararına bozma yoluna başvurması c. İnceleme ve karar çeşitleri Yargılamanın yenilenmesi a. Genel olarak b. Başvurabilecek kişiler c. Yargılamanın yenilenmesinde süre d. Yenilenme yöntemi e. Yargılamanın yenilenmesi talebinin etkisi f. Yargılamanın yenilenmesi sebepleri aa. Genel olarak bb. Lehte yenilenme halleri aaa. Sahte belge kullanılmış olması bbb. Yalancı tanıklık yapılmış olması ccc. Hakimin suç işlemiş olması ddd. Dayanak hükmün kalkması eee. Yeni delil veya yeni olay ortaya çıkması fff. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nin kararı

43 İçindekiler XLIII cc. Aleyhte yenilenme halleri aaa. Sahte belge kullanılması bbb. Hakimin suç işlemesi ccc. İkrar bulunması g. Talebin incelenmesi aa. Genel olarak bb. Bir suça dayanan yenileme talebinin incelenmesi h. Yeniden muhakeme BEŞİNCİ BÖLÜM ANAYASA DAKİ TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİN KAMU GÜCÜNE KARŞI KORUNMASI 24. Anayasa Mahkemesi ne Bireysel Başvuru I. Genel olarak II. Bireysel başvuruyu inceleyecek olan makam III. Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar IV. Bireysel başvurunun konusu V. Bireysel başvurunun koşulları Genel yargı yollarının tüketilmiş olması Bireysel başvuru süresi içinde başvuru yapılmış olması VI. Bireysel başvuru usulü VII. Kabul edilebilirlik kararı verilmesi VIII. Esastan inceleme IX. Anayasa Mahkemesi nin esastan inceleme sonunda verebileceği kararlar X. Başvuru hakkının kötüye kullanılması ALTINCI BÖLÜM DEVLET VE MAĞDUR İLİŞKİSİ 25. Mağdurun Hakları I. Genel olarak II. Mağdurun ceza muhakemesindeki hakları Genel olarak Soruşturma evresi Kovuşturma evresi III. Mağdurun zararlarının devlet tarafından karşılanması IV. Mağdurun hukuk mahkemelerinde tazminat istemesi Genel olarak Ceza davaları ile hukuk mahkemelerindeki şahsi hak davaları arasındaki ilişki a. Tazminat davasında zamanaşımının belirlenmesi b. Şikâyet hakkının kullanılması ile tazminat davaları arasındaki ilişki V. Mağdurun zararlarının şüpheli veya sanık tarafından giderilebileceği haller...819

44 XLIV Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku 1. Uzlaşma Erteleme Kısa süreli hapis cezasına mahkûmiyet Koşullu salıverme Adli kontrol Davaya Katılma I. Genel olarak II. Katılma davası açmaya hakkı olanlar Mağdur ve suçtan zarar gören gerçek kişiler a Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu na göre mağdur b Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu na göre mağdur c. Davaya katılma ehliyeti Tüzel kişiler Mâlen sorumlular III. Katılma talebinin zamanı IV. Katılma yöntemi V. Katılmanın davaya etkisi VI. Katılanın hakları Genel olarak Avukattan (vekilden) yararlanma Davasından vazgeçme Kanun yollarına başvurma ve başvuruyu geri alma Kişisel haklarını isteme Katılanın diğer hakları VII. Katılanın yükümlülükleri YEDİNCİ BÖLÜM ÖZEL MUHAKEME USULLERİ 27. Bölge Ağır Ceza Mahkemelerinin Görevine Giren Suçlarda Muhakeme Usulü I. Genel olarak II. Bölge ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlar III. Bölge ağır ceza mahkemelerinin güncel örgütlenmesi IV. Bölge ağır ceza mahkemelerinde görev yapan Cumhuriyet savcıları V. Bölge ağır ceza mahkemelerinin görevine giren suçlarda soruşturmanın özellikleri Yakalama ve gözaltı Tutuklulukta geçecek süre Koruma tedbirlerinin özellikleri VI. Bölge ağır ceza mahkemelerinin görevine giren suçlarda kovuşturmanın özellikleri VII. Bölge ağır ceza mahkemelerinin görevine giren suçlarda kanun yollarının özellikleri...848

45 İçindekiler XLV 1. Genel olarak İtirazın özelliği Gaip ve Kaçakların Muhakemesi I. Gaiplik ve kaçaklık kavramı II. Gaiplik ve kaçaklık halleri Bulunduğu yerin bilinmemesi Yurtdışında olma Yurtdışından getirilmesi uygun bulunmama III. Gaip hakkında yapılabilecek işlemler Genel olarak İhtarda bulunulması Güvence belgesi verilmesi Delillerin toplanması IV. Kaçakların yargılanması Genel olarak Kaçaklığa karar verilmesi Kaçağın yargılanabileceği suçlar Kaçak hakkında koruma tedbirlerine başvurulması a. Elkoyma b. Tutuklama ve güvence belgesi Kanun yolu İdari Yaptırım Muhakemesi I. Genel olarak II. Kabahatler Kanunu nun kapsamı III. İdari yaptırım kararı verilmesi İdari mercilerin karar verme yetkisi Cumhuriyet savcısının karar verme yetkisi Mahkemenin karar verme yetkisi IV. İdari yaptırım kararının içeriği V. İdari yaptırım kararının tebliği VI. İdari yaptırım kararlarının denetimi İdari merciler ile Cumhuriyet savcılarının kararlarına karşı başvuru a. Başvuru yeri, süresi ve şekli b. Başvurudan vazgeçme ve kabul c. Başvurunun incelenmesi aa. Usule ilişkin inceleme bb. Esasa ilişkin inceleme cc. Karar çeşitleri dd. Kanun yolu Mahkeme kararlarına karşı itiraz...866

46 XLVI Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku SEKİZİNCİ BÖLÜM TÂLİ CEZA MUHAKEMELERİ 30. Müsadere Muhakemesi I. Kavram II. Müsaderenin kapsamı III. Müsadere ve elkoyma IV. Müsadere usulü Dava açılması ve yetkili mahkeme Duruşma yapılması Duruşma yapılmayan haller Kanun yolu Elkonulan eşyanın iadesi Muhakeme Giderleri Muhakemesi I. Kavram II. Ceza muhakemesinde ekonomiklik ilkesi III. Muhakeme giderlerini üstlenecek kişiler Mahkûmiyet kararı Kısmen mahkûmiyet kararı Birden çok kişinin mahkûmiyeti Beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi Cumhuriyet savcısının kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz Suç uydurma ya da iftira Karşılıklı hakaret Eski hale getirme Kanun yollarına başvurma IV. Muhakeme gideri kararı ve yerine getirilmesi İnfaz Muhakemesi I. Kavram II. İnfaz muhakemesinin konusu olabilecek uyuşmazlıklar III. İnfaz muhakemesine konu olmayan haller IV. Başvuruyu yapabilecek olan kişiler V. İnfaz sırasında verilecek kararların mercii ve usulü VI. Kanun yolu...883

47 İçindekiler XLVII AABD Ad.Bk. Adlî Teşkilât K. AHFD AİHM AİHS Arama Y. As. YD As.YGK AsMKYUK AÜ ASBFD Av.CMK Av.K. Ay AYİMBAM K. AyM AyMK AyMK. Bak. BerlVerfG BGH BGHSt Bilirkişi Y. BK BM BverfG BverfGE C. : Cilt C.savcısı : Cumhuriyet savcısı KISALTMALAR : Ankara Barosu Dergisi : Adalet Bakanlığı : Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun : Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi : Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi : Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi : Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği : Askeri Yargıtay Dairesi : Askeri Yargıtay Genel Kurulu : Askeri Mahkemeler Kuruluş ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun : Ankara Üniversitesi : Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi : Avusturya CMK : Gün ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu : Anayasa : Gün ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun : Anayasa Mahkemesi : Anayasa Mahkemesi Kararı : Gün ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, RG No : Bakınız : Verfassungsgerichthof des Landes Berlin (Berlin Eyalet Anayasa Mahkemesi) : Bundesgerichtshof (Alman Yüksek Mahkemesi) : Entscheidungen des Bundesgerichtshofs in Strafsachen (Federal Yüksek Mahkeme Kararları-Ceza Davaları) : Ceza Muhakemesi Kanuna Göre İl Adlî Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listeleri-nin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik : Gün ve 818 sayılı Borçlar Kanunu : Birleşmiş Milletler : Bunderverfassungsgericht (Alman Federal Anayasa Mahkemesi) : Entscheidungen des Bunderverfassungsgericht (Alman Federal Anayasa Mahkemesi Kararları)

48 XLVIII Centel / Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku CD CHD CİGM CGİK CİK CİKYAS CMK CMUK CMKYUK CMK Yürürlük K. çev. ÇKK Der. DİHMİT K. Diss. DJZ dn. Ed. DriZ ETK EuGRZ FSEK geç. HSK HFD HSYK HSYKK HMK HUMK İB İBD İHAS İHEB İHFM İHK İİK İKBMS İnternet Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele K. : Ceza Dairesi : Ceza Hukuku Dergisi Journal of Criminal Law / Zeitschrift für Strafrecht : Ceza İşleri Genel Müdürlüğü : Gün ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun : Gün ve 647 Sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun : Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi : Gün ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu : Gün ve 1412 Sayılı Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu : Gün ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun : Gün ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun : çeviren : Gün ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu : Derleyen : Gün ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilâtı Kanunu : Dissertation (Doktora Tezi) : Deutsche Juristenzeitung : dipnot : Editör : Deutsche Richterzeitung : Gün ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilâtı Kanunu : Europäische Grundrechte Zeitschrift : Gün ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu : geçici : 24/02/1983 Gün ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu : Hukuk Fakültesi Dergisi : Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu : Gün ve 6087 sayılı Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulu Kanunu : Gün ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu : 18/06/1927 Gün ve 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu : İstanbul Barosu : İstanbul Barosu Dergisi : İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi : İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi : İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası : Gün ve 4675 sayılı İnfaz Hakimliği Kanunu : Gün 2004 sayılı İcra İflas Kanunu : İşkenceye Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi : Gün ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun

49 Kısaltmalar XLIX JTGYY : Jandarma Teşkilâtı Görev ve Yetkileri Yönetmeliği JTK : Gün ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilâtı Kanunu JuS : Juristiche Schulung K. : Kanun k.no. : kenar no Karş. : Karşılaştırınız KK : Gün ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu KTK : Gün ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. : madde MK : Gün ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu MSHS : Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi Muayene Y. : Ceza Mahkemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik N. : Numara NJW : Neue juristische Wochenschrift OLG : Oberlandesgericht (Alman Eyalet Yüksek Mahkemesi) Özel Güvenlik K. : Gün ve 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun PVSK : Gün ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Selâhiyet Kanunu RG : Resmi Gazete S. : Sayı SEGBİS Y. : Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmelik SHÇEK : Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Tanık KK : Gün ve 5721 sayılı Tanık Koruma Kanunu TCK : Gün ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu TBK : Gün ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu TMK : Gün ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu TTK : Gün ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu UMKK : Gün ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun UYAP Bilişim Sistemi : Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi vd. : ve devamı vs. : ve sair VUK : Gün ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Y. : Yönetmelik yay. : Yayınlayan Yazı İşleri Hizmetleri Y. : Cumhuriyet Başsavcıları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik Y.CD : Yargıtay Ceza Dairesi YCGK : Yargıtay Ceza Genel Kurulu YD : Yargıtay Dergisi YGİY : Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği Y.HD : Yargıtay Hukuk Dairesi YİBK YKD : Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı : Yargıtay Kararları Dergisi