ISL107 GENEL MUHASEBE I

7. HAFTA ISL107 GENEL MUHASEBE I Bilançonun 1 Dönen Varlıklar Sınıfı ve 10 Hazır Değerler Grubu Yrd.Doç.Dr. Murat YILDIRIM muratyildirim@karabuk.edu.tr KBUZEM Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve 2 1-Dönen Varlıklar Sınıfı Dönen Varlık: İşletmenin, kasasında ve bankada tuttuğu paralarla normal koşullarda 1 yıl içinde ya da işletmenin normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülen varlıkları, işletmenin dönen varlıklarını oluşturur. 1-Dönen Varlıklar Sınıfı Dönen varlıklar, Tek Düzen Hesap Planında kendi içinde aşağıdaki gibi bölümlenmiştir. 1.Dönen Varlıklar 10. Hazır Değerler 11. Menkul Kıymetler 12. TicariAlacaklar 13. Diğer Alacaklar 15. Stoklar 17. Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri 18. Gelecek Aylara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları 19. Diğer Dönen Varlıklar 3 4 Hazır Değerler 1-Dönen Varlıklar Sınıfı Hazır değerler, nakit olarak elde veya bankada bulunan para ve para gibi kullanılan varlıklar ile istenildiği zaman paraya çevrilme olanağı olan varlıkları kapsar. Bu varlıklar ödemeler için hazır olan varlıklardır. Kasa ve banka mevcutları ile tahsil edilecek çekler, kredi kartları slipleri, vadesi dolmuş menkul kıymet kuponları bu bölümü oluşturur. Hazır değerler Tek Düzen Hesap Planında kendi içinde aşağıdaki gibi bölümlenmiştir. 10. Hazır Değerler Grubu 102 Bankalar Hs. 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Hs.(-) 5 6 1

Hesabın Niteliği: Kasa hesabı, işletmenin sahip olduğu nakit halindeki ulusal ve yabancı paraların kaydedildiği ve izlendiği hesaptır. Nakit halindeki ve tedavüldeki ulusal paralar 100 Kasa hesabına paranın üzerindeki değerle kaydedilir. Tek düzen hesap planına göre yabancı paralar da nda izlenmektedir. Hesabın İşleyişi: Tahsil olunan para tutarları borç, ödemeler ve bankaya yatırılan para tutarları alacak kaydedilir. Hesap daima borç bakiyesi verir veya sıfır olur. Hiçbir şekilde alacak bakiyesi vermez. Dönem Başı Kasa Mevcudu Örnek: Serdemir işletmesi 200.000 TL sermaye taahhüdü ile kurulmuş ve 200.000 TL sermaye taahhüdü nakit olarak ödenmiştir. Kasa hesabı işletmenin sahip olduğu parasal varlıkların değerini göstermektedir. Açılış kaydı ile birlikte nın borcuna ilk kayıt olarak kaydedilir. 7 8 Dönem Başı Bilançosunun Düzenlenmesi Dönem Başı Kasa Mevcudu Varlıklar A. Ticaret İşletmesinin 01.01.201.. Tarihli Bilançosu (TL) 100 Kasa 200.000. 500 Sermaye Hs. 501 Ödenmemiş Sermaye Hs.(-) Kaynaklar 200.000 0 Varlıklar Toplamı 200.000 Kaynaklar Toplamı 200.000 Açılış kaydı, yevmiye defterine şu biçimde yapılır. 01.01.201. Borç Alacak 501 Ödenmemiş Sermaye Hs.(-) 200.000 500 Sermaye Hs. 200.000 Açılış Kaydı 100 Kasa 100.01 TL Kasası :200.000 01.01.201. 200.000 501 Ödenmemiş Sermaye Hs.(-) 200.000 Açılış Kaydı 9 10 180.000 TL İşbankası Safranbolu şubesindeki vadesiz mevduat hesabına yatırılıyor. Satıcı Sel Ticaretten 10.000 TL + % 18 KDV si ile peşin olarak mal satın alınıyor. 102Banka Hs. 102.02 Safranbolu İşbankası Vadesiz :190.000 100 01TL Kasası: Bankaya Para Yatırılması 180.000 180.000 153 Ticari Mallar Hs. 191 İndirilecek KDV Hs. 100 01TL Kasası Ticari Mal Satın Alınması 10.000 1.800 11.800 11 12 2

Yönetim binasının kirası olarak 2.000 TL bina sahibine ödeniyor. Müşteri Pak Ticarete 6.000 + % 18 KDV ile peşin para ile mal satılıyor. 770 Genel Yönetim Giderleri Hs. 2.000 100 01TL Kasası Kira Giderinin Ödenmesi 2.000 100 01TL Kasası 600 Yurtiçi Satışlar Hs. 391 Hesaplanan KDV Hs. Mal Satış Kaydı 7.080 6.000 1.080 13 14 BORÇ TL İşlemleri 100 KASA HESABI ALACAK 100.01 TL Kasası../../201. 200.000../../201. 180.000../../201. 7.080../../201. 11.800../../201. 2.000 207.080 193.800 Borç Kalanı 207.080-193.800 = = 13.280 Kasadaki Para Mevcudu Yabancı Paralı İşlemler Kasa hesabında yabancı paraların takip edilmesi mümkündür. İşletme kasasına giren yabancı paralar o günkü alış kuru üzerinden 100 Kasa hesabı ve bu hesabın yardımcı hesabı olan Yabancı Paralar Kasası hesabının borcuna; kasadan çıkan yabancı para ise yine aynı kur üzerinden hesabın alacağına kaydedilir. Yabancı paranın kasadan çıktığı günkü kuru alış kurundan farklı ise, olumlu fark(kar) 646 Kambiyo Karları Hesabının alacağına; olumsuz farklar (zararlar) ise 656 Kambiyo ZararlarıHesabının borcuna kaydedilir. 15 16 Örnek: Serdemir Ticaret işletmesi müşterisine sattığı%18 KDV dahil 3.540 TL lik mallardan dolayı 1.770 nakit olarak alıyor. O günküdövizkuru1 =2TL dir. 1.Durum: Söz konusu 1.770 yabancı para 1 =2.2 TL karşılığında bozdurmuştur. 10002 Kasası( 1.770 x 2 = 3.540TL) 600 Yurtiçi Satışlar Hs. 391 Hesaplanan KDV Hs. Yabancı Müşteri borcunun tahsili 3.540 3.000 540 100.01 TL Kasası 100.02 Kasası( 1.770 x 2,00 = 3.540 TL) 646 Kambiyo Karları Hs. Dövizin bozdurulması 3.894 3.540 354 17 18 3

2.Durum: Söz konusu 1.770 yabancı para 1 =1,90 TL karşılığında bozdurmuştur. 100.01 TL Kasası 656 Kambiyo Zararları Hs. 100.02 Kasası( 1.770 x 2,00 = 3.540 TL) Dövizin bozdurulması 3.363 177 3.540 Çek, bir bankaya hitaben yazılmış ve yasada belirtilen hükümlere göre düzenlenmiş bir ödeme emri niteliğinde olan özel belgedir. İşletmenin üçüncü kişilerden aldığı çekler, bedeli tahsil edilerek veya ciro edilerek ödemelerde hemen kullanılabileceği için, hazır değer olarak muhasebeleştirilir. İleri tarihli çekler özün önceliği kavramı uyarınca hazır değer sayılmaz, bu çekler vadeli alacak olarak değerlendirilip ona göre muhasebeleştirilir. 19 20 Bir çekin düzenlenebilmesi için bankada çeki düzenleyen kişinin emrine ayrılmış bir karşılığının bulunması gerekir. Çekte vade yoktur. İbraz edildiğinde ödenir. Çek düzenlendiği yerde ödenecek ise 10 gün; başka bir şehirde ödenecek ise 1 ay, aynı kıtada ödenecekse yine 1 ay; başka bir kıtada ödenecek ise 3 ay içinde tahsil edilmelidir. Hesabın Niteliği: Gerçek ve tüzel kişiler tarafından işletme emrine düzenlenmiş veya işletmeye ciro edilmiş olup henüz tahsil için bankaya verilmemiş olan çekler, 101 Alınan Çekler Hesabında ve alt hesaplarda takip edilir. Hesabın İşleyişi: işletme emrine düzenlenmiş veya işletmeye ciro edilmiş olup henüz tahsil için bankaya verilmemiş olan çekler, borcuna kaydedilir. Çekin tahsil edilmesi, başkasına ciro edilmesi gibi nedenlerden elden çıkarılan çekler de söz konusu hesabı alacağına kaydedilir. Dolayısıyla hesap borç kalanı verir. Bu kalan üçüncü kişilerden alını da henüz tahsil edilmeyen veya ciro edilmeyen eldeki mevut çek tutarını verecektir. 21 22 101 Alınan Çekler Hesabı 2 Ocak: Müşterimiz Pak Ticarete % 18 KDV dahil 14.160TL lik mal satılıyor ve karşılığında çek alınıyor. 2 Ocak: Müşterimiz Ahmet Güçlü 5.685 TL lik borcuna karşılık4.800tlve885tl likikitaneçekciroetmiştir. 600 Yurtiçi Satışlar Hs. 391 Hesaplanan KDV Hs. Mal Satış Kaydı 14.160 12.000 2.160 120 Alıcılar Hs. 120.05 Ahmet Güçlü Müşterinin borcunu çekle ödemesi 5.685 5.685 23 24 4

101 Alınan Çekler Hesabı 3 Ocak: Bir gün önce Pak Ticaretten alınan 14.160 TL lik çek satıcı Metin Uzun a ciro ediliyor. 320 Satıcılar Hs. 320.05 Metin UZUN Satıcılara borcun ödenmesi 14.160 14.160 3 Ocak: Bir gün önce alınan 4.800 TL lik çek, Akbank Safranbolu şubesinden tahsile gönderiliyor. 101.02 Tahsildeki Çekler Çekin tahsile yollanması 4.800 4.800 25 26 İşlemleri 3 Ocak: Bir gün önce alınan 4.800 TL lik çek, Akbank Safranbolu şubesinden tahsil ediliyor. 102 Bankalar Hs. 102.04 Akbank Safranbolu 101.02 Tahsildeki Çekler Çekin tahsil edilmesi 4.800 4.800 BORÇ 101Alınan Çekler Hs. ALACAK../../201. 14.160../../201. 14.160../../201. 5.685../../201. 4.800../../201. 19.845 18.960 Borç Kalanı 19.845-18.960 = 885 Portföydeki Çeklerin Mevcudu 27 28 Bankalar hesabı, işletmeler tarafından yurt içi ve yurtdışı banka ve benzeri finans kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlendiği aktif bir hesaptır. Hesabın İşleyişi: Bankalara nakit olarak veya hesaben yatırılan paralar 102 Bankalar Hesabının borcuna; nakit olarak çekilen veya hesaben kullanılan paralar da hesabın alacağına kaydedilir. Bankalara mevduat olarak yatırılan ve çekilen yabancı paralar aynı hesaba, işlem tarihindeki kura göre TL karşılığı üzerinden kaydedilir. Mehmet Ay ın banka ile ilgili işlemleri ile ilgili işlemleri şöyledir. 12 Kasım: Karabük Ziraat Bankasında bir hesap açtırılıyor ve 1.000 TL yatırılmıştır. 1.000 1.000 Ziraat Bankasına Hesap açtırılması 29 30 5

20.Kasım: Alıcı Sabri Ağman ın borcuna karşılık bankadaki hesaba 800 TL yatırdığı Bankadan alınan dekonttan anlaşılıyor. 120 Alıcılar Hs. 120.06 Sabri Ağman Müşterininborcunu bankaya yatırması 800 800 24 Kasım: İşletme, bankadaki hesabından 275 TL çekmiştir. 275 Bankadaki hesaptan nakit çekilmesi 275 31 32 24 Kasım: Satış nedeniyle daha önce alınmış olan 375 TL lik bir çek bankaya tahsile yollanmıştır. 27 Kasım: 900 TL lik bir senet kırdırılmak üzere bankaya gönderiliyor. Senedin net tutarı olan 845 TL nin hesaba geçtiği alınan dekontla anlaşılıyor. 101.02 Tahsildeki Çekler Çekin tahsile bankaya gönderilmesi 375 375 780 Finansman Giderleri Hs. 121 Alacak Senetleri Hs. 121.01 Cüzdandaki Senetleri Senedin kırdırılması 845 55 900 33 34 28 Kasım: Bankaya verilen bir talimatla 1.450 TL Satıcı Zafer Bayrak ın aynı şubedeki hesabına aktarılıyor. 320 Satıcılar Hs. 320 08. Zafer Bayrak Bankadan Borcun Ödenmesi 1.450 1.450 29.Kasım: Daha önce bankaya gönderilen 375 TL lik çek tahsil edilerek bankadaki hesaba aktarılıyor. 101.02 Tahsildeki Çekler Çekin tahsil edilmesi ve hesaba yatırılması 375 375 35 36 6

BORÇ 102 BANKALAR ÇEKLER HS. ALACAK../../201. 1.000../../201. 275../../201. 800../../201. 1.450../../201. 845../../201. 375 3.020 1.725 Borç Kalanı 3.020-1.725 = 1295 Bankadaki Para Mevcudu 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hesabı (-) Hesabın Niteliği: Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabı, işletmenin üçüncü kişilere bankalardan çekle veya ödeme emri ile yaptığı ödemelerin izlendiği aktifi düzenleyici bir hesaptır. Aktifi düzenleyici bir hesap olarak 102 Bankalar Hesabının altında bir indirim kalemi olarak yer almaktadır. Hesabın işleyişi: İşletme tarafından çek veya ödeme emri düzenlendiğinde, 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabının alacağına, Çek ve ödeme emirleri bankadan tahsil edildiği anlaşıldığında bu hesabın borcuna kayıt yapılır. Hesabın alacak kalanı, işletme tarafından keşide edilen ancak alacaklısı tarafından henüz tahsil edilmeyen çek ve çeklerin toplam tutarını gösterir. 37 38 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hesabı (-) Serdemir A.Ş. Satıcısı olan Güçlü Ticaret A.Ş. den % 18 KDV dahil 2.950 lik mal satın alıyor ve karşılığını bir çek düzenleyerek(keşide) ederek ödüyor. 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri Hesabı (-) Güçlü Ticaret işletmemizden aldığı çeki bankaya vererek tahsil ediyor. 153 Ticari Mallar Hs. 191 İndirilecek KDV Hs. 2.500 450 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Hs.(-) 2.950 Ticari Mal Satın Alınması 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Hs.(-) 2.950 Çekin banka tarafından ödenmesi 2.950 39 40 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri Hs.(-) BORÇ 103 Verilen Çek ve Ödeme Emirleri ALACAK Hs.(-)../../201. 2.950 0 = Verilen çek mevcudu../../201. 2.950 Hesabın Niteliği: Yukarıda ele alınan değerlere girmeyen ancak nitelikleri itibariyle hazır değerler sayılan pullar, vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek banka ve posta havaleleri gibi değerler, olarak ifade edilir ve 108 Diğer Hazır Değerler Hs.da izlenir. Hesap izlenecek değerlere göre; Vadesi Gelmemiş Kuponlar, Pullar, Tahsil Edilecek Banka Havaleleri gibi yardımcı hesaplarla kullanılır. Hesabın İşleyişi: Diğer hazır değerler grubuna giren değerler elde edildiğinde Diğer Hazır Değerler Hesabı Borçlandırılır; elden çıkarıldığında da alacaklandırılır. Bu nedenle hesap borç kalanı veren bir varlık hesabıdır. 41 42 7

Serdemir işletmesi kendisi kullanmak için 250 liralık posta pulu satın almıştır. 108 01 Pullar 250 Pul satın alınması 250 Serdemir işletmesi gelen ihbarname ile müşteri Ahmet Özkaya nın borcuna karşılık 9.500 TL havale gönderdiğini öğrenmiş ve aynı tarihte sürekli çalıştığı Ziraat Bankasına bu havaleyi tahsil etmesi isteğini bildirmiştir. 10802 Tahsil edilecek banka ve posta havaleleri 120 Alıcılar Hs. 120.08 Ahmet Özkaya Müşteri borcunun havale edilmesi 9.500 9.500 43 44 İlgili tutar işletmenin hesabına aktarılmıştır. 102 Bankalar Hs. 10202 Ziraat Bankası 10802 Tahsil edilecek banka ve posta havaleleri Müşteri borcunun havale edilmesi 9.500 9.500 BORÇ ALACAK 04/02 250 07/02 9.500 06/02 9.500 9.750 9.500 Borç Kalanı 9.750-9.500 = 250 Diğer Hazır Değerlerin (Pul) Mevcudu 45 46 BÖLÜM UYGULAMASI: BÖLÜM UYGULAMASI: Serdemir Ticaret İşletmesi nde Mayıs 201. Ayına ait nakit hareketleri aşağıdaki gibidir. İlgili aya ait muhasebe kayıtlarını yapınız. Mayıs201. deişletmekasasında80.000tlbulunmaktadır. İşletme kasada bulunan paranın 60.000 TL sini. A Bankası KarabükŞubesindekimevduathesabınayatırmıştır. İşletme B Bankası Karabük Şubesinden sağladığı 50.000 TL lik kredi limitinden 10.000 TL işletmenin bankadaki hesabına aktarılmıştır. SatıcılardanolanKemal Ticarete olanborcun2.500tl si ABankası KarabükŞubesindenödenmiştir. İşletmenin satıcılarından olan Hamdemir Ticarete 3.000 TL lik borcunun 1.000 TL sine karşılık A. Bankası Karabük Şubesi üzerineaynıtutardabirçekkeşideetmiştir. İşletme müşterilerinden Pamuk Ticaret borcu olan 4.000 TL yi çek düzenleyereködemiştir. A Bankası Karabük Şubesinden gelen dekontla, satıcılara verilen çekinödendiğianlaşılmıştır. ABankası Karabük Şubesindengelenbirdekonttanişletme lehine 1.200 TL lik faiz tahakkuk ettirildiği ve faize ilişkin gelir vergisinin hesabentahsiledildiğianlaşılmıştır. Alıcılardanalınançektahsiledilmiştir. 47 48 8

Kaynakça Teşekkür Ederim Nalan AKDOĞAN, Orhan SEVİLENGÜL, Tek Düzen Muhasebe Sistemi Uygulaması, Gazi Kitapevi, Ankara. Orhan Sevilengül, Genel Muhasebe, Gazi Kitapevi, Ankara, 2011. Orhan Sevilengül, Çözümlü Muhasebe Problemleri, Gazi Kitapevi, Ankara, 2011. Abdullah Karakaya, Genel Muhasebe Ders Notları, Safranbolu, 2002. Ahmet Vecdi CAN/ Sakarya Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü Ders Notları Nalan AKDOĞAN, Nejat TENKER, Finansal Tablolar ve Mali Analiz Teknikleri, Gazi Kitapevi. CEMALCILAR, Ö., "Muhasebenin amaçlarına Ulaşmada Muhasebenin Kuramsal Yapısına Bağlılığın Gereği ve Önemi", Muhasebe ve Denetime Bakış, Ocak 2003. 8 No lu TMS-Maddi, Maddi Olmayan Duran Varlıklar ile Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar IASC, International Accounting Standards Committee, International Accounting Standards 1999, London, 1999. Sağlıklı ve mutlu bir hafta geçirmeniz temennisiyle, iyi çalışmalar dilerim 49 50 9