Elektrik Piyasası Kanunu

Elektrik Piyasası Kanunu Halkla İlişkiler Başkanlığı

Değerli; TA K D İ M Ana Kademe, Kadın Kolları, Gençlik Kolları MKYK üyemiz, Bakan Yardımcımız, Milletvekilimiz, Ana Kademe, Kadın Kolları, Gençlik Kolları İl Başkanımız ve Belediye Başkanımız; AK Parti Genel Merkez Halkla İlişkiler Başkanlığımız bünyesinde faaliyet gösteren AKOFİS Asistan Programı, iktidarımızın devrim niteliğindeki çalışmalarını bilgi notu formatına dönüştürerek sizlere gönderen bir programdır. Halkla ilişkiler çalışmalarınızda sizlere yardımcı olacağı düşüncesiyle bugüne kadar sizlere çeşitli konularda dokümanlar gönderen AKOFİS, Elektrik Piyasası Kanunu hakkında hazırladığımız bilgi notunu da bilgi ve dikkatinize sunmaktadır. AKOFİS in bilgi ve hatırlatma şeklindeki hizmetleri bundan sonra da devam edecektir. Sizlere daha iyi hizmet vermek amacıyla kendisini süreklilik ilkesi içinde geliştirmeyi ilke edinen AKOFİS le ilgili soru, görüş ve değerlendirmeleriniz bizlere yol gösterecektir. Bu düşüncelerle son çalışmamızı bilgi ve dikkatlerinize sunar, başarılı çalışmalarınızın devamını dilerim. Salih KAPUSUZ Ankara Milletvekili Genel Başkan Yardımcısı Halkla İlişkiler Başkanı

Giriş 2023 hedefi koyan hatta ara revizyonlarla Türkiye ye 2071 vizyonu koyan hükümetimiz, ekonominin her alanında sadece bu günü ya da yakın geleceği planlamıyor. Uzak geleceğe dair öngörülerde bulunuyor ve yapısal reformları hayata geçiriyor. Ekonomik dengeleri etkileyecek, makro ve mikro etkileri olan ve gerekli tedbirler alınmadığında yıkıcı sonuçları olabilecek enerji politikamızla ilgili olarak da son derece önemli kararlar alınıyor, tedbirleri uygulamaya koyuluyor. Türkiye büyüyen, gelişen, kalkınan bir ülke. Ülkemiz hem büyüyor, hem gelişiyor, hem kalkınıyor. Bunları yaparken enerji temini ve güvenliğini sağlamak en önemli görevlerimizden biridir. Çünkü enerji hem temini hem de maliyeti açısından sadece ekonomik bir ürün değil. Bu zorlu süreçte de hem anlık reflekslerimizin hem de uzun soluklu politikalarımızın doğru olması gerekiyor. Yapılan hesaplamalar dünya enerji talebinin 2035 yılında, bugüne kıyasla % 40 artacağını ve 20 milyar ton eşdeğer petrol e yaklaşacağını gösteriyor. Bizim gibi, yeterli petrol ve doğalgaz kaynakları olmayan ülkelerin enerji alanında daha dikkatli olmaları gerekiyor. Politikalarını daha dikkatli belirlemeleri ve stratejilerini sürekli kontrol etmeleri şart. Bu anlamda hükümetlere büyük bir sorumluluk düşüyor. Çünkü enerji arzını ve güvenliğini sürekli tutmak gibi bir görevi başarıyla yürütmeleri bekleniyor. Bu da kolay bir iş değil. Dünyada olan pek çok, savaş kan gözyaşı enerji, enerjinin gelecekteki sahibi ve bütün bunları kimin kontrol edeceği ile ilgili.

Neden Elektrik Piyasası Kanunu? 1 Türkiye, enerji talebi her yıl % 6,5 ile 7,5 seviyelerinde artan bir ülke. Talep artışında Çin den sonra 2. sıradayız. Bunu başka parametrelerle birlikte değerlendirmek gerekiyor elbette. Ancak üretimimizin de arttığını gösteren en temel rakamlardan biri bu. 2023 yılında tüketimin 450-500 milyar kw/saate ulaşması bekleniyor. Bu talebi karşılamak için her yıl 4 bin - 5 bin megawat yatırıma ihtiyaç var. Bir başka gerçek olanca netliğiyle karşımızda. Tükettiğimiz enerjiyi büyük oranlarda ithal eden bir ülkeyiz. Cari açıktaki en önemli kalem enerji ithalatı. Son 10 yılda enerji ithalatına 300 milyar dolardan fazla döviz harcamışız. Toplam ithalatımızın yaklaşık 5 te biri enerji kaleminden oluşuyor. Bu temel gerçeklikler çerçevesinde enerji politikamızda prensipleri hassasiyetle uygulamak için düzenlemeler yapıyoruz.

Neden Elektrik Piyasası Kanunu? 2 Peki nedir enerji politikamızın prensipleri? 1) Öncelikle yerli ve yenilenebilir kaynakları enerji portföyümüze kazandırmayı hedefliyoruz. Burada iki anahtar kavram var: Yerli ve yenilenebilir enerji kaynakları. 2) Politikamız eksenini kamu ve özel sektörün imkânlarını birlikte harekete geçirmek oluşturuyor. Ne sadece kamu yatırımları ve kamu gücü, ne de sadece özel sektörün imkânları. İkisinin bir arada kullanılması ve sinerji oluşturulmasını esas alıyoruz. 3) Enerji politikamızda bir kritik kavram daha devreye sokuyoruz: Enerji verimliliği. Buna yönelik olarak da özel ve kamusal girişimlere hız kazandırıyoruz. Bu kanunla politikalarımız çerçevesinde elektrik piyasasındaki değişen ihtiyaçları karşılayacak, uygulamada yaşanan sıkıntıların giderilmesini sağlayacak yeni bir düzenlemeyi daha hayata geçirdik.

Neler Getiriyor? Değişen piyasa şartları nedeniyle Kanunda farklı yorumlara yol açtığı tespit edilen veya yetersiz kalan bazı tanımlara açıklık getirilmiş ve yeni tanımlar ilave edilmiştir. Bunlardan bazıları: ÇIKARILAN TANIMLAR Perakende satış şirketi Toptan satış şirketi Otoprodüktör Otoprodüktör grubu Serbest olmayan tüketici Enerji alım ve satış anlaşmaları EKLENEN TANIMLAR Genel aydınlatma Görevli Tedarik Şirketi Merkezi uzlaştırma kuruluşu Organize toptan elektrik Piyasaları Önlisans Son kaynak tedariği Tedarik Tedarik şirketi Türev piyasalar Kanunun 2 ve 3. Maddeleri birlikte ele alınarak yeniden düzenlenmiş, 2. Maddede üretim, iletim, dağıtım, toptan satış, perakende satış, piyasa işletim, ithalat ve ihracat faaliyetleri ayrı başlıklar altında düzenlenmiştir. 3. Madde lisansa ait düzenlemeler haline getirilmiş, ayrıca ön lisans ile ilgili usul ve esaslar eklenmiştir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun teşkilat ve görevleri ile ilgili maddeler 4628 sayılı Kanunda bırakılmış ve 4628 sayılı Kanunun adı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun olarak değiştirilmiştir.

Neler Getiriyor? Nihai dönem dengeleme ve uzlaştırma piyasası uygulamaları ile uyumun sağlanması amacıyla ilgili kavramlara açıklık getirilmiş, yeni kavramlar tanımlanmış, elektrik piyasasında yürütülecek elektrik piyasaları ve bu piyasalarda gerçekleştirilecek faaliyetlerin mali uzlaştırma işlemlerinin uygulama yetkisinin piyasa işletim lisansı kapsamında PMUM un yeniden yapılandırılmasıyla oluşturulacak olan Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketine (EPİAŞ) verileceği ve bu işlemlerin bu Kurum aracılığıyla nasıl yürütüleceğine ilişkin hususlar hükme bağlanmıştır. EPİAŞ taki kamu sermayeli üretim tesislerine yönelik olarak, tüm idari ve bürokratik iş ve işlemlerin tamamlanması amacıyla lisanstan önce belirli bir süre için verilmek üzere ön lisans uygulaması getirilerek usul ve esasları tanımlanmıştır. Dağıtım şirketlerinin hizmeti aksatması veya mevzuat ihlalleri durumlarında uygulanacak yaptırımlar yeniden düzenlenmiştir. Özelleştirilen elektrik dağıtım bölgelerinde karşılaşılan kamulaştırma problemlerinin çözülmesine yönelik düzenlemeler yapılmıştır. 31/12/2012 tarihinde sona erecek Ulusal Tarife ile Fiyat Eşitleme Mekanizması uygulaması, 31/12/2015 tarihine kadar uzatılmakta ve bu sürenin de 5 yıla kadar uzatılmasına ilişkin olarak Bakanlar Kuruluna yetki verilmektedir. Geçiş Dönemi Anlaşmalarının süresi 31/12/2012 tarihinde sonra ereceğinden, EÜAŞ ve TETAŞ a ellerindeki enerjiyi ikili anlaşmalarla piyasaya satma hakkı getirilmektedir. Bu kapsamda TETAŞ ve EÜAŞ ın hak ve yükümlülükleri ayrıntılı olarak yeniden düzenlenmiştir.

Neler Getiriyor? Serbest tüketici limitinin sıfıra inmesi halinde toptan ve perakende satış lisansı arasında haklar ve piyasada yürütebilecekleri faaliyetler bakımından neredeyse fark kalmayacağı dikkate alınarak, tedarik lisansı altında birleştirilerek bu yönde düzenleme yapılmıştır. Herhangi bir gerçek veya özel sektör tüzel kişisinin kontrol ettiği tedarik şirketleri aracılığıyla toptan ve perakende satışını yaptığı elektrik enerjisi miktarının piyasada bir önceki yılda tüketilen toplam elektrik enerjisi miktarının yüzde 10 unu geçemeyeceğine dair hüküm, toptan ve perakende satış lisanslarının tedarik lisansı altında birleştirilmesi sebebiyle yüzde 20 olarak değiştirilmiştir. Herhangi bir gerçek veya özel sektör tüzel kişisinin kontrol ettiği üretim şirketleri aracılığıyla sahip olabileceği kurulu güce ilişkin %20 lik sınırlama, üretebileceği toplam elektrik enerjisi üretim miktarı olarak yeniden düzenlenmiştir. Dağıtım sistemi kullanıcılarının elektrik enerjisi ölçümlerine ilişkin tesis edilen sayaçların mülkiyetinin dağıtım şirketine ait olduğu ve Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla mevcut kullanıcıların mülkiyetinde olan sayaçların, işletme ve bakım hizmetleri karşılığı kullanıcılardan iz bedelle devralınmasına ilişkin hükümler düzenlenmiştir. Son kaynak tedariği kavramı ile tedarik şirketlerine evrensel hizmet yükümlülüğü getirilmektedir. Son kaynak tedariği, serbest tüketici olduğu halde elektrik enerjisini, son kaynak tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarik lisansı sahibi şirket dışında bir tedarikçiden temin edemeyen tüketicilere elektrik enerjisi tedariğidir.

Neler Getiriyor? Genel aydınlatma ile ilgili uygulamada karşılaşılan problemlerin çözülmesini teminen, Genel Aydınlatmanın kapsamı ile aydınlatmaya ilişkin yatırım ve ödemelerle ilgili hususlar yeniden düzenlenmiştir ve 31/12/2015 tarihine kadar, genel aydınlatma kapsamında aydınlatılan yerlerde gerçekleşen aydınlatma giderleri Bakanlık bütçesine konulacak ödenekten ve ilgili belediyeler ile il özel idarelerinin genel bütçe vergi gelirleri payından karşılanacaktır. Bakanlar kurulu bu süreyi iki yıla kadar uzatmaya yetkilidir. Belediyelerin genel bütçe vergi gelirleri payından yapılacak kesinti Büyükşehir Belediyeleri ve mücavir alanlarındaki belediyelerde aydınlatma giderlerinin %10 u, diğer belediyelerde %5 i olarak uygulanacaktır. Bu sınırlar dışında ise aydınlatma giderlerinin %10 u ilgili il özel idaresi payından kesinti yapılmak suretiyle karşılanacaktır. Bakanlar Kurulu bu oranları iki katına kadar artırmaya yetkili olacaktır. Rüzgar ve güneş enerjisine yönelik yatırımlarda çakışma olması durumunda yapılacak yarışma süreçleri, yeniden düzenlenmiştir. 4628 sayılı Kanunda yer alan ve işletmedeki rüzgar santrallerine güç artışı imkanı sağlayan madde yeniden düzenlenerek daha uygulanabilir hale getirilmiştir. Otoprodüktörler ve otoprodüktör grupları tanımı kojenerasyon ile sınırlandırılarak yürürlükten kaldırılmış ve bu özelliği taşıyan üretim şirketlerinin faaliyetlerine artık üretim lisansı alarak devam etmesi gerekliliği hükme bağlanmıştır. Lisanssız elektrik üretimine ilişkin 500 kw lık sınır 1 MW a çıkarılarak Bakanlar Kuruluna bu sınırı kaynak bazında 5 katına kadar artırma yetkisi verilmektedir.

Neler Getiriyor? Özellikle yenilenebilir kaynaklarımızın daha verimli kullanılmasını teminen aşağıda yer alan tesisler de lisanssız elektrik üretimi kapsamına alınmıştır; Ürettiği enerjinin tamamını iletim veya dağıtım sistemine vermeden kullanan, üretimi ve tüketimi aynı ölçüm noktasında olan, yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri Belediyelerin katı atık tesisleri ile arıtma tesisi çamurlarının ber tarafında kullanılmak üzere kurulan elektrik üretim tesisleri; Sermayesinin yarısından fazlası belediyeye ait olan tüzel kişilerce, belediyeler tarafından işletilen su isale hatları ile atık su isale hatları üzerinde kurulan elektrik üretim tesisleri Yerli kömür ve yenilenebilir kaynaklarımızın ekonomimize kazandırılmasını teminen; 31/12/2020 tarihine kadar işletmeye girecek olan yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretim tesisleri ile yerli kömüre dayalı elektrik üretim tesislerine, yatırım ve işletme dönemlerinin ilk on yılında izin, kira, irtifak hakkı ve kullanma izni bedellerine yüzde 85 indirim uygulanması ve söz konusu tesislerden Orman Köylüleri Kalkındırma Geliri ile Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Geliri alınmayacağına yönelik düzenleme yapılmıştır. Ayrıca Bakanlar Kurulu na söz konusu süreyi 5 yıla kadar uzatma yetkisine yönelik düzenleme de yapılmıştır. İletim tesislerinin ve altyapısının özel sektör tarafından 31.12.2015 tarihine kadar inşa edilebilmesine olanak sağlayan Geçici Maddede yer alan süre sınırı kaldırılarak ilgili hüküm İletim Faaliyeti Maddesine taşınmaktadır.

Neler Getiriyor? TEİAŞ ve dağıtım şirketlerinin her yıl, sistemlerine bağlanabilecek bölgesel üretim kapasitelerini 5 yıllık ve 10 yıllık planlar halinde yayınlama hususu düzenlenmiştir. Üretim ve dağıtım tesislerinin özelleştirilmeleri öncesi yapılacak işlemlere ilişkin vergi istisnasının süresi 31/12/2010 tarihinde dolduğundan, devam eden özelleştirme süreci dikkate alınarak 31/12/2023 tarihine kadar uzatılmaktadır. Ayrıca, Kanuna eklenen diğer geçici maddelerle; Otoprodüktör lisansı sahiplerine resen ve bedelsiz olarak üretim lisansı verileceği, EÜAŞ uhdesindeki üretim tesislerinin özelleştirilebilmelerini teminen, çevre mevzuatına uyumlu hale getirilebilmeleri için 31/12/2018 tarihine kadar süre verileceği (Bakanlar Kurulu bu süreyi 3 yıl daha uzatmaya yetkili), bu tesislerin özelleştirilmeleri halinde elektrik üretim faaliyetlerinin durdurulamayacağı ve idari para cezası uygulanamayacağı, Toptan satış ve perakende satış lisanslarının resen ve bedelsiz olarak tedarik lisanslarına dönüştürüleceği, Henüz sonuçlandırılmamış üretim lisansı başvurularının önlisans başvurusu olarak kabul edileceği, hususları düzenlenmiştir.

SONUÇ Gündemindeki ağırlığını son on yıl içinde arttıran ülkemiz enerji ve özellikle elektrik piyasası büyük ve hızlı bir gelişme kaydetmiştir. Elektrik Piyasasını düzenleyen kanunların piyasa aktörlerine ve geleceğe yönelik yol gösterici olmasının ayrıca piyasa gelişmelerinin önünde olmasının gerekliliği açıktır. Avrupa Birliği müktesebatında, 2001 yılından sonra çıkarılan yönergeler gereğince, enerji ve özellikle elektrik piyasası mevzuatında yeni amaç ve hedeflere yönelen yeni bir piyasa yapılanması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu kanun elektrik üretim ve dağıtım faaliyetlerine ilişkin yatırımların özel sektör tarafından yapılmasını sağlayacak ve bu yatırımların yapılabilmesi için özel sektöre; güven duyabileceği, şeffaf, iyi işleyen ve tam rekabetçi bir pazar ortamının sunulmasını sağlayacaktır. Saygılarımızla

Görüş ve Önerileriniz için: akofis@akofis.org (0312)204 50 00/2115 Halkla İlişkiler Başkanlığı